ویدیوی رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهد یک مامور لباسشخصی جمهوری اسلامی در منطقه تهرانپارس به صورت مستقیم به سمت مردم معترض نشانهگیری و شلیک میکند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشنهاد ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه، برای تمدید داوطلبانه یکساله محدودیتهای استقرار تسلیحات هستهای راهبردی پس از پایان معاهده «نیو استارت» را رد کرد و گفت واشینگتن بهدنبال توافقی «بهتر و مدرنتر» است که شامل چین نیز بشود.
خبرگزاری رویترز جمعه ۱۷ بهمن در گزارشی نوشت با پایان اعتبار معاهده «نیو استارت» که محدودیت استقرار کلاهکهای هستهای راهبردی را تعیین میکرد، عملا آخرین چارچوب کنترل تسلیحات میان آمریکا و روسیه از میان رفت.
ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت بهجای تمدید نیو استارت، «باید کارشناسان هستهای ما روی یک توافق جدید، بهتر و بهروز کار کنند» که در بلندمدت دوام داشته باشد.
او نیو استارت را «بد مذاکرهشده» خواند و گفت بهطور جدی نقض شده است.
اظهار نظری که به توقف بازرسیهای میدانی از سوی روسیه در سال ۲۰۲۳ اشاره دارد.
بر اساس این گزارش، طرفداران کنترل تسلیحات هشدار دادند که انقضای این معاهده به یک مسابقه تسلیحات هستهای شتابیافته دامن خواهد زد، در حالی که مخالفان آمریکایی گفتهاند این پیمان توانایی ایالات متحده را برای استقرار سلاحهای کافی بهمنظور جلوگیری از تهدیدات هستهای روسیه و چین محدود کرده است.
پیمان نیو استارت، آخرین مورد از مجموعهای از معاهدات کنترل تسلیحات میان دو قدرت بزرگ تسلیحات هستهای جهان بود که قدمت آن به بیش از نیم قرن پیش از جنگ سرد برمیگردد.
این پیمان تنها یک بار تمدید شد: پوتین و جو بایدن، رییسجمهوری سابق آمریکا، در سال ۲۰۲۱ با تمدید آن به مدت پنج سال موافقت کردند.
کارشناسان هشدار دادند پایان نیو استارت میتواند مسابقه تسلیحاتی هستهای را تشدید کند و با از میان رفتن شفافیت و پیشبینیپذیری، خطر محاسبه غلط را بالا ببرد.
ترامپ گفته است خواهان توافقی تازه با مشارکت چین است؛ کشوری که با حدود ۶۰۰ کلاهک، بهمراتب کمتر از آمریکا و روسیه (هرکدام حدود چهار هزار کلاهک) سلاح هستهای دارد و تاکنون مذاکره سهجانبه را نپذیرفته است.
به گفته تحلیلگران، در صورت نبود جایگزین، آمریکا و روسیه میتوانند ظرف چند سال صدها کلاهک بیشتر مستقر کنند. سناریویی که محیط امنیت جهانی را ناامنتر میکند.
همزمان با بازگشت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به مسیر گفتوگو با جمهوری اسلامی، این پرسش مطرح است که چرا دولت آمریکا در مقطعی که تهران زیر فشار شدید داخلی، منطقهای و بینالمللی قرار دارد، بار دیگر دیپلماسی را جایگزین فشار حداکثری کرده است.
هرب کینون، تحلیلگر امور خاورمیانه اورشلیم پست، جمعه ۱۷ بهمن نوشت تصمیم ترامپ برای بازگشت به مذاکرات، ابهامها و تناقضهای جدی به همراه دارد.
او در ادامه به پیام شش سال پیش رییسجمهوری آمریکا در شبکه ایکس اشاره کرد: «ایرانیها هیچوقت در جنگ پیروز نشدهاند، اما هیچوقت هم مذاکرهای را نباختهاند.»
اورشلیم پست با اشاره به سرکوب خونین معترضان در ایران در ادامه این تحلیل پرسیده است اگر به گفته ترامپ، جمهوری اسلامی در مذاکره شکستناپذیر است، چرا واشینگتن بهجای ادامه فشار نظامی و سیاسی، دوباره به دیپلماسی بازگشته است؟
بر اساس این گزارش، ترامپ در ماههای گذشته بارها رهبران جمهوری اسلامی را درباره کشتار معترضان تهدید کرد و حتی گفت «کمک در راه است».
