وبسایت خبری اکسیوس گزارش داد که تلاش دونالد ترامپ و رجب طیب اردوغان هفته گذشته در بحبوحه درگیری اسرائیل و جمهوری اسلامی، به دنبال انجام دیداری بین مقامات ارشد آمریکایی و ایرانی در استانبول بودند اما به دلیل در دسترس نبودن علی خامنهای، این طرح با شکست مواجه شد.
به گفته چند مقام آمریکایی، خامنهای که در روزهای اخیر بهدلیل نگرانی از ترور در مکان نامعلومی بهسر میبرد، برای تایید این دیدار در دسترس نبوده و در نهایت تهران اعلام کرده بدون نظر نهایی او قادر به شرکت در نشست نیست.
بر اساس این گزارش، اردوغان روز دوشنبه در تماس با ترامپ در حاشیه نشست گروه ۷ پیشنهاد داده بود که دو کشور برای یافتن راهحل دیپلماتیک در بحبوحه جنگ ایران و اسرائیل، دیداری در استانبول برگزار کنند. ترامپ با این پیشنهاد موافقت کرده و حتی گفته بود در صورت لزوم، شخصا برای دیدار با مسعود پزشکیان، به ترکیه خواهد رفت.
قرار بود معاون ترامپ، جیدی ونس، و نماینده ویژه کاخ سفید، استیو ویتکاف، در این دیدار شرکت کنند. اردوغان و وزیر خارجهاش، هاکان فیدان، نیز پیشنهاد را به پزشکیان و عباس عراقچی منتقل کرده بودند.
اما پس از چند ساعت تلاش برای تماس با خامنهای، تهران اعلام کرد که امکان تایید نهایی وجود ندارد و نشست لغو شد. اندکی بعد، ترامپ در پیامی در تروت سوشال نوشت: «ایران باید همان توافقی را امضا میکرد که به آنها پیشنهاد داده بودم.. همه باید فورا تهران را ترک کنند!»
ایال زمیر، رییس ستاد کل ارتش اسرائیل، شنبه ۳۱ خرداد کشته شدن ایزدی را «یکی از نقاط عطف کلیدی» در جنگ با جمهوری اسلامی توصیف کرد.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، هم ضمن تایید این خبر گفت ایزدی که از او بهعنوان مسئول اصلی تجهیز و تامین مالی حماس برای حمله هفتم اکتبر یاد میشود، در حملهای هدفمند کشته شده است.
ایزدی که با نام «حاج رمضان» نیز شناخته میشد، مسئولیت هدایت شاخه فلسطین نیروی قدس سپاه پاسداران در لبنان را بر عهده داشت.
او نقشی محوری در هماهنگی با گروههایی مانند حماس و جهاد اسلامی ایفا میکرد و رابط اصلی جمهوری اسلامی با این گروهها در غزه، کرانه باختری، اردن و دیگر مناطق بود.
ایزدی فرماندهی «یگان ۳۹۰۰» را عهدهدار بود؛ واحدی مشترک متشکل از نیروهای حزبالله و شاخه فلسطینی سپاه قدس که بهگفته منابع اسرائیلی، ماموریت آن پشتیبانی از عملیات علیه منافع اسرائیل در سراسر جهان از طریق تامین مالی، آموزش نظامی و ارسال تسلیحات به گروههای فلسطینی بود.
پیشتر در اردیبهشتماه، موسسه تحقیقاتی آلما در گزارشی به فعالیت جمهوری اسلامی در قالب نیروی قدس سپاه و حزبالله لبنان در اردن پرداخت و هشدار داد اردن به یکی از صحنههای عملیاتی اصلی جمهوری اسلامی و حزبالله بدل شده است.
اسرائیل در سال ۲۰۱۸ برای نخستین بار تصویری از ایزدی منتشر کرد و وزارت خزانهداری آمریکا نیز یک سال بعد، نام او را در فهرست تحریمهای واشینگتن قرار داد.
در حساب کاربری منسوب به ایزدی در شبکه اجتماعی ایکس، این فرمانده سپاه وعده داده بود که طی چهار دهه آینده با بهرهگیری از منابع مالی جمهوری اسلامی، توان نظامی و غیرنظامی حزبالله را تقویت کند و مقدمات «محو اسرائیل از صحنه روزگار» را فراهم سازد.
وزیر دفاع اسرائیل فروردینماه برای نخستین بار سندی از مکالمات کشفشده در تونلهای فرماندهی حماس منتشر کرد و گفت این سند نشاندهنده ارتباط مستقیم تهران با یحیی سنوار و محمد ضیف، دو چهره ارشد حماس، است.
