ٰدر حالیکه حملات اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ایران وارد مرحلهای بیسابقه شده و هشدار تخلیه تهران صادر شده است، موجی از اعتراضهای مدنی و انسانی علیه تداوم جنگ، از فعالان حقوق بشر تا خانوادههای زندانیان سیاسی و تشکلهای کارگری، در حال شکلگیری است.
نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه صلح نوبل، در پیامی در اینستاگرام به شدت به هشدار تخلیه تهران واکنش نشان داد و نوشت: «تهران یعنی ۱۰ میلیون انسان… شهر مرا ویران نکنید. جنگ را متوقف کنید.» او با یادآوری زندگی روزمره میلیونها شهروند در پایتخت، نسبت به پیامدهای ویرانگر ادامه درگیری هشدار داد.
همزمان، شاهزاده رضا پهلوی نیز در گفتوگو با بلومبرگ اعلام کرد جمهوری اسلامی در آستانه فروپاشی است. او گفت برخی از مقامات رژیم در حال فرارند و تماسهایی نیز با اپوزیسیون برقرار کردهاند. به گفته او، لحظه گذار به دموکراسی نزدیک شده و نیروهای جایگزین برای مدیریت دوران پس از فروپاشی آمادهاند.
از سوی دیگر، سعید بشیرتاش، از اعضای جبهه هفت آبان، در گفتوگو با ایراناینترنشنال تاکید کرد که جمهوری اسلامی توان نظامی لازم برای مقابله با اسرائیل را ندارد و ساختار سیاسی و امنیتی آن در برابر حملات اخیر ناتوان نشان داده است.
در داخل کشور نیز، شش تشکل کارگری از جمله سندیکای کارگران شرکت واحد و نیشکر هفتتپه با انتشار بیانیهای صریح، جنگ را محکوم کرده و نسبت به فاجعه انسانی هشدار دادند. در این بیانیه آمده است: «طبقه کارگر از این جنگ هیچ سودی نمیبرد. آنچه نصیبش میشود، گرسنگی، آوارگی و مرگ است.» این گروهها خواستار توقف فوری سیاستهای جنگطلبانه، لغو تحریمها، و پایان سرکوبهای داخلی شدند.
در همین حال، صدور هشدار تخلیه تهران نگرانیها درباره جان زندانیان سیاسی را افزایش داده است. تعدادی از خانوادههای زندانیان در زندانهای اوین، تهران بزرگ و قرچک با صدور بیانیهای، خواستار آزادی فوری عزیزانشان شدند. آنان در گفتوگو با ایراناینترنشنال تأکید کردند: «زندانیان در پشت دیوارهای بتنی زندان گرفتار شدهاند و در صورت حمله، هیچ راهی برای نجات ندارند.»
خانوادهها هشدار دادند که جمهوری اسلامی «جان عزیزان ما را گروگان گرفته» و تاکید کردند: «بمبها تفاوتی میان خودی و غیرخودی نمیگذارند. اگر یکی از فرزندان ما در زندان جان ببازد، چه کسی پاسخگو خواهد بود؟»
در مجموع، همزمان با تشدید حملات و تزلزل ساختار حکومتی، صدای اعتراض از دل جامعه مدنی، روشنفکران، کارگران و خانوادههای زندانیان بلندتر از همیشه به گوش میرسد—صدایی که خواهان توقف فوری جنگ، حفظ جان مردم، پایان نظامیگری و گذار به یک دموکراسی است.
خامنهای پنج روز است که نه پیامی ویدئویی منتشر کرده و نه در انظار عمومی ظاهر شده است.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، دوشنبه در گفتوگو با شبکه ایبیسی هدف قرار دادن علی خامنهای را منتفی ندانست و گفت که این اقدام «باعث تشدید درگیری نمیشود، بلکه به آن پایان میدهد.»
نتانیاهو در پاسخ به اینکه آیا اسرائیل واقعا خامنهای را هدف قرار خواهد داد یا خیر گفت: «ما آنچه را لازم باشد انجام میدهیم.»
ایران اینترنشنال در ۲۵ خرداد گزارش داد خامنهای به پناهگاهی زیرزمینی در لویزان، واقع در شمال شرق تهران، منتقل شده است. طبق این گزارش، همه اعضای خانواده رهبر جمهوری اسلامی، از جمله مجتبی، در کنار او به سر میبرند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، اعلام کرد از محل اختفای خامنهای آگاه است.
