در حالی که ایران طی هفتههای گذشته شاهد انقلاب ملی، سرکوب خونین و انسداد کامل فضای سیاسی بوده است، نشریه اکونومیست تحولات جاری ایران از نگاه شاهزاده رضا پهلوی را نشانههای یک «انقلاب» دانست.
انقلابی که به گفته این نشریه بریتانیایی در صورت فروپاشی حکومت اسلامی میتواند معادلات قدرت و رهبری آینده کشور را به شکلی بنیادین تغییر دهد.
نشریه اکونومیست پنجشنبه ۲۵ دی در گفتوگویی اختصاصی با شاهزاده رضا پهلوی در واشینگتن به نقل از او نوشت حکومت اسلامی به مرحله «تلاشهای واپسین برای ارعاب» رسیده و دیگر توان مهار اعتراضهای مردمی را ندارد.
بازتعریف نقش شاهزاده رضا پهلوی در سایه اعتراضهای سراسری ایران
اکونومیست نوشت که طی دهههای گذشته، جایگاه شاهزاده رضا پهلوی در معادلات سیاسی ایران محل تردید بسیاری از بازیگران بوده و تنها بخشهایی از جریان سلطنتطلب از او بهعنوان گزینهای جدی یاد میکردند. در مقابل، حکومت اسلامی، منتقدان آن و شماری از دیپلماتهای غربی، نقش سیاسی او را در حاشیه تحولات ارزیابی میکردند.
به گزارش این نشریه بریتانیایی، شاهزاده رضا پهلوی که سالهاست در حومه واشینگتن زندگی میکند، در این مدت کوشیده است با حضور مستمر در محافل سیاسی و گفتوگو با تصمیمگیران آمریکایی، دیدگاههای خود درباره آینده ایران را مطرح کند.
اکونومیست افزود که او از سوی دونالد ترامپ فردی «محترم» توصیف شده است.
اکونومیست به نقل از شاهزاده رضا پهلوی نوشت که او اکنون، پس از نزدیک به نیم قرن فعالیت سیاسی در تبعید، معتقد است تحولات اخیر و اعتراضهای سراسری در ایران شرایطی متفاوت رقم زده و «لحظهای تاریخی» برای ایفای نقشی تازه در مسیر آینده کشور پدید آورده است.
این سازمان حقوق بشری پنجشنبه ۲۵ دی خطاب به جهانیان نوشت با امضای این دادخواست، «از کشورهای عضو سازمان ملل بخواهید بر مقامهای ایرانی فشار بیاورند تا فورا خونریزی علیه معترضان در ایران را متوقف کنند و مقامهای مسئول را پاسخگو سازند.»
عفو بینالملل افزود که مقامهای جمهوری اسلامی سرکوبی مرگبار و بیسابقه را برای درهم شکستن اعتراضها که برای سقوط نظام جمهوری اسلامی برگزار شده بود، به راه انداختهاند.
قطع اینترنت برای پنهان کردن جنایت
در این بیانیه آمده است: «نیروهای امنیتی با استفاده غیرقانونی از نیروی مرگبار، دست به کشتارهای گسترده و وارد کردن جراحات هولناک زدهاند. مقامها دسترسی به اینترنت را بهطور کامل قطع کردهاند تا جنایتهای خود را پنهان کنند. از جامعه بینالمللی بخواهید فورا برای پایان دادن به کشتار بیشتر معترضان در ایران اقدام کند.»
این سازمان حقوق بشری تاکید کرد که مستند کرده «نیروهای امنیتی بارها و بهطور غیرقانونی با تفنگ و شاتگانهای مجهز به ساچمههای فلزی به سوی معترضان غیرمسلح شلیک کردهاند».
همچنین به نوشته عفو بینالملل «مراکز درمانی مملو از مجروحان شدهاند و خانوادههای پریشان برای یافتن عزیزان ناپدیدشدهٔ خود، سردخانهها، بیمارستانها و حتی انبارها و کانتینرهای حمل بار پر از اجساد را جستوجو کردهاند.»
