شی جینپینگ، رییسجمهوری چین هفته آینده میزبان ولادیمیر پوتین و نارندرا مودی در اجلاس سازمان همکاری شانگهای خواهد شد؛ نشستی که به گزارش رویترز قرار است نمایش بزرگی از همبستگی «جنوب جهانی» باشد و همزمان به روسیه تحت تحریم کمک کند یک پیروزی دیپلماتیک دیگر به دست آورد.
به گزارش رویترز، بیش از ۲۰ رهبر جهان از کشورهای آسیای مرکزی، خاورمیانه، جنوب و جنوب شرق آسیا برای شرکت در اجلاس سازمان همکاری شانگهای در شهر بندری تیانجین چین دعوت شدهاند.
این نشست از ۳۱ اوت تا یک سپتامبر برگزار میشود و نخستین سفر مودی به چین پس از بیش از هفت سال محسوب میشود؛ سفری که در ادامه تلاشها برای کاهش تنشهای مرزی پس از درگیریهای مرگبار سال ۲۰۲۰ صورت میگیرد.
در حالی که رهبران غربی بهدلیل جنگ اوکراین پوتین را کنار گذاشتهاند، مودی سال گذشته در اجلاس بریکس در کازان روسیه در کنار پوتین و شی حضور یافت. مسکو امیدوار است این بار نیز مذاکرات سهجانبهای میان چین، روسیه و هند شکل بگیرد.
اریک اولندر، سردبیر «پروژه چین-جنوب جهانی»، به رویترز گفت: «شی میخواهد این اجلاس را فرصتی برای نشان دادن تصویری از نظم بینالمللی پساآمریکایی بداند و ثابت کند که تلاشهای واشینگتن برای مهار چین، ایران، روسیه و اکنون هند نتیجهبخش نبوده است.»
رویترز نوشت سازمان همکاری شانگهای که در سال ۲۰۰۱ تشکیل شد، اکنون ۱۰ عضو دائم و ۱۶ کشور ناظر و شریک دارد و حوزه فعالیتش از مسائل امنیتی به همکاریهای اقتصادی و نظامی نیز گسترش یافته است.
با این حال، تحلیلگران تاکید کردهاند که دستاوردهای عملی این سازمان محدود بوده و بیشتر بهعنوان صحنهای برای نمایش همبستگی جنوب جهانی در برابر آمریکا عمل کرده است.
مانوج کوالرامانی، پژوهشگر هندی، به رویترز گفت چشمانداز عملی این سازمان همچنان «مبهم» است، اما چین به قدرت گردهمآوری آن بهعنوان ابزاری برای روایتسازی سیاسی تکیه میکند.
به نوشته رویترز، اختلافات میان اعضا از جمله هند و پاکستان همچنان پابرجاست و حتی در نشست اخیر وزیران دفاع سازمان در ماه ژوئن بهدلیل اعتراض هند به عدم اشاره به حمله مرگبار ۲۲ آوریل به گردشگران هندو در کشمیر نتوانست بیانیه مشترک صادر کند.
همچنین دهلی نو از پیوستن به محکومیت حملات اسرائیل به ایران – که عضو این سازمان است – خودداری کرد.
با وجود این، انتظار میرود دیدار شی و مودی در حاشیه اجلاس نشانهای از ادامه روند تنشزدایی باشد.
یک مقام وزارت امور خارجه هند گفت اولویتهای دهلی نو در این سازمان شامل تجارت، اتصال، احترام به حاکمیت و تمامیت ارضی است.
به باور تحلیلگران، احتمال دارد دو کشور توافقهایی درباره عقبنشینی نیروها از مرز، کاهش محدودیتهای تجاری و همکاریهای تازه در حوزه اقلیم و تعاملات گسترده مردمی و دولتی را اعلام کنند.
رویترز افزود با وجود آنکه انتظار نمیرود تصمیمات مهم امنیتی یا اقتصادی در این نشست اتخاذ شود، کارشناسان هشدار دادهاند که نباید جذابیت این بلوک برای کشورهای جنوب جهانی نادیده گرفته شود.
اولندر تاکید کرد: «این نشست بیش از هر چیز درباره یک نمایش قدرت است؛ نمایشی واقعاً قدرتمند.»
قرار است مودی بلافاصله پس از پایان اجلاس چین را ترک کند، اما پوتین برای شرکت در رژه نظامی جنگ جهانی دوم در پکن باقی خواهد ماند و این بار مدت طولانیتری را در خارج از روسیه سپری خواهد کرد.
