در آستانه دیدار دونالد ترامپ و بنیامین نتانیاهو، رهبران آمریکا و اسرائیل، تانکهای اسرائیلی به عمق شهر غزه پیشروی کردند. همزمان مقامهای بهداشتی غزه اعلام کردند که قادر به پاسخگویی به دهها تماس اضطراری نیستند و نسبت به سرنوشت ساکنان محلههای هدف قرار گرفته ابراز نگرانی کردند.
یکشنبه ششم مهر، شاهدان عینی و امدادگران گفتند تانکهای اسرائیلی نفوذ خود را به محلههای صبرا، تلالهوا، شیخ رضوان و النصر گسترش داده و به سمت مرکز و مناطق غربی شهر غزه، جایی که صدها هزار نفر پناه گرفتهاند، نزدیک شدهاند.
خدمات اضطراری مدنی در غزه اعلام کرد اسرائیل تا اواخر شنبه ۷۳ درخواست را که از طریق سازمانهای بینالمللی برای نجات فلسطینیهای زخمی در شهر غزه ارسال شده بود، رد کرده است.
ارتش اسرائیل پس از هفتهها حملات شدید هوایی، ۲۵ شهریور عملیات زمینی در شهر غزه را آغاز کرد. صدها هزار فلسطینی در پی هشدارهای ارتش اسرائیل در هفتههای اخیر شهر غزه را ترک کردند اگرچه عده بسیار زیادی نیز هنوز در شهر غزه باقی ماندند.
از زمان آغاز حملات زمینی، ارتش اسرائیل اعلام کرد هشدارهای تخلیه از طریق پیامهای صوتی و متنی، پرتاب برگههای اطلاعرسانی و تماسهای تلفنی صادر شده است.
بنابر اعلام این ارتش، در جنوب نوار غزه، یک منطقه بشردوستانه برای تخلیهشدگان آمادهسازی شده که شامل گسترش بیمارستانهای صحرایی، تعمیر و اتصال خطوط آب و تاسیسات آبشیرینکن و تامین مداوم غذا، چادر، دارو و تجهیزات پزشکی است.
دستکم پنج کشته در حمله هوایی
ارتش اسرائیل اعلام کرد در ۲۴ ساعت گذشته، نیروی هوایی ۱۴۰ هدف نظامی را در سراسر غزه از جمله شبهنظامیان و آنچه «زیرساختهای نظامی» خواند را مورد حمله قرار داده است.
مقامهای بهداشت محلی گفتند در حمله هوایی به منطقه النصر غزه دستکم پنج نفر کشته شدند. امدادگران از ۱۶ کشته دیگر در حملات به خانههایی در مرکز غزه خبر دادند که آمار تلفات روز یکشنبه را به دستکم ۲۱ نفر رسانده است.
دیرتر در روز یکشنبه، وزارت بهداشت غزه در بیانیهای اعلام کرد در ۲۴ ساعت گذشته دستکم ۷۷ نفر بر اثر آتش اسرائیل کشته شدهاند.
به نوشته رویترز، محاصره نظامی اسرائیل باعث یک فاجعه انسانی در سراسر غزه شده است. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرد چهار مرکز درمانی در شهر غزه در این ماه تعطیل شدهاند سازمان ملل نیز میگوید برخی مراکز تغذیه برای بیماران دچار سوءتغذیه نیز بسته شدهاند.
صدها هزار نفر همچنان در شهر غزه
برآورد برنامه جهانی غذا این است که از ماه گذشته تاکنون میان ۳۵۰ هزار تا ۴۰۰ هزار فلسطینی از شهر غزه گریختهاند، هرچند صدها هزار نفر همچنان باقی ماندهاند.
ارتش اسرائیل تخمین میزند که در ماه اگوست حدود یک میلیون فلسطینی در شهر غزه حضور داشتهاند.
اسرائیل نزدیک به دو سال پیش حملات خود به غزه را پس از حملهای به رهبری حماس آغاز کرد که به گفته آمارهای اسرائیلی، حدود ۱۲۰۰ نفر را کشت و ۲۵۱ نفر را به گروگان گرفت.
