سازمان حقوق بشر ایران در گزارشی به مناسبت سومین سالگرد کشتهشدن ژینا مهسا امینی، نوشت جمهوری اسلامی علاوه بر سرکوب خونین این جنبش، برای هراسافکنی در میان جامعه دست به اعدامهای گسترده زد.
این سازمان حقوق بشری با بیان اینکه از زمان آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» تعداد اعدامها در ایران بهشدت افزایش یافته است، گزارش داد که از ۲۶ شهریور ۱۴۰۱ تا کنون، دستکم دو هزار و ۹۱۰ زندانی، از جمله ۸۳ زن، در ایران اعدام شدهاند.
در این گزارش آمده است: «هرچند اکثر اعدامشدگان متهمان جرایم عمومیاند، جمهوری اسلامی نشان داده است که برای گسترش ارعاب در جامعه، دست به اعدام آسیبپذیرترین شهروندان میزند تا هزینه سیاسی کمتری برای اعدامهایش بپردازد.»
در میان اعدامشدگان ۳۷ زندانی سیاسی و عقیدتی، ۱۴ معترض و چهار کودکمجرم قرار داشتند و بیش از نیمی از اعدامشدگان را متهمان جرایم مرتبط با مواد مخدر تشکیل دادهاند.
محمود امیریمقدم، مدیر سازمان حقوق بشر ایران، در اینباره گفت: «با اینکه اکثر قربانیان ماشین اعدام حکومت را متهمان جرایم غیرسیاسی تشکیل میدهند، هدف از این اعدامها سرکوب سیاسی و ارعاب جامعه برای پیشگیری از اعتراضات است. رهبر جمهوری اسلامی میداند که اعتراضات سراسری آینده میتواند به سقوط حکومت او بیانجامد.»
در این نامه که سهشنبه ۲۵ شهریور منتشر شد، تاکید شده که مقامهای جمهوری اسلامی با وجود علائم بیماری تهدیدکننده جان این زندانی سیاسی، از ارائه مراقبت کافی خودداری کرده و حتی درمان او را به امضای «توبهنامه» مشروط کردهاند.
رویکردی که نویسندگان این نامه آن را بخشی از «الگوی گسترده» مشروطکردن درمان به سکوت یا ابراز پشیمانی سیاسی توصیف کرده و گفتهاند جلالیان در برابر این ترفندها مقاومت کرده است.
جلالیان که هجدهمین سال از حبس ابد خود را در زندان یزد بدون رعایت اصل تفکیک جرائم میگذراند، ۲۲ شهریور در پیامی صوتی گفت بهزودی هجدهمین سال زندانش تمام میشود اما هیچگاه از مسیر خود پشیمان نیست.
او که طی این سالها بدون حتی یک روز مرخصی در زندان به سر میبرد، تاکید کرده بود مهم نیست مبارز کجا باشد، مهم این است که در راهی که انتخاب کرده ایستادگی کند و او همچنان بر همین مسیر پایدار مانده است.
۳۵ سازمان و چهره حقوقبشری در نامه خود با اشاره به اینکه جلالیان با مشکلات کلیوی و گوارشی، ناخنک چشم، درد دستوپا،اختلال بینایی و عفونتهای دندانی دستوپنجه نرم میکند، نوشتهاند که او از ژوئن ۲۰۲۴ دچار درد شدید شکمی و و دستکم ۱۰ میومِ رحمی (فیبرومهای رحم) دارد که برایش خونریزیهای شدید ایجاد کرده است.
آنها با بیان اینکه یکی از معدود پزشکانی که جلالیان را معاینه کرده، نسبت به احتمال ابتلا به سرطان رحم و ضرورت جراحی هشدار داده، اعلام کردهاند با این حال امکان انجام آزمایشهای تکمیلی برای تشخیص دقیق فراهم نشده و «معاینه، تشخیص و درمان فوری» برای جلوگیری از آسیب جبرانناپذیر ضروری است.
