اکسیوس به نقل از دو مقام اسرائیلی نوشت مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، به بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفته است دولت ترامپ از عملیات زمینی در غزه حمایت میکند، اما خواهان اجرای سریع آن و پایان یافتنش در کوتاهترین زمان ممکن است.
حمله زمینی اسرائیل چند ساعت پس از آن آغاز شد که روبیو با نتانیاهو و اعضای ارشد کابینه او دیدار کرد.
در این گزارش به نقل از یک مقام آمریکایی هم آمده دولت ترامپ قصد ندارد اسرائیل را متوقف کند و اجازه میدهد این کشور درباره جنگ در غزه تصمیمهای خود را بگیرد.
این مقام آمریکایی افزود: «این جنگ ترامپ نیست، جنگ بیبی [نتانیاهو] است و او مسئول هر اتفاقی خواهد بود که در ادامه رخ دهد.»
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پیشتر گزارشها درباره انتقال گروگانهای در بند حماس به سطح زمین برای استفاده از آنان بهعنوان سپر انسانی را «قساوت انسانی» خواند و خواهان آزادی آنان شد.
جمهوری اسلامی به عنوان یکی از ۵۰ کشور شرکتکننده در این نشست، پس از امضای بیانیه نهایی، با انتشار یادداشتی در پایگاه اطلاعرسانی دولت نوشت که خود را از هرگونه اشاره به راهحل دو کشوری «منفک» میکند.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در این یادداشت از دبیرخانه نشست اضطراری کشورهای عرب و اسلامی خواسته است تا «تحفظات هیئت جمهوری اسلامی» را در گزارش نهایی اجلاس درج کنند.
جمهوری اسلامی در رایگیری مجمع عمومی سازمان ملل درباره قطعنامه مرتبط با راه حل دو کشوری میان اسرائیل و فلسطین که جمعه ۲۱ شهریور انجام شد، شرکت نکرد و در این جلسه غایب بود.
یادداشت اخیر وزارت امور خارجه «تنها راهحل واقعی و پایدار» برای حل مناقشه چند دههای میان اسرائیل و فلسطین را تشکیل «یک دولت دموکراتیک واحد از طریق همهپرسی با مشارکت تمامی فلسطینیان» عنوان کرده است.
این یادداشت همچنین مشارکت ایالات متحده در حل منازعه کنونی را رد و تاکید کرده است که آمریکا به دلیل حمایتش از اسرائیل نمیتواند «به عنوان طرفی معتبر و بیطرف» در پیشبُرد صلح شناخته شود.
نشستی برای نمایش یکپارچگی و اتحاد
نشست اضطراری کشورهای عرب و اسلامی دوشنبه ۲۴ شهریور به ابتکار اتحادیه عرب و سازمان همکاریهای اسلامی برگزار شد.
هدف از این نشست واکنش به حمله هوایی اسرائیل به ساختمان محل استقرار سران حماس در دوحه بود که با استقبال قابل توجه کشورهای عرب و اسلامی روبهرو شد.
سران بیش از ۵۰ کشور، از جمله ایران، برای اعلام همبستگی با قطر و محکوم کردن این حمله در این نشست حضور یافتند.
این اجلاس یکروزه در بیانیه نهاییاش خواستار «گامهای مشخص» و اقدامات قانونی و دیپلماتیک علیه نقض حاکمیت ارضی قطر از سوی اسرائیل شد. در این بیانیه به جزییات این اقدامات اشاره نشده است.
تمیم بن حمد بن خلیفه آل ثانی، امیر قطر این اجلاس را با متهم کردن اسرائیل به «بیتوجهی به وضعیت گروگانهایش در غزه» و تلاش برای «اطمینان یافتن از تبدیل غزه به مکانی غیرقابل سکونت» آغاز کرد.
او افزود: «جایی برای تعامل با چنین طرف بزدل و خائنی وجود ندارد. آنها که بهطور مستمر برای ترور دیگر طرفهای مذاکرات تلاش میکنند، تمام نیرویشان را برای اطمینان یافتن از اینکه مذاکرات به شکست خواهد انجامید، به کار میگیرند.»
آسوشیتدپرس در گزارشی، سخنان حاکم ۴۵ ساله قطر را «به شکلی غیرمعمول تند و آتشین» ارزیابی کرد.
