مسعود پزشکیان، رییس دولت چهاردهم جمهوری اسلامی در اظهاراتی مقابل علی خامنهای اعلام کرد که قرار است روسیه و چین در ایران سرمایهگذاری اقتصادی کنند و ترکیه نیز قول داده مبادلات اقتصادی با ایران را افزایش دهد.
پزشکیان یکشنبه در جلسه دیدار وزیران دولت او با رهبر جمهوری اسلامی به جلسه دو ساعتهاش با ولادیمیر پوتین، رییس جمهوری روسیه، در اجلاس شانگهای در چین اشاره کرد.
او گفت: «پوتین به تیمش دستور داد تا به ایران بیایند و مشکلات را حل کنند و سرمایهگذاریها را انجام دهیم.»
پزشکیان در ادامه از سرمایهگذاری چین و ترکیه در ایران خبر داد و افزود: «توافقات ما با این دو کشور نیز در حال انجام است.»
او تایید کرد که رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، نیز دستور داده تا تیم اقتصادی او از ترکیه به ایران بیاید و در جلسهای مبادلات ایران با ترکیه را از هشت میلیارد دلار به ۳۰ میلیارد دلار افزایش دهند.
این اظهارات را پزشکیان در شرایطی بیان کرده است که وضعیت اقتصادی در ایران به ویژه پس از جنگ اخیر با اسرائیل و آغاز روند مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی شدیدا بحرانی شده است.
قطعیهای گسترده برق و آب در سراسر ایران نارضایتیهای مردمی را افزایش داده و احتمال بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی، ارزش پول ملی را کاهش داده است.
اوایل شهریور، فعالان کارگری در ایران درباره افزایش نرخ بیکاری، ورشکستگی واحدهای تولیدی و گسترش مشاغل غیررسمی در پی تشدید بحران انرژی هشدار دادند.
همچنین تحلیلگران معتقدند که بازگشت تحریمهای سازمان ملل متحد علیه جمهوری اسلامی، صادرات نفت ایران را بیش از پیش با بحران روبهرو خواهد کرد و سرمایهگذاری خارجی در ایران با موانع حقوقی جدی مواجه میشود.
پزشکیان در اظهارات خود مشخص نکرد که با وجود چنین شرایطی چگونه ممکن است که کشورهای روسیه، چین و ترکیه در ایران سرمایهگذاری کنند.
پیشتر ایراناینترنشنال در تحلیلی نوشت چین همچنان به خرید نفت ارزان از ایران و روسیه ادامه میدهد، اما دادههای رسمی چین نشان میدهد که این کشور سرمایهگذاریها و مسیرهای تجاری جدید خود را به سوی رقبای آنها هدایت میکند.
همچنین محمد صدر عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام اوایل شهریور تاکید کرد که در جریان جنگ اخیر جمهوری اسلامی و اسرائیل، «مشخص شد که پیمان استراتژیک جمهوری اسلامی و روسیه کشک است».
ایال زیسر، استاد گروه تاریخ خاورمیانه در دانشگاه تلآویو، یکشنبه ۱۶ شهریور در یادداشتی برای اسرائیل هیوم به پنجمین سالگرد امضای توافقهای صلح و عادیسازی روابط میان اسرائیل با امارات متحده عربی، بحرین، سودان و مراکش پرداخت.
زیسر نوشت این توافقها نقطه عطفی تاریخی و نشانه تغییری بنیادین در رویکرد جهان عرب نسبت به اسرائیل بودند؛ تا جایی که بسیاری از «طلوع خاورمیانهای جدید» سخن گفتند.
تا پیش از امضای این توافقنامهها، تصور غالب این بود که هیچ کشور عربی بدون حل مساله فلسطین جرات نزدیکی به اسرائیل را نخواهد داشت.
زیسر افزود با این حال، کشورهای عربی نهتنها یکی پس از دیگری مشتاقانه بهدنبال امضای توافق صلح با اسرائیل رفتند، بلکه عملا فلسطینیها را که به «باری سنگین» و «مانعی در مسیر» بدل شده بودند، به حاشیه راندند.
