امیر حمیدی، کارشناس امنیت ملی، در مصاحبه با ایراناینترنشنال گفت فشار حداکثری آمریکا تا زمان دستیابی به یک توافق قابل قبول با تهران ادامه خواهد داشت.
او افزود جمهوری اسلامی که پیشتر «شعار مقاومت» میداد، اکنون با بحران مالی جدی روبهرو است و در پی آزادسازی پولهای بلوکهشده خود است.
اکونومیست در آغاز گزارش خود نوشته است: «اگر درباره وضعیت مذاکرات میان آمریکا و ایران سردرگم هستید، تنها نیستید.»
دیپلماتها در واشینگتن پیش از تعطیلات طولانی آخرهفته «روز یادبود» امیدوار بودند که توافقی قریبالوقوع باشد. مقامات پاکستان و قطر که در نقش میانجی عمل میکنند، جمعه اول خرداد به تهران سفر کردند. پس از تماس تلفنی با رهبران منطقه در روز شنبه، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکای، گفت که درباره توافق تا حد زیادی مذاکره شده و بهزودی اعلام خواهد شد.
با این حال، رییسجمهوری آمریکا یکشنبه گفت نمایندگانش نباید برای نهایی کردن توافق «عجله کنند». اکنون مشاوران او میگویند ممکن است این روند یک هفته دیگر طول بکشد. برای تاکید بیشتر، ترامپ تصویری از یک هواپیمای جنگی آمریکایی منتشر کرد که بمبی با عبارت «از توجه شما به این موضوع متشکریم» حمل میکرد.
بهنوشته اکونومیست، آمریکا و جمهوری اسلامی اکنون نزدیک به دو ماه است که در آتشبسی هستند که در ابتدا قرار بود تنها دو هفته طول بکشد. آنها واقعا به توافق نزدیکتر شدهاند، اما نه از آن نوع توافقی که به جنگ پایان دهد؛ آنگونه که ترامپ القا میکند. در بهترین حالت، این توافق احتمالا فقط زمانی برای مذاکرات پیچیدهتر بعدی میخرد؛ توافقی برای ادامه گفتوگو درباره یک توافق نهایی. حتی برای دستیابی به همین توافق محدود نیز موانعی در تهران و واشینگتن باقی مانده است.
توافق در حال شکلگیری احتمالا آتشبس فعلی را دستکم برای ۶۰ روز دیگر تمدید میکند و مجموعهای از اصول کلی را مشخص میسازد: بازگشایی تنگه هرمز، اعمال محدودیت بر برنامه هستهای ایران و اعطای برخی معافیتهای تحریمی به تهران. دو طرف تابستان را صرف مذاکره درباره نحوه اجرای این اصول خواهند کرد. برای مثال، در یک توافق اولیه، حکومت ایران احتمالا با تعلیق چندساله غنیسازی اورانیوم موافقت خواهد کرد. اما آمریکا و جمهوری اسلامی همچنان باید درباره جزییات به توافق برسند: چه کسی پایبندی تهران را راستیآزمایی میکند؟ و جمهوری اسلامی باید به چه نقاط عطفی برسد تا آمریکا تحریمها را لغو کند؟
اکونومیست در ادامه افزوده است: «اختلافات جدی حتی بر سر همین اصول نیز باقی است. یکی از آنها درخواست ایران برای دریافت منافع اقتصادی قابل توجه بلافاصله پس از امضای توافق است. مقامات آمریکایی میگویند حاضرند معافیتی برای صادرات محدود نفت ایران صادر کنند، اما اقداماتی بیشتر، مانند آزادسازی میلیاردها دلار دارایی بلوکهشده ایران در بانکهای خارجی، را به پیشرفت در مذاکرات هستهای موکول میکنند.»
اختلاف دیگر بر سر ذخیره بیش از ۴۰۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای نزدیک به سطح تسلیحاتی است. رییسجمهوری آمریکا و متحدانش میگویند که حکومت ایران پذیرفته این مواد را از کشور خارج کند. تهران چنین چیزی را رد میکند، هرچند حاضر است سطح غنای آن را در داخل کشور کاهش دهد. مذاکرهکنندگان در جستوجوی راهحلی میانه هستند: شاید آژانس بینالمللی انرژی اتمی بتواند این مواد را در اختیار بگیرد و بر رقیقسازی آن نظارت کند.
