سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری اعلام کرد پس از ۲۰ روز وقفه در پروازهای بینالمللی بهدنبال جنگ ۱۲ روزه اسرائیل و جمهوری اسلامی، نخستین پرواز خارجی در فرودگاه «امام خمینی» به زمین نشست.
رسانههای داخلی جمعه ۱۳ تیر اعلام کردند این پرواز متعلق به شرکت هواپیمایی فلایدوبی و از مبدا امارات متحده عربی بوده است.
سازمان هواپیمایی کشوری ایران پنجشنبه با اعلام اینکه پروازهای داخلی و بینالمللی کلیه فرودگاههای کشور به غیر از فرودگاههای اصفهان و تبریز روزانه از ساعت پنج الی ۱۸ برقرار میشود، گفت آسمان مرکز و نیمه غربی کشور نیز در طول روز از ساعت پنج تا ۱۸ برای عبور پروازهای بینالمللی باز است.
بررسی دادههای پروازی وبسایت فلایترادار نشان میدهد هواپیماهای در حال پرواز بر فراز آسمان ایران موقعیت مکانی خود را مخابره نمیکنند.
نقطهچینهای دیدهشده در نقشه زیر نشان میدهد این هواپیماها در بخشی از مسیر خود به دلایلی نامشخص از ارسال اطلاعات موقعیت بازمیمانند.
هر چند از چهارم تیر برخی محدودیتهای پروازی در مناطق شرقی ایران لغو شده بود اما بر اساس گزارش سازمان هواپیمایی کشوری، آسمان شرق کشور به صورت شبانهروزی به روی پروازهای عبوری باز و پرواز فرودگاههای شرق کشور بهصورت ۲۴ ساعته برقرار است.
محمد امیرانی، مدیرعامل شرکت فرودگاهها و ناوبری هوایی ایران، هشتم تیر با اعلام اینکه در حملات اسرائیل به ایران، دو فرودگاه تبریز و اصفهان خسارت دیدند گفت باند نخست فرودگاههای تبریز و اصفهان بین ۱۰ تا ۱۵ روز آینده عملیاتی میشود.
با آغاز حملات اسرائیل به جمهوری اسلامی در بامداد جمعه ۲۳ خرداد، ایران آسمان خود را به روی پروازهای داخلی و خارجی بست و تعلیق پروازهای داخلی و خارجی را بهصورت روزانه تمدید کرد.
در روزهایی که تصور میشد آسمان ایران به سوی پروازهای ورودی و خروجی بسته است، روزنامه دیلیتلگراف گزارش داد سه فروند هواپیمای باری بوئینگ ۷۴۷ متعلق به پیمانکاران نظامی چین، ۲۴ تا ۲۶ خرداد بهطور مخفیانه در ایران فرود آمدهاند.
این هواپیماها که در طرح پروازی خود مقصد اروپا را ثبت کرده بودند، پس از انحراف از مسیر و خاموش کردن سیستم شناسایی، در نزدیکی حریم هوایی ایران ناپدید شدند.
این موضوع نگرانیهایی را درباره احتمال انتقال تسلیحات به ایران برانگیخته است.
رسانههای آمریکایی ۱۲ تیر گزارش دادند ترامپ در کاخ سفید با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی، دیدار و گفتوگو کرده است.
ترامپ شامگاه ۱۲ تیر ضمن تایید این دیدار گفت: «یکی از موضوعاتی که درباره آن گفتوگو کردیم، اضافه شدن کشورهای دیگر به پیمان ابراهیم بود. اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم کشورهای بیشتری به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
ترامپ هشتم تیر نیز با اشاره به تضعیف قدرت منطقهای جمهوری اسلامی و تاثیر آن بر استقبال کشورها از عادیسازی روابط با اسرائیل گفته بود: «ما همین حالا کشورهای واقعا بزرگی در این توافقنامهها داریم و فکر میکنم اکنون زمان آن است که شروع به افزودن دیگر کشورها کنیم، چون مشکل اصلی در این میان ایران بود.»
در روزهای اخیر، گمانهزنیها درباره گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان کشورهای منطقه و اسرائیل بالا گرفته است.
گزارشها حاکی است سوریه و پس از آن لبنان از گزینههای اصلی برای پیوستن به این پیمان محسوب میشوند.
این تحولات در حالی صورت میگیرد که به گزارش برخی منابع، احتمال برگزاری دور جدیدی از مذاکرات میان تهران و واشینگتن در هفته آینده وجود دارد و از اسلو، پایتخت نروژ، بهعنوان گزینهای محتمل برای میزبانی این گفتوگوها یاد میشود.