از آن زمان، نیروهای اسرائیلی بنا بر اعلام مقامهای بهداشت غزه، بیش از ۶۶ هزار فلسطینی را در این باریکه کشتهاند، کل جمعیت را آواره کردهاند و نظام بهداشت این منطقه را فلج کردهاند.
بنا بر اعلام ارتش اسرائیل، شهر غزه در شمال این باریکه، آخرین پناهگاه اعضای حماس بهشمار میرود. اسرائیل خواهان تسلیم اعضای حماس و آزادی گروگانهای اسرائیلی است.
۲۵ شهریور، همزمان با آغاز عملیات زمینی در شهر غزه، یسرائیل کاتز وزیر دفاع اسرائیل، در بازدید از تیپ ۱۶۲ ارتش این کشور گفت اگر حماس «همه گروگانها را آزاد نکند و از سلاحها دست نکشد»، غزه «ویران خواهد شد».
وزیر دفاع اسرائیل آغاز عملیات زمینی در شهر غزه را «نقطه آزمون» نامید و با اشاره به رهبران حماس گفت «برادران سینوار غزه را ویران کردند» و اگر «عزالدین الحداد» به رفتار کنونی ادامه دهد، سرنوشت غزه نابودی خواهد بود.
کاتز هشدار داد که عاملان «قتل، تجاوز و سوزاندن کودکان» بهای کار خود را خواهند پرداخت و غزه «ویران خواهد شد».
دیدار برنامهریزیشده ترامپ با نتانیاهو
با اینکه ترامپ، جمعه اعلام کرد «توافقی درباره غزه» محتمل به نظر میرسد. حماس که اسرائیل خواستار تسلیم شدن آن است، یکشنبه اعلام کرد هیچ پیشنهاد تازهای از میانجیگران دریافت نکرده است.
ترامپ قرار است دوشنبه، هفتم مهر در کاخ سفید با نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دیدار کند. یک سخنگوی سفارت آمریکا در اسرائیل نیز گفت مایک هاکبی، سفیر ایالات متحده در اسرائیل، به مصر سفر خواهد کرد تا در چارچوب «رایزنیهای دیپلماتیک منظم میان سفارتخانههای آمریکا در منطقه» با مقامهای مصری دیدار کند. مصر یکی از کشورهای میانجی میان اسرائیل و حماس است.
بر اساس گزارشی که پایگاه خبری واینت یکشنبه شش مهر منتشر کرد این عملیات با وجود مخالفت شماری از مقامهای امنیتی انجام شده است.
آنها هشدار داده بودند که زمانبندی حمله، همزمان با مانور نظامی در غزه و در حالی که پاسخ حماس به طرح پیشنهادی دونالد ترامپ درباره آزادی گروگانها هنوز مشخص نشده بود، مناسب نیست. با این حال بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل دستور اجرای حمله را صادر کرد.
بر اساس این گزارش، بر خلاف رویه معمول که عملیاتهای خارجی بر عهده موساد است، با توجه به مخالفت موساد با اجرای آن، اطلاعات این حمله از سوی شینبت ارائه شد و اداره اطلاعات نظامی ارتش نیز نقش محدودی در آن ایفا کرد.
واینت ۲۲ شهریور به نقل از یک منبع بلندپایه قطری گزارش داده بود جزئیات تازه نشان میدهد این عملیات ناشی از یک خلاء اطلاعاتی بود که رهبران ارشد حماس از آن جان سالم به در بردند.
این منبع بلندپایه قطری گفت حمله اسرائیل به دوحه میتوانست پیامدهای بسیار سنگینتری داشته باشد زیرا قرار بود یک مقام ارشد نزدیک به نخستوزیر قطر نیز در محل باشد.
شینبت اکنون در حال بررسی صحت اطلاعات درباره محل استقرار رهبران حماس و توصیه به استفاده از مهمات نقطهزن است. این مهمات تنها بخشی از ساختمان را هدف قرار داد در حالی که اهداف حمله در بخش دیگری بودند.
پس از این حمله، برخی مقامهای اسرائیلی اعلام کردند قطر نباید در بازسازی غزه نقشی ایفا کند و تاکید کردند « «قطریها نباید حتی یک مدرسه در غزه بسازند.»