بنیاد عبدالرحمن برومند، سازمان حقوق بشر اهواز، کمپین فعالین بلوچ، سازمان حقوق بشر ایران، مرکز اسناد حقوق بشر ایران، سازمان جهانی مقابله با شکنجه، محمود امیریمقدم، نازنین بنیادی، لادن برومند، رویا برومند، شیرین عبادی، کارین کارلکر، ریچارد رتکلیف و نازنین زاغری-رتکلیف برخی از سازمانها و چهرههای حقوقبشری امضاکننده این نامه هستند.
جلالیان هفتم اسفند ۱۳۸۶ بازداشت و در سال ۱۳۸۸ به اتهام «محاربه از طریق عضویت در گروه پژاک» از سوی دادگاه انقلاب به اعدام محکوم شد. این حکم در سال ۱۳۹۰ با یک درجه تخفیف به حبس ابد تبدیل شد.
جلالیان در این سالها بارها با رد اتهام خود تاکید کرده در زمان بازداشت به شیوههای مختلفی مانند شلاق زدن به کف پا، مشت به شکم، کوبیدن سر به دیوار و تهدید به تجاوز، مورد آزار و شکنجه قرار گرفته است.
او در دوران حبس خود با وجود مشکلات جسمی، بارها میان زندانهای خوی، قرچک ورامین، اوین، کرمان، دیزلآباد کرمانشاه و یزد جابهجا شده است.
پیش از این برخی نهادهای حقوق بشری شرح شکنجههای اعمالشده بر جلالیان برای گرفتن اعتراف اجباری را منتشر کردهاند.
جفری گری، دادستان شهرستان یوتا، سهشنبه ۲۴ شهریور در یک نشست خبری گفت که دفتر او هفت اتهام علیه رابینسون مطرح کرده است. این اتهامات شامل قتل عمد با شرایط مشدد [قتل با شرایط سنگین]، ممانعت از اجرای عدالت بهدلیل معدوم کردن شواهد، ارتکاب جرم خشونتآمیز در حضور کودک و همچنین تلاش برای دستکاری شاهدان با درخواست از هماتاقیاش برای حذف پیامهاست.
دادستان تاکید کرد که انگیزه سیاسی متهم و حضور کودکان در صحنه قتل، «عوامل مشدد» این پرونده به شمار میروند. او اضافه کرد تصمیم به درخواست حکم اعدام «مستقل و صرفاً بر اساس شواهد و ماهیت جنایت» اتخاذ شده است.
اسناد دادگاه که سهشنبه منتشر شد نشان میدهد رابینسون در پیامکهایی به هماتاقی و شریک عاطفیاش اعتراف کرده حمله را بیش از یک هفته پیش از وقوع برنامهریزی کرده است.
دادستانها همچنین به پیامهایی اشاره کردند که او برای دوستانش در پلتفرم دیسکورد ارسال کرده و عملا مسئولیت تیراندازی را پذیرفته است. او نوشته: «دیروز در دانشگاه یوتا ولی من بودم. بابت همه اینها متاسفم.»
در پیامکی دیگر، رابینسون نوشته بود: «فرصت داشتم چارلی کرک را از بین ببرم و این کار را کردم.»
به گفته دادستانها، او افزوده بود: «از نفرت او به ستوه آمده بودم؛ بعضی نفرتها قابل مذاکره نیست.»
دادستانها اعلام کردند مظنون از پشتبام یک ساختمان در دانشگاه «یوتا ولی» در شهر اورم، حدود ۶۵ کیلومتری جنوب «سالتلیکسیتی»، شلیک کرده است. گلوله گردن کرک را هنگام سخنرانی او در برابر سههزار نفر شکافت و موجب مرگ فوری او شد.
پس از حادثه، رابینسون بیش از ۳۰ ساعت متواری بود تا آنکه با فشار والدینش و یک دوست خانوادگی که افسر بازنشسته کلانتر بود، تصمیم گرفت خود را تسلیم کند. او پیشتر در پیامهایی از هماتاقیاش خواسته بود پیامکهای مربوط به قتل را پاک کند و با پلیس یا رسانهها همکاری نداشته باشد.
