گروهی از ایرانیان شهر پرت ایالت استرالیای غربی، در حمایت از مردم ایران تجمع کردند
گروهی از ایرانیان ساکن شهر پرت در ایالت استرالیای غربی، شنبه در تجمعی بر حمایت خود از انقلاب ملی ایرانیان و شاهزاده رضا پهلوی تاکید کردند.
گروهی از ایرانیان ساکن شهر پرت در ایالت استرالیای غربی، شنبه در تجمعی بر حمایت خود از انقلاب ملی ایرانیان و شاهزاده رضا پهلوی تاکید کردند.
دشواری مراقبت روانی جمعی
جامعهای که سالها با انکار، بیاعتبارسازی و نادیدهگرفتن زندگی کرده، به پذیرش، دیدهشدن و بهرسمیتشناختهشدن عادت ندارد. بسیاری از ما از کودکی یاد گرفتهایم که دردمان شنیده نمیشود، احساساتمان اغراقآمیز یا خطرناک تلقی میشوند و رنج ما یا انکار میشود یا به خودمان نسبت داده میشود. در چنین فضایی، بیان احساس، درخواست حمایت یا حتی قبول اینکه -حالم بد است- میتواند ترسآور، شرمآور یا بیفایده به نظر برسد.
برای همین است که مراقبت روانی جمعی ممکن است در ابتدا غیرطبیعی، سنگین یا حتی غیرممکن حس شود. نه به این دلیل که ما ناتوانیم، بلکه چون سالها در شرایطی زندگی کردهایم که پذیرش و همدلی جایی در آن نداشته است. انکار شدن، به مرور تبدیل به عادت روانی میشود؛ عادت به ساکتماندن، عادت به تنها تحملکردن، عادت به این فکر که خودم باید از پسش بربیایم.
درک این نکته مهم است: اگر امروز ارتباط گرفتن، حرف زدن یا مراقبت از خود و دیگران سخت است، این نشانه ضعف یا بیارادگی نیست. این نتیجه مستقیم سالها فشار، سرکوب و نادیدهگرفتن است. مراقبت روانی جمعی از همینجا شروع میشود؛ از بهرسمیتشناختن دشواری، نه انکار آن.
مراقبت روانی جمعی چیست؟
مراقبت روانی جمعی یعنی تلاش آگاهانه برای اینکه در شرایطی که فشار، ترس، خشونت و ناامنی بر زندگی روزمره سایه انداخته، روان فردی و جمعی فرسوده و از هم نپاشد. یعنی کمک کنیم که زیر بار اضطراب، خشم، سوگ و بلاتکلیفی له نشویم؛ حتی اگر هیچچیز خوب نباشد و قرار هم نباشد فعلاً خوب شود.
مراقبت روانی جمعی نه وعده آرامش میدهد، نه انتظار ثبات دارد و نه از کسی میخواهد قویتر از توانش باشد. این مراقبت، درباره دوام آوردن است، نه شکوفایی؛ درباره حفظ حداقل تعادل روانی است، نه رسیدن به حال مطلوب. در شرایط سرکوب و بحران، سلامت روان به معنای شاد بودن یا واکنش درست نشان دادن نیست. این تصویرها بیشتر به زمانهای امن و باثبات تعلق دارند. وقتی زندگی پر از تهدید، فقدان، تحقیر و ناامنی است، انتظار حالِ خوب نهتنها واقعبینانه نیست، بلکه فشار مضاعف ایجاد میکند.
تحملپذیر کردن حالِ بد یعنی بتوانیم با احساسات سخت زندگی کنیم بدون اینکه خودمان را بهخاطر آنها سرزنش کنیم یا از هم فروبپاشیم. یعنی بپذیریم که خستگی، بیحوصلگی، بیحسی یا نوسانهای هیجانی در چنین شرایطی طبیعیاند. مراقبت روانی جمعی دقیقاً در همینجا معنا پیدا میکند: وقتی بهجای انکار یا فشار برای بهتر بودن، فضایی ایجاد میکنیم که رنج دیده شود، نامگذاری شود و در حد توان حمل شود.
