شماری از شهروندان در پیامهایی به ایراناینترنشنال گفتند در نخستین لحظات پس از زلزله نسبتا شدیدی که شامگاه سهشنبه ۲۲ اردیبهشت تهران و مناطق اطراف آن را لرزاند، تصور کردند حملات آمریکا و اسرائیل دوباره آغاز شده است. احساسی که با پایان احساس تعلیق اما همراه ترس و اضطراب بوده است.
این زمینلرزهها ابتدا با زلزلهای به بزرگی ۳.۴ در ساعت ۲۰:۴۱ آغاز شد اما اوج آن در ساعت ۲۳:۴۶ با لرزهای به بزرگی ۴.۶ در عمق ۱۰ کیلومتری رخ داد.
تا ساعت ۳:۳۰ بامداد چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت، چندین پسلرزه دیگر هم اتفاق افتاد.
کانون اصلی زلزله پردیس بود اما در مناطق مختلف شهر و استان تهران، استان البرز و حتی بخشهایی از استان مازندران احساس شد.
برخی مخاطبان در واکنش به این زلزله و پسلرزههایش گفتند تجربه هفتههای جنگ، صدای انفجارها، پدافند و پهپادها، نوعی حساسیت دائمی ایجاد کرده است؛ بهطوری که حتی تشخیص زلزله از حمله نظامی هم برای چند ثانیه دشوار بوده است.
یکی از ساکنان شرق تهران و تهرانپارس در پیامی نوشت: «زلزله سهشنبه شب جوری بود که خانهمان به شدت لرزید و تکان خورد؛ طوری که فکر کردیم کنار خانهمان موشک خورده است.»
مخاطب دیگری زلزله را «ترسناک» توصیف کرد و گفت او و خانوادهاش برای چند ثانیه فکر کردند دوباره حملات شروع شده است.
برخی شهروندان همچنین به شباهت تجربه زلزله با روزهای جنگ اشاره کردند.
یک شهروند نوشت: «حدود ساعت ۹ شب سهشنبه زلزله در تهران حس شد، اما زلزلهای که ساعت ۱۱:۴۵ شب آمد بسیار شدید حس شد. خانه کاملا لرزید و لوسترها صدا دادند. شبیه تجربهای بود که در آن ۴۰ روز جنگ داشتیم.»
شماری از مخاطبان تاکید کردند احساس آنها صرفا «ترس» نبوده، بلکه ترکیبی از اضطراب، انتظار و بیثباتی روانی بوده است؛ بهویژه در شرایطی که بخشی از جامعه همچنان در انتظار ازسرگیری حملات نظامی علیه جمهوری اسلامی است.
شهروندی نوشت: «وقتی زلزله و بعد از آن صدای طوفان آمد، فکر کردیم دوباره حمله شده است. حس همزمان ترس و خوشحالی داشتیم.»
مخاطبی دیگر با اشاره به احساس ناامیدی و تعلیق گستردهای که در آتشبس شکل گرفته، گفت: «وضعیت ما داخل ایران اینگونه است که زلزله میآید و مادرم میگوید: کاش بمباران باشد؛ ثمره ۴۷ سال حکومت اسلامی.»
در میان پیامها، واکنشهای طنزآلود و کنایهآمیز هم دیده میشود.
شهروندی نوشت آنقدر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، حمله دوباره را «کش داد» که «خدا دستبهکار شد».
برخی دیگر نیز به تاثیر مستقیم تجربه جنگ بر واکنشهای روزمره مردم اشاره کردند.
یک شهروند نوشت تجربه دو جنگ باعث شده بسیاری فرق پدافند، موشک و پهپاد را بهخوبی تشخیص بدهند یا از روی صدا و لرزش بفهمند انفجار چقدر به آنها نزدیک است.
او افزود: «اما باز هم وقتی زلزله شد، برای چند ثانیه تشخیص نمیدادیم حمله است یا چیز دیگری.»