افزون بر این، امیر قطر اسرائیل را به نسلکُشی متهم کرد، ادعایی که پس از او از سوی تعدادی دیگر از رهبران حاضر در نشست تکرار شد.
رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، گفت که اسرائیل «همچنین باید از نظر اقتصادی تحت فشار قرار گیرد، زیرا تجربه قبلی نشان میدهد که چنین گامهایی نتیجه میدهد.»
مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، که با وجود حملات سه ماه پیش به پایگاه هوایی العدید در قطر به این اجلاس دعوت شده بود، از کشورهایی عرب و اسلامی خواست که «متجاوز را منزوی کنند.»
او همچنین هشدار داد که هر کشوری در منطقه میتواند هدف بعدی اسرائیل باشد.
گمانهزنیهای اولیه احتمال در پیش گرفتن اقداماتی عملی علیه اسرائیل مانند بستن حریم هوایی به روی پروازهای اسرائیلی یا کاهش روابط دیپلماتیک کشورهای عرب و اسلامی با تلآویو را بالا ارزیابی میکرد.
اما پس از انتشار بیانیه، تحلیلگران آن را صرفا لفاظی و فاقد گامهای روشن و اجرایی توصیف کردند.
آندریا دِسی، استادیار روابط بینالملل و سیاست جهانی در دانشگاه رم، در گفتوگو با الجزیره میگوید که نشانههایی از تغییر لحن و ذهنیتِ کشورهای عربی و اسلامی در خصوص ضرورت ایجاد یک معماری امنیتی تازه در منطقه دیده میشود، اما در حال حاضر اقدامی عملی در دیدرس نیست.»
بیانیه پایانی حاوی چه نکات دیگری است؟
این بیانیه از همه دولتهای شرکتکننده میخواهد که «اقداماتی قانونی و موثر» علیه اسرائیل اتخاذ کنند اما جزییاتی در این خصوص ارائه نمیکند.
در بند دیگری از آن به نگرانی عمیق نسبت به از پیامدهای حمله اسرائیل به دوحه اشاره و تاکید شده است که اقداماتی از این دست امکان دستیابی به صلح در منط در منطقه را تضعیف میکند.
در همین بخش از بیانیه، تلاشهای اسرائیل برای تغییر چهره خاورمیانه محکوم و بر این تاکید شده است که صلح باید بر پایه «رعایت حقوق ملت فلسطین و قطعنامههای معتبر بینالمللی از جمله قطعنامه نیویورک» حاصل شود.
این بیانیه همچنین از کشورهای حاضر خواست که «تمام اقدامات قانونی و موثرِ ممکن را برای جلوگیری از ادامه اقدامات اسرائیل علیه مردم فلسطین به کار گیرند.»
در حاشیه این اجلاس، شورای همکاری خلیج فارس متشکل از شش کشور از جمله قطر، عربستان سعودی و امارات متحده عربی نشست جداگانهای برگزار کرد.
این شورا در بیانیهای مجزا اعلام کرد که تصمیم دارد اقداماتی برای «فعالسازی سازوکارهای دفاع مشترک و تقویت قابلیتهای بازدارندگی در منطقه خلیج فارس» در پیش گیرد، هرچند جزییاتی درباره چگونگی این اقدامات ارائه نکرد.
در جریان جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، هفت فروند بمبافکن بی-۲ در عملیات «چکش نیمهشب» علیه تاسیسات اتمی جمهوری اسلامی از پایگاه وایتمن آمریکا به سمت ایران به پرواز درآمدند.
فاکسنیوز دوشنبه ۲۴ شهریور در گزارشی از پایگاه هوایی وایتمن، توانست با سرهنگ جاش ویتالا، از فرماندهان ارتش آمریکا و همکارانش درباره این که چگونه این هفت بمبافکن، نخستین استفاده رزمی از بمبهای سنگرشکن ۳۰ هزار پوندی آمریکا را علیه سایتهای هستهای ایران انجام دادند، گفتوگو کند.
ویتالا و همکاران او شرح دادند که چهار هزار نفر بهصورت محرمانه کار کردند تا این هفت بمبافکن رادارگریز را به ماموریتی ۳۰ ساعته به درون حریم هوایی ایران بفرستند.