به گفته این مقامها، ضروری است از نتایج نسبی این عملیات برای پیشبرد یک توافق احتمالی در آینده استفاده شود.
ارتش اسرائیل برآورد کرده است که قطر همچنان در تلاشها برای پایان جنگ و آزادی گروگانها نقش دارد، و همزمان به تقویت حماس ادامه میدهد.
شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر امور خارجه قطر، ۲۳ شهریور اعلام کرد این کشور به همراه آمریکا و مصر به تلاشهای خود برای میانجیگری در مذاکرات آتشبس غزه ادامه خواهد داد.
نخستوزیر قطر در جلسه مقدماتی نشست فوقالعاده کشورهای عربی-اسلامی در دوحه تاکید کرد اسرائیل قادر نخواهد بود «تلاشهای میانجیگری قطر و مصر را برای پایان دادن به جنگ در غزه متوقف کند».
مقامهای نظامی هشدار دادهاند که خودداری دولت اسرائیل از ایجاد هرگونه جایگزین حکومتی در غزه، چه نظامی، چه محلی، چه با حمایت کشورهای عربی یا تشکیلات خودگردان فلسطین، میتواند به ماندن حماس در قدرت برای دستکم یک سال دیگر منجر شود.
این طرح همچنین بهطور محتاطانه امکان تشکیل دولت فلسطینی در آینده را مطرح میکند، اما با تردید و مخالفتهایی از سوی اسرائیل و حماس روبهروست.
بر اساس نسخهای از این سند که روزنامه واشینگتنپست به دست آورده، اولین گام توقف فوری جنگ و تثبیت خطوط نبرد است. طی ۴۸ ساعت باید ۲۰ گروگان زنده آزاد و اجساد گروگانهای کشتهشده تحویل داده شوند. در ادامه، حماس باید تمام تسلیحات تهاجمی خود را نابود کند؛ اعضایی که به «همزیستی مسالمتآمیز» متعهد شوند، مشمول عفو خواهند شد و خروج امن به کشورهای ثالث برای کسانی که مایل به ترک هستند، فراهم میشود.
آزادی زندانیان و کمکهای بشردوستانه
طرح پیشبینی کرده که پس از آزادی گروگانها، اسرائیل ۲۵۰ زندانی محکوم به حبس ابد و ۱۷۰۰ زندانی غزهای بازداشتشده پس از ۷ اکتبر را آزاد کند. همچنین برای هر جسد گروگان اسرائیلی که تحویل داده شود، پیکر ۱۵ فلسطینی بازگردانده خواهد شد.
همزمان، ارسال گسترده کمکهای بشردوستانه شامل بازسازی زیرساختهای آب، برق، بیمارستانها، نانواییها و پاکسازی خرابهها آغاز خواهد شد. توزیع این کمکها زیر نظر سازمان ملل و نهادهای بینالمللی انجام میگیرد تا از مداخله اسرائیل یا حماس جلوگیری شود.
حکمرانی و امنیت
در بخش حکمرانی، سند خواستار تشکیل یک دولت موقت انتقالی متشکل از فلسطینیهای متخصص و کارشناسان بینالمللی برای اداره امور روزمره غزه است. این نهاد تحت نظارت یک سازمان جدید بینالمللی به ابتکار آمریکا فعالیت خواهد کرد تا در آینده، پس از انجام اصلاحات در تشکیلات خودگردان فلسطین، کنترل غزه به آن سپرده شود.
در حوزه امنیتی نیز آمریکا وعده داده با همکاری کشورهای عربی و بینالمللی یک نیروی تثبیت موقت بینالمللی ایجاد کند که امنیت غزه را تضمین کند. بهتدریج ارتش اسرائیل از غزه خارج خواهد شد و تنها یک «حضور پیرامونی» نامشخص باقی خواهد گذاشت. برخی دولتهای عربی بهطور مشروط با مشارکت در این نیرو موافقت کردهاند.
