افزایش بیسابقه سرکوب دیجیتال در ایران؛ استفاده از جاسوسافزارهای مزدور علیه فعالان مدنی
گزارشی تازه از مؤسسه «میان» که در ایالت تگزاس آمریکا مستقر است، از جهش چشمگیر و بیسابقه در ابعاد سرکوب دیجیتال در ایران طی نیمه نخست سال ۲۰۲۵ پرده برداشته است.
گزارشی تازه از مؤسسه «میان» که در ایالت تگزاس آمریکا مستقر است، از جهش چشمگیر و بیسابقه در ابعاد سرکوب دیجیتال در ایران طی نیمه نخست سال ۲۰۲۵ پرده برداشته است.
این گزارش با عنوان «سرکوب سایبری در زمان جنگ و ظهور جاسوسافزارهای مزدور» نهتنها به شناسایی نخستین قربانیان ایرانی جاسوسافزارهای پگاسوس اشاره دارد، بلکه از تغییر کیفی در الگوی نظارت و سرکوب حکومتی خبر میدهد؛ تغییری که مرحله عمومی نظارت را به مرحلهای تهاجمی، هدفمند و پیشرفته از جاسوسی تبدیل کرده است.
جاسوسافزارهای مزدور؛ ورود ایران به مرحله جدیدی از سرکوب
در این گزارش آمده است که برای نخستین بار، سه مورد حمله سایبری هدفمند با استفاده از ابزارهایی مشابه پگاسوس شناسایی شده که دو مورد در داخل ایران و یک مورد در اروپا رخ داده است. یکی از قربانیان این حملات، «هانا نیومن» نماینده پارلمان اروپا معرفی شده است. شواهد فنی نشان میدهد این حملات با منابع مالی و فنی گسترده طراحی شدهاند و میتوانند به دادههای خصوصی، دوربین و میکروفون کاربران دسترسی کامل پیدا کنند.
اینترنت مختل، فعالان بازداشت، حسابها مسدود
همزمان با آغاز جنگ ۱۲ روزه جمهوری اسلامی و اسرائیل، موجی از اختلال اینترنت، مسدودسازی پیامرسانها، و افزایش بازداشتها، بهویژه در میان اقلیتهای قومی و مذهبی و فعالان زن، رخ داده است. بر اساس دادههای این گزارش، تنها در نیمه نخست سال ۲۰۲۵، میزان درخواستهای فردی برای دریافت کمک امنیت دیجیتال بیش از ۷۲۰ درصد افزایش داشته است.
زنان و اقلیتها، اهداف اصلی سرکوب دیجیتال
بر پایه یافتههای این گزارش، تمرکز نهادهای امنیتی بر زنان، اقلیتهای قومی، و فعالان مدنی به شکل بیسابقهای افزایش یافته است. تنها در همین بازه، دستکم ۶۰ زن بازداشت و ۱۹ حکم سنگین زندان و اعدام برای زنان فعال صادر شده است. همچنین استانهای آذربایجان شرقی و غربی به کانون تازهای از سرکوب سایبری علیه اقلیت ترکتبار بدل شدهاند.
شبکهای از جعل، فریب، تهدید و مهندسی اجتماعی
گزارش موسسه میان فاش میکند که حملات سایبری تنها به نفوذ فنی محدود نمیشود. بلکه شامل مهندسی اجتماعی، فیشینگ، جعل هویت خبرنگاران بینالمللی و سوءاستفاده از پلتفرمها برای دستکاری الگوریتمی و ترویج نفرت و خودسانسوری نیز میشود. در یکی از موارد مستند، هویت یکی از خبرنگاران بیبیسی فارسی جعل شده تا مدیر یک رسانه فارسیزبان دیگر را هدف قرار دهند.
هدف قرار دادن پلتفرمها و زنان در فضای عمومی
اینستاگرام، تلگرام و توییتر (ایکس) بیشترین سهم از حملات را داشتهاند. در نمونهای قابل توجه، حسابهای بسیاری از خوانندگان زن، برندهای فعال در حوزه زنان، و برگزارکنندگان مراسمهایی که در آن تصاویر زنان بدون حجاب منتشر شده، مسدود شدهاند. بیش از ۵۷ درصد توقیف حسابها مربوط به عدم رعایت حجاب اجباری گزارش شده است.
