گاردین به دنبال حمله اسرائیل به ایران در تحلیلی نوشت که جنگندههای اسرائیلی صبح جمعه با حمله به اهداف متعددی در ایران، منطقه خاورمیانه را به لبه پرتگاه جنگی تمام عیار کشاندند و ناتوانی رییسجمهوری آمریکا در کنترل نخستوزیر اسرائیل را آشکار کردند.
بر پایه این تحلیل که جمعه ۲۳ خرداد منتشر شد، این حملات که برخلاف درخواستهای صریح دونالد ترامپ انجام شد، واشینگتن را در موقعیت دشواری قرار داده و تلاشهای دیپلماتیک رییسجمهوری آمریکا برای مذاکره با ایران را با شکست مواجه کرده است.
گاردین همچنین نوشت که حملات اسرائیل منطقه را در آستانه درگیری جدید و خطرناکی قرار داده و نشاندهنده ضعف ترامپ در کنترل بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل است.
مقامات ارشد آمریکا در واکنش فوری به این حملات، اعلام کردند واشینگتن هیچ نقشی در عملیات اسرائیل علیه ایران نداشته و این اقدام کاملا یکجانبه بوده است.
واکنش واشینگتن
واکنش فوری واشینگتن نشان از تعجب مقامات آمریکایی داشت. آنها در حالی که هنوز اثرات حملات بر تهران مشخص نشده بود، عملیات اسرائیل را «یکجانبه» خواندند و ایران را از هرگونه تلافی علیه منافع آمریکا برحذر داشتند.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در بیانیهای تاکید کرد: «اسرائیل امشب اقدام یکجانبهای علیه ایران انجام داد. ما در حملات علیه ایران مشارکت نداریم و اولویت اصلی ما محافظت از نیروهای آمریکایی در منطقه است.»
وزیر خارجه آمریکا افزود: «اسرائیل اعلام کرده این اقدام را برای دفاع از خود ضروری میداند. رییسجمهور ترامپ و دولت، همه تدابیر لازم را برای حفاظت از نیروهایمان اتخاذ کردهاند. اجازه دهید به صراحت بگویم: ایران نباید منافع یا پرسنل آمریکا را هدف قرار دهد.»
تضاد در موضع آمریکا
مقامات واشینگتن و تحلیلگران انتظار داشتند اسرائیل حداقل تا زمان اتمام تلاشهای آمریکا برای مذاکره با ایران از حمله خودداری کند.
به گزارش والاستریت ژورنال، ترامپ در تماس تلفنی دوشنبه ۱۹ خرداد از نتانیاهو خواسته بود به ایران حمله نکند اما آمریکا از چهارشنبه، شروع به خارج کردن پرسنل غیرضروری از سفارتخانهها و پایگاههای خاورمیانه کرد که در بُرد حمله ایران قرار دارند.
ویلیام وکسلر، مدیر ارشد مرکز رفیق حریری و برنامههای خاورمیانه در شورای آتلانتیک، گفت: «در موضع آمریکا درهم ریختگی آشکار وجود دارد و تفاوتهایی بین موضع ایالات متحده و اسرائیل مشاهده میشود.»
او افزود بعید است که نتانیاهو در صورت دریافت چراغ قرمز صریح از دولت ترامپ، این حمله را انجام داده باشد اما کاخ سفید به سرعت از این حمله فاصله گرفت و همچنین اشارهای به مشارکت در دفاع از اسرائیل در مقابل حمله احتمالی ایران نکرد.
تناقض در اظهارات
گاردین نوشت سردرگمی در موضع آمریکا زمانی بیشتر شد که رسانه اسرائیلی نزدیک به دولت نتانیاهو اعلام کرد حملات با هماهنگی کامل واشینگتن انجام شده است.
این موضوع در حالی مطرح شد که استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ در خاورمیانه، قرار بود یکشنبه برای ششمین دور گفتوگوها با ایران به مسقط، پایتخت عمان سفر کند.
این مذاکرات به عنوان آخرین فرصت حل دیپلماتیک بحران تلقی میشد.
زمانبندی حملات نیز جای تعجب داشت.
اسرائیل تنها ساعاتی پس از درخواست علنی ترامپ برای خودداری از حمله، عملیات نظامی خود را آغاز کرد.
رییسجمهوری آمریکا پیش از این هشدار داده بود که چنین اقدامی مذاکرات را نابود خواهد کرد.
