یک نهاد حقوق بشری: کشورهای جهان از تمام کانالها برای فشار بر جمهوری اسلامی استفاده کنند
کمپین حقوق بشر ایران از سازمان ملل متحد و کشورهای جهان خواست که از تمام کانالهای سیاسی، دیپلماتیک و قانونی برای فشار آوردن به مقامات جمهوری اسلامی برای توقف استفاده از نیروی مرگبار علیه معترضان، آزادی همه معترضان بازداشتشده خودسرانه، بهویژه کودکان، و پایان دادن فوری به حملات به بیمارستانها و کادر پزشکی استفاده کنند.
در همین حال، آژانس خبررسانی کردستان (کردپا) گزارش داد رضا قنبری، نوجوان و دانشآموز کرد ۱۷ ساله اهل کرمانشاه که شامگاه شنبه ۱۳ دی، خبر کشته شدن او در جریان اعتراضات این شهر منتشر شد، «با شلیک مستقیم گلوله جنگی و از فاصله نزدیک کشته شد.»
کردپا نوشت رضا قنبری در محله جعفرآباد کرمانشاه، «به دنبال حمله نیروهای سرکوب به معترضان، از فاصله بسیار نزدیک و از پشت سر هدف شلیک گلوله جنگی نیروهای سپاه پاسداران قرار گرفت و به دلیل برخورد گلوله به پشت و پهلو، در مدت کوتاهی جان خود را از دست داد.»
«یک منبع مطلع» به کردپا گفت نیروهای سپاه پاسداران پس از کشتن این نوجوان، پیکر او را با خود بردند و دو روز بعد اجازه دفن در مراسمی مخفیانه و بدون حضور مردم را به خانوادهاش دادند.
بر اساس این گزارش، نیروهای امنیتی به خانواده قنبری فشار وارد کرده بودند که فرزند خود را به عنوان «بسیج حکومت» معرفی کنند و کشته شدن او را به «معترضان» نسبت دهند، اما خانواده از پذیرش این خواسته خودداری کردند.
مجله تایم گزارش داده است که اعتراضات گسترده در ایران که در پی بحران اقتصادی آغاز شده، بیش از ده روز ادامه یافته و همزمان با تهدید دونالد ترامپ به مداخله احتمالی آمریکا، جمهوری اسلامی را با یکی از پیچیدهترین مقاطع امنیتی و سیاسی سالهای اخیر روبهرو کرده است.
به گزارش تایم، اعتراضات در ایران تاکنون دستکم ۳۶ کشته برجای گذاشته و به پایدارترین ناآرامیهای سه سال گذشته تبدیل شده است. بر اساس گزارش گروههای حقوق بشری، در میان جانباختگان چهار کودک و دستکم دو نفر از نیروهای امنیتی دیده میشوند و صدها نفر دیگر نیز در جریان سرکوب اعتراضات بازداشت شدهاند.
تایم به نقل از خبرگزاری هرانا مینویسد که دامنه اعتراضات از هفته گذشته به بیش از ۲۰۰ نقطه در ۲۶ استان از ۳۱ استان ایران گسترش یافته و تاکنون بیش از دو هزار بازداشت مستند شده است. مقامهای ایرانی هنوز آمار رسمی و جامعی از تلفات و بازداشتها منتشر نکردهاند.
این گزارش ریشههای اعتراضات را در فشارهای فزاینده اقتصادی میداند؛ از جمله تحریمهای مرتبط با برنامه هستهای ایران و پیامدهای جنگ ۱۲روزه تابستان گذشته با اسرائیل و ایالات متحده که طی آن، نیروهای آمریکایی به تأسیسات کلیدی هستهای ایران حمله کردند. به نوشته تایم، سقوط ارزش ریال به حدود یکمیلیون و ۴۰۰ هزار تومان در برابر دلار، تورم شدیدی ایجاد کرده که دسترسی بسیاری از شهروندان به کالاهای اساسی را دشوار کرده است؛ بحرانی که با فساد و سوءمدیریت مزمن تشدید شده است.