بهنوشته اکونومیست ایران برای لغو محاصره بنادرش که تولید نفت آن را مختل کرده و ممکن است بهزودی به تعطیلی چاهها منجر شود، به توافق نیاز دارد. ظرفیت ذخیرهسازی نفت این کشور در خشکی اکنون بیش از ۸۰ درصد پر شده است. اما رهبران جمهوری اسلامی معتقدند ترامپ بیش از آنها به توافق نیاز دارد و بنابراین تمایلی به دادن امتیازات بیشتر ندارند.
اکونومیست در ادامه تحلیل خود نوشته است این اختلافات یکی از دلایل تغییر موضع ظاهری ترامپ است. مشکل دیگر او سیاسی است. او در دوره اول ریاستجمهوری خود از توافق هستهای ۲۰۱۵ (برجام) که در دولت باراک اوباما حاصل شده بود، خارج شد و سالها آن را «یکی از بدترین توافقهای تاریخ» خواند.
اما توافقی که اکنون در حال مذاکره است، شباهتهایی با همان توافق دارد. مایک پمپئو، وزیر امور خارجه آمریکا در دولت اول ترامپ، این توافق جدید را حتی بدتر از برجام توصیف کرد. او در شبکههای اجتماعی نوشت: «اصلا در راستای آمریکا اول نیست.» در مقابل، استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، پاسخ داد که پمپئو «هیچ تصوری ندارد درباره چه حرف میزند.»
شاید ترامپ بتواند منتقدانی مانند پمپئو را نادیده بگیرد، اما مخالفت در کنگره چالش بزرگتری است. بسته به ساختار توافق، ممکن است طبق قانون سال ۲۰۱۵ نیاز به بررسی در کنگره داشته باشد. جمهوریخواهان که معمولا با ترامپ همراهی میکنند، اکنون نشانههایی از نارضایتی نشان دادهاند. آنها نگراناند که قیمت بالای بنزین (که بهطور متوسط از ۴.۵۰ دلار در هر گالن فراتر رفته) به ضررشان در انتخابات میاندورهای نوامبر تمام شود.
برخی سناتورهای جمهوریخواه نیز توافق را بهشدت نقد کردهاند. راجر ویکر آن را «فاجعه» خوانده و گفته «ارزش کاغذی که روی آن نوشته شده را ندارد». لیندسی گراهام هشدار داده که این توافق ممکن است «تغییر بزرگی در توازن قدرت منطقه» ایجاد کند.
در عین حال، فشارها از جهت مخالف هم وجود دارد. در ۱۹ مه، سنا طرحی را برای محدود کردن اختیارات جنگی پیش برد، آن هم با حمایت چند جمهوریخواه. مجلس نمایندگان نیز قرار بود طرح مشابهی را بررسی کند، اما وقتی احتمال تصویب آن بالا رفت، رییس مجلس رأیگیری را متوقف کرد.
بهنوشته اکونومیست، ترامپ در تنگنا قرار دارد: هم توافق و هم ادامه جنگ میتواند حزب او را دچار شکاف کند.
در این میان، متحدان عرب آمریکا نیز بهشدت خواهان توافق هستند. حتی امارات متحده عربی، که معمولا موضعی تندتر دارد، در روزهای اخیر بهطور غیرعلنی ترامپ را به پایان دادن به جنگ ترغیب کرده است. کشورهای خلیج فارس بهشدت خواهان بازگشایی تنگه و پایان بحران اقتصادی هستند.
بازارهای نفت نیز به این اخبار واکنش نشان دادهاند. با انتشار خبر احتمال توافق، قیمت نفت برنت در آغاز معاملات آسیایی دوشنبه ۶ درصد کاهش یافت و به ۹۴ دلار در هر بشکه رسید.
با این حال، اکونومیست تاکید کرده است که یک توافق اولیه لزوما به معنای کاهش فوری فشارها نیست.
حتی اگر حکومت ایران با بازگشایی تنگه موافقت کند، بازگشت کامل جریان نفت و گاز زمانبر خواهد بود. نفتکشهایی که اکنون در مسیرهای دیگر هستند، ممکن است ماهها طول بکشد تا به خلیج فارس بازگردند. همچنین راهاندازی مجدد چاههای نفت و تاسیسات گاز زمان میبرد.