این سازمان هشدار داد که بازداشتشدگان در معرض خطر شکنجه و سایر بدرفتاریها قرار دارند و همچنین با خطر مجازات اعدام مواجهاند.
درخواست ازکشورهای عضو سازمان ملل
این نهاد حقوق بشری از کشورهای عضو سازمان ملل متحد خواست «اقدامات دیپلماتیک فوری برای محافظت از معترضان در برابر کشتارهای بیشتر انجام دهند و با مصونیت ساختاری از مجازات که محرک این خونریزیهاست، مقابله کنند».
به نوشته عفو بینالملل، این اقدامات شامل برگزاری نشستهای ویژه در شورای حقوق بشر سازمان ملل و شورای امنیت سازمان ملل برای بازدارندگی از کشتارهای بیشتر و پیگیری عدالت کیفری بینالمللی است؛ از جمله ارجاع پرونده ایران به دیوان کیفری بینالمللی.
پیشتر نیز عفو بینالملل و دیدبان حقوق بشر با انتشار بیانیهای مشترک سرکوب معترضان در ایران از ۲۸ دسامبر را محکوم کردند و گفتند نیروهای امنیتی برای متفرقکردن، ارعاب و تنبیه معترضان مسالمتآمیز از زور غیرقانونی، سلاح گرم و بازداشتهای گسترده خودسرانه استفاده کردهاند.
این نهادهای حقوق بشری افزودند ماموران امنیتی جمهوری اسلامی، از جمله سپاه پاسداران و نیروی انتظامی، بهطور غیرقانونی به استفاده از اسلحه، تفنگهای ساچمهای، ماشین آبپاش، گاز اشکآور و ضربوشتم متوسل شدهاند.
سازمان حقوق بشری حالوش پنجشنبه ۲۵ دی گزارش داد همزمان با تشدید سرکوب اعتراضات سراسری در ایران و قطع کامل اینترنت، ائتلاف «نرگس آزاد» همراه با بیش از ۳۰سازمان حقوقبشری و مدنی، در بیانیه مشترکی نسبت به تهدیدهای جدی علیه جان و امنیت بازداشتشدگان، بهویژه مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران و افرادی که به دلیل نوشتن، بیان دیدگاه، کنشگری یا تجمع مسالمتآمیز زندانی شدهاند، هشدار دادند.
امضاکنندگان بیانیه با اشاره به سرکوب معترضان و «یکی از شدیدترین دورههای سرکوب در تاریخ معاصر» ایران و نیز قطع اینترنت نوشتند: «خانوادههای بسیاری در بیخبری کامل از سرنوشت عزیزان ناپدیدشده خود بهسر میبرند و نگرانیهای جدی درباره امنیت هزاران مجروح و بازداشتشده وجود دارد.»
آنها در مورد قطع اینترنت تأکید کردند: «قطع ارتباطات نهتنها دسترسی به گزارشهای مستقل و تبادل اطلاعات حیاتی و نجاتبخش، از جمله برای کادر درمان، را مختل کرده، بلکه شرایطی را ایجاد کرده است که در آن نقضهای فاحش حقوق بشر میتواند بدون پاسخگویی رخ دهد.»
به نوشته این بیانیه، پیش از قطع اینترنت نیز مدافعان حقوق بشر و مخالفان شناختهشده، چه در داخل و چه خارج از ایران، از دریافت تهدیدهای مستقیم خبر داده بودند.
در بخش دیگری از بیانیه آمده است که بازداشتشدگان جدید و همچنین زندانیان قدیمی، از جمله مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران، نویسندگان و هنرمندان، در شرایط کنونی با خطراتی جدی و اغلب نادیدهگرفتهشده مواجه هستند.
امضاکنندگان بیانیه افزودند: «تجربههای پیشین در ایران نشان میدهد که در دورههای ناآرامی گسترده، سوءرفتار در مراکز بازداشت افزایش یافته و خطر قتلهای فراقضایی، ناپدیدسازی قهری، شکنجه و سایر اشکال بدرفتاری بهطور ویژه این افراد را تهدید میکند، بهخصوص کسانی که در سلول انفرادی و در بیخبری مطلق نگهداری میشوند.»