دادستانها افزودند شواهد ژنتیکی به دست آمده از ماشه اسلحهای که بهعنوان سلاح قتل معرفی شده، به رابینسون مرتبط است. افبیآی اعلام کرده دیانای رابینسون روی حولهای که به دور سلاح قتل پیچیده شده بود و روی پیچگوشتیای که در محل پیدا شد، یافت شده است.
این سلاح پس از قتل در نزدیکی دانشگاه «یوتا ولی» کشف شد.او در پیامهایش نیز نوشته بود که اسلحه را در میان بوتهها رها کرده و نگران بوده اثر انگشتش کشف شود.
هماتاقی او که در اسناد هویتش ذکر نشده، اکنون با مقامات همکاری میکند. به گفته دادستانها، رابطه شخصی رابینسون با این فرد و اختلافات سیاسی او با خانوادهاش، از جمله پدرش، بخشی از زمینههای مطرحشده در پرونده است.
قتل چارلی کرک، که تصاویر آن در شبکههای اجتماعی منتشر شد، موجی از محکومیت خشونت سیاسی در آمریکا ایجاد کرده است. این فعال ۳۱ ساله، بنیانگذار و رهبر جنبش دانشجویی «ترنینگ پوینت یواسای» و از متحدان نزدیک دونالد ترامپ بود.
مقامهای یوتا میگویند قتل کرک نهتنها جامعه آمریکا را شوکه کرده، بلکه نگرانیها درباره افزایش خشونتهای سیاسی را تقویت کرده است. بر اساس نظرسنجی اخیر رویترز/ایپسوس، حدود دوسوم آمریکاییها معتقدند ادبیات تند در فضای سیاسی، زمینهساز چنین خشونتهایی است.
به نوشته رویترز، واشینگتن در تلاش است پیش از نشست مجمع عمومی سازمان ملل در پایان ماه جاری پیشرفتی در مذاکرات حاصل شود تا دونالد ترامپ بتواند از آن بهعنوان یک «دستاورد دیپلماتیک» یاد کند.
چهار منبع به این خبرگزاری گفتهاند حتی یک توافق محدود نیز در شرایط فعلی موفقیت بزرگی خواهد بود، زیرا اسرائیل در ماههای اخیر موضعی سخت در برابر دمشق اتخاذ کرده و موقعیت سوریه پس از خشونتهای فرقهای در جنوب کشور بهشدت تضعیف شده است.
آکسیوس نیز گزارش داده که اسرائیل چند هفته پیش طرحی تفصیلی به سوریه ارائه کرده که شامل نقشهای از مناطق جنوبغرب دمشق تا مرز اسرائیل است.
این طرح بر اساس الگوی توافق صلح ۱۹۷۹ با مصر تنظیم شده و منطقه را به سه بخش تقسیم میکند؛ بهگونهای که در نزدیکترین نوار به مرز، حضور نیروهای نظامی و سلاحهای سنگین ممنوع باشد و تنها پلیس و نیروهای امنیت داخلی سوریه اجازه استقرار داشته باشند.
علاوه بر آن، منطقه حائل دو کیلومتر دیگر به داخل خاک سوریه گسترش یافته و کل محدوده بهعنوان منطقه پرواز ممنوع برای هواپیماهای سوری تعریف شده است.
رویترز در گفتوگو با ۹ منبع مختلف، از جمله مقامهای نظامی و سیاسی سوری و یک مقام اسرائیلی، نوشته است که پیشنهاد سوریه بر خروج نیروهای اسرائیلی از مناطق تازه اشغالشده، بازگرداندن منطقه غیرنظامی سال ۱۹۷۴ و توقف حملات هوایی و زمینی اسرائیل در خاک سوریه متمرکز است.
اما موضوع بلندیهای جولان در مذاکرات مطرح نشده و به گفته یک منبع سوری «به آینده موکول شده است». شش منبع نیز تاکید کردهاند اسرائیل حتی در بلندمدت قصد بازگرداندن جولان را ندارد.