فراتر از مرزها: تهدیدهای سایبری فرامرزی
افزون بر داخل ایران، فعالان ایرانی در کشورهای اروپایی مانند آلمان، فرانسه، بریتانیا، و حتی اسلوونی نیز هدف حملات سایبری قرار گرفتهاند؛ مسئلهای که نشاندهنده گسترش ابعاد جهانی تهدیدات حکومتی ایران علیه جامعه مدنی است.
این گزارش که با تکیه بر دادههای مستند و بررسی صدها مورد از حملات دیجیتال در شش ماه نخست سال ۲۰۲۵ تهیه شده، بار دیگر بر ضرورت حمایت فوری، تخصصی و هماهنگ از مدافعان حقوق بشر، فعالان مدنی و روزنامهنگاران ایرانی تاکید میکند؛ کسانی که در خط مقدم دفاع از آزادی، کرامت انسانی و حقیقت قرار دارند.
با ادامه موج گرما و شدت گرفتن بحران آب و برق در ایران، دولت جمهوری اسلامی چهارشنبه اول مرداد را در شماری از استانهای کشور تعطیل اعلام کرد.
فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت پزشکیان، به رسانهها گفت: «در صورت شرایط بحرانی آب، احتمال ادامه تعطیلیها وجود دارد. قرار است گزارشی درباره تاثیر تعطیلیها در مدیریت مصرف آب تهیه شود.»
به دنبال این موضوع، ایراناینترنشنال از شهروندان پرسید این تصمیم دولت چقدر میتواند در حل بحران گسترده کمآبی در کشور و کاهش مصرف آب موثر باشد؟
پیامهای دریافتی نشان میدهد اکثریت مخاطبان تعطیلی را اقدامی نمایشی میدانند که تاثیری در حل بحران آب ندارد.
بسیاری از شهروندان گفتند در بیش از چهار دهه اخیر هیچ برنامهای برای مدیریت منابع آب از سوی مسئولان جمهوری اسلامی دیده نشده و قطع آب و برق بیشتر ناشی از ناکارآمدی حکومت است.
در پیامها بارها تاکید شده بحران آب با تعطیلی حل نمیشود و نیازمند تغییر سیاستهای کلان و مدیریت علمی است.
برخی هم گفتند تعطیلی کشور فقط مصرف خانگی را بالا میبرد و به اقتصاد ضربه میزند.
یکی از شهروندان با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال، گفت: «تعطیلی چهارشنبه نهتنها بحران آب را کم نمیکند، بلکه بحرانهای دیگری میآورد و تعداد تعطیلات ایران را با کشورهای جهان افزایش میدهد.»
گروهی از مخاطبان ایراناینترنشنال تاکید کردند: «اگر تعطیلی فایده داشت همان ۱۲ روز جنگ کافی بود.» شهروندی افزود: «در خانه بیشتر مصرف میکنند، حتی سفر میروند و مصرف آب بیشتر میشود.»
گروهی دیگر از مخاطبان، بحران آب را نتیجه سیاستهای جمهوری اسلامی دانستند. یکی از شهروندان با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال، گفت: «هیچ تاثیری ندارد. ۴۶ سال بیتدبیری جمهوری اسلامی، کشور را بیآب کرده است.»
مخاطب دیگری در پیام خود نوشت: «اینها هر بحران را به بهانهای برای آزار مردم تبدیل میکنند.»
برخی هم تعطیلی را ابزاری برای پنهانکاری دانستند. یکی نوشت: «قبلا هم تعطیلیها بخاطر مهمان خارجی بود. الان هم بهانه بحران آب است.»
گروهی از شهروندان تاکید کردند با تعطیلی فقط محل مصرف عوض میشود. مخاطبی نوشت: «مردم به شمال میروند و فشار روی منابع دیگر میافتد.» دیگری نوشت: «در خانه ماندن مصرف را بیشتر میکند.»
گروهی تاکید کردند ریشه بحران در ساختار مدیریتی است. یکی گفت: «با مدیر باسواد شاید بشود کاری کرد. تعطیلی فایده ندارد.» دیگری گفت: «وقتی مسئول انرژی یک آخوند بیسواد است امیدی نیست.»
برخی نیز مستقیما به فساد و مافیای آب اشاره کردند: «تا فساد و وجود مافیا در این حوزه حل نشود، بحران آب هم حل نمیشود.»
مجموع پیامها حکایت از بیاعتمادی عمیق مردم به تصمیمات مقطعی مدیران حکومت دارد.
