دونالد ترامپ اعلام کرد هر کشوری که سلاح در اختیار جمهوری اسلامی قرار دهد، بلافاصله مشمول تعرفه ۵۰ درصدی بر تمامی کالاهایی خواهد شد که به ایالات متحده میفروشد. او تاکید کرد این اقدام «فورا اجرایی میشود» و «هیچ استثنا یا معافیتی وجود نخواهد داشت.»
قطع سراسری اینترنت در ایران به دنبال آغاز جنگ با آمریکا و اسرائیل از ۹ اسفند ۱۴۰۴، طولانیترین خاموشی اینترنتی در مقیاس ملی در تاریخ است. این قطعی طولانیمدت، همزمان با اعلام خبر آتشبس دو هفتهای، موجی از مطالبات عمومی و نگرانیهای عمیق اقتصادی را به همراه داشته است.
فاجعه در قلب اقتصاد دیجیتال
قطع اینترنت تنها یک محدودیت ارتباطی نیست، بلکه ضربهای مهلک بر پیکره اقتصاد نحیف ایران است.
پیش از این، ستار هاشمی، وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات، اعلام کرده بود هر روز قطعی اینترنت حدود پنج هزار میلیارد تومان خسارت مستقیم به بار میآورد.
با یک محاسبه ساده برای ۴۰ روز گذشته، این رقم به ۲۰۰ هزار میلیارد تومان میرسد.
در همین حال، بخش بزرگی از اقتصاد دیجیتال، استارتاپها، فریلنسرها و کسبوکارهای خانگی که معیشت میلیونها نفر به آنها گره خورده، در آستانه فروپاشی قرار دارند.
مطالبه مردمی برای وصل اینترنت
با فروکش کردن شعلههای جنگ و اعلام آتشبس موقت، شهروندان با جدیت بیشتری نسبت به گذشته، خواستار بازگشت به اینترنت جهانی شدهاند.
مرور پیامهای کاربران در فضای مجازی نشاندهنده پیوند عمیق میان وضعیت معیشتی مردم و اینترنت است.
بسیاری از کسبوکارها دچار رکود شدهاند؛ چنانکه کاربری نوشت: «آنلاینشاپهای ما ۴۰ روز است که خوابیده؛ لااقل اینترنت را باز کنید و بعد هر چقدر میخواهید توافق کنید.»
کاربر دیگری نیز نوشت: «اینترنت مردم را وصل کنید. هزاران کسبوکار و معیشت میلیونها نفر وابسته به نت است.»
برخی کاربران نیز تاکید کردند مردم شرایط سختی را پشت سر گذاشتهاند و اکنون نوبت حکومت است که از جوانان حمایت کند.
در همین زمینه، کاربری نوشت: «حالا نوبت حکومت است که از جوانها حمایت کند. مدیونید!»
بخش وسیعی از کاربران معتقدند اتصال دوباره اینترنت، آزادی زندانیان و شنیده شدن صدای همه مردم، گامهای ضروری برای نزدیکی به جامعه و جلوگیری از تکرار اشتباهات گذشته است.
یکی از کاربران نوشت: «اگر اصلاحات واقعی صورت نگیرد، شرایط بدتر از قبل خواهد شد.»
بیم و امیدهای پیشرو
در ساعات اخیر و همزمان با توافقات دیپلماتیک میان تهران و واشینگتن، خبری مبنی بر عدم اتصال به اینترنت بینالملل به نقل از وزیر ارتباطات منتشر شد که موجی از نگرانیها را برانگیخت.
با این حال، علیرضا عبداللهینژاد، رییس مرکز روابط عمومی وزارت ارتباطات، بلافاصله این خبر را تکذیب کرد.
چشم میلیونها ایرانی به تصمیمات روزهای آینده دوخته شده است تا مشخص شود آیا حکومت از فرصت آتشبس برای بازگرداندن کسبوکارهای مجازی به چرخه تولید استفاده خواهد کرد یا ترجیح میدهد همچنان شهروندان را از حق دسترسی آزاد به اطلاعات محروم نگه دارد.
در پی توافق آتشبس میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده، مائو نینگ، سخنگوی وزارت خارجه چین، چهارشنبه ۱۹ فروردین از این توافق استقبال کرد و گفت پکن از تلاشهای پاکستان در این زمینه حمایت میکند.
او با تاکید بر اینکه چین بر دستیابی به ثبات بلندمدت در منطقه خلیج فارس و خاورمیانه از مسیر دیپلماسی تاکید دارد، افزود پکن برای «تحقق آتشبس و حلوفصل سیاسی مناقشه»، تلاش کرده است.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، بامداد ۱۹ فروردین از یک آتشبس موقت و مشروط به «بازگشایی کامل، فوری و ایمن تنگه هرمز» خبر داد.