اختلافها و انتقادات
ترامپ در جریان کمپین انتخاباتی خود وعده داده بود که جنگ غزه را سریع پایان دهد. او روز جمعه مدعی شد که «بسیار نزدیک» به توافق است و این طرح «آزادی گروگانها و پایان جنگ» را تضمین خواهد کرد. با این حال، مقامات اسرائیلی میگویند هنوز نیاز به بررسی بیشتر دارند و حماس نیز تاکنون نسخهای از طرح دریافت نکرده است.
در طرح همچنین آمده است که اسرائیل متعهد خواهد شد غزه را اشغال یا به اسرائیل الحاق نکند و حملات جدید علیه قطر انجام ندهد. این سند نقش قطر بهعنوان میانجی را به رسمیت میشناسد. هرچند مقامات اسرائیلی در خفا گفتهاند برخی رهبران عرب از کشتهشدن رهبران حماس توسط اسرائیل استقبال کردهاند، به شرطی که این حملات در خاک خودشان صورت نگیرد.
دولت فلسطینی؛ وعدهای محتاطانه
در یکی از بحثبرانگیزترین بخشها، سند تصریح میکند که در صورت اجرای کامل بازسازی و اصلاحات سیاسی، «شرایط ممکن است برای یک مسیر معتبر به سوی تشکیل دولت فلسطینی فراهم شود»؛ مسیری که آمریکا وعده داده از طریق گفتوگو میان اسرائیل و فلسطینیها دنبال شود. این بخش برای جلب حمایت بیش از ۱۵۰ کشوری که تاکنون فلسطین را به رسمیت شناختهاند و دولتهای عربی طراحی شده است.
واکنشها
نتانیاهو در سخنرانی اخیر خود در مجمع عمومی سازمان ملل هیچ اشارهای به این طرح نکرد و بار دیگر تاکید کرد که اسرائیل اجازه نخواهد داد «یک دولت تروریستی» بر آنها تحمیل شود. او پیشتر نیز گفته بود اسرائیل نه تشکیل دولت فلسطینی و نه اداره غزه توسط تشکیلات خودگردان را نخواهد پذیرفت.
در دو سال گذشته، حملات اسرائیل به غزه به کشتهشدن بیش از ۶۰ هزار فلسطینی منجر شده و صدها هزار نفر را به اردوگاههای موقت رانده است. در همین حال، سازمان ملل در برخی مناطق غزه وضعیت قحطی اعلام کرده است.
جنگ جاری در غزه پس از آن آغاز شد که گروههای فلسطینی حماس و جهاد اسلامی با حمله به جنوب اسرائیل دستکم ۱۲۰۰ نفر که بیشترشان غیرنظامی بودند را کشتند و دستکم ۵۲۰ نفر را نیز به گروگان گرفتند.
روزنامه اورشلیمپست در گزارشی نوشت، ابراهیم العرجانی، تاجر بانفوذ قبیله ترحابین، اکنون مسئول اصلی ارسال روزانه پهپادهایی از سینا به سوی اسرائیل است؛ پهپادهایی که حامل محمولههای سلاح و مواد مخدر هستند و بدون مزاحمت وارد قلمرو اسرائیل میشوند.
این قبیله که اعضای آن در دو سوی مرز مصر و اسرائیل زندگی میکنند، سالها نقش کلیدی در شبکههای قاچاق داشته است. العرجانی پیشتر، با هماهنگی گروهی از ژنرالهای ارتش مصر، تجهیزات نظامی را برای حماس قاچاق میکرد؛ تجهیزاتی که به نوشته اورشلیمپست، زمینهساز حمله ۷ اکتبر به نواحی مرزی غزه شدند.
در این گزارش آمده است که پسر عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهوری مصر، که در راس سازمان اطلاعات نظامی قرار دارد، بهطور مستقیم با العرجانی همکاری داشته و سود هنگفتی از این مسیر به دست آورده است.
همچنین، خود السیسی رابطهای نزدیک با این چهره پرنفوذ قبیلهای دارد و تاکنون در برابر فعالیتهای او هیچ مانعی ایجاد نکرده است.
پس از بسته شدن مسیرهای زیرزمینی قاچاق در گذرگاه رفح توسط ارتش اسرائیل، العرجانی تجارت خود را به حمل پهپادی محمولهها برای بستگان قبیلهایاش در صحرای نقب منتقل کرد. این روند بهگفته نویسنده، اکنون به سطحی رسیده که امنیت جنوب اسرائیل را بهطور جدی تهدید میکند.