بسیاری معتقدند بحران آب در ایران تنها با تغییر سیاستها، مدیریت علمی و پایان فساد حل میشود و تعطیلی چند روزه نه کمکی به بحران میکند و نه هیچ تاثیری در صرفهجویی دارد.
این بیانیه سهشنبه ۳۱ تیرماه منتشر شده و تاکید میکند که «حکومت اعدامی بار دیگر موجی از سرکوب و خشونت را علیه جامعه و بهویژه زندانیان سیاسی به راه انداخته است.»
کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» با اشاره به اینکه در تیرماه دستکم ۷۱ نفر در سراسر ایران به دار آویخته شدند، تاکید کرد که این اعدامها «بدون رعایت دادرسی عادلانه» و «بر اساس اعترافات اجباری» صورت گرفته است.
آنها در بیانیه خود اعلام کردند: «در کنار موج فزاینده اعدامها، فشارهای امنیتی علیه زندانیان سیاسی و همراهان این کارزار تشدید شده است.»
به نوشته این بیانیه، «حکومت با تهدید، شکنجه، تبعید و بازداشت اعضای کارزار و حتی احضار و آزار خانوادههای آنها تلاش میکند صدای معترضان را خاموش کند و آنان را از حقوق اولیه انسانی محروم نگه دارد.»
بهگفته اعضای این کارزار، اعدام نه نشانه عدالت بلکه ابزاری برای ایجاد ترس است. آنها تاکید کردهاند: «جان هیچ انسانی نباید به دست حکومتها گرفته شود، بهویژه در شرایطی که دادرسی عادلانهای وجود ندارد و حقوق اساسی متهمان بهصورت آشکار و سیستماتیک نقض میشود.»
جلوهای از چهره واقعی حکومت
زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» در بخش دیگری از بیانیه خود به خشونتهای مستقیم حکومت علیه مردم اشاره کرده و «گشودن آتش مستقیم» به سوی رها شیخی، دختر چهار ساله را نشانهای از جنایتهای حاکمیت خواندند.
به گفته نویسندگان بیانیه، این اقدامات چهره واقعی و ضد مردمی حکومت را عریان میسازد.
کارزار تاکید کرده هدف اصلی حکومت از این خشونتهای بیوقفه، ایجاد رعب و خاموش کردن صدای مردمی است که با وجود همه فشارها، بر خواست خود برای عدالت، آزادی و کرامت انسانی ایستادهاند.
رها، کودک چهار ساله و سه شهروند دیگر از جمله مادرش محبوبه شیخی، شامگاه ۲۶ تیرماه با تیراندازی نیروهای امنیتی و نظامی در شهرستان خمین کشته شدند.
اعتصاب غذای زندانیان عضو کارزار «سهشنبههای نه به اعدام» از نهم بهمن ۱۴۰۲ با درخواست توقف صدور و اجرای این احکام آغاز شد و در هفتاد و هشتمین هفته آن زندانیان محبوس در ۴۸ زندان سراسر ایران دست به اعتصاب غذا زدهاند.
این کارزار ماههای اخیر به یکی از جریانهای اعتراضی مهم در زندانهای ایران تبدیل شده و هر هفته با اعتصاب غذا و تحصن زندانیان، صدای اعتراض به احکام اعدام و روندهای قضایی ناعادلانه را زنده نگه میدارد.
زندانیان عضو این کارزار در پایان بیانیه این هفته خود تاکید کردند: «صدای ما هر سهشنبه رساتر خواهد شد تا روزی که اعدام برای همیشه در ایران متوقف شود.»
وبسایت «نشنال سکوریتی ژورنال» (National Security Journal) نوشت که ادعای اخیر جمهوری اسلامی مبنی بر «جایگزینی» سامانههای پدافند هوایی نابودشده توسط اسرائیل، بیشتر یک روایت فریبنده از قدرت است تا واقعیت.
بر اساس این گزارش، این موضوع ضعف اصلی پدافند هوایی ایران را آشکار میکند: ترکیبی نامنسجم و قدیمی از سامانههای ساخت داخل و دوران شوروی که نتوانستند در برابر حملات اسرائیل مقاومت کنند.
محمود موسوی، معاون عملیات ارتش جمهوری اسلامی، یکشنبه ۲۹ تیر ماه نابود شدن «بخشی از سامانههای پدافندی» جمهوری اسلامی در جنگ با اسرائیل خبر داد اما گفت سامانههای آسیبدیده جایگزین و در محلهای از پیش تعیینشده مستقر شدند.