ریاض و تحولات منطقه
وزیر دفاع عربستان سعودی که برادر کوچکتر محمد بن سلمان، ولیعهد این کشور است، در سفر خود به واشینگتن با پیت هگست، همتای آمریکایی خود و همچنین استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه هم دیدار کرد.
اکسیوس در گزارشی نوشت: «دولت ترامپ قصد دارد در ماههای پیش رو برای دستیابی به یک توافق صلح تاریخی میان عربستان سعودی و اسرائیل تلاش کند.»
اسرائیل ابتدا در سپتامبر ۲۰۲۰ در چارچوب پیمان ابراهیم با دو کشور امارات متحده عربی و بحرین روابط سیاسی و دیپلماتیک برقرار کرد و سپس در اکتبر همان سال با مراکش و در دسامبر ۲۰۲۲ با سودان، پیمان عادیسازی روابط به امضا رساند.
تهران همواره از مخالفان سرسخت عادی شدن روابط اسرائیل با کشورهای منطقه بوده است.
علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، مهر ۱۴۰۲ عادیسازی روابط اسرائیل و کشورهای منطقه را به «شرطبندی روی اسب بازنده» تشبیه کرد و آن را «قماری محکوم به باخت» خواند.
در این بیانیه که جمعه ۱۳ تیر منتشر شد، آمده است: «ارتش اسرائیل در خنثیسازی برنامه هستهای و سامانه تولید موشک ایران، دو تهدیدی که بیشترین خطر را متوجه اسرائیل میکردند، به موفقیتهای چشمگیری دست یافت.»
کاتز تاکید کرد: «ارتش اسرائیل باید از نظر اطلاعاتی و عملیاتی آمادگی داشته باشد تا برتری هوایی بر فراز تهران را حفظ کند و مانع از بازسازی توانمندیهای ایران شود.»
این بیانیه یک روز پس از آن منتشر شد که دنی دانون، سفیر اسرائیل در سازمان ملل متحد، در مصاحبه با ایراناینترنشنال هشدار داد اگر جمهوری اسلامی مجددا در مسیر ساخت بمب هستهای گام بردارد، اسرائیل برای جلوگیری از آن بار دیگر وارد عمل خواهد شد.
او اضافه کرد: «ما در انتظار گام بعدی ایران هستیم. در حال نظارت هستیم و با دقت بسیار زیادی تحولات روی زمین را دنبال میکنیم. امیدوارم جمهوری اسلامی بفهمد نه تنها اسرائیل، بلکه آمریکا نیز آنچه را در ایران رخ میدهد، زیر نظر دارد.»
پایگاه خبری واینت ۱۲ تیر به نقل از یک مقام ارشد ارتش اسرائیل گزارش داد توان موشکی و هستهای جمهوری اسلامی ایران به سطحی رسیده که نه تنها اسرائیل بلکه کل خاورمیانه و اروپا را با تهدیدی وجودی روبهرو میکند.
طلوع شیران، نقطه عطفی برای اسرائیل
ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز ۱۳ تیر در بیانیهای جداگانه عملیات اخیر علیه جمهوری اسلامی را «نقطه عطفی تعیینکننده» در تاریخ اسرائیل خواند.
در این بیانیه آمده است: «عملیات "طلوع شیران" نقطه عطفی تعیینکننده در کارزار تامین امنیت اسرائیل به شمار میرود. این عملیات بار دیگر قدرت ارتش اسرائیل را به نمایش گذاشت.»
زمیر تاکید کرد عملیات اسرائیل در جنگ ۱۲ روزه، حاصل سالها تلاش بود و بر پایه «هزاران ساعت برنامهریزی، جمعآوری اطلاعات و تمرین» انجام شد.
او افزود: «در ماههای اخیر، اطلاعات دقیقتر شد، توانمندیها به بلوغ رسید و اجرای طرح ممکن شد. هواپیماهای نیروی هوایی کنترل آسمان تهران را در دست گرفتند، سامانههای اطلاعاتی توانمندیهای بیسابقهای از خود نشان دادند و پدافند هوایی ما از جبهه داخلی محافظت کرد.»
در پی حملات اسرائیل و آمریکا به ایران و تضعیف بیسابقه نفوذ جمهوری اسلامی در منطقه، برخی گمانهزنیها از احتمال گسترش پیمان ابراهیم و برقراری روابط دیپلماتیک میان برخی کشورهای منطقه و اسرائیل حکایت دارند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ۱۲ تیر پس از دیدار با خالد بن سلمان، وزیر دفاع عربستان سعودی در کاخ سفید گفت: «اکنون که ایران از نظر تهدید هستهای حذف شده و دستکم برای مدتی طولانی از معادله خارج است، گمان میکنم شمار بیشتری [از کشورها] به پیمان ابراهیم خواهند پیوست.»
