سناتور لیندسی گراهام، نماینده جمهوریخواه مجلس سنای آمریکا، با بازنشر اظهارات دونالد ترامپ درباره حمله آمریکا به جزیره خارگ، در شبکه اجتماعی ایکس خطاب به «دشمنان آمریکا» نوشت: اگر ترامپ به شما توافق خوبی پیشنهاد میدهد، آن را بپذیرید.
گراهام نوشت: «ترامپ، در دفاع هوشمندانه از آمریکا و ایستادگی در برابر شر، جایگاه ویژهای دارد. او مانند ریگان است، اما با قدرتی بسیار بالاتر.»
به نوشته سومیت گانگولی، پژوهشگر ارشد موسسه «هوور»، دو رویداد اخیر- یکی در دهلینو و دیگری در نزدیکی سواحل سریلانکا- میتواند پیامدهای مهمی برای آینده روابط آمریکا و هند داشته باشد؛ روابطی که در سایه جنگ ایران وارد مرحلهای حساس شده است.
در نخستین رویداد، کریستوفر لاندو، معاون وزیر خارجه آمریکا، در نشست سالانه «رایسینا دیالوگ» (Raisina Dialogue) در دهلی نو ضمن تاکید بر تمایل واشینگتن به ادامه همکاری با هند، اعلام کرد که دولت ترامپ قصد ندارد اجازه دهد هند بهگونهای رشد اقتصادی پیدا کند که در رقابتهای تجاری به رقیب آمریکا تبدیل شود. او گفت ایالات متحده نمیخواهد «اشتباهی را که ۲۰ سال پیش در قبال چین انجام داد» در مورد هند تکرار کند.
این سخنان واکنش سریع مقامهای هندی را در پی داشت. سوبرامانیام جایشانکار، وزیر خارجه هند در واکنشی غیرمستقیم اعلام کرد که «صعود هند تنها توسط خود هند تعیین خواهد شد». در عین حال حزب مخالف «کنگره ملی هند» سخنان مقام آمریکایی را «توهینآمیز و ضد هندی» توصیف کرد و دولت مودی را متهم کرد که در تعامل با واشینگتن بیش از حد نرمش نشان داده و از منافع ملی هند دفاع نکرده است.
به گزارش فارن پالیسی، همزمان با این تنشهای دیپلماتیک، حادثه دیگری نیز خشم افکار عمومی در هند را برانگیخت. یک زیردریایی آمریکایی در نزدیکی سریلانکا یک ناو جنگی ایرانی به نام «دنا» را هدف قرار داد که در نتیجه آن دستکم ۸۷ نفر کشته شدند. این ناو پس از شرکت در یک رزمایش دریایی چندجانبه به میزبانی هند در حال بازگشت به ایران بود؛ رزمایشی که ۱۸ کشتی از کشورهای مختلف در آن حضور داشتند.
گرچه این حمله در آبهای بینالمللی رخ داده و به نظر نمیرسد ناقض حقوق بینالملل بوده باشد، اما وقوع آن در زمانی که این کشتی از یک رزمایش بزرگ - که آمریکا نیز در آن حضور داشت - بازمیگشت، واکنشهای انتقادی در هند برانگیخت. حزب کنگره نیز دولت مودی را به دلیل محکوم نکردن غرق شدن این ناو ایرانی مورد انتقاد قرار داد.
فارن پالیسی مینویسد فراتر از رقابتهای سیاسی داخلی، دلایل مهمتری نیز وجود دارد که سبب میشود دولت هند نتواند در برابر جنگ ایران کاملاً بیطرف باقی بماند. هند جمعیت قابل توجهی از شیعیان دارد که پس از کشته شدن رهبر جمهوری اسلامی، علی خامنهای، ناراضی و خشمگین هستند. علاوه بر این، اقتصاد هند به حوالههای مالی کارگران مهاجر در خاورمیانه و همچنین واردات انرژی از این منطقه وابسته است.
این گزارش میافزاید اظهارات مقام آمریکایی با سیاست دولتهای قبلی آمریکا نیز تفاوت دارد. در دوران جورج دبلیو بوش، کاندولیزا رایس اعلام کرده بود که واشینگتن از تبدیل شدن هند به یک قدرت بزرگ جهانی حمایت میکند. با این حال، موضع اخیر مقامهای دولت ترامپ این تصور را در دهلی نو ایجاد کرده که آمریکا ممکن است دیگر همان حمایت پیشین را از صعود هند نداشته باشد.
با وجود این اختلافها، دولت مودی همچنان تلاش میکند روابط خود با واشینگتن را حفظ کند؛ زیرا همکاریهای اقتصادی، تجاری و دفاعی میان دو کشور برای هند اهمیت زیادی دارد. با این حال، منتقدان داخلی در هند هشدار میدهند که سکوت دولت در برابر جنگ علیه حکومت ایران میتواند منافع بلندمدت این کشور را به خطر بیندازد.