به گفته مقامهای اسرائیلی، در جریان جنگ ۱۲ روزه میان جمهوری اسلامی و اسرائیل، نیروهای اسرائیلی توانستند در مدت زمان کوتاهی بر آسمان بخشی از ایران از جمله تهران مسلط شوند.
معاون عملیات ارتش جمهوری اسلامی همچنین گفت: «ما توانستیم با بهرهگیری از سامانههای پدافندی موجود و جایگزینی سامانههای جدید، فضای کشور را پوشش دهیم و امنیت حریم هوایی ایران را تامین کنیم.»
او افزود: «بنابراین دشمن با وجود تلاشها نتوانست به اهداف خود برسد.»
اما نشنال سکوریتی ژورنال نوشت: «با توجه به اینکه بعید است روسیه سامانههای پیشرفتهتری در اختیار تهران قرار دهد، ادعاهای ایران مبنی بر ترمیم کامل پدافند هوایی و امنیت مجدد فضای هوایی، در واقع پرده از آسیبپذیری حیاتی در توان نظامی این کشور برمیدارد.»
بر اساس این گزارش، سامانههای پدافند هوایی ایران جایگزین شدهاند اما ارتقایی در کار نبوده است. اگرچه موسوی جزئیاتی درباره سامانههای فعلی ارائه نداد، اما تایید کرد که این جایگزینیها با سامانههایی انجام شدهاند که از پیش در انبار نگهداری میشدند.
جمهوری اسلامی از مدتها پیش برای حفاظت از تاسیسات مهمی همچون سایتهای هستهای، به سامانههای قدیمی متکی بوده است.
پژوهشی از مرکز مطالعات عدم اشاعه جیمز مارتین پیشتر نشان داد که اطلاعات بهدستآمده از طریق یک خطای امنیتی در اطراف سایت نطنز، نشاندهنده استفاده ایران از فناوریهای پدافندی متعلق به دوران شوروی بوده است.
این اولین بار نبود که اسرائیل پدافندهای هوایی جمهوری اسلامی را هدف قرار داد.
در سال ۱۴۰۳ نیز روزنامه آمریکایی نیویورکتایمز گزارش داد بر اساس تصاویر ماهوارهای، حمله اسرائیل به پایگاه هوایی هشتم شکاری اصفهان به بخش مهمی از پدافند هوایی اس-۳۰۰ اصابت کرده، باعث نابودی آن شده یا به آن آسیب رسانده است.
بازدارندگی جمهوری اسلامی از بین رفته است
این وبسایت تحلیلی نظامی ادامه داد که قدیمی بودن سامانههای پدافندی تنها یکی از عوامل ناتوانی ایران در مقابله با حملات اسرائیل بوده است.
به گزارش پایگاه گلوبال دیفنس کورپ (Global Defense Corp)، ایران به ترکیبی پراکنده از سامانههای روسی اس-۳۰۰، سامانههای چینی و سامانههای بومی باور-۳۷۳ متکی بوده – سامانههایی که هیچگاه بهطور کامل با یکدیگر ادغام و هماهنگ نشدهاند.
نشنال سکوریتی ژورنال تاکید کرد که بهجای سرمایهگذاری بر روی پدافند کارآمد، ایران برای مدتها بر بازدارندگی – با اتکا به حزبالله – تکیه داشته است.
این وبسایت نوشت که اما پس از حملات ویرانگر اسرائیل در سال گذشته، از جمله ترور رهبر حزبالله، حسن نصرالله، و دیگر فرماندهان ارشد، این بازدارندگی عملا از بین رفته است.
تغییر جهت به سوی چین
در حال حاضر، مشخص نیست که ایران برای دستیابی به سامانههای پدافند هوایی جدیدتر و کارآمدتر، به کجا مراجعه خواهد کرد.
ولادیمیر پوتین، رئیسجمهوری روسیه، یکشنبه با علی لاریجانی، مشاور ارشد رهبر جمهوری اسلامی، دیدار و درباره وضعیت خاورمیانه و برنامه هستهای ایران گفتگو کرده است.
با این حال، پوتین تاکید کرده که ترجیح مسکو، ثبات منطقه و حلوفصل دیپلماتیک مناقشات است؛ خبری که نشانههایی از تغییر جهت ایران بهسوی چین را تقویت میکند.