قطع اینترنت و از دست رفتن دسترسی سریع به منابع خبری
قطع طولانیمدت و اختلال گسترده اینترنت در ایران، دسترسی بسیاری از کاربران به پیامرسانها، شبکههای اجتماعی و حتی منابع اطلاعرسانی فوری را مختل کرده است.
برخی مخاطبان گفتند در گذشته در چنین شرایطی مستقیما به سایتهای لرزهنگاری مراجعه یا اخبار را از طریق تلگرام و شبکههای اجتماعی دنبال میکردند، اما اکنون این امکان را از دست دادهاند و همین موضوع بر اضطراب عمومی افزوده است.
چند کاربر، رسانههای حکومتی را به پنهانکاری و تاخیر در اطلاعرسانی متهم کردند.
شهروندی در همین زمینه نوشت: «صداوسیما از ترس اینکه مردم به خیابانها بریزند و اعتراض دیگری شکل بگیرد، خبر زلزله را تا دقایقی طولانی پوشش نداد. جان آدمها آنقدر برایشان بیارزش است که تلاش میکنند از هر راهی که شده، اندکی بیشتر در قدرت بمانند.»
بیاعتمادی به نهادهای اطلاعرسانی حکومتی و فقدان دسترسی به کانالهای خبری امن و شناخته شده، باعث شد در ساعات پس از زلزله، شایعات و گمانهزنیهایی نیز شکل بگیرد.
در همین زمینه، یک مخاطب با اشاره به موقعیت کانون زلزله نوشت: «کانون زلزله تهران، نزدیک پارچین و نیروگاه اتمی بود؛ یعنی اصلا امکانش نیست که زلزلهای در کار نبوده و جمهوری اسلامی داشته آزمایش اتمی یا نظامی انجام میداده است؟»
شهروند دیگری نیز این پرسش را مطرح کرد که: «آیا زلزله نمیتواند ناشی از فعالیتهای زیرزمینی موشکی باشد؟»
او به قرارگیری تهران روی گسل و همچنین فعالیتهای زیرزمینی جمهوری اسلامی اشاره کرد.
نهادهای حکومتی به این گمانهزنیها واکنشی نشان ندادند اما برخی متخصصان درباره این ترس و نگرانی عمومی اظهار نظر کردند.
فریبرز ناطقیالهی، عضو هیات علمی پژوهشگاه زلزلهشناسی ایران، صبح چهارشنبه ۲۳ اردیبهشت در سخنانی گفت زلزله تهران «در اثر انفجار مواد تسلیحاتی و نظامی نبوده» است.
تهران تا ساعتها پس از زلزله و پسلرزههایش فضایی ملتهب را تجربه کرد.
یکی از ساکنان پردیس گفت از حدود ساعت هشتونیم شب تا یک بامداد، مردم از ترس در خیابانها بودند، داخل خانه نرفتند و پمپبنزینها هم شلوغ بود.
یک شهروند با ارسال پیام به ایراناینترنشنال میگوید: «داروهای اساسی، هم گران و هم نایاب شدهاند. یک جعبه قرص مُداسین که قیمتش ۳۶۰ هزار تومان است را چون در داروخانهها پیدا نمیشود، در بازار آزاد به قیمت پنج میلیون تومان خریدم.»
یک نوجوان با ارسال پیامی به ایران اینترنشنال از افزایش شدید قیمت مواد غذایی گلایه کرده و میگوید سوشی غذایی است که برای خارجیها عادی است ولی برای نوجوان ایرانی آرزو شده است.
پیامهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند با تعطیلی کارخانهها، واحدهای تولیدی و کسبوکارهای کوچک، بسیاری از نیروهای فنی متخصص و تحصیلکرده برای تامین هزینههای زندگی به رانندگی در تاکسیهای اینترنتی روی آوردهاند.
در هفتههای اخیر موج گستردهای از اخراج، تعدیل نیرو، بیکارسازی و تغییر اجباری در طیف گستردهای از شغلها شکل گرفته است.