ترامپ پنجشنبه در کاخ سفید تاکید کرد: «دوست دارم از درگیری دوری کنم. ما تقریبا به توافق مناسبی رسیدهایم. ترجیح میدهم به توافق برسیم. تا زمانی که امیدی به توافق وجود دارد، نمیخواهم آنها وارد عمل شوند چون این کار همه چیز را خراب میکند.»
انتقادات از سیاست آمریکا
برخی منتقدان معتقدند بحران فعلی ریشه در کنار گذاشته شدن توافق هستهای با ایران موسوم به «برجام» در دولت اول ترامپ دارد و این امر احتمال بروز درگیریهای نظامی را افزایش داده است.
سناتور کریس مورفی درباره حمله اسرائیل گفت که این اقدام برای خراب کردن مذاکرات ترامپ با ایران انجام شد و نشاندهنده کمبود احترام جهانی به رییسجمهوری آمریکا است.
او افزود: «این بحرانی است که ترامپ و نتانیاهو خود آن را ایجاد کردهاند و اکنون منطقه در آستانه ورود به یک درگیری جدید و مرگبار قرار گرفته است.»
سناتور مورفی همچنین تاکید کرد اگر ترامپ و نتانیاهو آمریکا را از توافق هستهای خارج نکرده بودند، ایران امروز تا این اندازه به دستیابی به سلاح هستهای نزدیک نبود.
در تعدادی از این پیامها، مخاطب ایراناینترنشنال ضمن ابراز رضایت از اهداف حمله، از دیگر شهروندان خواستهاند در این شرایط با یکدیگر متحد شوند و جمهوری اسلامی را سرنگون کنند.
برخی نیز با ارسال ویدیوهایی نسبت به به کشته شدن شماری از فرماندههای ارشد سپاه پاسداران واکنش نشان داده و ابراز خوشحالی و خرسندی کردند.
در حملات بامداد جمعه اسرائیل به اهدافی در داخل خاک ایران، دستکم ۲۰ فرمانده ارشد سپاه کشته شدند.
بنا بر اعلام ارتش اسرائیل در این عملیات که با نام «طلوع شیران» انجام شد، دهها سایت نظامی، موشکی و هستهای ایران هم هدف قرار گرفتند.
مقامهای جمهوری اسلامی تا کنون خبر مرگ چند چهره کلیدی از جمله محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران، امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه و شماری از افراد دخیل در برنامه هستهای همچون محمدمهدی طهرانچی و فریدون عباسی را تایید کردهاند.
یکی از مخاطبان ایراناینترنشنال در پیامی گفت: «میخواستم از اسرائیل و عمو نتانیاهو بابت کاری که انجام دادند تشکر کنم و به مسئولان جمهوری اسلامی بگویم شما هیچ هستید. شما که میگویید قدرت منطقهای هستید، ولی چند نفر از فرماندهان ردهبالایتان در یک حمله کشته شدند.»
یک زن نیز در پیامی گفت: «میخواهم مردم به خیابانها بیایند، با هم متحد شوند و این حکومت خونریز را سرنگون کنند.»
مخاطب دیگری در پیامی ویدیویی با اشاره به حملات اسرائیل علیه جمهوری اسلامی، از شهروندان خواست به جای صف کشیدن در برابر فروشگاهها یا پمپبنزینها، برای اعتراض به خیابانها بیایند.
این مخاطب حمله اسرائیل را «انتقام جوانان کشتهشده در سال ۱۴۰۱» توصیف کرد و از مردم خواست تا از این فرصت برای پایان دادن به جمهوری اسلامی استفاده کنند.
برخی مخاطبان در شهرهای مختلف کشور روایتهایشان را از مشاهدههای خود از حملات اسرائیل و آثار بر جای مانده از ساختمانهای هدف قرار گرفته شده ارائه کردند.
از سوی دیگر، ویدیوی ارسالی به ایراناینترنشنال نمایی از ساختمانی را نشان میدهد که علی شمخانی، عضو مجمع تشخیص مصلحت نظام، در آن سکونت داشت.
این ساختمان در پی حمله اسرائیل بهشدت آسیب دیده و تخریب شده است. در این ویدیو دیده میشود که گروهی از مردم برای تماشای محل حادثه در اطراف ساختمان جمع شدهاند.
یکی از مخاطبان در پیامی خطاب به مسعود پزشکیان، رییس چهاردهمین دولت جمهوری اسلامی، گفت: «آقای پزشکیان، یادت هست گفتی اسرائیل و آمریکا شاید بتوانند تاسیسات هستهای را بزنند، ولی دانشمندان ما را نه؟ اسرائیل همین الآن این کار را کرد. چرا اینقدر حرف بیربط میزنی؟»
او در ادامه افزود: «هیچ غلطی نتوانستید بکنید! ممنونم، ممنونم عمو نتانیاهو. حتی اگر تاوانش را ما مردم بدهیم.»