در بعد بینالمللی، تایم به اظهارات ترامپ اشاره میکند که هفته گذشته هشدار داد اگر حکومت ایران «بهطور خشونتآمیز معترضان مسالمتآمیز را بکشد»، ایالات متحده «به کمک آنها خواهد آمد» و تاکید کرد که آمریکا «مسلح و آماده» است. این تهدیدها، به نوشته تایم، بُعدی تازه و پرریسک به اعتراضات داخلی ایران افزوده است.
واکنش مقامهای جمهوری اسلامی نیز تندتر شده است. رییس قوه قضائیه حکومت ایران اعلام کرده که برای افرادی که به گفته او با «دشمنان» همکاری کنند «هیچگونه اغماضی» در کار نخواهد بود و اعتراضات را بخشی از یک کارزار با پشتوانه خارجی توصیف کرده است. همزمان، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی ایران هشدار داده که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را «بیپاسخ نخواهد گذاشت»؛ موضعی که ناظران آن را پیامی مستقیم به واشینگتن ارزیابی کردهاند. علی خامنهای نیز با بیان اینکه «اغتشاشگران باید سر جای خود نشانده شوند»، عملاً راه را برای تشدید برخوردهای امنیتی هموار کرده است.
به نوشته تایم، اعتراضات کنونی که از بازار بزرگ تهران و در واکنش به سقوط ارزش پول ملی آغاز شد، بهسرعت از مطالبات اقتصادی فراتر رفته و رنگوبوی سیاسی به خود گرفته است. گزارشها از شبکههای اجتماعی نشان میدهد که تظاهرات از تهران تا شهرهای استانهای مختلف و دانشگاهها ادامه دارد. در استانهای غربی مانند ایلام، کرمانشاه، لرستان و همدان، مرگبارترین درگیریها ثبت شده و مراسم خاکسپاری جانباختگان بار دیگر به کانون تنش تبدیل شده است.
در واکنش، دولت جمهوری اسلامی ترکیبی از امتیازهای محدود اقتصادی و اعمال زور را در پیش گرفته است. تایم مینویسد که دولت یارانهای ماهانه در حدود هفت دلار برای هر خانوار جهت تأمین اقلام خوراکی اعلام کرده، اما کارشناسان معتقدند چنین اقداماتی بهتنهایی قادر به مهار نارضایتیهای عمیق و انباشتهشده نیست.
این گزارش در پایان تاکید میکند که هشدارهای تازه ترامپ، بهویژه در سایه حمله آمریکا به تأسیسات هستهای ایران در سال گذشته میلادی و اقدام اخیر واشینگتن در ونزوئلا، از نظر تهران دیگر صرفاً تهدید لفظی تلقی نمیشود. به ارزیابی تحلیلگران، جمهوری اسلامی اکنون همزمان با نارضایتی داخلی و احتمال فشار یا اقدام خارجی مواجه است؛ وضعیتی که میتواند مسیر تحولات ایران را برای سالها تحت تأثیر قرار دهد.
لسآنجلستایمز گزارش داده است که همزمان با گسترش اعتراضات سراسری در ایران و تشدید تهدیدهای دونالد ترامپ پس از عملیات آمریکا در ونزوئلا، رهبران جمهوری اسلامی با نگرانی فزاینده از احتمال مداخله خارجی، در وضعیت آمادهباش سیاسی و امنیتی قرار گرفتهاند.
به گزارش روزنامه لسآنجلستایمز، فروپاشی اقتصادی و سقوط شدید ارزش پول ملی ایران در اواخر دسامبر، موج تازهای از اعتراضات ضدحکومتی را در ۲۷ استان کشور رقم زده است؛ اعتراضاتی که بنا بر گزارشها دستکم ۳۶ کشته بر جای گذاشته و دامنه آن حتی به مناطقی کشیده شده که بهطور سنتی پایگاه حامیان حکومت به شمار میرفتند.
این گزارش میافزاید که تحولات ایران در حالی رخ میدهد که تهدیدهای ترامپ علیه تهران، پس از عملیات نظامی آمریکا در ونزوئلا و برکناری نیکلاس مادورو، فضای سیاسی و امنیتی منطقه را ملتهبتر کرده است. به نوشته لسآنجلستایمز، ترامپ یک روز پیش از این عملیات هشدار داده بود اگر مقامهای ایرانی به سوی معترضان مسالمتآمیز شلیک کنند و آنان را بکشند، ایالات متحده «مسلح و آماده» است. او دوشنبه ۱۵ دیماه نیز بار دیگر تاکید کرد که در صورت کشته شدن معترضان، ایران «ضربهای بسیار سخت» از سوی آمریکا دریافت خواهد کرد.