واکنشهای روانی طبیعی در شرایط بحران
در شرایط بحران و فشار مداوم، بسیاری از واکنشهایی که امروز در خودمان و دیگران میبینیم کاملاً طبیعیاند و نشانه ضعف یا بیکفایتی نیستند. روان در مواجهه با درد، ترس و بیعدالتی، گاهی واکنشهایی متناقض و پیچیده از خود نشان میدهد: بیحسی یا کرختی هیجانی، فروپاشی معنا، احساس بیزمانی، خستگی مزمن و فرسودگی روانی، ترس و اضطراب مداوم، خشم فروخورده، شرم یا گناه از زنده ماندن، ناتوانی در تمرکز و تصمیمگیری، گرایش به انزوا و بیاعتمادی، حتی انزجار، نفرت یا بیتفاوتی نسبت به شرایط و اطرافیان. این احساسات گاهی با هم در تضاد هستند و تجربه روان را پیچیده و آشفته میکنند، اما همه پاسخهای روان برای دوام آوردن در شرایط غیرعادی و فرسایندهاند.
این واکنشها نشان میدهند که روان در تلاش است فشار و تهدید را پردازش کند. درک این نکته، اولین گام برای کاهش خودسرزنشی و آغاز مراقبت روانی جمعی است.
پشتیبانی و مراقبتهای روانی جمعی
در شرایط بحران، فشار روانی متوجه همه افراد جامعه است؛ خانوادهها، کودکان، نوجوانان، سالمندان، معترضان و حتی کسانی که از دور نظارهگرند، همه با مجموعهای از احساسات سنگین و متناقض و هیجانات طاقتفرسا روبهرو هستند؛ از اضطراب و خشم گرفته تا غم و حس بیارزشی، و همه نیازمند مراقبت و حمایت روانی جمعیاند.
والدین تحت فشار مراقبت از فرزندان خود خشم، اضطراب و تحریکپذیری را تجربه میکنند و نگرانی مداوم درباره امنیت خانواده، ترس از اشتباه و احساس ناتوانی، تصمیمگیریهای روزمره را پراضطراب میکند. مراقبت روانی شامل فراهم کردن فضایی امن برای ابراز احساسات، یادآوری اینکه این واکنشها ناشی از شرایط بیرونی است، و ایجاد فرصت گفتگو و همدلی با اعضای خانواده است. اگر فرزندان بخواهند در اعتراضات شرکت کنند، والدین میتوانند با گفتوگو درباره خطرات، آموزش راههای ایمن و تاکید بر همراهی و همدلی، امنیت روانی آنها را حفظ کرده و اجازه دهند تصمیم خود را بگیرند بدون سرکوب یا بیتوجهی.
خانوادههای سوگوار که فرزند یا یکی از اعضای خود را از دست دادهاند، تحت فشار روانی بسیار شدید قرار دارند. آنها همزمان خشم عمیق نسبت به عاملان خشونت، غم و کرختی، ترس از ناتمام ماندن سوگ، ناامیدی و اضطراب مداوم را تجربه میکنند و گاهی احساس میکنند توان حمایت از دیگر اعضای خانواده یا پذیرش سوگ خود را از دست دادهاند. در چنین شرایطی، همراهی و حضور دیگران اهمیت حیاتی دارد: بودن کنار آنها، شنیدن درد و غم، و اجازه دادن به بیان احساسات میتواند حس تنهایی و بیکفایتی را کاهش دهد و کمک کند آنها در میانه بحران، کمی سبکتر شوند و احساس کنند تنها نیستند.