مکرون سهشنبه چهارم شهریور در نامه خود خطاب به نخستوزیر اسرائیل نوشت: «حفاظت از شهروندان یهودی فرانسه در برابر افزایش یهودستیزی از روز نخست اولویت مطلق من بوده است.»
او در عین حال تاکید کرد: «مبارزه با یهودستیزی نباید به ابزاری سیاسی تبدیل شود و این امر هرگز موجب ایجاد شکاف میان اسرائیل و فرانسه نخواهد شد.»
مکرون در ادامه افزود مقابله با یهودستیزی «نباید موضوعی برای سوءاستفاده و دستکاری سیاسی در چارچوب مناقشهای شود که هرچند متعلق به فرانسه نیست، اما بر انسجام ملی و امنیت شهروندان آن تاثیر گذاشته است».
در هفتههای اخیر، حمایت مکرون از تشکیل کشور فلسطین، روابط فرانسه و اسرائیل را دچار تنش کرده است.
مکرون دوم مرداد از تصمیم خود برای به رسمیت شناختن کشور مستقل فلسطین در نشست آتی در مجمع عمومی سازمان ملل خبر داد.
پس از فرانسه، بریتانیا، کانادا و استرالیا نیز اعلام کردند قصد دارند رویکرد مشابهی را دنبال کنند.
نتانیاهو ۲۸ مرداد با ارسال نامهای به رئیسجمهوری فرانسه از تصمیم او برای شناسایی فلسطین در نشست آتی مجمع عمومی سازمان ملل انتقاد کرد و آن را «عامل دامن زدن به یهودستیزی» دانست.
او اضافه کرد: «این نه دیپلماسی، بلکه سازش است؛ پاداشی برای ترور حماس، مانعی بر سر راه آزادی گروگانها و تشویق به یهودستیزی در خیابانهای فرانسه.»
مکرون خواستار پایان جنگ غزه شد
مکرون در ادامه نامه خود، اتهام انفعال در برابر رشد موارد یهودستیزی در فرانسه را رد کرد و گفت این کشور تمام توان خود را برای مقابله با این معضل به کار گرفته است.
او نوشت: «این اتهامات مبنی بر بیعملی در برابر آفتی که فرانسه با تمام توان در حال مبارزه با آن است، غیرقابلقبول بوده و توهینی به کل کشور فرانسه محسوب میشود.»
ساعاتی پیش از انتشار نامه مکرون، سازمان یهودی-آمریکایی «بِنای بِریت» گزارش داد طی ۲۲ ماه پس از حمله هفتم اکتبر حماس، شمار رویدادهای یهودستیزانه در دانشگاههای اروپایی بهطور قابل توجهی افزایش یافته است.
بنای بریت هشدار داد «الگوهای آشکار و تکرارشوندهای از رفتارهای یهودستیزانه یا سایر کنشهای آسیبزا» در مراکز دانشگاهی بریتانیا، فرانسه، آلمان، هلند، اتریش، بلژیک، ایتالیا، اسپانیا و سوئد مشاهده شده است.
رئیسجمهوری فرانسه همچنین در نامه خود به نتانیاهو، بر لزوم پایان جنگ غزه تاکید کرد.
در نامه مکرون آمده است: «من بهطور جدی از شما میخواهم به رقابت ناامیدانه برای ادامه جنگی خونین، غیرقانونی و بیپایان در غزه پایان دهید؛ جنگی که برای کشور شما مایه بیآبرویی شده و مردمتان را در بنبست قرار داده است.»
در روزهای اخیر، شدت گرفتن حملات ارتش اسرائیل در نوار غزه، بهویژه طرح تصرف شهر غزه، موجی از نگرانی را در میان فعالان و نهادهای حقوق بشری برانگیخته است.
آنتونی آلبانیزی، نخستوزیر استرالیا، روز سهشنبه اعلام کرد که بر اساس اطلاعات «موثق» سازمان امنیت و اطلاعات استرالیا (ASIO)، حکومت ایران و بطور مشخص سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مسئول حملات به کنیسه یهودیان «آداس اسرائیل» در ملبورن و رستوران «لوئیس کانتیننتال کیچن» در سیدنی بودهاند. در پی این اعلام، سفیر جمهوری اسلامی از استرالیا اخراج و فعالیت سفارت این کشور در تهران نیز تعلیق شد.