او این توافق را «یک پیروزی کامل و بینقص» توصیف کردو گفت در مقابل، واشینگتن حملات خود علیه جمهوری اسلامی را برای دو هفته متوقف خواهد کرد.
روزنامه نیویورکتایمز نیز ۱۹ فروردین به نقل از سه مقام ایرانی گزارش داد جمهوری اسلامی علاوه بر تلاشهای دیپلماتیک پاکستان، تحت تاثیر فشارهای چین نیز به این توافق تن داده است.
بر اساس این گزارش، پکن که نگران پیامدهای اقتصادی تهدیدهای آمریکا برای هدف قرار دادن زیرساختهای انرژی در ایران بوده است، تهران را به انعطاف بیشتر در مذاکرات ترغیب کرد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک مقام درگیر در مذاکرات گزارش داد با نزدیک شدن به مهلت تعیینشده، دولت چین و جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، در دستیابی به توافق نقش داشتهاند.
چین که بزرگترین خریدار نفت ایران محسوب میشود، در سالهای اخیر روابط اقتصادی خود را با تهران و همزمان با کشورهای حوزه خلیج فارس حفظ کرده است.
به نوشته والاستریتژورنال، سهم صادرات نفت ایران به چین از حدود ۳۰ درصد در یک دهه پیش به نزدیک کل صادرات این کشور رسیده است.
تحلیلگران میگویند همین وابستگی متقابل اقتصادی، انگیزهای برای پکن ایجاد کرده تا در لحظات پایانی، جمهوری اسلامی را به پذیرش آتشبس موقت سوق دهد.
پاکستان، میانجی نهایی
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، بامداد ۱۹ فروردین با انتشار پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد جمهوری اسلامی، آمریکا و متحدانشان با برقراری آتشبس فوری «در همه مناطق، از جمله لبنان» موافقت کردهاند و این آتشبس «از همین لحظه» اجرایی میشود.
او در ادامه از هیاتهای مذاکرهکننده آمریکا و جمهوری اسلامی دعوت کرد که جمعه ۲۱ فروردین برای دستیابی به توافقی نهایی با هدف حل و فصل همه اختلافها، به اسلامآباد بروند.
پاکستان که روابط نزدیکی با تهران دارد، یکی از کانالهای اصلی انتقال پیشنهاد آتشبس موقت بوده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری ایسنا، در مذاکرات جمعه میان تهران و واشینگتن، هیات جمهوری اسلامی به ریاست محمدباقر قالیباف و هیات آمریکایی به ریاست ونس، شرکت خواهند کرد.
خبرگزاری تسنیم این موضوع را که سرپرست تیم جمهوری اسلامی قالیباف است تکذیب کرده و نوشته است هنوز روشن نیست نماینده تهران در این مذاکرات چه کسی خواهد بود.
۱۸ فروردین و پیش از برقرار شدن آتشبس موقت، یک مقام پاکستانی به رویترز گفت در صورت گسترش جنگ، این کشور بر اساس تفاهمنامه دفاعی، در کنار عربستان سعودی خواهد ایستاد.
کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، چهارشنبه ۱۹ فروردین در پیامی در شبکه ایکس نوشت این توافق «فرصتی ضروری برای کاهش تهدیدها، توقف حملات موشکی، ازسرگیری کشتیرانی و ایجاد فضا برای دیپلماسی در مسیر دستیابی به توافقی پایدار» فراهم میآورد.
کالاس تاکید کرد تنگه هرمز باید بار دیگر برای عبور کشتیها باز شود.
او از گفتوگوی خود با اسحاق دار، وزیر امور خارجه پاکستان، خبر داد و از نقش اسلامآباد در دستیابی به آتشبس موقت قدردانی کرد.
کالاس ادامه داد: «درهای میانجیگری باید باز بماند، زیرا ریشههای اصلی جنگ همچنان حلنشده باقی ماندهاند.»
اورسولا فون در لاین، رییس کمیسیون اروپا، نیز کاهش تنشها در منطقه را امری «بسیار ضروری» خواند و گفت برقراری آتشبس موقت به این موضوع کمک میکند.
او اضافه کرد: «ادامه مذاکرات برای دستیابی به راهحلی پایدار از اهمیت بالایی برخوردار است. ما برای رسیدن به این هدف به هماهنگی با شرکای خود ادامه خواهیم داد.»
حمایت آلمان، اوکراین، بریتانیا و لهستان
فریدریش مرتس، صدراعظم آلمان، ۱۹ فروردین اعلام کرد برلین اقداماتی را برای تضمین آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز انجام خواهد داد.
یوهان وادفول، وزیر خارجه آلمان، نیز گفت توقف درگیریها باید «نخستین گام حیاتی به سوی صلحی پایدار» باشد.