بر اساس این سند، حماس از نیروی قدس سپاه درخواست کرده بود که ۵۰۰ میلیون دلار برای تحقق هدف «نابودی اسرائیل» اختصاص یابد.
در پاسخ، ایزدی اطمینان داده بود جمهوری اسلامی با وجود شرایط اقتصادی دشوار، همچنان به تامین مالی حماس ادامه خواهد داد، چرا که مقابله با اسرائیل و ایالات متحده یکی از اولویتهای اصلی نظام محسوب میشود.
چین که بزرگترین خریدار نفت تحریمی جمهوری اسلامی است و روابط دوجانبه را «شراکت راهبردی جامع» توصیف میکند، در برابر حملات اسرائیل به ایران تنها به صدور بیانیههای محکومیت اکتفا کرده است.
به گزارش بنیاد دفاع از دموکراسیها، پکن با مقصر دانستن اسرائیل، سعی در نادیده گرفتن اقدامات جمهوری اسلامی در نقض تعهدات عدم اشاعه هستهای و تهدیدات مکرر تهران علیه موجودیت اسرائیل دارد.
انگشت اتهام چین بهسوی اسرائیل
چین در سالهای اخیر از برنامه موشکی جمهوری اسلامی حمایت کرده و با ارسال تسلیحات و اطلاعات هدفگیری به حوثیهای یمن، نقش فعالی در حمایت از این گروه نیابتی تهران ایفا کرده، اما در موضعگیری علنی خود مسئولیت بحران فعلی را صرفا متوجه اسرائیل میداند.
فو کونگ، سفیر چین در سازمان ملل، پس از نخستین حملات اسرائیل، این اقدام را «ناقض حاکمیت، امنیت و تمامیت ارضی ایران» دانست.
چاینا دیلی، نشریه نزدیک به حزب کمونیست چین، نوشت ریشه درگیریهای اخیر را باید در امتناع اسرائیل از «مهار ماشین جنگی خود» پس از حمله هفتم اکتبر حماس جستوجو کرد.
پکن همچنین بارها از واشینگتن خواسته برای مهار تنشها در منطقه وارد عمل شود؛ درخواستی که از ناتوانی پکن در تاثیرگذاری مستقیم بر روند درگیریها میان جمهوری اسلامی و اسرائیل حکایت دارد.
سه روز پس از آغاز حملات، وزارت امور خارجه چین از کشورهایی که «نفوذ خاصی بر اسرائیل دارند» خواست برای کاهش تنشها وارد عمل شوند.
برچسب «صلحآمیز» برای برنامه هستهای جمهوری اسلامی
مقامهای چینی از آغاز بحران کنونی، در حالی برنامه هستهای جمهوری اسلامی را «صلحآمیز» توصیف کردهاند که یافتههای آژانس بینالمللی انرژی اتمی از موارد متعدد نقض تعهدات عدم اشاعه از سوی تهران حکایت دارد.
فو کونگ اعلام کرد چین با اقدام نظامی علیه «تاسیسات هستهای صلحآمیز» مخالف است و بر ضرورت احترام به حقوق جمهوری اسلامی در چارچوب معاهده منع گسترش سلاحهای هستهای تاکید کرد.
لی سونگ، نماینده چین در آژانس بینالمللی انرژی اتمی، نیز با تکرار این موضع، بر حمایت پکن از «خاورمیانه عاری از سلاح هستهای» تاکید کرد.
این در حالی است که آژانس بینالمللی انرژی اتمی اخیرا با انتقاد از «عدم همکاری گسترده» جمهوری اسلامی اعلام کرده تهران اکنون به میزان کافی اورانیوم غنیشده برای ساخت حدود ۹ بمب در اختیار دارد.
سخن گفتن از میانجیگری بدون پشتوانه عملی
چین با «صلحآمیز» خواندن برنامه هستهای جمهوری اسلامی، سعی در مشروعیتزدایی از کارزار نظامی اسرائیل دارد.
سازمان همکاری شانگهای که تحت حمایت پکن فعالیت میکند، بهسرعت «اقدام تهاجمی» اسرائیل علیه «اهداف غیرنظامی» در ایران را «نقض فاحش حقوق بینالملل» خواند و آن را محکوم کرد.
چین از این طریق تلاش کرد موضع خود علیه اسرائیل را در قالب یک اجماع بینالمللی جلوه دهد.