افراد معترض که بیشترین مواجهه با خطر و آسیب را دارند، بین امید برای تغییر و خشم نسبت به بیعدالتی و همزمان احساس گناه بازمانده و ترس از خطرات جسمی و روانی جابهجا میشوند. مراقبت روانی برای آنها شامل شنیدن ترسها و اضطرابها، پذیرش خستگی و خشم، یادآوری اینکه زنده ماندن نشانه بیتفاوتی نیست، و ایجاد فرصتهای کوتاه برای استراحت روانی و بیان صادقانه ترسها و صحنههای سخت تجربهشده است تا مسیر ادامه مقاومت قابل تحملتر شود و انرژی روانیشان حفظ شود.
کودکان حتی اگر مستقیماً در اعتراضات شرکت نکنند، اضطراب، سردرگمی و ترس را از تنشهای محیطی و شرایط پیرامون درک میکنند. وقتی ترس و غم انکار شود، پیام ناامنی دریافت میکنند و احساس میکنند کسی از آنها حمایت نمیکند. مراقبت روانی شامل ارائه توضیحی ساده و قابل فهم درباره آنچه رخ میدهد، تاکید بر طبیعی بودن احساس ترس و خستگی، ایجاد فرصت برای بیان هیجانات، و آموزش راههای حفظ امنیت و پیوند عاطفی در خانواده است.
سالمندان که اغلب در خانه یا جمعهای کوچک بیشتر در معرض تنهایی و نگرانی هستند، با احساس بیزمانی، اضطراب مداوم روبهرو میشوند. مراقبت روانی برای آنها شامل حضور عاطفی مداوم، تماسها و گفتوگوهای کوتاه، ایجاد امنیت روانی و یادآوری اینکه تعلق و معنا هنوز وجود دارد، میشود.
افراد مهاجر خارج از ایران که با حس گناه، شرم و ناتوانی مواجهاند، شاهد رنج خانواده و دوستان داخل کشور هستند اما امکان اقدام مستقیم ندارند و محدودیتهای ارتباطی این وضعیت را تشدید میکند. مراقبت روانی شامل یادآوری این است که بازتاب دادن درد و رنج داخل، خود نوعی کنش و مشارکت معنادار محسوب میشود.
در این تجربهها، پیوندهای کوچک عاطفی و انسانی نقش مهمی در کاهش اضطراب، افسردگی، خشم فروخورده و حس بیارزشی دارند و به حفظ تابآوری روانی کمک میکنند. مراقبت روانی جمعی یعنی بهرسمیت شناختن این واکنشها و نگه داشتن پیوندهای انسانی تا افراد زیر فشار فرساینده خرد نشوند. احساساتی مانند ناتوانی، انزوا، بیاعتمادی، بیارزشی و سرزنش دائمی، محصول ساختار سرکوب و ترومای جمعیاند. مراقبت روانی جمعی تلاشی است برای پر کردن این خلاها و بازگرداندن حداقلی از پیوند، همدلی و معنا به زندگی جمعی.
مراقبت روانی جمعی نه انحراف از مبارزه، بلکه پیششرط تداوم آن
در شرایط سرکوب و بحران، مراقبت روانی جمعی نه انحراف از مبارزه، بلکه پیششرط تداوم آن است. وقتی روان جامعه کاملاً فرسوده شود، توان ایستادن، همبستگی و ادامه مسیر از دست میرود. تابآوری جمعی در دل بحران، از پیوندهای کوچک انسانی و ملموس شکل میگیرد؛ یک پیام که یادآوری کند «تو تنها نیستی» انعطاف روانی جامعه را حفظ میکند و امکان دوام آوردن در شرایط غیرقابل پیشبینی را فراهم میآورد.
جامعهای که در طول سالها با محدودیت، انزوا و خشونت بزرگ شده، مهارتهای حمایتگری و همدلی را از دل تجربه واقعی و رنج مشترک یاد میگیرد. تحمل اضطراب و خشم، بازتاب رنج جمعی و ساختن معنا از تجربههای مشترک، شکلهای طبیعی یادگیری روانی هستند که حتی در نبود آموزش رسمی، تابآوری و مقاومت را میسازند.