در بیانیه از جمله به بازداشت شمار زیادی از شرکتکنندگان در مراسم بزرگداشت خسرو علیکردی در مشهد در حدود یک ماه پیش مانند جواد علیکردی، نرگس محمدی، سپیده قلیان، هستی امیری، و اشاره شده و اضافه شده است که محل نگهداری و وضعیت جسمی و روحی برخی از آنان نامعلوم است.
سازمانهای حقوق بشری و مدنی امضاکننده بیانیه با ابراز نگرانی عمیق نسبت به تشدید کشتار معترضان و خطر طرح اتهامهای سنگین و خودسرانه که میتواند به مجازات اعدام منجر شود، تأکید کردند که جان و امنیت افراد آسیبپذیر در بازداشت نباید به فراموشی سپرده شود.
آنان خواستار آزادی فوری و بدون قید و شرط تمامی زندانیان عقیدتی و سیاسی و حمایت از مدافعان حقوق بشر، روزنامهنگاران، نویسندگان، هنرمندان و تمامی افرادی شدند که به دلیل استفاده از حق آزادی بیان و تجمع مسالمتآمیز تحت پیگرد قرار گرفتهاند.
این سازمانها ضمن اعلام همبستگی کامل با مردم ایران، از جامعه بینالمللی خواستند که «برای جلوگیری از تلفات بیشتر و واداشتن جمهوری اسلامی به پایبندی به تعهدات بینالمللی حقوق بشری خود»، فوراً اقدام کند.
آنها در این مورد به لزوم آزادی فوری زندانیان، بازگرداندن کامل اینترنت و انجام تحقیقات مستقل، بیطرفانه و شفاف درباره کشتارها، شکنجه، استفاده مرگبار از زور و سایر نقضهای جدی حقوق بشر اشاره کردند.
این سازمانها هشدار دادند که هر ساعت تعلل، خطر از دست رفتن جان انسانهای بیشتر و وقوع نقضهای جبرانناپذیر حقوق بشر را افزایش میدهد.
بنیاد نرگس محمدی، پن آمریکا، گزارشگران بدون مرز، اتحاد زنان برای دموکراسی، آرتیکل ۱۹، انجمن حقوق بشر آذربایجانیها در ایران، کمپین فعالان بلوچ، کمپین بینالمللی پایان دادن به آپارتاید جنسیتی، بنیاد زنان، سازمان حقوق بشری حالوش، هاوار، انجمن حقوق بشر کردستان – ژنو، سازمان حقوق بشری کردپا، جامعه دفاع از حقوق بشر در ایران، ابتکار زنان نوبل، پن اتریش، انجمنهای قلم در کانادا، اتریش، نروژ، سوئد، انجمن قلم بینالمللی و اتحاد برای ایران از جمله امضاکنندگان بیانیه هستند.
شورای ملی اهلسنت ایران کشتار معترضان و ترور یک فعال مدنی را محکوم کرد
شورای ملی اهلسنت ایران با انتشار بیانیهای ضمن ابراز «نگرانی عمیق از تداوم سرکوب اعتراضات مردمی»، گزارشها درباره کشتهشدن شمار زیادی از معترضان در جریان اعتراضات اخیر را «نقض آشکار حق حیات» دانست و آن را بهشدت محکوم کرد.
به گزارش کمپین فعالین بلوچ، در این بیانیه آمده است که انتشار اخبار مربوط به جانباختن هزاران نفر از معترضان، جامعه ایران را در وضعیت اندوه و بهت قرار داده و ضرورت پاسخگویی مسئولان نسبت به این رخدادها را دوچندان کرده است.
شورای ملی اهلسنت ایران با ابراز همدردی با خانوادههای جانباختگان، از شهروندان خواست با همبستگی اجتماعی و حمایت از بازماندگان، مانع از تشدید آلام انسانی ناشی از این حوادث شوند.