این وضعیت تولیدکنندگان، شرکتهای حملونقل و بیمهگران را با یک پرسش اساسی روبهرو میکند: آیا میتوان روی بازگشت ثبات حساب کرد، در حالی که هیچ تضمینی برای دستیابی به توافق نهایی یا تمدید آتشبس وجود ندارد؟
اکونومیست افزوده برخی تحلیلگران در واشینگتن معتقدند ترامپ نزدیک به انتخابات میاندورهای تمایلی به ازسرگیری جنگ ندارد. برخی دیگر فکر میکنند او عملا انتخابات را کنار گذاشته و نگراناند که مذاکرات تابستانی به درگیریهای پاییزی ختم شود. در هر صورت، حتی اگر آمریکا و جمهوری اسلامی در روزهای آینده به توافق برسند، عدم قطعیت احتمالا برای ماهها ادامه خواهد داشت.
در این سرمقاله گفته شده است پرسشی که اکنون مردم آمریکا از خود میپرسند این است که «همین بود؟»
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، هرچند ایالات متحده میتواند از ۳۸ روز جنگ بهعنوان دستاوردی واقعی یاد کند، اما کار هنوز تمام نشده و ۴۷ روز آتشبس ممکن است به یک عقبگرد راهبردی منجر شود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده، توافق اولیه شامل پایان دادن به محاصرهها از سوی هر دو طرف است و احتمال دارد آمریکا نیز برای جذابتر کردن توافق، امتیازاتی مالی به تهران ارائه کند، در حالی که مذاکرات درباره مسائل هستهای و کاهش بیشتر تحریمها برای ۶۰ روز یا بیشتر ادامه خواهد یافت.
بهنوشته والاستریت ژورنال یک مقام آمریکایی میگوید که رژیم ایران تضمین داده در توافق نهایی، «حذف» ذخایر اورانیوم غنیشده خود را بپذیرد، اما مقامات جمهوری اسلامی چنین امری را بهطور کامل رد کردهاند.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال نوشته است مشکل اساسی در اینجاست که فشار آمریکا پیش از برچیدن برنامه هستهای ایران پایان مییابد. اگر محاصره برداشته شود و جمهوری اسلامی بتواند نفت ایران را بفروشد، تنها ابزار باقیمانده برای وادار کردن تهران به امتیازدهی هستهای، تهدید به ازسرگیری جنگی دیگر خواهد بود.
در ادامه این یادداشت گفته شده است اما آقای ترامپ زمانی که جمهوری اسلامی از بازگشایی تنگه هرمز خودداری و به نیروهای آمریکایی و متحدان این کشور در خلیجفارس حمله کرد، حاضر نشد دست به چنین اقدامی بزند. حال، در شرایطی که ۶۰ روز به انتخابات میاندورهای نزدیکتر شدهایم و هرگونه اقدام نظامی میتواند به محاصره دوباره تنگه هرمز از سوی حکومت ایران منجر شود، این تهدید تا چه اندازه معتبر خواهد بود؟
بهنوشته والاستریت ژورنال، تعهد به عدم ساخت سلاح هستهای بیمعناست، زیرا رژیم ایران همواره چنین ادعایی را مطرح کرده، در حالی که در عمل خلاف آن رفتار کرده است.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال افزوده است که بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، میگوید ترامپ موافق است که توافق نهایی باید شامل برچیدن تاسیسات غنیسازی ایران و خروج اورانیوم غنیشده از کشور باشد. مقامات آمریکایی نیز گفتهاند که تمام «غبار هستهای» باید حذف شود؛ اما آیا آمریکا اهرم لازم برای تحمیل این شروط را حفظ خواهد کرد؟
در ادامه سرمقاله والاستریت ژورنال آمده است که برخی گزارشها حاکی از آن است که آمریکا ممکن است به تضمینهای حکومت ایران درباره عدم استفاده از تاسیسات زیرزمینی و رقیقسازی اورانیوم ۶۰ درصد غنیشده، و نه نابودی کامل آن، بسنده کند. در این صورت، حکومت ایران همچنان مقادیر زیادی اورانیوم با غنای ۵ و ۲۰ درصد در اختیار خواهد داشت که بهراحتی میتواند به سطح تسلیحاتی ارتقا یابد.
بهنوشته شورای سردبیری والاستریت ژورنال، با باقی ماندن سایتهای زیرزمینی، جمهوری اسلامی همچنان یک تهدید هستهای خواهد بود. این وضعیت نیازمند شدیدترین بازرسیهاست که خود بار دیگر مساله اهرم فشار را مطرح میکند. ایالات متحده و جمهوری اسلامی هنوز درباره مدت زمانی که ایران از غنیسازی اورانیوم منع خواهد شد نیز به توافق نرسیدهاند. این موضوع شاید اساسا بیاهمیت باشد، زیرا رژیم ایران تنها کافی است تا پایان دولت ترامپ صبر کند تا دست بازتری پیدا کند.
