هشدار نهادهای مالی و غذایی جهان درباره پیامدهای جنگ خاورمیانه بر اقتصاد و امنیت غذایی

مارک روته در گفت‌وگو با سی‌ان‌ان، بدون اشاره مستقیم به جزئیات مطرح‌شده در این نشست که چهارشنبه ۱۹ فروردین، پشت درهای بسته، فضای گفت‌وگو را «بسیار صریح و باز» توصیف کرد و افزود که ترامپ دیدگاه خود درباره تحولات هفته‌های اخیر را به‌روشنی بیان کرده است.

این دیدار در شرایطی حساس انجام شد که کمتر از ۲۴ ساعت پیش از آن‌، آمریکا و حکومت ایران بر سر یک آتش‌بس دو هفته‌ای - با محوریت بازگشایی تنگه هرمز - به توافق رسیدند. این توافق پس از تهدیدهای شدید ترامپ علیه زیرساخت‌های ایران شکل گرفت؛ تهدیدهایی که شامل هشدار درباره «نابودی یک تمدن» در صورت عدم بازگشایی تنگه بود.

تشدید تنش میان واشینگتن و متحدان اروپایی
پیش از این دیدار، ترامپ انتقادهای تندی علیه ناتو مطرح کرده و این ائتلاف را «ببر کاغذی» خوانده بود. او همچنین به‌صراحت احتمال خروج آمریکا از ناتو را مطرح کرد، پس از آن‌که کشورهای عضو درخواست او برای مشارکت نظامی در بازگشایی تنگه هرمز را نپذیرفتند.

ترامپ پس از دیدار با روته نیز در پیامی در شبکه اجتماعی خود نوشت که ناتو «وقتی به آن [ناتو] نیاز داشتیم کنار ما نبود» و به اختلافات پیشین بر سر گرینلند نیز اشاره کرد.

در همین حال، سخنگوی کاخ سفید، کارولین لیویت، تایید کرد که موضوع خروج احتمالی از ناتو در دستور گفت‌وگوهای رییس‌جمهوری با دبیرکل این ائتلاف قرار داشته است.

واکنش‌ها در داخل آمریکا
در داخل آمریکا، برخی چهره‌های سیاسی نسبت به افزایش تنش با متحدان هشدار داده‌اند. میچ مک‌کانل، سناتور جمهوری‌خواه، با یادآوری حمایت ناتو از آمریکا پس از حملات ۱۱ سپتامبر، تاکید کرد که واشینگتن نباید به‌جای مهار دشمنان، درگیر اختلاف با متحدان خود شود.

همزمان، مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده در دیداری جداگانه با روته، درباره «جنگ ایران»، تلاش‌ها برای پایان جنگ اوکراین و افزایش هماهنگی با متحدان ناتو گفت‌وگو کرد.

• 

  آتش‌بس دو هفته‌ای زیر سایه جنگ روایت‌ها؛ طرح‌های متفاوت تهران و واشینگتن برای صلح

اختلاف بر سر نقش ناتو در بحران ایران
اختلاف میان آمریکا و متحدانش از زمان آغاز جنگ با حکومت ایران در اواخر فوریه تشدید شده است. ترامپ بارها تاکید کرده که تامین امنیت تنگه هرمز وظیفه کشورهایی است که به جریان نفت از این مسیر وابسته‌اند، نه آمریکا.

در مقابل، برخی کشورهای اروپایی از جمله اسپانیا و فرانسه استفاده از حریم هوایی یا تاسیسات نظامی خود برای عملیات آمریکا را محدود کردند، هرچند در عین حال با مشارکت در یک ابتکار بین‌المللی برای بازگشایی تنگه پس از پایان درگیری‌ها موافقت کرده‌اند.

در همین راستا، به نوشته روزنامه گاردین، کی‌یر استارمر، نخست‌وزیر بریتانیا، قرار است به منطقه خلیج فارس سفر کند تا از آتش‌بس حمایت کند و در تدوین ترتیبات امنیتی پس از جنگ برای تنگه هرمز مشارکت داشته باشد.

این تحولات در حالی رخ می‌دهد که آینده نقش آمریکا در ناتو و میزان انسجام این ائتلاف، در سایه «جنگ ایران»، با پرسش‌های جدی مواجه شده است.

دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری ایالات متحده، ساعاتی پس از دیدار با مارک روته، دبیرکل ناتو، با انتشار یک پست کوتاه که تمام کلماتش با حروف بزرگ نوشته شده بود، بار دیگر خشم و نارضایتی خود از عملکرد ناتو در جریان جنگ ایران را بیان کرد و خطاب به کشورهای عضو این پیمان نوشت: «گرینلند را به خاطر داشته باشید.»

او بامداد پنج‌شنبه ۲۰ فروردین در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «وقتی به ناتو نیاز داشتیم، حاضر نبودند و اگر دوباره به آنها نیاز داشته باشیم، باز هم حاضر نخواهند بود.»

ترامپ در ادامه این پست، به‌طور تلویحی به موضوع مالکیت جزیره گرینلند که اکنون بخشی از دانمارک، یکی از اعضای ناتو است، اشاره کرد: «گرینلند را به خاطر داشته باشید، آن تکه یخ بزرگ و بد اداره شده!!!»

این در حالی است که او نیم‌روز چهارشنبه با دبیرکل ناتو پشت درهای بسته دیداری دوساعته داشت.

100%

روته پس از این دیدار به سی‌ان‌ان گفت: «ترامپ به‌وضوح از بسیاری از متحدان ناتو ناامید شده است و من او را می‌فهمم. بحث ما در این جلسه بسیار صریح و باز بود، اما همچنان بحثی بود میان دو دوست خوب.»

او افزود: « در این جلسه اشاره کردم که بیشتر کشورهای اروپایی در زمینه استقرار نیرو، پشتیبانی لجستیکی، اعطای مجوز پرواز و اطمینان از اجرای تعهدات‌شان با آمریکا همکاری کرده‌اند.»

در این یادداشت، مایکل هیرش، ستون‌نویس فارن‌پالیسی و نویسنده، استدلال می‌کند که عقب‌نشینی ناگهانی ترامپ از تهدید به نابودی «تمدن» ایران - پس از بسته شدن تنگه هرمز و جهش قیمت نفت - نشان می‌دهد بازارها به مهم‌ترین محدودیت عملی بر تصمیمات او تبدیل شده‌اند. به نوشته او، این روند در قالب الگویی شناخته‌شده در بازارها، موسوم به «ترامپ همیشه عقب‌نشینی می‌کند» (TACO)، بارها تکرار شده است.

بر اساس این تحلیل، ترامپ که خود را فاقد هرگونه محدودیت بیرونی، از جمله قوانین بین‌المللی یا فشار متحدان، می‌داند، در عمل در برابر افت بازارها واکنش نشان می‌دهد و سیاست‌هایش را تعدیل می‌کند. این الگو پیش‌تر در موضوع تعرفه‌های تجاری و همچنین تهدید به تصرف گرینلند نیز دیده شده بود.

فارن‌پالیسی می‌نویسد در جنگ ۴۰ روزه با جمهوری اسلامی نیز همین الگو تکرار شد. ترامپ با این تصور وارد درگیری شد که جنگی سریع و کنترل‌شده خواهد بود، اما با بسته شدن تنگه هرمز- سناریویی که نهادهای اطلاعاتی آمریکا سال‌ها درباره آن هشدار داده بودند - با افزایش شدید قیمت انرژی، بحران در بازارهای مرتبط و افت‌های پیاپی در بازارهای مالی روبه‌رو شد. در مقابل، هر نشانه‌ای از کاهش تنش، به‌سرعت به بهبود بازارها انجامید.

• 

  نیویورک‌تایمز: آتش‌بس با جمهوری اسلامی لرزان است و جهان را ناامن‌تر کرده است

در این میان، اگرچه ترامپ از تحقق اهداف نظامی سخن گفته، این تحلیل تاکید می‌کند که بسیاری از اهداف اعلام‌شده، از جمله نابودی کامل توان هسته‌ای و موشکی ایران یا فروپاشی ساختار حاکمیت، محقق نشده‌اند. حکومت ایران همچنان کنترل تنگه هرمز را در دست دارد و حتی بر اساس این تحلیل، اکنون از این موقعیت به‌عنوان اهرم فشار جدیدی استفاده می‌کند.

به نوشته فارن‌پالیسی، مهم‌ترین پیامد این جنگ برای [حکومت] ایران، تثبیت این اهرم است. توانایی عملی تهران برای اختلال در تنگه هرمز - که حدود یک‌پنجم نفت جهان از آن عبور می‌کند - از یک تهدید نظری به واقعیتی اثبات‌شده تبدیل شده و به گفته برخی تحلیلگران، حتی از برنامه هسته‌ای نیز ابزار فشار مؤثرتری به شمار می‌رود.