یک مقام کاخ سفید نیز بار دیگر چهارشنبه ۱۷ دی در مورد موضع ایالات متحده در قبال خیزش ملی ایرانیان به ایراناینترنشنال گفت رییسجمهوری آمریکا به صراحت گفته است اگر [حکومت] ایران به معترضان مسالمتآمیز شلیک کند و آنها را به طرز خشونتآمیزی بکشد، که این رویه همیشگی آنهاست، «ضربه سختی خواهند خورد.»
بر اساس گزارش لسآنجلستایمز، شماری از مقامهای آمریکایی و متحدان ترامپ بهصراحت میان سرنوشت مادورو و وضعیت ایران ارتباط برقرار کردهاند. لیندزی گراهام، سناتور جمهوریخواه، در اظهاراتی که لسآنجلس تایمز به آن اشاره کرده، نوشته است که «آیتالله و اطرافیانش» باید باور کنند تهدیدهای ترامپ جدی است و ادامه سرکوب مردم ایران «به زیان خود رژیم تمام خواهد شد».
در داخل ایران، واکنش مقامهای نظامی و سیاسی نیز تند بوده است. به نوشته این روزنامه، رییس ستاد ارتش جمهوری اسلامی نسبت به احتمال حمله پیشدستانه هشدار داده و اعلام کرده است که تهران تشدید ادبیات تهدیدآمیز علیه ایران را بیپاسخ نخواهد گذاشت. همچنین شورای دفاع کشور تاکید کرده که امنیت، استقلال و تمامیت ارضی ایران «خط قرمز خدشهناپذیر» است و هرگونه تهدید میتواند با پاسخ «قاطع و متناسب» روبهرو شود.
لسآنجلستایمز در عین حال گزارش میدهد که برخلاف دورهای پیشین ناآرامیها، حکومت ایران تاکنون از بهکارگیری حداکثری زور علیه معترضان خودداری کرده است. به گفته تحلیلگران، این احتیاط میتواند ناشی از نگرانی تهران نسبت به واکنش احتمالی دولت ترامپ باشد؛ واکنشی که پس از جنگ ۱۲روزه ایران و اسرائیل و نیز عملیات اخیر در ونزوئلا، دیگر صرفاً در حد تهدید لفظی تلقی نمیشود.
این گزارش میافزاید که مجموعهای از بحرانها ــ از فشار تحریمها و سوءمدیریت اقتصادی گرفته تا تضعیف شبکه موسوم به «محور مقاومت» و از دست رفتن متحدانی چون ونزوئلا ــ موقعیت جمهوری اسلامی را شکنندهتر از گذشته کرده است. با این حال، به ارزیابی کارشناسانی که لسآنجلس تایمز با آنها گفتوگو کرده، ساختار امنیتی جمهوری اسلامی، بهویژه سپاه پاسداران، همچنان منسجمترین نیروی سازمانیافته کشور است و احتمال تغییر فوری رژیم یا تغییر اساسی رفتار آن، حتی در صورت افزایش فشار خارجی، اندک به نظر میرسد.
به نوشته این روزنامه، مقامهای ایرانی همزمان تاکید کردهاند که قصد مذاکره با واشینگتن را ندارند؛ موضعی که نشان میدهد تهران در برابر دوراهی دشواری قرار گرفته است: تشدید تقابل با آمریکا با هزینههای سنگین، یا ادامه مهار بحران داخلی در شرایطی که تهدید مداخله خارجی بیش از هر زمان دیگری جدی به نظر میرسد.
ابراهیم حامدی، خواننده مشهور به «ابی»، در صفحه اینستاگرام خود در واکنش به فراخوان شاهزاده رضا پهلوی گفت: «قلب و روحمان با شماست.»