یکی از ابزارهای مهم این تابآوری، روایت جمعی تجربههاست. روایت کردن درد، خشم، ترس و سوگ نه فقط به ثبت حقیقت کمک میکند، بلکه فرایند درمان روانی و تقویت تابآوری را نیز فعال میکند. وقتی تجربهها شنیده و به رسمیت شناخته شوند، افراد احساس تعلق و معنا پیدا میکنند و انگیزه برای کنش و مقاومت اجتماعی تقویت میشود.
حتی کسانی که مستقیماً در اعتراضات شرکت نکردهاند، میتوانند از طریق مشاهده و بازتاب تجربه جمعی، احساس همبستگی و کاهش اضطراب پیدا کنند. این نشان میدهد که روان و کنش اجتماعی در هم تنیدهاند؛ مراقبت روانی جمعی و حمایت متقابل، اساس ادامه مقاومت و حفظ هویت انسانی در دل سرکوب است.
در نهایت، هر نگاه همدلانه، هر پیام کوتاه و هر گفتوگوی بدون قضاوت، ابزاری ساده اما قدرتمند برای زنده نگه داشتن روان جمعی و تابآوری جامعه است. جامعهای که این پیوندها را حفظ کند، حتی در دل محدودیتها و فشار مداوم، زنده میماند و مسیر اعتراضات و مقاومت را با پایداری ادامه میدهد.
میلانی با اشاره به تولد شاهزاده رضا پهلوی در «دورهای آکنده از آشوب» در ایران نوشت که که کمتر از دو دهه پس از تولد او، روحالله خمینی نظام پادشاهی در ایران را سرنگون کرد اما اکنون «جمهوری اسلامی با تهدیدی بیسابقه برای بقای خود روبهروست، در قالب یک جنبش اعتراضی سراسری و فراگیر، و شاهزاده رضا [پهلوی] به گستردهترین نماد پذیرفتهشده آینده سیاسی ایران بدل شده است.»
او در ادامه نوشت: «برخی محبوبیت فزاینده [شاهزاده] رضا [پهلوی] را صرفا نوستالژی میدانند. اما میتوان آن را به همان اندازه بهعنوان نوعی سرکشی نسل جوان نیز خواند؛ نسلی جهانوطن و مسلط به فضای دیجیتال که از انتخابهای تراژیکی که تاریخ بر آنها تحمیل کرده خشمگین است و همچنین نوعی پشیمانی بنیادین در میان نسلهای مسنتر ایرانیان.»
تلاش برای منسجم کردن ایرانیان
این استاد مطالعات ایرانشناسی سپس به سیر رشد و تحصیلات شاهزاده رضا پهلوی در آمریکا در دوران جوانی پرداخت و نوشت که پس از درگذشت محمدرضاشاه پهلوی «رضا سفری را آغاز کرد که اکنون به یک سرگذشت چند دههای بدل شده است. او گزینههای متعددی پیش رو داشت، اما راهی دیگر را برگزید.»
میلانی نوشت که شاهزاده رضا پهلوی «مانند برخی فرزندان خاندانهای سلطنتی ساقطشده، میتوانست زندگیای آکنده از فراغت انتخاب کند. میتوانست موقعیت سلطنتی خود را از طریق شهرت، نمایش، یا انباشت سرمایه کارآفرینانه به پول تبدیل کند. اما او هیچیک از اینها را انتخاب نکرد. در عوض، به کاری تقریبا سیزیفوار دست زد: تلاش برای منسجم کردن یک دیاسپورای ایرانیِ ازهمگسیخته، نومید و عمیقا دوقطبیشده، در قالب چیزی شبیه به یک ائتلاف سیاسی.»