• 

  واکنش بازارهای جهانی به آتش‌بس موقت؛ نفت به زیر ۱۰۰ دلار سقوط کرد و بورس‌ها جهش کردند

این گزارش همچنین به تغییر لحن دولت آمریکا اشاره می‌کند. در حالی که ترامپ پیش‌تر از «نابودی کامل ایران» سخن می‌گفت، اکنون از امکان «بازسازی» و حتی همکاری اقتصادی با تهران صحبت می‌کند. به گفته نویسنده، این تغییر موضع بیش از هر چیز بازتاب فشار بازارها و نگرانی از پیامدهای اقتصادی جنگ است.

فارن‌پالیسی در نهایت نتیجه می‌گیرد که هویت ترامپ به‌عنوان یک تاجر - که موفقیت خود را با شاخص‌هایی مانند داوجونز و S&P 500 می‌سنجد - باعث شده واکنش بازارها به یکی از تعیین‌کننده‌ترین عوامل در تصمیم‌گیری‌های او تبدیل شود. به همین دلیل، به باور این تحلیلگر، «دشمن اصلی ترامپ نه ایران، چین یا روسیه، بلکه بازارهای مالی جهانی است»؛ نیرویی که خارج از کنترل او عمل می‌کند و بارها مسیر سیاست‌هایش را تغییر داده است.

برِت مک‌گِرک، دیپلمات ارشد آمریکایی، احتمال توافق میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی ظرف چند روز در پاکستان را «تقریبا صفر» ارزیابی و تاکید کرد: «آنچه تاکنون علنی شده، نشان می‌دهد فاصله‌ها بسیار زیاد است و هیچ چیز نزدیک به توافق نیست.»

او که پیش‌تر هماهنگ‌کننده شورای امنیت ملی آمریکا در امور خاورمیانه بود و هدایت مذاکرات محرمانه آمریکا با جمهوری اسلامی برای آزادی شهروندان آمریکایی زندانی در ایران را بر عهده داشت، شامگاه چهارشنبه ۱۹ فروردین، به سی‌ان‌ان گفت: «بر اساس تجربه از مذاکره با ایرانی‌ها معتقدم احتمال اینکه در عرض چند روز در پاکستان به مذاکره وارد شوید و با یک توافق بیرون بیایید، تقریبا صفر است.»

مک‌گِرک با هشدار نسبت به شتاب‌زدگی در روند دیپلماسی گفت: «صادقانه بگویم، شاید بهتر باشد [آمریکا] روند را کندتر کند و فقط اگر مقدمات به‌خوبی آماده شد، وارد گفت‌وگوی رو در رو شوند.»

به گفته او، وارد شدن به مذاکره در سطح معاون رییس‌جمهوری آمریکا اگر بدون آماده‌سازی باشد، احتمال شکست «بسیار بالا» خواهد بود، و در صورت شکست، «بازسازی آن بسیار سخت‌تر می‌شود.»

او در عین حال افزود: «واقعا تمایل دارم این روند موفق شود، اما بسیار تردید دارم که تا پایان این هفته در پاکستان اتفاق قابل‌توجهی رخ دهد.»

متن کامل گزارش این مصاحبه را اینجا بخوانید.

پیام‌های دریافتی از شهروندان در شهرهای بوشهر، فردیس، تهران و کرج از شنیده شدن صدای پدافند و احتمال انفجار در شامگاه چهارشنبه ۱۹ فروردین و بامداد پنج‌شنبه ۲۰ فروردین حکایت دارد.

یک شهروند از بوشهر از شنیده شدند «صدای شدید انفجار» حوالی ساعت ۲۳:۳۰ خبر داد. یک گزارش از فردیس در حوالی ساعت ۸ شب چهارشنبه، از شنیده شدن «صدای پدافند نیروگاه منتظر قائم» که «به‌مدت حدود ۱۰ تا ۱۵ دقیقه به‌صورت مداوم فعال بود» حکایت داشت و پیام دیگری از تهران در همین ساعت نوشت: «صدای شلیک پدافند در محدوده شهرری و مسعودیه شنیده شد.»

پیام دیگری از کرج نیز شنیده شدن صدای سه انفجار در محدوده مهرشهر بین ۲:۲۸ تا ۲:۳۰ بامداد پنج‌شنبه خبر داد.