مخاطب دیگری در پیام خود گفت: «هر چند از جنگ خوشم نمیآید، اما خوشحالم که بیبی، فرماندهان رژیم فاسد را زد.»
یکی از مخاطبان با ارسال ویدویی گفت: «در جریان حمله به ساختمان محل سکونتمان در شهرک محلاتی، همسایه طبقه ۱۲ به نام دکتر عباسی که یک نخبه هستهای بود و همسرش کشته شدند، اما همسایههای دیگر سالم هستند.»
شماری از شهروندان با ضبط ویدیوهایی از برنامههای صداوسیمای جمهوری اسلامی و ارسال آنها به ایراناینترنشنال به تصاویر پخششده مسئولان کشتهشده در پی حمله اسرائیل اشاره میکنند و از خوشحالی خود میگویند.
شهروندی از بنیامین نتانیاهو تشکر کرد و مخاطبی گفتد: «چه صحنهای زیباتر از این. خبر خوشحالکنندهای بود.»
یکی دیگر از بینندگان ایراناینترنشنال با تشکر از اسرائیل گفت: «فراموش نکنید علی خامنهای را هم هدف قرار دهید.»
او با تاکید بر اینکه «هیچکس جنگ را تایید نمیکند، اما وقتی موضوع، جمهوری اسلامیِ تروریست و خونریز است، مطمئن است که همه ۸۰ یا ۹۰ میلیون نفر در ایران این حمله را تایید میکنند»، گفت: «حالا میفهمند قضیه جدی است. شاید بتوانند مردم ایران را در خیابانها کتک بزنند و بکشند، اما نمیتوانند با جهان و قدرتهای بزرگ چنین کنند.»
در پیامی دیگر، یکی از مخاطبان گفت که از شنیدن صدایی که او را از خواب بیدار کرده خوشحال شده، چون متوجه شده که صدای رعدوبرق نبوده، بلکه صدای انفجار بمبهای اسرائیل بوده است.
او گفت: «این یک خبر خوب و نویدبخش آزادی برای همه مردم ایران بود. آفرین اسرائیل! انتقام تمام جوانان آزادیخواهی را گرفتی که در خیابانها تکهتکه شدند و به آنها تجاوز شد.»
بهدنبال حملات اسرائیل به اهداف کلیدی در خاک ایران، فضای مجازی نیز بهسرعت به این تحولات واکنش نشان داد.
کاربران در شبکههای اجتماعی با هشتگهایی مرتبط با حملات، نظرات، تحلیلها و واکنشهای احساسی گستردهای منتشر کردند.
از سوی دیگر، عظمت اژدری، خواهر غنیمت اژدری از جانباختگان هواپیمای اوکراینی، با انتشار پیام ویدیویی تاکید کرد جمهوری اسلامی رفتنی است و آنچه میماند، ایران و مردمش هستند.
او از غم ۴۷ سال محرومیت از شادی گفت و افزود: «ما بازمیگردیم و بر گور دشمنان زن، زندگی، آزادی خواهیم رقصید.»
همزمان با این تحولات، دسترسی شهروندان در ایران به پیامرسان واتساپ قطع شد.
وزارت ارتباطات دولت پزشکیان با صدور اطلاعیهای اعلام کرد با عنایت به شرایط ویژه کشور و با تدابیر مراجع ذیصلاح، موقتا محدودیتهایی بر اینترنت اعمال شده است.
برای پیگیری اخبار لحظه به لحظه در خصوص حملات اسرائیل به مواضع جمهوری اسلامی در ایران، به این لینک مراجعه کنید.
بر پایه این گزارش، این اقدام ضربهای راهبردی و سنگین به رژیم جمهوری اسلامی و نیروی هوافضای سپاه پاسداران وارد کرد.
مقام اسرائیلی که نخواست نامش فاش شود، جمعه ۲۳ خرداد اعلام کرد موساد، مشابه عملیات معروف «پیجر» که برای مختلسازی سامانههای ارتباطی حزبالله انجام شد، توانست در یک روند بلندمدت، نیروی هوافضای سپاه پاسداران را فریب داده و یکی از حساسترین و حیاتیترین سامانههای رژیم ایران را مختل کند.
این موفقیت از طریق شرکتهای پوششی بینالمللی، جمعآوری اطلاعات دقیق، قاچاق قطعات به داخل ایران و همچنین قابلیت فعالسازی از راه دور با فاصلهای نزدیک به دو هزار کیلومتر حاصل شده است.