این هواپیماها پیشتر در واکنش به حملات ۱۱ سپتامبر ۲۰۰۱، مواضع طالبان در افغانستان را هدف قرار دادند و مسیر را برای ورود نیروهای آمریکایی به این کشور هموار کردند. آن عملیات بیش از ۴۴ ساعت طول کشید اما به گفته ویتالا، ماموریت ایران، «طولانیترین ماموریت بزرگ بمباران هوایی با بی-۲ در تاریخ» به شمار میرود.
همچنین نخستین بار بود که بمب نفوذگر عظیمالجثه ۳۰ هزار پوندی ایالات متحده در جریان یک نبرد به کار رفت.
این نیروهای ارتش آمریکا این حمله را «اجرایی بینقص» نامیدند و روایتهایی از فشار کار، آموزش و هماهنگی لازم برای اجرای آن ارائه دادند.
کار در سکوت برای اجرای ماموریت
ویتالا به فاکسنیوز گفت: «ما فرهنگی نادر داریم: همه در سکوت برای اجرای ماموریت کار میکنند.»
این نخستین بار از زمان حملات به جمهوری اسلامی بود که ویتالا بهطور عمومی سخن میگفت.
او افزود: «این کل تیم بود که با هم کار میکرد؛ با تکیه بر درسهایی از سالها تمرین.»
در حالی که هزاران نفر ماموریت را از طریق بخشهای تعمیر و نگهداری، مهمات، عملیات و پزشکی پشتیبانی کردند، در نهایت ۱۴ نفر از دهها خلبان آموزشدیده روی بی-۲ وارد خاک ایران شدند تا بمبهای ۳۰ هزار پوندی GBU-57 موسوم به «بمب نفوذگر عظیمالجثه» را بر روی تاسیسات هستهای فرو بریزند.
ویتالا گفت که در انتخاب افراد، تجربه بالاتر از هر چیز دیگری قرار گرفته است.
او تاکید کرد: «این تیم بارها در رزمایشها پرواز کرده بود. وقتی دیدم خدمه آماده میشوند، فقط به این فکر میکردم که چقدر تکرار داشتهاند و چه مدت برای این کار تمرین کردهاند. این یک تیم بسیار کارکشته بود.»
این سرهنگ حاضر نشد وارد جزییات حساس بشود. مواردی همچون مدت زمانی که (پیش از حمله) به خدمه اطلاع داده شد، اینکه آیا از جنگ الکترونیک یا تدابیر دیگری نیز استفاده شده یا شواهد قابل اندازهگیری برای اینکه چرا فرماندهان باور داشتند بمبها به اهداف تعیینشده اصابت کردند.
فاکسنیوز تاکید کرد این جزییات همچنان محرمانه مانده و ناظران بیرونی باید برای تایید به تصاویر ماهوارهای و ارزیابیهای مستقل تکیه کنند.
ویتالا گفت تیمی که برگزیده شد «هیجانزده» برای اجرای ماموریت بود: «آنچه به آنان گفتم این بود: "فکر میکنم این بهعنوان یکی از مهمترین یورشهای دوران ما به یاد خواهد ماند." آنان کاملا ماهیت تاریخی ماموریت را درک کردند.»
به گفته ویتالا، خلبانان پس از ماموریت ۳۰ ساعته «کاملا خسته» بازگشتند: «هر هواپیما دو خلبان داشت و آنان به نوبت برای ۴۵ دقیقه تا یک ساعت استراحت میکردند؛ بهویژه میان سوختگیریهای هوایی پیچیده. برخی جعبههایی از نوشیدنیهای انرژیزا را به همراه داشتند تا بیدار بمانند.»
ویتالا گفت که «بزرگترین لحظه» دوران خدمت ۲۲ سالهاش در نیروی هوایی ارتش آمریکا، زمانی بود که خلبانان سالم بازگشتند.
این سرهنگ ارتش آمریکا تاکید کرد: «وقتی دانستم خدمه در امنیت هستند، وقتی مطمئن شدم که وارد حریم هوایی امن شدند ... آن بزرگترین چیز برای من بود.»
او در ادامه گفت: «از نظر موفقیت ماموریت، ۱۴ شلیک به هدف اصابت کرد. باز هم میگویم، اجرا بینقص بود. بنابراین من به نحوه کار آنان فوقالعاده افتخار میکنم، فوقالعاده به کل، به همه چهار هزار نفری که اینجا در رشتههای گوناگون این ماموریت را پشتیبانی و اجرا کردند، افتخار میکنم.»