مقامهای چینی ساختار امنیتی آمریکا را ریشه اصلی بحران کنونی دانسته و دیپلماسی پکن را تنها راه حل معرفی کردهاند.
با این حال، شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در واکنشی کلی تنها خواستار تنشزدایی از سوی طرفهای درگیر شد، بیآنکه طرح یا ابتکار مشخصی برای حل بحران ارائه دهد.
این رویکرد فاصله عمیق میان موضعگیریهای بلندپروازانه پکن و عملکرد واقعی آن را نشان میدهد. چین از کشورهای منطقه میخواهد برای میانجیگری به آن مراجعه کنند، اما خود هیچ مسئولیت جدی برای پایان دادن به خشونتها نمیپذیرد.
امتناع از استفاده از اهرم اقتصادی علیه تهران
چین خریدار نزدیک به ۹۰ درصد نفت صادراتی ایران است و از این طریق، عملا حدود ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی جمهوری اسلامی را تامین مالی میکند؛ موضوعی که اهرم فشار قابل توجهی در اختیار پکن قرار میدهد.
با این وجود، چین از استفاده موثر از این اهرم، از جمله با کاهش خرید نفت تحریمی یا تعلیق پروژههای مشترک، خودداری کرده است، چرا که چنین اقداماتی مستلزم هزینه اقتصادی مستقیم برای پکن خواهد بود.
در نتیجه، نفوذ پکن در عمل با محدودیتهای جدی روبهرو است. تا کنون نه اسرائیل و نه حکومت ایران به پیشنهاد چین برای ایفای نقش فعال در برقراری آتشبس پاسخ مثبت ندادهاند.
این موضوع نشان میدهد پکن در زمان بروز بحران، ابزار کارآمدی برای تاثیرگذاری بر روند درگیریها در اختیار ندارد.
این خبرگزاری ویدیویی منتشر کرد که در آن کافمن بهعنوان یک گردشگر یهودی و دو تابعیتی معرفی میشود که با دوچرخه در حال عبور از این منطقه بوده است.
کافمن در این ویدیو میگوید از حضور خود در نزدیکی یک منطقه نظامی و ممنوعیت گرفتن عکس و فیلم در این منطقه آگاه بوده و موقعیت مکانیاش را برای «یک دوست» ارسال کرده است.
این ویدیو بهطور گسترده ویرایش شده و هیچ اعتراف صریح و مشخصی از این گردشگر آلمانی در آن دیده نمیشود.
در بخشی از ویدیو، کافمن توضیح میدهد که ساعت هوشمند «گارمین» او مسیر جایگزینی برای سفرش پیشنهاد داده است. بلافاصله پس از این اظهارات، راوی برنامه میگوید «کسی هدایت مسیر او را بر عهده داشته» و کافمن از «فرماندهان آمریکایی و یهودی» دستور میگرفته است.
گوینده این ویدیو آمنهسادات ذبیحپور است که در سال ۲۰۲۲ بهدلیل همکاری با نهادهای اطلاعاتی حکومت ایران در گرفتن اعترافات اجباری از زندانیان سیاسی در فهرست تحریمهای آمریکا قرار گرفت.
جمهوری اسلامی کافمن را به جمعآوری اطلاعات درباره سایتهای نظامی حساس، از جمله انبارهای موشکی، مسیرهای پرواز پهپادها و پایگاههای هوایی متهم کرده است.
افزایش بازداشت اتباع خارجی همزمان با تشدید تنشها
دستگیری این شهروند آلمانی بخشی از موج جدید بازداشت اتباع خارجی در ایران است که پس از آغاز حملات اسرائیل در ۲۳ خرداد شدت گرفته است.
پیشتر خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران، گزارش داد نیروهای امنیتی جمهوری اسلامی یک شهروند اروپایی دیگر را در شمال غرب ایران به ظن «جاسوسی» از «مناطق حساس» دستگیر کردهاند.
در پروندهای دیگر، تسنیم نوشت دو تبعه خارجی در کرج به اتهام «همکاری با موساد» بازداشت شدهاند. مقامهای امنیتی در این خصوص گفتند این دو نفر اطلاعات مربوط به محل دفاتر رسانههای دولتی و محل سکونت یکی از مقامهای حکومتی را در اختیار رابطی در آلمان قرار دادهاند.
افزایش شمار بازداشتها در ایران نگرانیهایی را در اروپا و آمریکا برانگیخته است.