اورشلیمپست میافزاید که این وضعیت نهتنها موجب گسترش خشونت و بیثباتی در مناطق جنوبی شده، بلکه احتمال دارد الگویی برای ارتش مصر در استفاده نظامی از پهپادها نیز فراهم آورد.
بر اساس این تحلیل، چنانچه در آینده تنشی نظامی میان دو کشور شکل گیرد، ارتش مصر میتواند با استفاده از پهپادهای انتحاری، تجهیزات و مراکز ارتش اسرائیل را هدف قرار دهد.
در بخش دیگری از این گزارش، به فعالیتهای شبهنظامی العرجانی اشاره شده است. او واحدی شبهنظامی مشابه گروه واگنر را در داخل ارتش مصر اداره میکند و بهواسطه همین نیروها، ستونهای زرهی با سلاحهای سنگین، آرپیجی و تجهیزات ارتباطی برای محافظت از کاروانهای قاچاق بهکار میبرد.
نویسنده پیشنهاد میکند اسرائیل برای مقابله با این تهدید، به استقرار سامانههای شناسایی با پهپادهای ثابت، استفاده از پهپادهای انتحاری سبک، رادارهای مرزی، تفنگهای گتلینگ، موشکهای کوچک و فناوریهای تهاجمی نظیر امواج مایکروویو اقدام کند.
بهنوشته اورشلیمپست، اگر العرجانی تصمیم به درگیری مستقیم با ارتش اسرائیل بگیرد، زمینهای صاف و بیپوشش سینای شرقی به «گورستان نیروهایش» تبدیل خواهد شد.
این روزنامه همچنین تاکید میکند که امنیت جوامع کشاورز اسرائیلی در مناطق مرزی باید در اولویت قرار گیرد، و مقابله با تهدید فزاینده قاچاق و تروریسم، نیازمند تصمیمی فوری از سوی دولت و ارتش اسرائیل است.
مدیریت اطلاعات نظامی اسرائیل شنبه پنجم مهر اطلاعات تازهای درباره عملیات کشته شدن نصرالله منتشر کرد و گفت او آن زمان نمیدانست «هدف بعدی فهرست حذف» اسرائیل پس از عملیات موسوم به پیجرها خواهد بود.
بر اساس این گزارش، نصرالله کوشیده بود توانمندیهای حزبالله را بازسازی و ضدحملاتی علیه اسرائیل طراحی کند، اما «همه این تلاشها بهسرعت ناکام ماند».
دبیرکل پیشین حزبالله ششم مهر سال ۱۴۰۳ در حمله هوایی ارتش اسرائیل به ضاحیه در حومه جنوبی بیروت کشته شد.
ارتش اسرائیل در سالگرد این حمله از گردآوری «اطلاعاتی دقیق» طی سالها خبر داد که محل دقیق پناهگاه مخفی نصرالله را آشکار کرد.
به گفته مدیریت اطلاعات نظامی اسرائیل، این پناهگاه با فناوری ایرانی و در «نهایت محرمانگی» ساخته شده بود و تنها افراد معدودی در حلقههای نزدیک حزبالله از آن اطلاع داشتند.
بر اساس این روایت، هواپیماهای جنگنده اسرائیلی ۸۳ بمب سنگرشکن را بر مرکز فرماندهی زیرزمینی حزبالله در بیروت فرود آوردند و نصرالله به همراه چند فرمانده ارشد این گروه جان خود را از دست داد.
حدود یک هفته پیش نیز پایگاه خبری واینت جزییاتی از عملیات منجر به مرگ نصرالله را فاش کرد.
این رسانه نوشت فناوریهای جدید از یک سو و خطای محاسباتی نصرالله از سوی دیگر، زمینه را برای انجام عملیات و فروپاشی فرماندهی حزبالله فراهم آورد.
در نبود نصرالله و با نابودی بخش بزرگی از توان نظامی حزبالله به دست اسرائیل، نفوذ این گروه در عرصه سیاسی لبنان تضعیف شده و دولت دستور خلع سلاح این گروه مورد حمایت تهران را صادر کرده است.