ترامپ در سخنرانی پنجشنبه شب خود در آیوآ با اشاره به فضای داخلی ایران گفت: «ایران جایی است که در آن درباره آمریکا به بدترین شکل ممکن حرف میزدند، مثل «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل». آنها واقعا حرفهای بسیار بدی میزدند. اما حالا دیگر بد صحبت نمیکنند.ممکن است حتی بخواهند دیدار کنند. فکر میکنم خیلی مشتاق هستند. باید ببینیم چه میشود.»
رئیس جمهوری ایالات متحده با اشاره به واکنش رسانههای آمریکایی گفت: «آنها نمیخواستند بپذیرند که برنامه هستهای ایران نابود شده. میگفتند کمی آسیب دیده یا شدیدا آسیب دیده، اما حاضر نبودند از واژه نابودی استفاده کنند. حالا ثابت شده که کاملا نابود شده و حتی کمیسیون انرژی اتمی هم آن را تایید کرده است.»
ترامپ افزود: «هدفشان این بود که من را تحقیر کنند، اما در واقع داشتند آن قهرمانانی را تحقیر میکردند که در ارتفاع بالا، با سرعت زیاد و تحت تهدید آتش دشمن، همه اهداف را دقیقا زدند، از خلبانان گرفته تا مکانیکهایی که این هواپیماها را آماده کردند.»
رئیس جمهوری آمریکا با اشاره به پایگاه نظامی آمریکا در قطر گفت تنها با چهار نیروی پدافندی در صحنه حاضر بودند و زمانی که ایران ۱۴ موشک پیشرفته و پرسرعت شلیک کرد، تمام آنها با سامانه پاتریوت رهگیری و سرنگون شدند.
او گفت: «ایران با من تماس گرفت و گفت که میخواهد ۱۴ بار به ما شلیک کند. من گفتم بزنید. و آنها شلیک کردند، اما تکتک موشکها ساقط شد.»
رییسجمهوری آمریکا همچنین از عملیاتی یاد کرد که به گفته او، یکی از بزرگترین مانورهای نظامی در تاریخ ایالات متحده بوده است. او توضیح داد: «ما ۵۲ هواپیمای سوخترسان در اختیار داشتیم تا هواپیماها بتوانند تا ۳۷ ساعت بدون توقف پرواز کنند. این یعنی تجهیزات خارقالعاده و فداکاری عظیم.»
او در پایان تاکید کرد: «ما باید قدردان نیروهای نظامیمان باشیم. آنها کاری انجام دادند که باید بهعنوان یکی از بزرگترین عملیاتهای نظامی آمریکا شناخته شود.»
ساعاتی پیشتر نیز ترامپ، رییس جمهوری آمریکا در حالی که آماده سفر به آیوا میشد در جمع خبرنگاران با اشاره به احتمال ازسرگیری مذاکرات با جمهوری اسلامی گفته بود: «ایران واقعا میخواهد مذاکره کند و فکر میکنم دوست دارند با من حرف بزنند. وقتش رسیده که این کار را بکنند.»
ترامپ در ادامه تاکید کرده بود: «ما دنبال تنش نیستیم. میخواهیم دوباره این فرصت را بدهیم که ایران بهعنوان یک کشور عادی شناخته شود. آنها ضربه سنگینی خوردهاند و، واقعا، هر دو طرف خسته بودند؛ صادقانه بگویم.»
او در بخش دیگری از سخنانش افزوده بود: «ولی ایران واقعا آسیب زیادی دیده. فکر میکنم حالا واقعا میخواهند مذاکره کنند. منظورم این است که مطمئنم اگر لازم باشد، من این کار را انجام میدهم.»
ترامپ همچنین از استیو ویتکاف بهعنوان یکی از چهرههای کلیدی در پرونده ایران یاد کرد و گفته بود: «استیو آدم خیلی خوبی است، مذاکرهکننده فوقالعادهای است. درگیر این موضوع است و تا حالا کار بزرگی انجام داده؛ و باز هم بیشتر خواهد کرد. اگر لازم شدم من نیز وارد میشوم.»
در روزهای اخیر بار دیگر احتمال برگزاری دور تازهای از مذاکرات بین نماینده جمهوری اسلامی و نماینده ویژه دولت آمریکا برای رسیدن به توافقی که برنامه هستهای حکومت ایران را بهطور کامل متوقف کند پررنگ شده است.