این شورا همچنین تأکید کرد که بر اساس اصول پذیرفتهشده حقوق بشر و حقوق بینالملل، آمران و عاملان کشتار معترضان مسئولیت مستقیم دارند و باید در روندی عادلانه مورد پیگرد قرار گیرند.
در بخش دیگری از بیانیه، به قتل هدفمند محمد رسول مردوخی، فعال مدنی و پژوهشگر حقوق عمومی، اشاره شده است.
بر اساس گزارشها، مردوخی پس از نگارش نامهای انتقادی خطاب به رهبر جمهوری اسلامی، در ۱۸دی در شهر مریوان ناپدید و دو روز بعد پیکر او با آثار جراحت و شکنجه در اطراف یکی از هتلهای این شهر پیدا شد.
شورای ملی اهلسنت ایران این رویداد را در چارچوب روندی طولانی از حذف و فشار سیستماتیک علیه نخبگان اهلسنت دانست و آن را محکوم کرد.
این شورا در پایان بیانیه خود از نهادهای مستقل حقوق بشری، سازمانهای بینالمللی و سازوکارهای حقیقتیاب خواست با انجام تحقیقات مستقل، مستندسازی دقیق و پیگیری حقوقی مؤثر، از تداوم مصونیت عاملان نقضهای جدی حقوق بشر جلوگیری کنند.
بر اساس گزارش پنجشنبه ۲۵ دی فیلتر واچ پروژه محرمانه «انزوای مطلق دیجیتال» در دستور کار قرار گرفته که به گفته این نهاد مستقل پایش و تحلیل حوزه سانسور دیجیتال، با هدایت چهرههایی چون محمدامین آقامیری،دبیر شورای عالی فضای مجازی، و مهدی سیفآبادی از چهرههای امنیتی حکومت، اجرا میشود.
هدف این طرح، تبدیل زیرساخت اینترنت کشور به چیزی است که از آن با عنوان «اینترنت پادگانی» یاد میشود؛ شبکهای بسته که ارتباط با دنیای خارج تنها از طریق فهرست «سفید» و با مجوزهای امنیتی ممکن است.
گذار از فیلترینگ به قرنطینه کامل ارتباطات
در این الگو، دسترسی کاربران به اینترنت جهانی بهطور پیشفرض قطع شده است و آنها تنها پس از ارائه «تضمینهای امنیتی» اجازه دسترسی محدود به شبکه جهانی اینترنت را پیدا میکنند.
بهنوشته فیلتر واچ، این تغییر رویکرد بهمعنای بازتعریف کامل مفهوم فیلترینگ است؛ مفهومی که دیگر محدود به مسدودسازی محتوا نیست، بلکه بر اساس قطع سراسری و گزینشی اتصال بنا شده است.
این تغییر راهبردی تاکنون در بالاترین سطوح مدیریتی نیز پیامدهای مستقیمی داشته است. فیلتر واچ اخراج تنبیهی مدیرعامل شرکت ایرانسل را تایید کرده است؛ مدیری که بنا بر این گزارش، پس از تاخیر در اجرای دستور قطع اتصال اینترنت، با اتهام «خیانت» از سمت خود برکنار شده است.
در همین ارتباط حساب فارسی وزارت امور خارجه آمریکا چهارشنبه ۲۴ دی در شبکه ایکس نوشت جمهوری اسلامی اینترنت را برای «پنهان کردن وحشیگری خود» قطع میکند. در حالی که «جهان ناظر است و حقیقت را میداند».
پیامرسانهای داخلی و کنترل ارتباطات سازمانی
یافتههای این گزارش حاکی از آن است که نهادهای تنظیمگر حوزه ارتباطات در حال اجرای طرحی هستند که بر اساس آن، پیامرسانهای داخلی تنها در قالب «پیامرسان سازمانی» اجازه فعالیت خواهند داشت.