عملیات در پایگاه اسپادجاباد
در عملیات دیگری، موساد موفق شد پرتابگرهای موشک زمین به زمین در پایگاه «اسپادجاباد» واقع در نزدیکی تهران را با استفاده از پهپادهای انفجاری از کار بیندازد.
این اقدام، مشابه حملات پهپادی اوکراین به پایگاههای هوایی در خاک روسیه بوده و با استقرار پهپادها در نزدیکی پایگاههای نظامی ایران و فعالسازی آنها به وسیله نیروهای آموزشدیده، صورت گرفته است.
در سومین عملیات در عمق خاک ایران نیز موشکهای هدایتشونده دقیق، سامانههای پدافند هوایی ایران را در چندین نقطه در منطقه تهران هدف قرار دادند.
این عملیات که اسرائیل مدتها برای آن در حال برنامهریزی بوده است، شامل شناسایی دقیق مکان سامانههای پدافندی ایران، قاچاق موشکهای دقیق به داخل مرزهای ایران و ایجاد توانایی لازم برای شلیک و اصابت به اهداف در داخل خاک ایران بوده است.
این مقام اسرائیلی تاکید کرد مجموعه عملیات اسرائیل نهتنها زیرساختهای موشکی جمهوری اسلامی را تضعیف کرده، بلکه نشاندهنده نفوذ عمیق موساد در ساختارهای امنیتی و نظامی ایران است.
بامداد جمعه ۲۳ خرداد ارتش اسرائیل در بیانیهای رسمی اعلام کرد حملهای «دقیق و پیشگیرانه» را در خاک ایران آغاز کرده که هدف از آن، ضربه زدن به برنامه هستهای و نظامی جمهوری اسلامی و پاسخ به «تهاجمات مستمر رژیم ایران علیه اسرائیل» است.
طبق این بیانیه دهها فروند از هواپیماهای نیروی هوایی اسرائیل به دهها هدف نظامی و سایتهای مرتبط با برنامه هستهای ایران در مناطق مختلف این کشور حمله کردند.
طبق اطلاعیه هلال احمر بیش از ۶۰ نقطه در استانهای آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اصفهان، ایلام، تهران، خوزستان، کردستان، کرمانشاه، مرکزی و همدان، هدف قرار گرفته شده است.
بعد از صدور این اطلاعیه، گزارشهایی درباره هدف قرار گرفتن شیراز، مرکز استان فارس، منتشر شد.
در این اطلاعیه از شهروندان خواسته شده به جز در موارد ضروری از خانه خارج نشوند و از فیلمبرداری از نقاط هدف قرار گرفته شده خودداری کنند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، پس از حمله بامداد جمعه اعلام کرد: «این عملیات به زیرساختهای هستهای ایران، کارخانههای موشکهای بالستیک و توانمندیهای نظامی آن آسیب خواهد زد.»
او افزود: «ما تاسیسات اصلی غنیسازی ایران در نطنز را هدف قرار دادیم. دانشمندان برجسته هستهای ایران را که روی ساخت بمب کار میکردند نیز هدف قرار دادیم.»
سایت آکسیوس به نقل از یک مقام اسرائیلی خبر داد علاوه بر حملات گسترده نیروی هوایی اسرائیل به نقاط مختلف ایران، موساد نیز مجموعهای از عملیاتهای مخفی ضدتروریستی را در عمق خاک این کشور هدایت کرده است تا آرایش موشکی راهبردی و توانمندیهای پدافند هوایی ایران را مختل کند.
بر اساس گزارش برخی رسانههای ایران، تاسیسات پارچین، خنداب و رآکتور آب سنگین اراک هم هدف قرار گرفتهاند.
چه کسانی هدف قرار گرفتند؟
یک مقام ارشد سیاسی اسرائیل در اولین دقایق حمله این کشور به ایران، به ایراناینترنشنال گفت ارتش اسرائیل به تهران حمله هوایی کرده و خانه مقامات ارشد نظامی و سیاسی را هدف گرفته است. او تاکید کرد افراد غیرنظامی هدف نیستند و خطری آنان را تهدید نمیکند.
محمد باقری، رییس ستاد کل نیروهای مسلح، حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران و غلامعلی رشید، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا در میان کشتهشدگان هستند.
ساعاتی پس از آغاز حملات اسرائیل، خبر کشته شدن امیرعلی حاجیزاده، فرمانده نیروی هوافضای سپاه پاسداران، منتشر شد.