او افزود: «در این مسیر دشوار، او در آغاز نه به درباریان، بلکه به مردان کهنهکار عرصه اندیشه و سیاست رجوع کرد ــ چهرههایی چون احمد قریشی، رییس پیشین یک دانشگاه، و هرمز حکمت، یکی از روشنفکران کمنظیر نسل خود. او از شکافهای ایدئولوژیک عبور کرد و کوشید متحدانی از میان سلطنتطلبان، لیبرالها، ملیگرایان، سوسیالدموکراتها و چپ سکولار بیابد. در آن زمان، هدف این بود که همه نیروها در قالب یک صدای واحد گرد هم آیند تا پیام مردم ایران و اخبار مبارزات آنها را به جهان برسانند.»
این استاد دانشگاه با اشاره به سفرهای بسیار و شرکت در گردهماییهای کوچک و بزرگ ایرانیان با پیشینههای گوناگون سیاسی، در بخش دیگری از گزارش خود نوشت: «با انباشته شدن شکستهای جمهوری اسلامی ــ از تصلب ایدئولوژیک و ناتوانی اقتصادی گرفته تا فساد ساختاری و ماجراجویی امپریالیستی ــ چشمانداز سیاسی بهتدریج تغییر کرد.»
میلانی درباره ۲۰ سال گذشته نوشت که حکومت ایران در داخل کشور بیش از پیش به این دلیل مورد انتقاد قرار گرفت و بیش از رسیدگی به نیازهای اولیه مردم خود، در پی تأمین مالی سرکوب در خارج از مرزها بود و به عنوان نمونه دهها میلیارد دلار برای حفظ دیکتاتوری اسد یا مسلح کردن نیروهای نیابتی در لبنان صرف کرده است.
بازنگری تازه درباره دوران پهلوی
به نوشته این استاد استنفورد، با از دست رفتن تدریجی مشروعیت جمهوری اسلامی، در تظاهرات داخل ایران گاه شعارهایی در حمایت از پدربزرگ ولیعهد ــ رضاشاه ــ شنیده شد که این شعارهای اولیه، نخستین جلوه مردمی نوعی بازنگری تازه درباره دوران پهلوی بود؛ فرایندی که پژوهشگران مدتها پیش آغاز کرده بودند.
در بخش دیگری از مطلب میلانی آمده است: «شاهزاده پهلوی در پاسخ به این پرسش که چه نوع حکومتی را پس از سقوط رژیم تصور میکند، گفته است که شکل حکومت در مرتبه دوم اهمیت قرار دارد و باید توسط مردم تعیین شود؛ اما ماهیت آن باید بر حاکمیت مردمی، برابری جنسیتی و حقوق بشر استوار باشد.»
او ادامه داد: «با تشدید سرکوب در سالهای اخیر و تبدیل مطالبه تغییر به فراخوانی صریح برای تغییر رژیم، نقش [شاهزاده] رضا [پهلوی] دگرگون شد. بهتدریج ــ و نه بدون مقاومت ــ او بهعنوان چهرهای دیده شد که توانایی منسجم کردن یک ائتلاف گسترده در داخل و خارج از ایران را برای مدیریت آنچه بسیاری اکنون فروپاشی اجتنابناپذیر استبداد مذهبی میدانند، دارد.»
به نوشته میلانی، شاهزاده رضا پهلوی نزدیک به چهار دهه است که بهطور پیوسته با دیگران کار کرده و اقتدار شخصی را به نفع ائتلافسازی کنار گذاشته است.
او افزود که هر چند برخی گرایشها هنوز قانع نشدهاند، اما شمار بیشتری از ایرانیان در داخل کشور و در دیاسپورا او را معتبرترین چهره وحدتبخش در افق سیاسی میدانند.
یک نظرسنجی از سوی «گمان»، یک مؤسسه معتبر نظرسنجی مستقر در هلند، میزان حمایت از او را حدود یکسوم نشان میدهد که هیچکس دیگر در صحنه سیاسی ایران حتی به این میزان محبوبیت نزدیک نیست.