مایک برگس، رئیس سازمان امنیت استرالیا، تاکید کرد که سپاه پاسداران بهعنوان سازمانی تروریستی در استرالیا شناخته خواهد شد و لایحه مربوطه بهزودی به پارلمان فدرال ارائه خواهد شد.
در واکنش، سورن ادگار، نایبرئیس ائتلاف جامعه ایرانیان استرالیا (AICA)، ضمن استقبال از اقدام دولت، آن را «پاسخی به یک تهدید تروریستی سازمانیافته» خواند و گفت: «این تصمیم صرفاً یک اختلاف دیپلماتیک نیست، بلکه اقدامی در برابر یک شبکه جنایتکار فراملی است که کشوری را به گروگان گرفته و جان انسانهای بیگناه را در سراسر جهان تهدید کرده است.»
این اقدام با تحسین جامعه یهودیان استرالیا نیز روبهرو شد، اما در عین حال نگرانیهایی درباره تبعات آن برای مهاجران ایرانی به وجود آمده است.
به گزارش گاردین، محمدرضا عظیمی، کارگزار مهاجرت مقیم سیدنی، هشدار داد که قطع روابط دیپلماتیک میتواند موجب اختلال در ارتباط هزاران ایرانی مقیم با خانوادههای خود شود و روند صدور ویزا و پاسپورت را با مشکلات جدی مواجه سازد.
بنا بر آمار رسمی، بیش از ۹۰ هزار نفر از ساکنان استرالیا در ایران متولد شدهاند که بخش قابل توجهی از آنها طی پنج سال اخیر از طریق برنامه مهاجرت تخصصمحور وارد این کشور شدهاند. اکنون با تروریستی اعلام شدن سپاه پاسداران، احتمال رد صلاحیت بسیاری از مردان ایرانی به دلیل خدمت سربازی در این نهاد بالا رفته است.
در همین حال، پنی وانگ، وزیر امور خارجه استرالیا، به شهروندان این کشور هشدار داده که از سفر به ایران خودداری کنند و کسانی که در ایران به سر میبرند، هرچه سریعتر خاک این کشور را ترک کنند. او خاطرنشان کرد که استرالیاییها در ایران با «خطر بالای بازداشت یا بازجویی خودسرانه» روبهرو هستند و دسترسی به خدمات کنسولی یا حقوقی برای آنان تضمینشده نیست.
رعنا دادپور، فعال مخالف جمهوری اسلامی در استرالیا، نیز به گاردین گفت جامعه ایرانی در این کشور مدتهاست از تهدید و ارعاب نهادهای امنیتی ایران علیه خانوادههایشان در ایران آگاه بوده است. «احساس ناامیدی و بیپناهی مدام در جامعه ما وجود داشت، اما حالا بسیاری احساس میکنند که صدایشان شنیده شده و تلاشهایشان نتیجه داده است.»
با این حال برخی مانند سام، بازرگان ایرانیتبار در استرالیای غربی، نگران امنیت بستگان خود در ایران هستند. او که به نوشته گاردین نامش برای حفظ امنیت خانوادهاش تغییر کرده، گفت که مادر و شش خواهر و برادرش، که پس از فرار از افغانستان در ایران زندگی میکنند، ممکن است در معرض تهدید باشند. «سپاه بهراحتی میتواند افرادی را که با استرالیا ارتباط دارند هدف قرار دهد. آنها همه چیز را میدانند.»
سام در جریان جنگ اخیر اسرائیل با ایران در خردادماه، در ایران حضور داشت و مجبور شد اطلاعات کامل خانوادهاش را به پلیس محلی ارائه کند. او اکنون برای دریافت ویزای بشردوستانه برای اعضای خانوادهاش درخواست داده است. «آنها در یک وضعیت کاملاً ترسناک زندگی میکنند.»
به نوشته جیسون برک، خبرنگار حوزه امنیت بینالملل روزنامه گاردین، این راهبرد، بهویژه در فقدان توان نظامی متعارف مؤثر، بهگونهای طراحی شده تا آسیبهای غیرمنتظرهای به «نقاط آسیبپذیر» دشمنان وارد کند، و همزمان از طریق ایجاد ترس، تردید یا بیثباتی، هزینههای مقابله با جمهوری اسلامی را افزایش دهد.
در تازهترین نمونه، مقامهای امنیتی استرالیا حکومت ایران را به دستداشتن در مجموعهای از حملات یهودیستیزانه در این کشور متهم کردهاند. هرچند به نوشته گاردین جزئیات دقیق این اتهام علنی نشده، اما به گفته کارشناسان، این ادعا کاملاً محتمل است. متیو ردهد، تحلیلگر تهدیدات اطلاعاتی در مؤسسه سلطنتی خدمات متحد بریتانیا (RUSI) در اینباره به گاردین میگوید: «استرالیاییها چنین اتهامی را علناً مطرح نمیکنند مگر آنکه از آن مطمئن باشند.»
