روزنامه فایننشالتایمز گزارش داد دستاندرکاران برنامه اتمی جمهوری اسلامی سال گذشته برای دومین بار بهشکل محرمانه به روسیه سفر کردند؛ اقدامی که به گفته آمریکا، تلاشی در جهت دستیابی به فناوریهای حساسی بوده که میتواند در تولید سلاح هستهای کاربرد داشته باشد.
فایننشالتایمز چهارشنبه ۲۸ آبان نوشت این سفر که تا پیش از این علنی نشده بود، بخشی از تعاملات میان موسسههای پژوهشی نظامی روسیه و سازمان پژوهش و نوآوری دفاعی جمهوری اسلامی (سپند) به شمار میرود.
آمریکا میگوید سپند بهعنوان زیرمجموعه وزارت دفاع و پشتیبانی نیروهای مسلح جمهوری اسلامی، برنامه تولید تسلیحات هستهای تهران را هدایت میکند.
بر اساس اسنادی که به دست فایننشالتایمز رسیده، نشست دستاندرکاران برنامه هستهای حکومت ایران و مقامهای روسی در این سفر محرمانه را میتوان بهعنوان نخستین نشانههای آمادگی ظاهری مسکو برای همکاری با تهران در حوزه دانش بالقوه مرتبط با سلاحهای هستهای ارزیابی کرد.
فایننشالتایمز این اسناد را از طریق بررسی سوابق شرکتی، فهرست تحریمها، دادههای افشاشده این سفر و دیگر مکاتبات راستیآزمایی کرده است.
طراحی سلاح هستهای بدون آزمایش انفجاری
ابعاد کامل همکاریها میان تهران و مسکو و سطح انتقال فناوریهای پیشرفته با کاربرد دوگانه همچنان نامشخص است.
با این حال، جیم لامسون، تحلیلگر پیشین سازمان سیا و پژوهشگر ارشد در مرکز جیمز مارتین برای مطالعات عدم اشاعه تسلیحات اتمی، گفت شواهد حاکی از آن است که متخصصان جمهوری اسلامی سال گذشته در سفر به روسیه «در پی دستیابی به فناوری و دانش لیزری بودند که میتواند به آنان کمک کند بدون انجام یک آزمایش انفجاری هستهای، طراحی یک سلاح هستهای را مورد راستیآزمایی قرار دهند».
حکومت ایران بارها تاکید کرده برنامه هستهای آن ماهیت «صلحآمیز» دارد. روسیه نیز اعلام کرده با دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای مخالف است.
فایننشالتایمز در ادامه گزارش خود با استناد به مدارک فاششده نوشت شرکت «دماوندتک»، از شرکتهای پوششی وابسته به سپند، در نوامبر ۲۰۲۴ ترتیبی داده بود تا گروهی از متخصصان لیزری جمهوری اسلامی از تهران راهی سنپترزبورگ شوند.
بر اساس این گزارش، عوامل حکومت ایران در این سفر با نمایندگان شرکت روسی «لیزر سیستمز» دیدار کردند. این شرکت روسی که در حوزه فناوریهای دارای کاربردهای غیرنظامی و همچنین پروژههای محرمانه نظامی فعالیت میکند، در فهرست تحریمهای آمریکا قرار دارد.
پیشتر در مردادماه، فایننشالتایمز از سفر هیاتی ایرانی به روسیه و بازدید از موسسههای علمی این کشور خبر داده بود.
در میان اعضای این هیات، علی کلوند، از عوامل مرتبط با برنامه هستهای جمهوری اسلامی، به همراه چهار کارمند دیگر حضور داشتند؛ افرادی که همگی در پوشش شرکت «دماوند تک» فعالیت میکردند.
اعضای این گروه با گذرنامههای دیپلماتیک سفر کرده بودند؛ گذرنامههایی که برخی از آنها شمارههای متوالی داشت و همگی در یک روز، تنها چند هفته پیش از انجام این سفر، صادر شده بودند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، تاکنون بارها اعلام کرده در پی حملات ایالات متحده به سایتهای نطنز، فردو و اصفهان در جریان جنگ ۱۲ روزه، برنامه هستهای جمهوری اسلامی نابود شده است.
با این حال، دیپلماتهای غربی بر این باورند که این حملات هرچند خسارتهای جدی بر جای گذاشت، اما نتوانست زیرساختهای هستهای ایران را منهدم کند و از همین رو، گمانهزنیها درباره ذخایر اورانیوم غنیشده تهران همچنان ادامه دارد.
نقش دماوندتک در برنامه هستهای جمهوری اسلامی
فایننشالتایمز پیشتر فاش کرده بود شرکت دماوندتک کوشیده مقادیر محدودی از چند ایزوتوپ رادیواکتیو، از جمله تریتیوم را تامین کند.
این ایزوتوپ بهطور خاص در افزایش قدرت تخریبی کلاهکهای هستهای کاربرد دارد و به همین دلیل، صادرات آن بهشدت محدود شده است
بنا بر اعلام وزارت امور خارجه آمریکا، دماوندتک نقش کارگزار تدارکاتی را در مجموعه پژوهشی وابسته به نهادهای نظامی جمهوری اسلامی ایفا میکند و برای دستیابی به قطعات تحت تحریم، در جستوجوی تامینکنندگان خارجی است.
نیکول گراجوسکی، پژوهشگر برنامه سیاست هستهای در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، گفت سفر عوامل جمهوری اسلامی به روسیه «شواهد محکمی است که نشان میدهد روسیه در پژوهشهای مرتبط با سلاح هستهای به ایران کمک میکرده و نهادهای دولتی روسیه فناوری با کاربرد دوگانه و دانش مرتبط را [در اختیار تهران] میدادند».
سفر یک پژوهشگر نظامی روسیه به ایران
نشریه فایننشالتایمز در ادامه نوشت اندری ساوین، پژوهشگر شرکت لیزر سیستمز، فوریه ۲۰۲۵ راهی تهران شد و با نمایندگان دماوندتک و مقامهای مرتبط با سپند ملاقات کرد.
ساوین استاد دانشگاه دولتی فنی بالتیک است که از مهمترین دانشگاههای فنی و نظامی روسیه به شمار میرود.
اطلاعات درجشده در وبسایت شرکت نشان میدهد لیزر سیستمز از سرویس امنیت فدرال روسیه (افاسبی) اجازه فعالیت در پروژههای مرتبط با امور محرمانه دولتی را دریافت کرده و علاوه بر آن، مجوز توسعه تسلیحات را تحت نظارت میدانی و مستقیم وزارت دفاع روسیه در اختیار دارد.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