کییر استارمر، نخستوزیر بریتانیا، برای حمایت از آتشبس موقت آمریکا و جمهوری اسلامی راهی منطقه خلیج فارس شد.
استارمر در بیانیهای اعلام کرد این آتشبس «لحظهای از آسودگی برای منطقه و جهان به همراه خواهد داشت»، اما باید به «توافقی پایدار» تبدیل شود.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، از برقراری آتشبس موقت در جنگ ایران استقبال کرد و گفت اوکراین آماده است در صورتی که روسیه حملات خود را به این کشور متوقف کند، «بهطور متقابل پاسخ دهد».
ولادیسلاو کوزینیاک کامیش، وزیر دفاع لهستان، ابراز امیدواری کرد آتشبس موقت در جنگ ایران ادامه یابد و در نهایت، به آتشبسی دائمی منتهی شود.
استقبال کشورهای منطقه
وزارت خارجه قطر با صدور بیانیهای از آتشبس موقت میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده استقبال کرد.
در این بیانیه بر اهمیت تضمین امنیت دریایی، آزادی ناوبری و تداوم تجارت بر پایه قوانین بینالمللی تاکید شده است.
عمان از آتشبس موقت استقبال و از تلاشهای پاکستان در این چارچوب قدردانی کرد.
مسقط بر اهمیت ادامه تلاشها برای یافتن راهحلهایی تاکید کرد که بتواند بحران را بهصورت ریشهای پایان دهد و به توقف دائمی جنگ در منطقه منجر شود.
سعيد المعولی، وزیر حمل و نقل عمان، نیز گفت بر اساس توافقها، امکان اعمال هزینه برای عبور شناورها از تنگه هرمز وجود ندارد.
وزارت خارجه جمهوری آذربایجان از آتشبس موقت میان ایران و آمریکا استقبال و ابراز امیدواری کرد این توافق به ثبات منطقهای منجر شود.
وزارت خارجه عربستان سعودی نیز ضمن استقبال از برقراری آتشبس موقت، بر ادامه حمایت از میانجیگری پاکستان در این روند تاکید کرد.
نچیروان بارزانی، رییس اقلیم کردستان عراق، از آتشبس موقت در جنگ ایران استقبال و ابراز امیدواری کرد «همه طرفها با حسن نیت به این تعهد پایبند بمانند».
وزارت خارجه ترکیه از اعلام آتشبس موقت در جنگ منطقه استقبال و بر ضرورت اجرای کامل آن در میدان تاکید کرد.
روزی بزرگ برای صلح جهانی
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، این آتشبس را «روزی بزرگ برای صلح جهانی» توصیف کرد و افزود آمریکا با ادامه حضور در منطقه، بر اجرای توافق نظارت خواهد داشت.
ترامپ بامداد چهارشنبه و کمتر از دو ساعت مانده به ضربالاجل حمله به زیرساختهای حیاتی ایران در شبکه اجتماعی تروث سوشال اعلام کرد با تعلیق بمباران و حمله به این زیرساختها به مدت دو هفته موافق کرده است.
ترامپ این توافق را «آتشبس دوطرفه» خواند و آن را به «بازگشایی کامل، فوری و امن تنگه هرمز» مشروط کرد.
پس از آن، لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه آمریکا، ابراز امیدواری کرد از طریق دیپلماسی بتوان به «دوران ترور و خشونت حکومت ایران» پایان داد.
گراهام تاکید کرد برنامه هستهای جمهوری اسلامی باید بهطور کامل مهار شود.
در مقابل، چاک شومر، رهبر اقلیت دموکرات سنا، از این تصمیم بهعنوان «عقبنشینی» ترامپ یاد کرد.
واکنشها در اسرائیل
دفتر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۱۹ فروردین اعلام کرد از آتشبس حمایت میکند، اما تاکید کرد این توافق شامل لبنان نمیشود.
در سوی دیگر، یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون این کشور، با تاکید بر اینکه «هرگز در تمام تاریخ ما چنین فاجعه سیاسیای رخ نداده»، گفت اسرائیل در تصمیمگیریهای کلیدی امنیتی کنار گذاشته شده و نتانیاهو «از نظر سیاسی و راهبردی شکست خورده» است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس به نقل از یک منبع اسرائیلی نوشت مقامهای این کشور درباره توافق آتشبس نگران هستند.
این منبع افزود: «اسرائیل میخواهد در جنگ با ایران به دستاوردهای بیشتری برسد.»
ادامه واکنشهای بینالمللی
آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، از همه طرفها خواست به آتشبس پایبند باشند و تاکید کرد پایان فوری درگیریها برای حفاظت از غیرنظامیان ضروری است.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس بینالمللی انرژی اتمی، از آتشبس موقت میان جمهوری اسلامی و آمریکا استقبال کرد و آن را گامی مثبت در جهت کاهش تنشها دانست.