روزنامه واشینگتن پست به نقل از یک سند وزارت امور خارجه ایالات متحده نوشت گزارشهایی تاییدنشده از بازداشت شهروندان آمریکایی در ایران به این وزارتخانه رسیده و بسیاری از اتباع این کشور هنگام تلاش برای خروج از ایران با تاخیر و آزار مواجه شدهاند.
سفارت مجازی ایالات متحده در تهران از شهروندان این کشور خواسته است هرچه سریعتر ایران را ترک کنند و هشدار داده که بسته شدن حریم هوایی و تنشهای فزاینده منطقه، شرایط را بهشدت ناامن کرده است.
اگرچه برخی مرزهای زمینی در ایران همچنان باز هستند، دولت آمریکا تاکید کرده که نمیتواند خروج ایمن شهروندانش را تضمین یا در روند تخلیه به آنها کمکرسانی کند.
فرانسه نیز بازداشت اتباع خارجی در ایران را محکوم کرده است. پاریس پیشتر از جمهوری اسلامی بهدلیل ادامه بازداشت دو شهروند فرانسوی در ایران، نزد دیوان بینالمللی دادگستری شکایت کرد.
مقامهای فرانسوی این بازداشتها را دارای انگیزه سیاسی و بخشی از سیاست «دیپلماسی گروگانگیری» حکومت ایران توصیف کردهاند؛ اتهامی که جمهوری اسلامی آن را رد میکند.
در شرایطی که تهران زیر آتش سنگینترین حملات نظامی از زمان جنگ ایران و عراق قرار دارد، روزنامه نیویورکتایمز شنبه ۳۱ خرداد از قول منابعی در ایران خبر داد که علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، در اقدامی بیسابقه، سه روحانی ارشد را بهعنوان گزینههای جانشینی خود به مجلس خبرگان رهبری معرفی کرده است.
به گفته سه مقام مطلع ایرانی که با برنامههای اضطراری جنگی آشنا هستند، خامنهای همچنین برای فرماندهان ارشد نظامی - در صورتی که آنها نیز در حملات اسرائیل کشته شوند - جایگزینهایی تعیین کرده است.
بر اساس گزارش نیویورکتایمز، این اقدامات بیسابقه، تصویری نادر از وضعیت بحرانی در رأس نظام جمهوری اسلامی ترسیم میکند. وضعیتی که به گفته ناظران، بیانکننده نگرانی عمیق رهبر ۸۶ ساله جمهوری اسلامی از احتمال کشته شدن و نیاز به تضمین انتقال فوری قدرت است.
منابع مطلع در این گزارش، اعلام کردند خامنهای خواستار آن شده که مجلس خبرگان در صورت کشته شدن او، یکی از این سه نفر را بهسرعت و بدون تأخیر، بهعنوان رهبر جدید جمهوری اسلامی انتخاب کند تا بقای نظام تضمین شود.
اختلال در زنجیره فرماندهی و نگرانی از نفوذ
رهبر جمهوری اسلامی هماکنون در یک پناهگاه زندگی میکند و ارتباطات الکترونیکیاش را برای جلوگیری از شناسایی مکانش قطع کرده است: خامنهای به همراه خانوادهاش در پناهگاهی زیرزمینی در لویزان مخفی شده است
فرماندهان سپاه پاسداران و مقامات بلندپایه نیز به مکانهای زیرزمینی منتقل شدهاند.
وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی استفاده از تلفن همراه و ابزارهای دیجیتال را برای مقامات ممنوع کرده و هشدار داده است «هرگونه همکاری با دشمن، پس از پایان ضربالاجل تعیینشده»، با مجازات اعدام روبهرو خواهد شد.
در حملات اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ایران و بهویژه در تهران که از ۲۳ خرداد آغاز شده، به گفته مقامهای ایرانی، خسارتی بیشتر از کل جنگ با عراق به پایتخت وارد آمده و دهها فرمانده ارشد نظامی جمهوری اسلامی کشته شدهاند.
نیویورکتایمز نوشت یکی از مشاوران ارشد محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی، در یک فایل صوتی گفته است: «همه فرماندهان ارشد ما در کمتر از یک ساعت ترور شدند.»
او اعتراف کرده که جمهوری اسلامی نتوانسته است ماهها برنامهریزی اسرائیل برای انتقال موشک و پهپاد به داخل کشور را شناسایی کند.
با این حال، خامنهای در دو پیام ویدیویی ضبطشده گفته است که «ملت ایران در برابر جنگ تحمیلی ایستادگی خواهد کرد» و تسلیم نخواهد شد.