در این چارچوب، ارتباطات فردبهفرد خارج از شبکههای سازمانی مسدود میشود و همه تبادلات داده در بخش خصوصی بهطور کامل قابل پایش خواهد بود؛ اقدامی که در عمل به قرنطینه ارتباطات حرفهای میانجامد.
مقابله با اینترنت ماهوارهای و «صدور فیلترینگ»
در سطح زیرساخت، تمرکز ویژهای بر شناسایی و مسدودسازی ترمینالهای اینترنت ماهوارهای استارلینک قرار گرفته است. شرکتهای پیمانکاری امنیتی مانند «یافتار» و گروه «دوران» مامور طراحی سامانههایی شدهاند که با بهروزرسانی فناوری دیپیآی، ترافیک این سرویسها را شناسایی کنند.
همزمان، گزارشهایی از استفاده تسلیحاتی از دادههای رومینگ برای ردیابی و محدودسازی دسترسی ایرانیان خارج از کشور وجود دارد؛ پدیدهای که فیلتر واچ آن را «صدور فیلترینگ» توصیف میکند.
فیلتر واچ با اشاره به جمعآوری دیشهای ماهواره این اقدام را در راستای جلوگیری از همپوشانی فرکانس دانست.
خروج شرکای خارجی و تغییر در مدیریتها
یکی از حساسترین بخشهای این تحولات، خروج تدریجی کارشناسان و شرکای خارجی از شرکتهای مخابراتی است. به گفته فیلتر واچ، این خروج بیسروصدا و تحت تدابیر امنیتی انجام شده است و میتواند بهمعنای پایان همکاریهای بینالمللی در زیرساختهای حیاتی باشد.
در این میان، نقش نهادهایی مانند قرارگاه خاتمالانبیا پررنگتر شده و در موارد محدود، همکاریهای کنترلشدهای با شرکت «هوواوی» چین مدنظر قرار گرفته است.
ایران اینترنشنال سهشنبه ۲۳ دی در گزارشی اختصاصی از ساخت کلاود ملی رویپلتفرم هواوی خبر داد.
براساس این گزارش، این پروژه امنیتی با مدیریت شرکت «ابرآروان» و از سوی شرکتی به نام «آیندهافزای کرانه» در حال اتمام و راهاندازی است.
در ادامه فیلتر واچ از نقش چهرههایی چون محمدحسین مددی، مرتبط با حلقه مدیریتی مهدی اخوانبهابدی و محمدجواد آذریجهرمی، وزیر ارتباطات دولت حسن روحانی، بهعنوان بازیگران پشتپرده این تغییرات نام برده است.
نتایج این انسداد اینترنتی بهسرعت در اقتصاد ایران نمایان شد. دادههای لجستیکی نشان میدهد شرکتهایی مانند تیپاکس که پیشتر روزانه حدود ۳۲۰ هزار مرسوله جابهجا میکردند، پس از قطع کامل اینترنت به چند صد مرسوله در روز سقوط کردهاند. فیلتر واچ این وضعیت را نشانه مرگ عملی تجارت الکترونیک و بیکاری هزاران راننده و کارگر انبار در سراسر کشور میداند.
ساختار تصمیمگیری امنیتی
به نوشته فیلتر واچ، بسیاری از معاونان وزارتخانههای مرتبط از جزییات این طرحها بیاطلاعاند و مرکز اصلی تصمیمگیری در واحد امنیت زیرساخت متمرکز شده است. علی حکیمجوادی، رییس سابق سازمان فناوری اطلاعات و از چهرههای برجسته امنیتی، از معماران اصلی این الگوی جدید حکمرانی سایبری معرفی شده است.
در همین حال، منابع دولتی از جمله فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت، اعلام کردهاند که تا نوروز ۱۴۰۵ نباید انتظار بازگشایی اینترنت بینالمللی را داشت و حتی پس از آن نیز دسترسیها به وضعیت پیشین بازنخواهد گشت.
