بر پایه آخرین آمارهای وزارت نیرو، ایران حدود ۴۰.۶ میلیون مشترک برق دارد که ۳۲.۳ میلیون از آنها، مشترکان برق خانگی هستند.
اگرچه آمارهای رسمی ظرفیت نیروگاههای برق-آبی را ۱۳.۴ درصد ذکر کردهاند، اما در عمل با توجه به وضعیت سدها، سهم واقعی این بخش کمتر از ۵ درصد است.
بار اصلی شبکه برق ایران بر دوش نیروگاههای حرارتی است که بیش از ۹۵ درصد برق کشور را تامین میکنند.
نزدیک به ۱۳۰ نیروگاه حرارتی با ظرفیت تولید ۷۸۰۰۰ مگاوات در کشور وجود دارد که از این تعداد، حدود ۲۰ نیروگاه ظرفیت بیش از ۱۰۰۰ مگاوات دارند و سه نیروگاه نیز بیش از ۲۰۰۰ مگاوات ظرفیت تولید برق دارند.
مهمترین نیروگاههای کشور
از بین ۲۰ نیروگاه کشور، نیروگاه دماوند با ظرفیت حدود ۲۹۰۰ مگاوات، بزرگترین آنها به شمار میرود.
این تاسیسات که نیروگاه پاکدشت نیز نامیده میشود، حدودا ۲۰۰ هکتار وسعت دارد و در ۵۰ کیلومتری جنوب شرقی تهران در جاده خاوران واقع شده است. هزینه ساخت آن نزدیک به دو میلیارد یورو بود.
نیروگاه ۲۰۰ هکتاری نکا یا بهشهر در حاشیه دریای خزر در استان مازندران واقع شده و ظرفیت آن نزدیک به ۲۲۰۰ مگاوات است.
پس از این دو، نیروگاه رجایی در حاشیه جاده کرج-قزوین قرار دارد. ظرفیت تولید آن حدود ۲۰۰۰ مگاوات و مساحت آن حدود ۳۵۰ هکتار است.
مهمترین نیروگاههای تهران
۵ نیروگاه مهم و تاثیرگذار بر شبکه برق تهران، بهترتیب نیروگاههای دماوند، رجایی، منتظرالقائم، رودشور و مفتح هستند.
در داخل تهران، نیروگاههای کوچکتر بعثت، ری، طرشت و پرند قرار دارند، اما ظرفیت آنها با تاسیساتی نظیر دماوند و رجایی قابل مقایسه نیست.
بزرگترین آنها نیروگاه پرند است که ظرفیت آن حدود ۹۵۰ مگاوات است. نیروگاه طرشت تنها ۵۰ مگاوات ظرفیت دارد و نیروگاه بعثت نزدیک به ۲۵۰ مگاوات.
شبکه انتقال غیرمتمرکز
برای هدف قرار دادن نیروگاهی مانند دماوند، با چندین برج خنککننده و واحدهای مختلف در زمینی به مساحت ۲۰۰ هکتار، حدودا ۳۰ برابر وسیعتر از میدان شهیاد (آزادی) تهران، باید حمله وسیعی انجام شود.
با این وجود، آسیب به بخشهای حیاتی هر نیروگاه میتواند آن را بهطور موقت از چرخه خارج کند.
حتی با فرض نابودی کامل بزرگترین نیروگاه ایران، یعنی نیروگاه دماوند، تنها ۳.۷ درصد ظرفیت تولید کل کشور از چرخه خارج میشود، که بخشی از آن با توقف حدود ۴۰۰ مگاوات برق صادراتی قابل جبران است.
خاموشی در ایران ممکن است؟
با توجه به غیرمتمرکز بودن نیروگاههای کشور، خاموشی در ایران با بمباران بخشی از یک یا چند نیروگاه ممکن نیست.
طبق آخرین آمار، طول شبکه انتقال و فوق توزیع برق حدود ۱۳۳ هزار کیلومتر است. با احتساب خطوط انتقال شهری و روستایی، این رقم به بیش از یک میلیون و ۳۰۰ هزار کیلومتر میرسد.
این شبکه انتقال با ۸۵۷ هزار ترانسفورماتور در سراسر کشور پشتیبانی میشود. با توجه به وسعت و ظرفیت پستهای فشار قوی انتقال و فوق توزیع، احتمالا ۲ تا ۵ هزار پست بزرگ و متوسط در کشور وجود دارند.
هدف قرار دادن این پستها میتواند بخشهایی از کشور را به شکل موقت با خاموشی مواجه کند، اما جایگزینی آنها چندان دشوار نیست.
چنانکه پس از مشاهده نورهای آبی در آسمان مناطق غربی تهران و کرج که احتمالا ناشی از انفجار پستهای برق بود، برق مناطق غربی تهران برای مدتی قطع، اما دوباره برقرار شد.
آنچه جنگ نتوانست، اما جمهوری اسلامی توانست
پس از هشدار ترامپ، برخی استدلال کردند که حمله به نیروگاههای کشور خسارات جبرانناپذیری به زیرساختهای ایران وارد خواهد کرد.
با این حال، حمله به یک یا چند نیروگاه در شبکه تولید و توزیع برق کشوری به وسعت ایران نمیتواند آثار بسیار بزرگی به همراه داشته باشد و بخشهای وسیعی از کشور را با خاموشی طولانیمدت مواجه کند.
این در حالی است که عدم توسعه و بهروزرسانی شبکه تولید و انتقال قادر به انجام این کار است.
پیش از جنگ ۱۲ روزه، برق در ایران جیرهبندی شده بود و علت آن عدم سرمایهگذاری، توسعه و تعمیرات طی سالهای طولانی بود.
حتی پس از جنگ ۱۲ روزه، خاموشیها به شکل قابل توجهی در ایران کاهش یافت. شایعه شده بود علت این کاهش، هدف قرار گرفتن ماینرهای سپاه پاسداران در حملات بود. افزایش ناگهانی قیمت بیتکوین نیز این شایعه را تقویت کرد.
به هر ترتیب، به نظر نمیرسد شبکه برق کشوری با بیش از ۱۳۰ نیروگاه حرارتی غیرمتمرکز، یک میلیون و ۳۰۰ هزار کیلومتر خطوط انتقال و ۲ تا ۵ هزار پست تقویت، با یک دو حمله نظامی نابود شود.
اما سالها سوءمدیریت آنچه را یک جنگ تمامعیار قادر به انجام آن نیست، ممکن میکند؛ چنانکه شهروندان ایرانی پیش از جنگ شاهد آن بودند.
