آغاز ماجرا؛ انفجارها در کاراکاس
در دقایق آغازین بامداد شنبه ۱۳ دی، همزمان با شنیده شدن صدای چند انفجار در کاراکاس، سیبیاس نیوز بهنقل از مقامهای آمریکایی گزارش داد ترامپ دستور حمله به اهدافی در داخل ونزوئلا شامل تاسیسات نظامی را صادر کرد. رویترز نیز از شنیده شدن صداهای بلند، از جمله صدای چند هواپیما در پایتخت ونزوئلا خبر داد.
شاهدان گفتند دستکم یک ستون دود در آسمان کاراکاس دیده شد و بخش جنوبی شهر در نزدیکی یک پایگاه مهم نظامی با قطع برق مواجه شد.
جنیفر جیکوبز، خبرنگار سیبیاس، در ایکس نوشت مقامهای کاخ سفید از گزارشها درباره انفجارها و پرواز هواپیماها بر فراز کاراکاس آگاه هستند. فاکسنیوز هم به نقل از مقامهای آمریکایی اعلام کرد حملات نظامی ایالات متحده علیه ونزوئلا «در حال انجام» است.
وضعیت اضطراری در ونزوئلا و روایت دولت مادورو
پس از انتشار خبر انفجارها، حکومت ونزوئلا در بیانیهای هدف آمریکا را «تصاحب منابع نفت و مواد معدنی» این کشور دانست و اعلام کرد عملیات تنها به کاراکاس محدود نیست و ایالتهای میراندا، آراگوآ و لا گوایرا نیز هدف قرار گرفتند.
در ادامه، دولت مادورو در کشور وضعیت اضطراری اعلام کرد.
ساعاتی بعد، وزیر دفاع ونزوئلا نیز حمله آمریکا را «عملیات جنایتکارانه تغییر رژیم» خواند و گفت مقامهای این کشور در حال بررسی شمار کشتهها و زخمیهای غیرنظامی، بهویژه در پی حملات بالگردی به مناطق شهری، هستند.
گسترش عملیات
اداره هوانوردی آمریکا بامداد شنبه اعلام کرد همه هواپیماهای آمریکایی از پرواز در تمام ارتفاعات حریم هوایی ونزوئلا منع شدند و دلیل این تصمیم را «خطرات ایمنی پرواز ناشی از فعالیتهای نظامی جاری» عنوان کرد.
بر اساس اعلام این نهاد، ممنوعیت از طریق چهار اطلاعیه رسمی پرواز (NOTAM) حدود ساعت یک بامداد به وقت شرق آمریکا صادر شد و چهار منطقه پروازی سنخوان، پیارکو، مایکتیا و کوراسائو را در بر گرفت.
همزمان تصاویری از ستونهای دود در نزدیکی فرودگاه «لا کارلوتا» منتشر شد.
سیانان نیز با استناد به ویدیوهایی گزارش داد چند فروند بالگرد دوملخه ناشناس بر فراز کاراکاس مشاهده شدند؛ بالگردهایی که ارتش ونزوئلا بهطور شناختهشده در اختیار ندارد و عموما در اختیار ارتش آمریکا است.
افزایش حضور آمریکا در دریای کارائیب
پیشتر سیانان به زمینهچینی نظامی آمریکا برای حملبه به ونزوئلا پرداخته بود. این رسانه نوشت در ماههای گذشته واشینگتن هزاران نیرو و بیش از یکدوجین ناو جنگی را در دریای کارائیب مستقر کرده و بخشی از این آرایش در قالب عملیاتی با عنوان «نیزه جنوبی» به کار گرفته شده است؛ عملیاتی که هدف اعلامی آن جلوگیری از انتقال مواد مخدر به خاک آمریکا عنوان شد.
سیانان همچنین به استقرار یکی از بزرگترین گروههای ناو هواپیمابر آمریکا تا اواسط دسامبر و حضور یک گروه آبی–خاکی همراه با بیش از ۴۵۰۰ تفنگدار دریایی و ملوان اشاره کرد؛ مجموعهای که امکان اجرای عملیات گسترده دریایی و زمینی را فراهم میکند.
در ماههای گذشته، نیروهای آمریکایی عملیات متعددی در دریای کارائیب، علیه قاچاقچیان مواد مخدر، وابسته به حکومت ونزوئلا داشتند.