این اقدامات، بخشی از راهبرد درازمدت تهران برای مقابله غیرمستقیم با دشمنان و جلب حمایت مخاطبان منطقهای بهویژه در خاورمیانه است. اما تحلیلگران میگویند تغییر جهت اخیر حکومت ایران به سمت اهدافی مانند استرالیا، و استفاده گسترده از گروههای جنایتکار بهعنوان واسطه، بیش از آنکه نشانه قدرت باشد، نشانگر ضعف استراتژیک و بیپشتوانه بودن در عرصه عملیات خارجی است.
در جریان جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل در خرداد ماه، توان عملیاتی جمهوری اسلامی در مقابله مستقیم با ارتشهای متعارف بهشدت زیر سوال رفت و حتی برنامه هستهای کشور با خساراتی روبهرو شد. وعده مقامهای تهران برای «پیامدهای ابدی» علیه آمریکا، بیشتر در قالب طرحهای خرابکارانه و پنهانی در خاک کشورهای غربی دنبال شد.
به نوشته گاردین، ایران در سالهای اخیر به شکل فزایندهای مخالفان خود را در اروپا و آمریکای شمالی هدف قرار داده است. آمریکا، بریتانیا، کانادا و ۱۲ کشور اروپایی در بیانیهای در ماه ژوئیه گذشته، تلاشهای وزارت اطلاعات و سپاه پاسداران برای «قتل، آدمربایی و ارعاب مخالفان در خاک کشورهای غربی» را بهشدت محکوم کردند. تهران این اتهامات را «ساختگی» و بخشی از «کمپین ایرانهراسی» خوانده است.
اهداف حملات پنهانی تهران
مراکز اجتماعی یهودیان، کنیسهها، فعالان سیاسی مخالف، و حتی رهبران سابق و کنونی کشورهای دشمن از جمله اهداف اصلی این حملات هستند. یک نمونه آن، صدور کیفرخواست از سوی دولت آمریکا در نوامبر گذشته علیه یک تبعه افغانستانی به اتهام تلاش برای ترور دونالد ترامپ به سفارش حکومت ایران بود. مقامهای بریتانیا نیز اعلام کردهاند که از سال ۲۰۲۲ تاکنون، بیش از ۲۰ طرح مرتبط با ایران امنیت شهروندان این کشور را تهدید کردهاند.
این عملیاتها اغلب توسط سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و در مواردی توسط وزارت اطلاعات طراحی و اجرا میشوند. سپاه نهادی قدرتمند و مستقیماً زیر نظر رهبر جمهوری اسلامی است و با در اختیار داشتن منابع مالی هنگفت، نقش مرکزی در پیشبرد راهبردهای پنهان جمهوری اسلامی دارد.
روند جدید: استفاده از مجرمان بهعنوان نیروی نیابتی
در روندی نگرانکننده، تهران بهطور افزایندهای از باندهای جنایتکار سازمانیافته در اروپا و سایر نقاط جهان برای اجرای عملیاتهای خرابکارانه خود استفاده میکند. به نوشته متیو لویت، کارشناس عملیات خارجی ایران، در جریان جنگ اخیر با اسرائیل نیز تهران با این گروهها تماس گرفته بود تا حملاتی سریع علیه منافع اسرائیل و آمریکا در اروپا ترتیب دهند.
هدفگیری استرالیا: نشانهای از استیصال؟
بهگفته تحلیلگر امنیتی بریتانیا، متیو ردهد، هدف قرار دادن استرالیا که تاکنون در اولویتهای امنیتی جمهوری اسلامی نبوده، نشانگر استیصال است. او میگوید: «این حملات بیشتر با هدف نشان دادن زندهبودن ایران در صحنه عملیات خارجی انجام شدهاند تا یک تهدید جدی عملیاتی.»
گزارش گاردین بر این نکته تاکید دارد که فعالیتهای خرابکارانه جمهوری اسلامی نهتنها تهدیدی برای امنیت بینالمللی بهشمار میآید، بلکه خود نشانهای از شکست راهبردی در عرصه درگیریهای متعارف و نشانهای از ضعف فزاینده در مواجهه مستقیم با دشمنان قدرتمند است.