آکسیوس افزوده است در مقابل محدودیتهای پیشنهادی بر نیروهای سوری، اسرائیل وعده داده بهتدریج از مناطق اشغالی اخیر عقبنشینی کند، اما پایگاه استراتژیک خود در قله کوه حرمون را غیرقابل مذاکره دانسته است.
یک منبع آگاه نیز به این رسانه گفته اصل محوری طرح اسرائیل حفظ یک «کریدور هوایی» از طریق سوریه به سمت ایران است تا در صورت لزوم زمینه انجام حملات آینده علیه تهران فراهم باشد.
بر اساس گزارش رویترز، ران درمر وزیر امور راهبردی اسرائیل و اسعد الشیبانی وزیر خارجه سوریه قرار است چهارشنبه در لندن همراه با تام باراک، فرستاده ویژه آمریکا، درباره این پیشنهاد گفتوگو کنند.
این سومین نشست سهجانبه خواهد بود. منابع گفتهاند مذاکرات پیشرفتهایی داشته اما هنوز توافقی در دسترس نیست.
با وجود این، فضای گفتوگوها پر از بیاعتمادی است. اسرائیل به دولت اسلامگرای احمد الشرع، رییسجمهور موقت سوریه، بدبین است و آمریکا را ترغیب کرده تا ساختار ضعیف و غیرمتمرکز سوریه حفظ شود.
با این حال، واشینگتن مذاکرات را بخشی از تلاش برای گسترش حلقه کشورهای دارای توافق با اسرائیل پس از «توافقهای ابراهیم» میداند.
رویترز نوشته تماسهای اولیه در آوریل در ابوظبی آغاز شد و در ژوئیه در باکو ادامه یافت. اما استقرار نیروهای سوری در استان سویدا برای مهار درگیریهای دروزی و بدوی مذاکرات را مختل کرد.
اسرائیل این اقدام را نقض توافق غیرنظامی دانست و وزارت دفاع سوریه در دمشق را بمباران کرد. پس از آتشبس تحت میانجیگری آمریکا، گفتوگوها در پاریس از سر گرفته شد؛ نخستین بار که سوریه علناً مذاکره مستقیم با اسرائیل را پذیرفت.
مسئله جولان همچنان گره اصلی است. یک مقام اسرائیلی به رویترز گفت تلآویو پیشنهادی به توماس باراک داده که در ازای چشمپوشی دمشق از جولان، اسرائیل از جنوب سوریه عقبنشینی کند، اما الشرع این پیشنهاد را رد کرده و تاکید کرده هرگونه سازش بر سر جولان به معنای پایان حکومت او خواهد بود.
رویترز در بخش دیگری گزارش داده جایگاه اسرائیل با بحران سویدا تقویت شد، جایی که نیروهای سوری به اعدام میدانی غیرنظامیان دروزی متهم شدند. منابع دروزی و غربی گفتند اسرائیل به گروههای دروزی سلاح و تجهیزات داده و حقوق حدود سههزار شبهنظامی را پرداخت میکند.
آکسیوس نیز از تمایل بنیامین نتانیاهو برای دیدار با احمد الشرع در حاشیه نشست مجمع عمومی سازمان ملل خبر داده، هرچند احتمال تحقق این دیدار اندک است. نتانیاهو سهشنبه اعلام کرد ترامپ او را برای ۲۹ سپتامبر به کاخ سفید دعوت کرده است.
بهگزارش رویترز، در میدان نبرد، ارتش سوریه تلاش میکند از برخورد مستقیم با نیروهای اسرائیلی اجتناب کند، در حالی که اسرائیلیها بهطور مرتب به روستاها یورش میبرند و افراد مظنون را بازداشت میکنند. ارتش اسرائیل نیز اعلام کرده در این عملیات سلاحهای متعدد کشف و تلاشهای قاچاق را ناکام گذاشته است.
در مجموع، هر دو گزارش نشان میدهند که هرچند مسیر دستیابی به توافق امنیتی میان سوریه و اسرائیل تحت فشار آمریکا آغاز شده، اما اختلافات عمیق بر سر جولان، محدودیتهای میدانی و بیاعتمادی شدید دو طرف، مانع از نزدیک بودن هرگونه توافق نهایی است.