فارن پالیسی در پایان مینویسد هنوز مشخص نیست که این تنشها به شکافی دائمی در روابط آمریکا و هند منجر خواهد شد یا نه، اما بیتوجهی دولت ترامپ به نگرانیهای سیاست خارجی هند میتواند دستاورد چند دهه تلاش دو کشور برای ایجاد یک مشارکت راهبردی را در معرض خطر قرار دهد.
رییس جمهوری آمریکا اعلام کرد که ارتش ایالات متحده در یک عملیات هوایی گسترده، اهداف نظامی حکومت ایران در جزیره خارک را هدف قرار داده و آنها را «به طور کامل نابود کرده است». او در پیامی که در شبکه اجتماعی تروثسوشیال منتشر کرد، این حمله را یکی از «قدرتمندترین عملیاتهای بمباران در تاریخ خاورمیانه» توصیف کرد.
ترامپ گفت که این عملیات به دستور او توسط فرماندهی مرکزی ایالات متحده (سنتکام) انجام شده و «تمام اهداف نظامی در جزیره خارک» را هدف قرار داده است. او در عین حال افزود که با وجود توانایی نظامی آمریکا برای نابودی کامل زیرساختهای نفتی این جزیره، به دلایل «ملاحظات انسانی» از حمله به تاسیسات نفتی خودداری کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در ادامه هشدار داد که اگر [حکومت] ایران یا هر طرف دیگری تلاش کند در عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز اختلال ایجاد کند، ممکن است در این تصمیم تجدیدنظر شود و زیرساختهای انرژی نیز هدف قرار گیرند.
او همچنین با تاکید بر برتری نظامی ایالات متحده گفت که [حکومت] ایران «هیچ توانایی برای دفاع از اهدافی که آمریکا بخواهد هدف قرار دهد ندارد» و بار دیگر تاکید کرد که [حکومت] ایران هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت و اجازه نخواهد داشت ایالات متحده یا منطقه را تهدید کند.
زمینه تنشها بر سر تنگه هرمز
اظهارات ترامپ در حالی مطرح میشود که طی روزهای اخیر مقامهای جمهوری اسلامی بارها از بستن تنگه هرمز به عنوان یک اهرم فشار در جنگ جاری سخن گفتهاند. در تازهترین موضعگیری، مجتبی خامنهای در بیانیهای که به او نسبت داده شده، اعلام کرده است که «اهرم بستن تنگه هرمز باید همچنان مورد استفاده قرار گیرد».
پس از این تهدیدها، گزارشهایی منتشر شد که نشان میدهد حکومت ایران برخی کشتیهای تجاری و نفتکشها را در خلیج فارس و اطراف تنگه هرمز هدف قرار داده است؛ اقدامی که موجب افزایش شدید هزینه بیمه کشتیها و اختلال در تردد دریایی در یکی از مهمترین مسیرهای انرژی جهان شده است. تنگه هرمز مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت جهان به شمار میرود و هرگونه اختلال در آن میتواند بازارهای انرژی جهانی را با شوک جدی مواجه کند.
در واکنش به این تهدیدها، مقامهای آمریکایی در روزهای اخیر اعلام کردهاند که ممکن است نیروی دریایی ایالات متحده با همکاری متحدان خود کشتیهای تجاری و نفتکشها را در عبور از تنگه هرمز اسکورت کند تا جریان انرژی در این مسیر حیاتی حفظ شود.
اهمیت راهبردی جزیره خارک
جزیره خارک که در شمال خلیج فارس و در نزدیکی ساحل استان بوشهر قرار دارد، یکی از مهمترین نقاط راهبردی در صنعت نفت ایران محسوب میشود. این جزیره دهههاست که اصلیترین پایانه صادرات نفت ایران به شمار میرود و بخش عمده نفت خام ایران از طریق پایانهها و اسکلههای نفتی آن به بازارهای جهانی صادر میشود.
در کنار نقش اقتصادی، خارک از نظر نظامی نیز اهمیت دارد؛ زیرا ایران از این جزیره به عنوان یکی از نقاط پشتیبانی لجستیکی و دریایی در خلیج فارس استفاده میکند. به همین دلیل، هرگونه حمله به این جزیره میتواند تاثیر قابل توجهی بر توان صادرات نفت و همچنین حضور دریایی ایران در خلیج فارس داشته باشد.
اظهارات تازه ترامپ نشان میدهد که واشینگتن در صورت ادامه تهدیدهای حکومت ایران علیه تردد کشتیها در تنگه هرمز، ممکن است دامنه حملات خود را از اهداف نظامی به زیرساختهای انرژی نیز گسترش دهد.