شاهزاده رضا پهلوی سهشنبه ۱۶ دی در فراخوانی از شهروندان ایرانی خواست در دو شب متوالی با سردادن شعار، در یک اقدام اعتراضی هماهنگ مشارکت کنند.
او از مردم دعوت کرد که پنجشنبه و جمعه، ۱۸ و ۱۹ دی، رأس ساعت ۸ شب، چه در خیابانها و چه از داخل منازل خود، اقدام به سردادن شعار کنند.
شاهزاده رضا پهلوی اعلام کرد که این حرکت، گام نخست محسوب میشود و بسته به بازخورد این اقدام، فراخوانهای بعدی نیز در ادامه منتشر خواهد شد.
ابی در سخنان خود پاسخ به فراخوان شاهزاده پهلوی را «یک تیر بسیار بسیار کاری بر پیکر منحوس جمهوری اسلامی» خواند و گفت: «خیابانها را تسخیر کنید. مطمئن باشید که موفق خواهید شد.»
شبکه حقوق بشر کردستان چهارشنبه ۱۷ دی در مورد خیزش ملی ایرانیان نوشت «کشته شدن ۱۱ شهروند کرد» به دست نیروهای نظامی-امنیتی جمهوری اسلامی در «شهرهای کوهدشت و نورآباد دلفان در استان لرستان، ملکشاهی در استان ایلام و شهرهای کرمانشاه و هرسین در استان کرمانشاه» گزارش و تایید شده است.
بر اساس این گزارش، دهها معترض دیگر نیز با «گلولههای جنگی و ساچمهای و ضربات باتوم نیروهای نظامی-امنیتی» مجروح شدهاند.
شبکه حقوق بشر کردستان با استناد به گفتههای «شاهدان عینی و بررسی تصاویر منتشر شده از اعتراضات این شهرها»، افزود این ۱۱ معترض با «شلیک سلاح جنگی توسط نیروهای سپاه پاسداران» کشته شدهاند.
این گزارش حاکیست که سپاه پاسداران پس از کشتهشدن این افراد، «خانوادههای آنان را برای تحویل پیکر عزیزانشان تحت فشار قرار داده است تا اعلام کنند این شهروندان توسط معترضان کشته شدند یا آنها را از اعضای نیروی بسیج معرفی کنند.»
این سازمان حقوق بشری اضافه کرد که وزارت اطلاعات و سازمان اطلاعات سپاه پاسداران پس از آغاز اعتراضات، شماری از فعالان مدنی، زندانیان سیاسی سابق و خانوادههای دادخواه در شهرهای مختلف کردستان را به نهادهای امنیتی احضار و آنان را تهدید کردهاند که نباید در هیچ تجمعی شرکت کنند و نیز از انتشار هرگونه مطلب درباره این اعتراضات در فضای مجازی خودداری کنند.
بر اساس این گزارش، «صدها شهروند کرد در شهرهای مختلف استانهای ایلام، کرمانشاه، لرستان، کردستان، تهران و خراسان شمالی» به دست نیروهای امنیتی بازداشت شدهاند.
شبکه حقوق بشر کردستان نوشت که تاکنون موفق به جمعآوری و ثبت اطلاعات مربوط به بازداشت بیش از ۲۰۰نفر در استانهای تهران، ایلام، کرمانشاه، لرستان، کردستان و خراسان شمالی شده است. اما برآوردها نشان میدهد تعداد واقعی بازداشتشدگان بیش از این رقم است.
یک مقام کاخ سفید چهارشنبه ۱۷ دی در مورد موضع ایالات متحده در قبال خیزش ملی ایرانیان به ایراناینترنشنال گفت رییسجمهوری آمریکا به صراحت گفته است اگر [حکومت] ایران به معترضان مسالمتآمیز شلیک کند و آنها را به طرز خشونتآمیزی بکشد، که این رویه همیشگی آنهاست، «ضربه سختی خواهند خورد.»
این مقام افزود که رییسجمهوری با اجرای عملیات "چکش نیمهشب" و "عزم مطلق" نشان داده است که به آنچه میگوید عمل میکند.
اشاره او به حملات ایالات متحده به سایتهای هستهای جمهوری اسلامی و بازداشت نیکلاس مادورو و همسرش بود.