او در پستی در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما کاملا مطلعیم که بهاصطلاح "رهبر عالی" کجا پنهان شده؛ او هدفی آسان است، اما در محل فعلیاش در امان است. دستکم فعلا قصد حذف او را نداریم.»
شرایط جنگی
به گفته سخنگوی قوه قضاییه، خامنهای هنوز در کشور شرایط جنگی اعلان نکرده است اما این تصمیم او نشان میدهد که در عمل جمهوری اسلامی خود را برای شرایط اضطراری آماده کرده است.
واگذاری اختیارات به شورای عالی سپاه میتواند اقدامی پیشگیرانه باشد که در صورت کشته شدن خامنهای، مدیریت جنگ متوقف نشود.
طبق آیین نامه سپاه پاسداران، شورای عالی سپاه به درخواست رهبر بر عملکرد فرمانده سپاه پاسداران نظارت میکند.
خامنهای در نخستین واکنش خود به حملات نظامی اسرائیل به مواضع و فرماندهان ارشد جمهوری اسلامی گفته بود که اسرائیل باید در انتظار «مجازاتی سخت» باشد و تأکید کرد که نیروهای مسلح جمهوری اسلامی او را تنها نخواهند گذاشت. اما از آن زمان تاکنون هیچ پیام جدیدی منتشر نکرده است.
در پنجمین روز از جنگ میان جمهوری اسلامی ایران و اسرائیل، دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، موضعی بیسابقه اتخاذ کرد و اعلام کرد که هدفش «تسلیم کامل» جمهوری اسلامی است، نه صرفاً آتشبس یا توقف موقت درگیریها.
همزمان شماری از شهروندان با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال از بروز مشکلات گسترده در نقاط مختلف کشور خبر دادند؛ از جمله اختلال در سیستم بانکی، قطع یا کندی شدید اینترنت، قطعی آب، و همچنین کمبود بنزین و نان در برخی شهرها.
سهشنبه ۲۷ خرداد، شمار زیادی از شهروندان گزارش دادند که بانک سپه بهطور کامل از دسترس خارج شده و امکان دسترسی آنلاین به حسابها قطع شده است.
در همین حال، گروه هکری «گنجشک درنده» با انتشار بیانیهای مسئولیت این حمله سایبری را برعهده گرفت و اعلام کرد: «در یک عملیات سایبری، تمام دادههای بانک سپه را نابود کردهایم.»
این گروه آذر ۱۴۰۲ نیز به جایگاههای سوخت شهرهای مختلف ایران حمله سایبری کرد که منجر به توقف کامل عملیات سوخترسانی به وسایل نقلیه شد.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، ضمن تایید خبر حمله سایبری به زیرساختهای بانک سپه، اعلام کرد بهدلیل پشتیانی این بانک از جایگاههای سوخت، ممکن است در ساعات آینده اختلالاتی در پمپ بنزینها ایجاد شود.
گزارش شهروندان از مشکلات بانکی در ایران تنها به بانک سپه محدود نمیشود.
قطع اینترنت، مشکل مخابراتی و خالی بودن عابربانکها
دهها مخاطب با ارسال پیامهایی به ایراناینترنشنال در روز سهشنبه گفتند کارتهای بانکهای انصار و کوثر از کار افتاده و امکان استفاده از آنها وجود ندارد.
مخاطبی گفت شعب بانک سامان وجه نقد به مردم نمیدهند و عابر بانکها نیز فعال نیستند.
شهروندی با ارسال ویدئویی به ایراناینترنشنال گفت از صبح به ۱۰ عابربانک سر زده اما هیچکدام پول ندارند.
مخاطبی دیگر از اختلال در دسترسی به سامانههای بانک پاسارگاد خبر داد.
گزارشهای دیگر حاکی از مختل شدن سامانهها و عابر بانکهای اقتصاد نوین، شهر، ملی و ملت، بدون اطلاعرسانی قبلی است.
مخاطبی از تهران گفت: «با این اوضاع، میترسیم از خانه خارج شویم. اما برای خرید اینترنتی مایحتاج روزانه هم پیامک رمز دوم ارسال نمیشود.»
بر اساس گزارش شهروندان، خرید و فروش و معاملات طلای آنلاین هم از دو روز پیش غیر فعال و پول مردم بلوکه شده است، بهطوریکه نه میتوان طلا فروخت و نه خرید.