روابط نزدیک تهران و کاراکاس
حکومت ایران یکی از متحدان اصلی ونزوئلا به شمار میرود. ساعاتی پیش از حملات آمریکا به کاراکاس، حکومت ونزوئلا در بیانیهای از حکومت ایران در برابر شهروندان معترض حمایت کرد و خواستار «توقف مداخلات خارجی» در ایران شد.
در این بیانیه آمده است تلاشهایی برای «بیثباتسازی ایران از طریق پلتفرمهای دیجیتال و دامن زدن به تنشهای داخلی» در جریان است؛ رویکردی که به گفته حکومت ونزوئلا، در کنار «تحریمها و سایر اقدامات قهری یکجانبه» علیه جمهوری اسلامی قرار میگیرد.
مارکو روبیو ۲۸ آذر در اظهاراتی دولت مادورو را «نامشروع» خواند و گفت ونزوئلا با عناصری از جمله جمهوری اسلامی و حزبالله لبنان همکاری میکند.
در همین چارچوب، یائیر لاپید، رهبر مخالفان دولت اسرائیل، نوشت تهران باید با دقت به آنچه در ونزوئلا رخ داد توجه کند. اینتلیتایمز اسرائیل نیز نوشت مکانهای هدف قرار گرفته در ونزوئلا احتمالا کارخانههای تولید پهپاد یا موشک بوده که جمهوری اسلامی در این کشور ساخته است.
جمهوریاسلامی از سال ۲۰۰۰ تلاشهای گستردهای برای ایجاد خطوط تولید پهپاد در ونزوئلا شکل داده است.
ترامپ وارد میشود: مادورو و همسرش را گرفتیم!
حدود پنج ساعت پس از شروع حملات، ترامپ در تروثسوشال نوشت آمریکا «با موفقیت یک حمله گسترده» علیه ونزوئلا انجام داد و نوشت مادورو و همسرش بازداشت و از کشور خارج شدند.
با اینحال، وزیر دفاع ونزوئلا حضور نیروهای خارجی در این کشور را تکذیب کرد. صداوسیمای جمهوری اسلامی، در پخش زنده اعلام کرد «بسیار بعید» است ادعای ترامپ درباره بازداشت مادورو درست باشد.
پس از پست ترامپ، سیبیاس نیوز نیز گزارش داد مادورو در جریان عملیات نیروهای ویژه آمریکا بهدست نیروی دلتا بازداشت شده است.
کریستوفر لاندو، معاون وزیر امور خارجه آمریکا، بازداشت مادورو را تایید کرد و گفت او بابت «جنایتهایش» با عدالت روبهرو خواهد شد.
پم باندی، دادستان کل آمریکا، نیز اعلام کرد مادورو «بهزودی در خاک آمریکا و در دادگاههای آمریکا» محاکمه خواهد شد.
دلسی رودریگز، معاون رییسجمهوری ونزوئلا، در پیامی گفت دولت هیچ اطلاعی از محل نگهداری مادورو و همسرش ندارد و از آمریکا خواست مدرکی دال بر زنده بودن آنها ارائه کند.
اسکاینیوز نیز به نقل از منابعی در میان مخالفان دولت ونزوئلا گزارش داد بازداشت مادورو «خروجی مذاکرهشده» بوده است.
وضعیت میدانی؛ «آسمان قرمز شد»
مقامهای ونزوئلایی اعلام کردند حمله آمریکا به کشته و زخمی شدن شماری نامعلوم از شهروندان منجر شد و گفتند ارزیابی دقیق تلفات ادامه دارد. یک شهروند ونزوئلایی در گفتوگو با سیانان از انفجارهای شدید خبر داد و گفت با انفجارهای پیاپی «آسمان کاملا قرمز شده بود.»
همزمان نیویورک تایمز به نقل از مشاهدات خبرنگار خود در کاراکاس نوشت گروههایی از افراد مسلحِ ظاهرا غیرنظامی در خیابانهای پایتخت دیده شدند و به حضور «کلکتیووها» اشاره کرد؛ گروههایی که دولت ونزوئلا در سالهای گذشته برای مقابله با اعتراضات خیابانی تشکیل داده است.
اختلاف بر سر مبنای حقوقی اقدام واشینگتن
سیانان گزارش داد کمیته نیروهای مسلح سنای آمریکا از احتمال حمله مطلع نشده بود. روبن گایگو، سناتور دموکرات آریزونا، حمله را «غیرقانونی» توصیف کرد و مایک لی، سناتور جمهوریخواه یوتا، مشروعیت حقوقی اقدام را زیر سوال برد و نوشت منتظر است بداند چه چیزی میتواند از نظر قانون اساسی آن را توجیه کند.