پیشتر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد با حملات آمریکا، برنامه هستهای حکومت ایران «به طور کامل نابود شده است».
واکنش تلافیجویانه جمهوری اسلامی علیه نیروهای نظامی آمریکا محدود بود.
تهران حملهای به یک پایگاه هوایی آمریکا در قطر انجام داد اما پیشاپیش هر دو طرف را مطلع کرد و در این ضدحمله ایران، کسی آسیب ندید.
کاخ سفید پیشتر اعلام کرده بود از حمله اسرائیل به قطر تنها پس از شلیک موشکها آگاه شده و ترامپ فرصتی برای مخالفت نداشته است.
اکسیوس دوشنبه ۲۴ شهریور به نقل از هفت مقام اسرائیلی دیگر نوشت که واشینگتن پیش از حمله نیز در جریان قرار گرفته بوده؛ هرچند زمان برای جلوگیری از آن محدود بوده است.
ترامپ در اظهارات علنی خود از این حمله ابراز نارضایتی کرده، زیرا قطر متحد کلیدی ایالات متحده است.
کارولین لیویت، سخنگوی مطبوعاتی کاخ سفید، به اکسیوس گفت: «همانطور که رییسجمهور ترامپ اعلام کرد، نیروهای مسلح آمریکا او را از حمله اسرائیل به رهبران حماس در دوحه مطلع کردند و او فورا استیو ویتکاف، فرستاده ویژه خود را موظف کرد تا به قطر اطلاع دهد.»
بر اساس گزارش اکسیوس، مقامهای آمریکایی هفته گذشته گفتند که نیروهای مسلح آمریکا جتهای اسرائیلی را در هوا مشاهده کردند و از اسرائیل توضیح خواستند که این توضیح تا زمانی که موشکهای بالستیک در حال پرواز به سمت مقر حماس در دوحه بودند، نرسید.
کاخ سفید گفت که ویتکاف شتافت تا به قطریها هشدار دهد اما موشکها اصابت کرده بودند.
اکسیوس تاکید کرد که بمباران یک متحد آمریکا بدون مشورت واشینگتن، «اقدامی شجاعانه و جسورانه» از سوی اسرائیل بوده است؛ بهویژه از آنجا که رهبران حماس در حال جمع شدن برای بحث در مورد آخرین طرح ترامپ درباره آتشبس در غزه بودند.
این رسانه به نقل از مقامات اسرائیلی افزود که نتانیاهو «واقعا» کاخ سفید را در آخرین لحظات مطلع کرد و دیگر [عملیات] چندان قابل لغو نبود.
سه مقام اسرائیلی به اکسیوس گفتند که نتانیاهو حدود ساعت هشت صبح به وقت واشینگتن با ترامپ درباره حمله قریبالوقوع تماس گرفت.
اولین گزارشهای انفجار در دوحه در ساعت ۸:۵۱ صبح منتشر شد.
یک مقام ارشد اسرائیلی گفت: «ترامپ قبل از پرتاب موشکها از حمله مطلع بود. ابتدا در سطح سیاسی بین نتانیاهو و ترامپ بحث شد و بعد از طریق کانالهای نظامی. ترامپ نه نگفت.»
یک مقام ارشد اسرائیلی دیگر گفت که آمریکا «خیلی زود» در سطح سیاسی مطلع شد: «اگر ترامپ میخواست آن را متوقف کند، میتوانست. در عمل نکرد.»
نتانیاهو بارها از جمله در کنفرانس خبری دوشنبه همراه با مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، گفته است که این حمله «یک اقدام یکجانبه اسرائیلی» بوده است.
روبیو سهشنبه برای گفتوگو با مقامات قطری به دوحه سفر خواهد کرد.
یک مقام اسرائیلی دیگر به اکسیوس گفت که دولت ترامپ دلایل واضحی داشت تا خود را از حمله دور نگه دارد: «باید به آنچه که بهطور عمومی میگویند با کمی تردید نگاه کرد.»
پنج عضو حماس و یک افسر امنیتی قطری در حمله اسرائیل به دوحه کشته شدند اما حماس اعلام کرد همه رهبران ارشدش زنده ماندهاند.
مقامات اسرائیلی در گفتوگو با اکسیوس تایید کردند که اطلاعات جمعآوری شده پس از حمله نشان میدهد که رهبران ارشد، لحظاتی قبل از انفجار ساختمان را ترک کرده بودند.