به نوشته فیلتر واچ این انسداد اطلاعاتی، نشاندهنده امنیتیسازی شدید پروژه «سیاهچاله ارتباطات» است که دسترسی به اخبار واقعی را برای کاربران داخلی سختتر از ناظران خارجی میکند.
اعتراضها، سرکوب و شعارهای بازگشت سلطنت
در گزارش اکونومیست آمده است که در هفتههای نخست اعتراضها، شعار «جاوید شاه» در بسیاری از شهرها شنیده میشد؛ پیش از آنکه نیروهای امنیتی با خشونت گسترده به معترضان حمله کنند. به نوشته این نشریه، شاهزاده رضا پهلوی با فراخوان دوباره توانست تجمعهای پراکنده را به بسیجی فراگیر در تهران و دیگر شهرها تبدیل کند.
این نشریه بریتانیایی با اشاره به بنبست کامل سیاسی در داخل ایران نوشت که حکومت اسلامی تمام چهرههای بالقوه رقیب را زندانی کرده، فعالیت احزاب سیاسی را ممنوع ساخته و حتی فعالیت گروههای محیطزیستی را نیز برنتابیده است.
در چنین فضایی، بسیاری از ایرانیان امید خود را به اصلاحطلبان حکومتی از دست دادهاند؛ جریانی که حتی در دوره ریاستجمهوری محمد خاتمی و حسن روحانی نیز نتوانست از تمرکز قدرت نزد علی خامنهای جلوگیری کند.
راهبرد گذار بدون فروپاشی
اکونومیست نوشت که ظاهر آراسته شاهزاده رضا پهلوی، او را در تضاد کامل با رهبر جمهوری اسلامی قرار میدهد؛ روحانیای که کتوشلوار و کراوات را نماد «انحطاط» میداند. شاهزاده رضا پهلوی در مصاحبه خود تاکید کرد که «بر اهمیت نافرمانی مدنی و پرهیز از خشونت تاکید دارد، اما همزمان حق دفاع مردم از خود را مشروع میداند».
به گفته او، علی خامنهای سالها پیش «به مردم ایران اعلان جنگ» داده و برای عبور از این مرحله باید «هسته سرکوبگر» در سطوح بالای قدرت خنثی شود، بیآنکه زیرساختهای کشور از کار بیفتد.
برنامه دوران اضطرار و وعده همهپرسی
اکونومیست به برنامه ۱۶۹ صفحهای «دوران اضطرار» اشاره کرد که شاهزاده رضا پهلوی در تیرماه منتشر کرد؛ سندی که او را بیشتر بهعنوان رهبر دوران گذار معرفی میکند تا پادشاه آینده پس از سرنگونی حکومت اسلامی.
در این برنامه، اهدافی مانند آشتی ملی، ادغام سپاه پاسداران در ارتش، حفظ پلیس و بدنه کارمندی دولت و پرهیز از انتقامجویی مطرح شده است.
شاهزاده رضا پهلوی در این مصاحبه تاکید کرد که ظرف چهار ماه پس از سقوط حکومت، «همهپرسی برای بازگرداندن سلطنت یا ایجاد جمهوری پارلمانی برگزار خواهد شد» و در صورت برگزیده شدن گزینه نخست، دو ماه بعد تاجگذاری میکند.
به نوشته اکونومیست، او همچنین گفت در صورت پیروزی، روابط دیپلماتیک با اسرائیل برقرار میکند و برای رفع تحریمها از برنامه هستهای صرفنظر خواهد کرد.
با این حال، اکونومیست افزود که اپوزیسیون ایران همچنان پراکنده است و دستیابی به اجماع فراگیر با چالشهای جدی روبهروست. به گزارش این نشریه، بخشی از اقلیتهای قومی با توجه به تجربههای تاریخی خود نسبت به آینده بدبیناند.
اکونومیست در پایان نوشت که شاهزاده رضا پهلوی از دور با اطمینان از «انقلاب» سخن میگوید، اما در نگاه برخی هنوز تصویری روشن از نقش او در آینده ایران در صورت فروپاشی حکومت اسلامی وجود ندارد.