نکته تعیینکنندهای که میلانی بر آن تاکید کرده این است که شاهزاده رضا پهلوی بارها و بارها تصریح کرده که در پی قدرت بهخاطر خود قدرت نیست و او نقش خود را صراحتا گذارمحور توصیف کرده است: کمک به عبور ایران از ویرانههای جمهوری اسلامی به سوی نظمی دموکراتیک و سکولار که شکل نهایی آن نه توسط او، نه توسط هیچ سلسله یا جناحی، بلکه بر اساس اراده آزادانه مردم ایران تعیین خواهد شد.
او در پایان نوشت: «اگر ایران واقعا در آستانه لحظهای سرنوشتساز باشد، به یک منجی نیاز نخواهد داشت، بلکه به یک تسهیلگر؛ نه به یک رهاننده، بلکه به چهرهای که قادر به اعتمادسازی در میان شکافهای عمیق باشد.»
به نوشته میلانی، در آن فضای محدود اما اجتنابناپذیر، شاهزاده رضا پهلوی خود را نه بهعنوان حاکم ایران، بلکه بهمثابه امانتدار آن در گذار میان دو دوره سیاسی جای داده است. اگر آن لحظه فرا برسد، تصور یک گذار در ایران بدون چنین نقشی برای او هرچه بیشتر دشوار میشود.
آژانس ایمنی هوانوردی اروپا شامگاه جمعه ۲۶ دی با صدور اطلاعیهای درباره مناطق بالقوه درگیری اعلام کرد: «وجود و احتمال استفاده از طیف گستردهای از تسلیحات و سامانههای دفاع هوایی، همراه با واکنشهای غیرقابل پیشبینی، خطر بالایی برای پروازهای غیرنظامی در تمام ارتفاعها و سطوح پروازی ایجاد میکند».
این سازمان هشدار داد که با توجه به تنشهای جاری و احتمال اقدام نظامی ایالات متحده، که باعث شده نیروهای پدافند هوایی ایران در حالت آمادهباش بالا قرار گیرند، احتمال شناسایی اشتباه در فضای هوایی ایران افزایش یافته است.
همزمان با این هشدار، کانال ۱۲ اسرائیل اعلام کرد شرکت هواپیمایی لوفتهانزا به دلیل تنشها در ایران، لغو پروازهای شبانه خود به تلآویو را تا پایان ماه تمدید کرد.
پیش از آن، هواپیمایی لوفتهانزا اعلام کرد در پی تشدید تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی، پروازهای خود به مقصد و از مبدا تلآویو و امان را محدود میکند.
لوفتهانزا همچنین افزود: «علاوه بر این، تمامی شرکتهای گروه لوفتهانزا تا اطلاع ثانوی از عبور از حریم هوایی ایران و حریم هوایی عراق خودداری خواهند کرد.»
علاوه بر شرکتهای اروپایی، هواپیمایی هند اعلام کرد که پروازهایش در منطقه به دلیل شرایط تازه و بسته بودن آسمان ایران تغییر مسیر دادهاند.
هواپیمایی هند اضافه کرد که استفاده از مسیرهای جایگزین برای پروازهای منطقه ممکن موجب تاخیر در پروازها یا لغو آنها شود.
ایران در اولین ساعات روز پنجشنبه ۲۵ دی با صدور اطلاعیهای اعلام کرد که حریم هوایی کشور به روی تمام پروازهای تجاری، به جز پروازهای بینالمللی که مجوز قبلی از سازمان هواپیمایی کشوری دارند، بسته است.
اما ایران آسمان خود را پس از نزدیک به پنج ساعت، باز کرد. مسدود کردن آسمان ایران شرکتهای هواپیمایی را ناچار به تغییر مسیر پرواز، لغو پروازها و تاخیر در برخی موارد دیگر کرد.
نگرانی شرکتهای هواپیمایی از پرواز بر فراز آسمان ایران در شرایطی است که تعدادی از کشورها نیز درباره سفر به ایران به شهروندان خود هشدار دادهاند.