این مواضع، بهویژه در داخل ایران، این تصور را ایجاد کرد که آمریکا ممکن است این بار فراتر از هشدارهای لفظی عمل کند. اما در عمل، پس از سرکوب اعتراضات، تمرکز آمریکا بهتدریج از خیابانهای ایران به میز مذاکره بازگشت.
به گفته کینون، این چرخش بیش از آن که نشانه تغییر نگاه به ماهیت جمهوری اسلامی باشد، بازتاب محدودیتهای راهبردی واشینگتن است: «دولت ترامپ نه برنامه روشنی برای سناریوی روز بعد از فروپاشی احتمالی حکومت ایران دارد و نه تمایلی به ورود به یک جنگ پرهزینه و غیرقابل کنترل در خاورمیانه.»
بر اساس این تحلیل، در چنین وضعیتی، «گزینه تغییر حکومت عملا کنار گذاشته شد و دیپلماسی، بهعنوان کمهزینهترین مسیر، دوباره در دستور کار قرار گرفت».
به نوشته اورشلیم پست، این دیپلماسی بار دیگر به پرونده هستهای تقلیل یافته است؛ موضوعی فنی و قابل مذاکره که تهران نیز تنها حاضر است درباره آن گفتوگو کند.
بازگشت تمرکز به سانتریفیوژها و غنیسازی، در حالی که سرکوب داخلی و مطالبه پاسخگویی عاملان آن از دستور کار خارج شده، این نگرانی را ایجاد کرده که جمهوری اسلامی از دل یکی از خونینترین بحرانهای داخلی خود، با نوعی بازسازی سیاسی و اقتصادی بیرون بیاید.
در نهایت، بازگشت ترامپ به میز مذاکره بیش از آن که نشانه قدرتنمایی باشد، قمار سیاسی پرخطری است؛ قماری که اگر به توافقی محدود و بدون توجه به رفتار داخلی و منطقهای تهران منجر شود، میتواند به تقویت حکومتی بینجامد که همچنان بحرانساز باقی مانده است.
از سوی دیگر، هاآرتص گزارش داد که تمرکز دولت ترامپ بر یک توافق محدود هستهای، نگرانی اسرائیل را افزایش داده و این بیم را ایجاد کرده که چنین توافقی به تثبیت حکومت ایران پس از سرکوب اعتراضات داخلی بینجامد، نه تغییر رفتار یا ساختار قدرت در تهران.
بر اساس این تحلیل، بحران میان ایران و آمریکا طی روزهای اخیر به سطحی از «لبه پرتگاه» رسیده است. جمهوری اسلامی ابتدا اعلام کرد دیدار نماینده ترامپ، استیو ویتکاف، با مقامهای ایرانی در عمان لغو شده، اما تنها ساعاتی بعد این تصمیم را پس گرفت.
هرچند مذاکرات همچنان در دستور کار قرار دارد، اما بهنوشته هاآرتص، احتمال دستیابی به توافقی جامع بسیار اندک است؛ چرا که اختلافات اساسی میان دو طرف پابرجاست و حکومت ایران تمایلی به عقبنشینی نشان نمیدهد.
بلومبرگ گزارش داد برخی شرکتهای مالک ابرنفتکشها بهدلیل نگرانی از تشدید تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی و پیامدهای احتمالی آن برای امنیت کشتیرانی در منطقه، سرعت عبور کشتیهای خود از تنگه هرمز را افزایش دادهاند.
بر اساس این گزارش، نفتکشهای بسیار بزرگ حامل نفت خام (ویالسیسی) که معمولا با حداکثر سرعتی حدود ۱۳ گره در این مسیر باریک و پرتردد حرکت میکنند، اکنون در بخشهایی از مسیر سرعت خود را تا ۱۷ گره بالا بردهاند.
خبرگزاری ایسنا گزارش داد مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا در عمان تنها به پرونده هستهای خواهد پرداخت.
ایسنا افزود: «مسائل دفاعی در دستور کار این گفتوگوها قرار ندارد.»
خبرگزاری صدا و سیما نیز نوشت ترکیب هیات جمهوری اسلامی در مذاکرات، مانند پنج دور پیشین گفتوگوها با آمریکا است و تنها معاون اقتصادی وزارت امور خارجه به این تیم افزوده شده است.
بر اساس این گزارش، در سوی دیگر، جرد کوشنر، داماد ترامپ، عضو جدید هیات ایالات متحده خواهد بود.