این توافقها همچنین بیانگر درک گستردهتر جهان عرب از «ارزش راهبردی اسرائیل» بود: قدرتی منطقهای با توان اقتصادی و نظامی که میتواند به توسعه اقتصادی کشورهای عربی و دفاع از آنها در برابر حکومت ایران کمک کند.
این رویکرد در تضادی آشکار با دهههای پیشین قرار داشت؛ زمانی که کشورهای عربی در درجه اول برای بازپسگیری سرزمینهایشان یا جلب نظر آمریکا به صلح با اسرائیل روی میآوردند.
در سپتامبر ۲۰۲۰ چشمانداز منطقه و روابط اعراب و اسرائیل امیدبخش به نظر میرسید؛ امید به پیوستن کشورهای بیشتری به پیمان ابراهیم بالا بود و عربستان سعودی، تاثیرگذارترین کشور عربی، بهعنوان «جایزه نهایی» دیده میشد.
یحیی سنوار، رهبر پیشین حماس، نسبت به پیشرفت احتمالی در مسیر عادیسازی روابط میان اسرائیل و عربستان سعودی که میتوانست مساله فلسطین را به حاشیه براند، نگران بود.
شاید همین ترس، او را به سمت انجام حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ سوق داد.
سنوار امیدوار بود این حمله زلزلهای در منطقه به پا کند و فروپاشی اسرائیل را رقم بزند.
با این حال، همه چیز تغییر کرد و عملیاتی که سنوار آغاز کرد و سپس حسن نصرالله، رهبر حزبالله، نیز به آن پیوست، به کشته شدن هر دوی آنها انجامید.
مهمتر از آن، اسرائیل ضربات سنگینی به حماس و حزبالله وارد آورد.
جمهوری اسلامی نیز متحمل شکستهای سنگینی شد، بخشی از جایگاه خود را در سواحل مدیترانه از دست داد و تصویری از ایران بهعنوان کشوری ضعیف و آسیبپذیر برجای گذاشت که توان دفاع در برابر اسرائیل را ندارد.
نویسنده این یادداشت یادآور شد هرچه از هفتم اکتبر دورتر میشویم، روشنتر میشود که خاورمیانه شاید «جدید» نشده باشد، اما قطعا تغییر کرده است.
امروز بیشتر کشورهای عربی همچنان بهدنبال برقراری روابط قویتر با اسرائیل هستند و آن را سد مهمی در برابر تهدیدهای قریبالوقوع جمهوری اسلامی، ترکیه و اسلامگرایی رادیکال میدانند.
به گفته نویسنده، کشورهای عربی دیگر حاضر نیستند اجازه دهند «افراطگرایی فلسطینی» آیندهشان را تعیین کند یا آنها را به یک درگیری بیپایان با اسرائیل بکشاند.
اکنون به اسرائیل بستگی دارد که بار دیگر ابتکار عمل را به دست بگیرد، روابط خود را با اعراب گسترش دهد و «همراه» با آنها آینده خاورمیانه را رقم بزند یا خیر.
تلگراف یکشنبه ۱۶ شهریور نوشت اگر روزگاری عملیاتهای خرابکارانه در زیرزمینهای دودآلود یا با پخش اعلامیههای دستی انجام میشد، اکنون جنگ در مهمانیهای پر زرق و برق در شمال لندن و در فضای دیجیتال جریان دارد.
سه بازیگر اصلی این میدان روسیه، چین و ایران هستند که هر یک دستور کار متفاوتی دارند، اما گاهی نیروهایشان همراستا با هم حرکت میکنند.
این روزنامه به گزارش اخیر اتحادیه ملی برای دموکراسی در ایران اشاره کرد که از شبکهای پیچیده از نهادهای مرتبط با جمهوری اسلامی در بریتانیا پرده برداشت.
این گزارش از ترویج تبلیغات سپاه پاسداران از سوی مراکز فرهنگی، مدارس و خیریههای مستقر در بریتانیا حکایت دارد.