در این یادداشت تاکید شده است که سابقه جمهوری اسلامی نشان میدهد که مذاکرات را طولانی میکند و این توافق اولیه نیز بدون تردید بخشی از همین راهبرد است. بازگشایی تنگه هرمز میتواند قیمت نفت را کاهش دهد، اما امتناع رییسجمهوری از انجام این کار از طریق زور، این پیام را ارسال کرده که تهران برگه برنده را در اختیار دارد. حتی اگر این توافق موفق باشد، این اهرم همچنان در دست رژیم ایران باقی خواهد ماند.
بهنوشته این روزنامه حکومت ایران تاکید دارد که هیچ توافقی وضعیت تنگه را به شرایط پیش از جنگ بازنمیگرداند. رسانههای دولتی میگویند ممکن است عبور تعداد کشتیها به سطح قبل از جنگ بازگردد، اما این کار تحت شرایط و کنترل ایران صورت باید بگیرد.
شورای سردبیری والاستریت ژورنال افزوده است: «به یاد بیاورید که پس از وعده ایران برای بازگشایی تدریجی تنگه در آتشبس ۷ آوریل، تردد نفتکشها کاهش یافت. همین موضوع بهتنهایی دلیل کافی است که نباید از ابتدا به ایران امتیاز رفع تحریم داده شود.»
مقامات آمریکایی میگویند این امتیازات به عملکرد حکومت ایران بستگی خواهد داشت و رهبران جمهوری اسلامی باید به این اصل پایبند بمانند تا به یک توافق نهایی قابل قبول برسند.
در همین حال، موضوع موشکهای بالستیک جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی آن، که از اهداف اصلی جنگ بودند ، عملا کنار گذاشته و به «گفتوگوهای منطقهای» موکول شدهاند.
اسرائیلیها میگویند طبق توافق، آزادی عمل برای مقابله با حزبالله در لبنان را حفظ خواهند کرد، هرچند مقامات جمهوری اسلامی این موضوع را رد میکنند.
بهنوشته والاستریت ژورنال، رژیم ایران میخواهد نیروی نیابتیاش بتوانند جنگ فرسایشی خود علیه اسرائیل را بدون هزینه ادامه دهند.
شورای سردبیری ایراناینترنشنال در ادامه تحلیل خود افزوده است: «بخش زیادی از رسانهها در حال بحث هستند که آیا این توافق از توافق سال ۲۰۱۵ باراک اوباما بهتر است یا بدتر. به نظر ما، تفاوت اصلی در حملات نظامی اخیر است: تاسیسات فردو، نطنز و اصفهان در خرداد سال گذشته بهشدت آسیب دیدند و غنیسازی، دستکم فعلا، متوقف شده است.»
در این یادداشت گفته شده است اگرچه ترامپ یکشنبه سوم خرداد در پاسخ به منتقدان گفت: «من توافق بد انجام نمیدهم.» اما این پرسش قابل طرح است که آیا او تحت فشار داخلی ناشی از افزایش قیمت بنزین و نرخ اوراق قرضه، در آستانه انتخابات میاندورهای قرار نگرفته است؟
شورای سردبیری این روزنامه تاکید کرده است که بدون تردید، باید همین فشارها را یکی از دلایل تمایل او به بازگشایی تنگه هرمز، حتی تحت شرایط رژیم ایران، دانست.
با این حال در این سرمقاله تاکید شده است که یک توافق بد، حتی اگر قیمت بنزین را کاهش دهد، در نهایت به ضرر دونالد ترامپ تمام خواهد شد. حتی یک پیروزی نیمبند برای جمهوری اسلامی نیز به جایگاه آمریکا، و شخص ترامپ) آسیب خواهد زد. رژیم ایران این جنگ را در حالی آغاز کرد که با بحرانهای داخلی سیاسی و اقتصادی روبهرو بود و جنگ، این مشکلات را تشدید کرده است. نجات چنین رژیمی اکنون از طریق یک کمک اقتصادی، خیانتی واقعی خواهد بود که بیش از آنکه به مردم ایران ضربه بزند، به منافع ایالات متحده لطمه میزند.