شهروندی در این زمینه گفت: «هیچکس جوابگو نیست. پشتیبانی نرمافزار در پاسخ به پیگیریام گفت دستور بانک مرکزی است که تا اطلاع ثانوی خرید و فروش طلا مقدور نیست.»
دهها مخاطب دیگر از شهرهای مختلف ایران با ارسال پیامهایی گفتند اینترنت در ساعات زیادی از شبانهروز قطع یا با اختلال و کندی بسیار مواجه است.
شهروندی گفت: «اینترنت خانگی و همراه در سطح شهر تهران بسیار ضعیف شده و به صورت مداوم قطع میشود و نمیتوانیم از وضعیت خانوادههای خود خبر دریافت کنیم.»
شهروندی با ارسال پیام صوتی به ایراناینترنشنال در ۲۷ خرداد، گفت اختلال در اینترنت زیاد شده و خیلیها نمیتوانند سیمکارتهای اعتباری تلفن همراه خود را شارژ کنند.
محدودیتهای تردد و کمبود سوخت
در پنجمین روز از آغاز جنگ، به دلیل ناکارآمدی و ناتوانی حکومت، روز به روز به مشکلات و محدودیتها برای شهروندان افزوده میشود.
شماری از کاربران گزارش دادند بر اساس ابلاغیه حراست دانشگاه صنعتی شریف، تردد دانشجویان حتی در صورت داشتن مجوز قبلی به این دانشگاه تا اطلاع ثانوی ممنوع شده است.
خبرنامه امیرکبیر نیز ۲۷ خرداد از تخلیه اضطراری و وضعیت فوقالعاده در این دانشگاه خبر داد.
شهروندی با ارسال ویدیویی به ایراناینترنشنال در همین روز، نشان داد در شهر لاهیجان ایست و بازرسی راه انداختهاند و ترافیک شدیدی حکمفرما شده است.
عرضه بنزین در شماری از شهرهای ایران از همان روز نخست حمله اسرائیل با اخلال مواجه شده و گزارشها حاکی از صفهای چند کیلومتری در جایگاههای سوخت است.
یک شهروند ۲۷ خرداد با ارسال ویدئویی به ایراناینترنشنال، صف طولانی خودروها در پاکدشت را برای دریافت بنزین نشان داد و گفت طول این صف حدود سه کیلومتر است.
اخلال در زندگی روزمره
در کنار این مشکلات، شماری از شهروندان از مشکلات قطع آب و برق، کمبود نان، اقلام غذایی، بنزین و محدودیتها در عبور و مرور خبر دادند.
ویدئوی ارسالشده به ایراناینترنشنال نشان میدهد که سهشنبه ۲۷ خرداد آب را با تانکر در نیاوران تهران توزیع میکنند.
یکی از شهروندان با طعنه گفت: «قدرت اول منطقه پس از سه روز قطعی آب تانکر آورده است.»
بر اساس گزارشها، برخی مناطق مشهد با کمبود شدید روغن و شکر مواجه شده و فروش کنسرو نیز بهصورت جیرهبندی و محدود به دو عدد برای هر نفر انجام میشود.
احمد علوی، اقتصاددان و استاد دانشگاه، در گفتوگو با ایراناینترنشنال بحران کمبود مواد غذایی، قطع اینترنت و صفهای طولانی در جایگاههای سوخت را حاصل فساد، رانت، و سرکوب مزمن طی چهار دهه در ساختار اقتصادی جمهوری اسلامی خواند.
او گفت واکنش ناکارآمد نظام حکمرانی، نشاندهنده شکنندگی شدید ساختار اقتصادی و ناتوانی در مدیریت بحران است.
بر اساس اطلاعات رسیده به ایراناینترنشنال، مردم در بسیاری از استانها، به خصوص در تهران، گیلان و مازندران، با مشکل تهیه نان، صفهای طولانی و کمبود آرد مواجه شدهاند.
باوجود این گزارشها، اتاق اصناف تهران کمبود کالا را رد و اعلام کرد یک قرارگاه مرکزی برای توزیع و عرضه کالاهای اساسی در بازار تشکیل شده است.
اتاق اصناف ایران افزود: «در خصوص تامین روغن و برنج مورد نیاز در بازار، در حال هماهنگی و پیگیری از وزارت کشاورزی هستیم.»
شهروندی با ارسال ویدئویی به ایراناینترنشنال گفت: «جایی برای رفتن از تهران نداریم. پولی هم نداریم که بمانیم و غذایی بخوریم. نان و همهچیز گران شده است.»