نفوذ جمهوری اسلامی حوزههای فرهنگی، سیاسی و آموزشی را از تلاش برای لابیگری با قانونگذاران بریتانیا گرفته تا برنامههای آموزشی که هدفشان «رادیکالسازی جوانان» است، دربر میگیرد.
به گزارش تلگراف، سپاه پاسداران به شکلی کنایهآمیز، با نهاد سنیمذهب اخوانالمسلمین، پیوندی غیرمنتظره برقرار کرده است.
جریان نفوذ روسیه
روسیه با همسویی ایدئولوژیک و انتشار اطلاعات نادرست، بهطور غیرمستقیم جریانهای راست افراطی را در سراسر اروپا تقویت کرده است.
کمیته اطلاعات و امنیت پارلمان بریتانیا نیز نفوذ فزاینده روسیه در این کشور را «وضعیت عادی جدید» توصیف کرده است.
تلگراف نوشت سرویسهای امنیتی روسیه و نیروهای نیابتی آنها، با هدف تضعیف نهادهای دموکراتیک و پیشبرد مواضع مسکو، امروز فعالتر از هر زمان دیگری هستند.
کارزار نفوذ چین
چین نیز طی چهار سال ۵۰ میلیون پوند به دانشگاههای بریتانیا کمک کرده که بیشترین سهم به آکسفورد و کمبریج رسیده است.
بخشی از این کمکها از سوی نهادهایی مرتبط با ارتش و دستگاه اطلاعاتی چین مانند هواوی و دانشگاه سیچوآن تامین شده است.
هرچند این منابع به شکل مستقیم به گروههای رادیکال گره نمیخورند، اما ممکن است آزادی دانشگاهی را محدود سازند، روایتهای طرفدار چین را تقویت کنند و به انتقال فناوریهایی با کاربرد نظامی دامن بزنند.
دولت و دانشگاههای بریتانیا خطر را پذیرفته و پروتکلهای بررسی دقیق را اجرا کردهاند، اما نگرانیها درباره نفوذ پنهان و فشار ایدئولوژیک همچنان باقی است.
تلاشهای حزب کمونیست چین بر مبنای یک الگوی سختگیرانه استوار است. عوامل این حزب با ارتش، دانشگاهها و صنایع چین همکاری میکنند تا کاستیها و شکافهای فناورانه در حوزههای تحقیقاتی بریتانیا شناسایی شوند.
سپس دستگاه دیپلماسی چین مامور میشود از طریق نمایشگاهها و دعوتنامههای علمی و دانشگاهی برای بهرهبرداری از این خلاءها اقدام میکند.
پس از شناسایی اهداف، دو مسیر عملیاتی در پیش است.
نخست، اعضای جامعه چینیهای مهاجر هدف قرار میگیرند که حزب کمونیست همه آنها را «خودی» میداند.
این افراد از سوی وزارت امنیت عمومی چین برای افشای اطلاعات یا همکاری تحت فشار قرار میگیرند.
این وزارتخانه همچنین مسئول جنگ سایبری و عملیات انتشار اطلاعات نادرست مانند کمپینهای موسوم به «اسپاموفلاژ» یا «دراگونبریج» است.
در فوریه ۲۰۲۴، اسنادی از شرکت آیسون (I-Soon)، پیمانکار وزارت امنیت عمومی چین در حوزه هک، افشا شد.
در کنار این نهاد، وزارت امنیت کشور چین بهعنوان یکی دیگر از سرویسهای اطلاعاتی این کشور، به شناسایی آن دسته از شهروندان خارجی میپردازد که حاضرند در ازای پول همکاری کنند و اطلاعات مورد نیاز را به پکن برسانند.
عملکرد ضعیف دولت بریتانیا
تلگراف نوشت واکنش دولت بریتانیا به همه این موارد چه در دوره دولت محافظهکار پیشین و چه در دولت کارگر کنونی ضعیف بوده است.
این روزنامه در عینحال یادآوری کرد «قانون امنیت ملی ۲۰۲۳» و مقررات ضدتروریسم داخلی، اختیارات بیشتری برای مقابله با نفوذ خارجی و مسدود کردن داراییهای مرتبط با فعالیتهای افراطی در بریتانیا فراهم کردهاند.