ساعاتی بعد، همین سناتور جمهوریخواه نوشت با مارکو روبیو گفتوگو کرده و روبیو به او گفته است مادورو برای رسیدگی به اتهامات کیفری در آمریکا بازداشت شده و اقدام نظامی همزمان، برای حفاظت از نیروهای مجری حکم بازداشت انجام شده است.
سیانان همچنین نوشت کاخ سفید پس از اجرای عملیات، رهبران کنگره را در جریان گذاشت و مبنای حقوقی را اختیارات رییسجمهور ذیل اصل دوم قانون اساسی آمریکا عنوان کرد.
در ادامه، پم باندی، دادستان کل آمریکا، اعلام کرد مادورو در دادگاههای آمریکا با «خشم عدالت» روبهرو خواهد شد و چند دقیقه پیش از آخرین بهروزرسانیها، وزارت دادگستری آمریکا از انتشار کیفرخواست جدیدی علیه مادورو و همسرش خبر داد.
پیام ترامپ پس از عملیات و اشاره به آینده سیاسی ونزوئلا
ترامپ در گفتوگو با فاکس گفت ایالات متحده «مشارکتی قوی» در صنعت نفت ونزوئلا خواهد داشت و تاکید کرد در عملیات «هیچ کشتهای از طرف ما» وجود نداشت.
او همچنین گفت مادورو و همسرش پس از دستگیری به نیویورک منتقل میشوند و افزود دستگیری را «مانند یک برنامه تلویزیونی» تماشا کرده است.
ترامپ درباره احتمال حمایت از ماریا کورینا ماچادو، چهره برجسته اپوزیسیون ونزوئلا و برنده جایزه صلح نوبل، گفت باید این موضوع بررسی شود.
روسیه و کوبا محکوم کردند
روسیه در بیانیهای حمله آمریکا را «اقدام تجاوزکارانه مسلحانه» خواند و خواستار «شفافسازی فوری» درباره سرنوشت مادورو شد. کوبا نیز حملات را «تروریسم دولتی» توصیف کرد.
در آمریکای لاتین، لولا دا سیلوا، رییسجمهوری برزیل، اعلام کرد بمباران خاک ونزوئلا و بازداشت رییسجمهورش «عبور از خط قرمزی غیرقابل قبول» است. رییسجمهوری کلمبیا نیز فهرستی از اهداف منتشر کرد و گفت آمریکا «پادگان کوارتل د لا مونتانیا» در کاراکاس، محل دفن هوگو چاوز، را بمباران کرد. یک منبع آگاه به سیانان هم گفت آمریکا کلمبیا را از پیش در جریان زمان و شیوه عملیات قرار نداد و بوگوتا نیروهایی را به مرز اعزام کرد.
در اروپا، اسپانیا و آلمان از «نگرانی شدید» گفتند و بر احترام به حقوق بینالملل تاکید کردند. کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، بار دیگر گفت مادورو مشروعیت ندارد و خواهان خویشتنداری شد. اورزولا فوندرلاین نیز اعلام کرد اتحادیه اروپا از مردم ونزوئلا و گذار مسالمتآمیز حمایت میکند. فرانسه موضعگیری صریحتری داشت. وزیر خارجه این کشور عملیات نظامی منجر به بازداشت مادورو را «برخلاف اصل منع توسل به زور» دانست.
بریتانیا نیز اعلام کرد هیچ نقشی در عملیات آمریکا نداشت و کییر استارمر گفت ابتدا باید «همه واقعیتها» روشن شود. وزارت خارجه بریتانیا در بهروزرسانی توصیههای سفر، از شهروندان خواست از سفر به ونزوئلا خودداری کنند و به افراد حاضر در این کشور توصیه کرد در محل زندگی خود بمانند و برای تغییر سریع برنامهها آماده باشند. ایتالیا هم از شهروندان خود خواست در خانه بمانند و شبکه دیپلماتیک اضطراری را فعال کرد.
در آسیا، دفتر ریاستجمهوری کره جنوبی اعلام کرد رییسجمهوری این کشور دستور حفاظت از شهروندان کره جنوبی در ونزوئلا را صادر کرد و چین نیز به شهروندانش توصیه کرد در آینده نزدیک به ونزوئلا سفر نکنند.