هزاران شهروند از صاحبان فروشگاههای مجازی و حقیقی تا کارکنان پتروشیمی و صنایع فولاد، شغل خود را از دست دادهاند و با از بین رفتن منبع درآمد، ناچار به روی آوردن به مشاغل جایگزین و موقتی شدهاند.
بر اساس گزارشها، رانندگی در تاکسیهای اینترنتی به آخرین راه بقا برای بسیاری از خانوادهها بدل شده است.
یک مخاطب در پیامی نوشت حقوق ۳۰ میلیون تومانی پدر بازنشستهاش پس از۳۰ سال کار کردن، کفاف زندگی را نمیدهد و این پدر سالخورده ناچار است برای کسب درآمد بیشتر از صبح تا شب در اسنپ مسافرکشی کند.
پیشتر نیز پیامهایی به ایراناینترنشنال رسیده بود که نشان میدادند حقوق، سنوات و حق بیمه بازنشستگان بهویژه از سوی تامین اجتماعی، فولاد مبارکه و ذوبآهن، با تاخیر پرداخت میشود.
یک فرد که بهدلیل قطع اینترنت شغلش را از دست داده است، گفت برای پرداخت وامهایش راننده تاکسی اینترنتی شده اما هر بار اسنپ حقوقش را واریز میکند، تمامی آن صرف پرداخت قسط وام میشود و پولی برای خرجی خانواده باقی نمیماند.
زنی ساکن اصفهان نیز در پیامی گفت پس از اخراج از شرکتی که در آن کار میکرد، به رانندگی در اسنپ روی آورده است، اما درآمدش حتی به خرید خوراکی هم نمیرسد.
هر راننده اسنپ، یک نیروی متخصص
موج بیکاری پای نیروهای متخصص و دانشگاهی را هم به تاکسیهای اینترنتی باز کرده است.
پایگاه خبری رویداد۲۴ پیشتر در گزارشی از اشتغال نیروهای فنی خط تولید فولاد مبارکه اصفهان به رانندگی در تاکسیهای اینترنتی پس از حملات اسرائیل و آمریکا به این مجموعه خبر داده بود.
یک زن با اشاره به تحصیلات تکمیلی، مدارک و مهارتهای متعدد خود، گفت سالها برای رشد حرفهای در شغل تخصصیاش زمان سپری کرده، اما با قطع دو ماهه اینترنت کسبوکار آنلاین او تعطیل شده و ناچار است بهعنوان راننده در اسنپ کار کند.
به گفته او، شرکت اسنپ نرخ سفرها را به شدت کاهش داده و درآمد حاصل از مسافرکشی حتی به هزینه کارواش ماشین هم نمیرسد، چه برسد به تعمیر آن.
پیش از این و در سالهای اخیر نیز گزارشهایی درباره اشتغال نیروهای فنی متخصص و فارغالتحصیلان دانشگاهی در شرکتهای تاکسیرانی و مشاغل غیرمرتبط به دلیل نبود بازار کار مناسب منتشر شده بود.
زوجی جوان که یکی از آنها فوقلیسانس برق قدرت و دیگری فوق لیسانس معماری از دانشگاه بهشتی دارد، به ایراناینترنشنال گفتند پس از بیکاری، برای سیر کردن دو فرزند خردسالشان در دو شرکت تاکسیرانی اسنپ و تپسی مشغول به کار شدهاند.
جوانی ۲۶ ساله و دارای مدرک دکتری هم در پیامی نوشت از سر ناچاری و پس از اخراج از محل کارش، اکنون بهعنوان پیک در اسنپفود مشغول است.
همزمان با افزایش شمار رانندگان تاکسیهای اینترنتی، اطلاعات دیگری مبنی بر آغاز موج تعدیل نیرو در زیرمجموعههای اسنپ نیز به دست ایراناینترنشنال رسیده است.
به گفته کارکنان، این شرکت دهها نفر از نیروهای خود در اسنپ و اسنپفود را طی هفتههای اخیر تعدیل کرده است.