لندن در حال بررسی قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست سازمانهای تروریستی است که محدودیتهای بیشتری بر نهادهای وابسته به جمهوری اسلامی در بریتانیا تحمیل خواهد کرد.
با این حال، لندن با وجود فشار شدید نزدیکترین متحدانش در خاورمیانه از جمله کشورهای حوزه خلیج فارس و مصر، تاکنون اخوانالمسلمین را تحریم نکرده است.
به گفته تلگراف، بریتانیا دارایی یک گروه راست افراطی را مسدود کرده، اما سازمانهای تحت حمایت روسیه، ایران و چین همچنان فعال هستند.
در این گزارش آمده است که فلسفه «پیروزی بدون جنگ» به شکل امروزی خود در حال اجراست؛ نفوذ، سانسور و تحریف اخبار، ابزارهایی هستند که دشمنان بریتانیا از آنها بهره میبرند و همین اقدامات میتواند دستاوردهایی بزرگتر از قدرت نظامی مستقیم برای آنان رقم بزند.
خامنهای یکشنبه ۱۶ شهریور در دیدار با هیات وزیران دولت مسعود پزشکیان بدون نام بردن از کشور خاصی گفت دشمن درصدد تحمیل فضای «نه جنگ، نه صلح» بر ایران است، اما «این حالت برای کشور ضرر و خطر دارد».
این اظهارات در شرایطی مطرح میشوند که خامنهای پیشتر در مرداد ۱۳۹۷ تاکید کرده بود که «نه جنگ میشود و نه مذاکره میکنیم».
جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل با برقراری آتشبس پایان یافت، اما پیمان صلحی میان دو طرف به امضا نرسید.
در روزهای اخیر برخی گزارشها و اظهارات مقامات از احتمال ازسرگیری رویارویی نظامی ایران و اسرائیل حکایت دارد.
۱۱ شهریور، موسسه پژوهش و تحلیل دفاعی هند در گزارشی آتشبس در جنگ ۱۲ روزه را «شکننده و در حال از هم گسیختن» ارزیابی کرد.
همچنین ۳۱ مرداد، علی لاریجانی اعلام کرد جنگ میان حکومت ایران و اسرائیل «هنوز تمام نشده» و مقامات جمهوری اسلامی در این زمینه باید همچنان آماده باشند.
در اسرائیل نیز ژاک نریا، مقام پیشین سازمان اطلاعات نظامی این کشور، هشدار داد دور دوم جنگ این کشور و جمهوری اسلامی در راه است.
اشاره خامنهای به بحران معیشتی
خامنهای در بخش دیگری از اظهاراتش به تشدید بحران معیشتی و اقتصادی در ایران اشاره کرد.
او خواستار انجام اقداماتی در کشور شد که مردم «تعدادی از کالاهای اساسی، مثلا حدود ۱۰ کالا یا کمتر، را بتوانند بدون دغدغه افزایش قیمت تهیه کنند. اینطور نباشد که امروز یک قیمتی باشد و فردا بهخاطر تورم قیمت دوبرابر یا مثل آن شود».
رهبر جمهوری اسلامی افزود: «در مورد دیگر کالاها هم باید فکری به حال انضباط بازار کرد و مردم احساس نکنند که بازار رها شده است.»
پس از جنگ اخیر و همچنین آغاز روند فعالسازی مکانیسم ماشه از سوی سه کشور اروپایی، بحران اقتصادی در ایران وخیمتر شده و به گفته ناظران، چشماندازی برای بهبود آن وجود ندارد.
در چنین شرایطی، خامنهای از مقامات دولتی خواست که از روایت «ضعف و ناتوانی» جمهوری اسلامی بپرهیزند و آنچه را او «روایت قدرت، قوت و تشریح امکانات فراوان کشور» خواند، بیان کنند.