نعیم قاسم بر خودداری از خلع سلاح حزبالله پافشاری کرد
نعیم قاسم، دبیرکل حزبالله، پنجم مهر در جریان سخنرانی ویدیویی خود در مراسم سالگرد کشته شدن نصرالله در بیروت تاکید کرد این گروه تن به خلع سلاح نخواهد داد.
او افزود: «ما هرگز سلاحهایمان را رها نخواهیم کرد و از آنها دست نخواهیم کشید... ما برای شهادت آمادهایم.»
این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی مجموعهای از مراسم یادبود را برای گرامیداشت مرگ نصرالله سازماندهی کرده است.
به گزارش خبرگزاری فرانسه، هواداران حزبالله با در دست داشتن پرچم زرد این گروه و نیز پرچمهای لبنان، فلسطین و جمهوری اسلامی در گورستان نزدیک فرودگاه بیروت گرد آمدند و در حالی که ترانههای حزبی و مذهبی از بلندگوها پخش میشد، شعار «مرگ بر آمریکا، مرگ بر اسرائیل» سر دادند.
پیش از سخنرانی قاسم، بسیاری از هواداران حاضر در مراسم سالگرد گفتند که نباید به دولت لبنان اجازه داد حزبالله را خلع سلاح کند.
حزبالله تحت فشار شدیدی برای تحویل سلاحهایش قرار دارد و ارتش لبنان طرحی برای خلع سلاح آن از جنوب این کشور آغاز کرده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، چهارم مهر در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، تلاشهای لبنان برای خلع سلاح حزبالله را ستود، اما گفت به «چیزی بیش از کلمات» نیاز دارد.
حزبالله تنها گروه عمده مسلحی بود که پس از جنگ داخلی لبنان اجازه یافت سلاحهای خود را حفظ کند، زیرا با اشغال مستمر اسرائیل در جنوب لبنان میجنگید.
پایگاههای اصلی این گروه در مناطق عمدتا شیعهنشین جنوب و شرق لبنان و نیز جنوب بیروت مستقر هستند.
پس از حمله هفتم اکتبر حماس، حزبالله در حمایت از این گروه شلیک راکت به سوی اسرائیل را آغاز کرد.
بین اسرائیل و حزبالله ماهها تبادل آتش و جنگی تمام عیار شکل گرفت و در نهایت دو طرف بر سر آتشبس توافق کردند.
با وجود این توافق، اسرائیل همچنان به حملات منظم علیه مواضع حزبالله ادامه داده است و هنوز نیروهایش در پنج نقطه مرزی داخل لبنان مستقر هستند.
جوزف عون، رییسجمهوری لبنان، پنجم مهر در بیانیهای اظهار امیدواری کرد که «سالگرد دردناک» کشته شدن نصرالله به «نقطه اتحاد» بدل شود.
او خواهان تقویت این باور شد که نجات لبنان در داشتن یک دولت واحد، یک ارتش واحد و نهادهای قانون اساسی است که «از حاکمیت محافظت میکنند و کرامت را پاس میدارند».
لاریجانی وعده بازسازی خانههای لبنان را داد
علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، پنجم مهر در مراسم سالمرگ نصرالله شرکت کرد.
لاریجانی در جریان دومین سفر رسمی خود به بیروت از زمان تصدی سمت دبیری شورای عالی امنیت ملی، با نواف سلام، نخستوزیر و نبیه بری، رییس مجلس لبنان دیدار و گفتوگو کرد.
او از مشارکت جمهوری اسلامی در بازسازی خانههایی که در جنگ اخیر حزبالله و اسرائیل تخریب شدهاند، خبر داد و افزود: «تلاشهای خوبی در منطقه میشود و ما هم کار را دنبال میکنیم که بازسازی خانههایی که خراب شدند، انجام شود.»
رییسجمهوری لبنان ۲۲ مرداد در سفر پیشین لاریجانی به بیروت، خواستار عدم دخالت تهران در امور داخلی این کشور شده بود.
پیش از آن نیز وزارت خارجه لبنان اظهارات مقامهای جمهوری اسلامی را در مخالفت با خلع سلاح حزبالله محکوم کرده بود.