پاپ لئو، رهبر کاتولیکهای جهان، گفت «با خشنودی فراوان» از اعلام آتشبس موقت در جنگ ایران استقبال میکند.
در شرق آسیا، انور ابراهیم، نخستوزیر مالزی، از آتشبس موقت استقبال کرد و خواستار «تبدیل طرح ۱۰ مادهای تهران به یک توافق جامع صلح» شد.
اندونزی نیز از همه طرفها خواست به حاکمیت و دیپلماسی احترام بگذارند.
ران بنیشای، تحلیلگر وبسایت اسرائیلی واینت، چهارشنبه ۱۹ فروردین نوشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، موافقت خود را با آتشبس دو هفتهای، مشروط به «باز شدن فوری تنگه هرمز» اعلام کرد اما: «تا پایان روز (در واشینگتن) این شرط محقق نشده بود.»
ترامپ آتشبس موقت با جمهوری اسلامی را یک «پیروزی کامل» و «روزی بزرگ برای صلح جهانی» خواند و گفت مساله اورانیوم «بهطور کامل حلوفصل میشود».
به نوشته بنیشای، جمهوری اسلامی برای بازگشایی این آبراه باید بهصورت رسمی عبور آزاد کشتیها را اعلام کند و مشخص کند آیا برای تردد کشتیها شرطی تعیین خواهد کرد یا نه.
این تحلیلگر تاکید کرد تنها در صورت چنین اعلامی، شرکتهای بیمه دریایی حاضر خواهند شد نفتکشها و کشتیهای کانتینری بزرگی را که برخی بیش از یک ماه در دو سوی تنگه متوقف ماندهاند، تحت پوشش قرار دهند.
بنیشای شلیک موشکهای جمهوری اسلامی به سوی مرکز اسرائیل در ساعات پس از اظهارات ترامپ را نشانهای منفی دانست و نوشت این اقدام در چارچوب الگوی شناختهشده تهران و نیروهای همسو با آن است تا به مخاطبان داخلی نشان دهند «تسلیم نشدهاند».
او افزود نهادهای اطلاعاتی اسرائیل چنین واکنشی را پیشبینی کرده بودند.
این تحلیلگر همچنین به طرح ۱۰ مادهای شورای عالی امنیت ملی در ایران اشاره کرد که به واشینگتن ارائه شده و نوشت بررسی آن نشان میدهد تهران هنوز از مواضع خود عقب ننشسته است.
با این حال، واینت تاکید کرد هنوز برای ارزیابی موفقیت این آتشبس زود است و بازگشت کامل امنیت به بازگشایی عملی تنگه هرمز وابسته است.
همزمان یائیر لاپید، رهبر اپوزیسیون اسرائیل، در واکنش به آتشبس موقت میان آمریکا و جمهوری اسلامی گفت: «بنیامین نتانیاهو از نظر سیاسی شکست خورد و از نظر راهبردی ناکام ماند.»
بنیشای در ادامه تحلیل خود نوشت جمهوری اسلامی با وجود تلاش برای نمایش «پیروزی از راه نباختن»، نخستین طرفی بود که در برابر فشارها عقب نشست.
به گفته او، تهدید آمریکا به هدف قرار دادن زیرساختهای حیاتی از جمله نیروگاهها، پلها و بهویژه جزیره خارک، پایانه اصلی صادرات نفت ایران، نقش تعیینکنندهای در این تغییر رویکرد داشت.
او افزود حملات اخیر نیروی هوایی اسرائیل به زیرساختهایی که در اختیار سپاه پاسداران قرار دارد، از جمله پلها، خطوط راهآهن، کارخانههای فولاد و تاسیسات پتروشیمی، فشار داخلی بر حکومت ایران را افزایش داده است؛ زیرا این تاسیسات علاوه بر کارکرد نظامی، برای اقتصاد کشور و اشتغال دهها هزار نفر اهمیت دارند.
بنیشای نوشت حکومت ایران در شرایط کنونی بیش از هر چیز بر بقای خود تمرکز دارد و تلاش میکند هم از تشدید نارضایتی داخلی جلوگیری کند و هم تصویری از ضعف ارائه ندهد.
بر اساس این تحلیل، با وجود این تحولات، سه موضوع همچنان حلنشده باقی مانده است: ادامه بسته بودن تنگه هرمز، حفظ ذخایر اورانیوم غنیشده در ایران و تداوم ساختار قدرت در جمهوری اسلامی.
او در پایان نوشت تمرکز قدرت در تهران بیش از گذشته در دست فرماندهان ارشد سپاه پاسداران و روحانیون همسو با آنان قرار گرفته و این وضعیت میتواند بر مسیر تحولات آینده تاثیرگذار باشد.