بهدنبال سیاستهای ناکارآمد جمهوری اسلامی در زمینههای اقتصادی، سیاست داخلی و سیاست خارجی طی دهههای اخیر، تورم افسارگسیخته زندگی شهروندان، بهویژه اقشار کمدرآمد، را بهشدت تحت تاثیر قرار داده، نرخ ارز در ایران سیر صعودی به خود گرفته و قیمت کالاهای اساسی با جهشی بیسابقه روبهرو شده است.
بقایی یکشنبه ۱۶ شهریور در مصاحبه با شبکه ۹ استرالیا در واکنش به گزارش کمیته تحقیق سنای استرالیا درباره اقدامات جمهوری اسلامی در خاک این کشور گفت: «ما هرگونه گزارش یا ادعایی درباره نظارت یا کنترل بر شهروندان خود در استرالیا را بهطور قاطع رد میکنیم.»
او تصمیم استرالیا برای اخراج احمد صادقی، سفیر جمهوری اسلامی، را «تاسفبرانگیز» و «بیدلیل» خواند و آن را نتیجه «توطئهای طراحیشده از سوی موساد» دانست.
بقایی افزود تهران در واکنش به این اقدام استرالیا «خویشتنداری» کرده است.
تصمیم به اخراج سفیر حکومت ایران پس از تحقیقات سازمان اطلاعات امنیت استرالیا اتخاذ شد. طبق یافتههای این تحقیقات، سپاه پاسداران در دو حمله خشونتبار یهودستیزانه در خاک استرالیا در سال گذشته میلادی دست داشت.
این نخستین بار در ۸۰ سال گذشته است که دولت استرالیا یک سفیر را از این کشور اخراج میکند.
بقایی: اتهامات مطرحشده از سوی استرالیا «بیاساس» هستند
سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی در ادامه مصاحبه خود، گزارشها درباره نقش تهران در حملات یهودستیزانه در استرالیا را «بیاساس» خواند.
بقایی گفت: «این موضوع تاسفبرانگیز است. ما معتقدیم اقدام دولت استرالیا بیدلیل بود. هیچکس در ایران باور نمیکند که این اتهام پایهای در واقعیت داشته باشد. این موضوع ساخته و پرداخته شده است.»
او افزود تصمیم دولت استرالیا «سادهترین راه برای خشنود یا راضی کردن» بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، بوده است.
او همچنین در پاسخ به پرسشی درباره دلایل قرار گرفتن نام سپاه پاسداران در فهرست گروههای تروریستی آمریکا و کانادا گفت این اقدام نتیجه «کارزار دروغپراکنی و اطلاعات غلط» است.
بقایی اضافه کرد: «این بخشی از ایرانهراسی است، زیرا آنها میدانند سپاه یک نیروی قدرتمند در برابر دشمنان ایران است.»
سفیر جمهوری اسلامی که از سوی دولت استرالیا «عنصر نامطلوب» اعلام شده، هفتم شهریور و هنگام ترک این کشور اتهامات مطرحشده مبنی بر نقش تهران در آتشسوزی عمدی در سیدنی و ملبورن را «سوءتفاهم و بیاساس» خوانده بود.
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، پیشتر گفته بود این حملات رفتارهایی «فوقالعاده خطرناک و تهاجمی» و تلاشهایی برای تضعیف انسجام اجتماعی و دامن زدن به اختلاف در استرالیا بودند.
دولت استرالیا سپاه پاسداران را در فهرست سیاه قرار داده است و قصد دارد آن را بهعنوان سازمان تروریستی معرفی کند.
بقایی در مصاحبه خود و در پاسخ به سوالی درباره برنامههای تهران برای ترمیم روابط با کانبرا، مسئولیت را متوجه دولت استرالیا دانست.
او گفت: «این دولت استرالیا بود که تصمیم گرفت روابط دیپلماتیک را کاهش دهد، نه برعکس. بنابراین این به عهده آنهاست که تصمیم بگیرند چه چیزی واقعا با منافع ملیشان سازگار است... ما در واکنش به اقدام آنها خویشتنداری کردهایم.»
این در حالی است که اسرائیل از تصمیم استرالیا برای مقابله با نقش تهران در تهدیدات یهودستیزانه استقبال کرده است.