منابع ایراناینترنشنال اعلام کردند که علی شمخانی، مشاور علی خامنهای نیز در جریان حمله کشته شده است.
رسانههای ایران از کشته شدن شش «دانشمند هستهای» خبر دادند؛ از جمله محمدمهدی طهرانچی، رییس دانشگاه آزاد و استاد فیزیک، فریدون عباسی، رییس پیشین سازمان انرژی اتمی و احمدرضا ذوالفقاری، عضو هیئت علمی دانشکده مهندسی هستهای.
کدام شهرها هدف قرار گرفتند؟
گزارشهای مردمی در ساعات اولیه حاکی از آن بود که شهرهای تهران، کرج، اصفهان، تبریز، ایلام، قصر شیرین، کرمانشاه، خرمآباد، کاشان، گلپایگان، اهواز و بروجرد شاهد موجی از حملات و انفجارهای پیاپی در بامداد جمعه بودهاند.
صداوسیمای جمهوری اسلامی اعلام کرد اطراف پالایشگاه تبریز مورد اصابت قرار گرفته است.
مجید فرشی، مدیرکل مدیریت بحران استانداری آذربایجان شرقی از کشته شدن دو نفر و مجروح شدن شش نفر در حملات اسرائیل به تبریز خبر داد.
او گفت پادگان کریمی در سعیدآباد، پادگان الزهرا در امند و مرکز رادار در سردرود هدف قرار گرفتهاند.
بر اساس گزارشها و ویدیوهای منتشر شده، محلات متعددی از تهران شامل کامرانیه، سعادتآباد، شهرک محلاتی، حوالی ورزشگاه شیرودی، خیابان اندرزگو، میدان ونک، شهرآرا، مرزداران، میدان نوبنیاد، امیرآباد، فرحزاد، نارمک و جاده اسلامشهر، شاهد انفجار یا انفجارهایی در بامداد جمعه بودهاند.
شرکت ملی پالایش نفت گفت هیچ آسیبی به تاسیسات نفتی ایران وارد نشده است.
کانال ۱۱ اسرائیل و وبسایت واینت، در گزارشهایی به نقل از یک مقام امنیتی اعلام کردند عملیات بامداد جمعه ۲۳ خرداد در عمق خاک ایران، در سه مرحله و از سالها پیش برنامهریزی شده بود.
به گفته این منبع، موساد طی سالهای گذشته بهطور مخفیانه قابلیتهایی را در خاک ایران ایجاد کرد که با هدف ضربه زدن به زیرساختهای راهبردی موشکی و سامانههای پدافند هوایی جمهوری اسلامی طراحی شدند.
این اقدامات کماندویی شامل نفوذ، استقرار و فعالسازی گسترده تسلیحات پیشرفته و حملات دقیق به مراکز حساس نظامی جمهوری اسلامی بوده است.
برخی از اقداماتی که به گفته این منبع میتوان از آنها پرده برداشت به شرح زیر است:
استقرار تسلیحات هدایتشونده در خاک ایران: تیمهای کماندویی موساد، در مناطقی باز و نزدیک به سامانههای موشک زمینبههوای جمهوری اسلامی، پیشاپیش سامانههای عملیاتی پیشرفتهای را مستقر کرده بودند.
این تسلیحات با آغاز حمله، بهطور هماهنگ و با دقت بالا به سوی اهداف از پیش تعیینشده شلیک شدند تا توان دفاع هوایی جمهوری اسلامی را مختل کنند و مسیر را برای حملات هوایی اسرائیل باز کنند.
توسعه و استقرار فناوریهای پیشرفته در خودروها: موساد سامانههای تهاجمی پیشرفتهای را روی خودروهایی نصب کرده بود که پیشتر بهطور محرمانه وارد ایران شده بودند.
همزمان با آغاز حمله، این خودروها تسلیحات خود را بهسوی سامانههای دفاعی جمهوری اسلامی شلیک کردند و بنا بر گزارشها، این سامانهها را بهطور کامل از کار انداختند.
تاسیس پایگاه پهپادهای انفجاری در نزدیکی تهران: موساد یک پایگاه مخفی برای پهپادهای انتحاری در نزدیکی پایگاه موشکی، در حومه تهران، ایجاد کرده بود و از این پایگاه، پهپادهایی به سوی پرتابگرهای موشکهای زمینبهزمین جمهوری اسلامی پرتاب شدند.
این پرتابگرها از جمله تهدیدهای مستقیم علیه اهداف راهبردی و غیرنظامی اسرائیل به شمار میرفتند.
این عملیات که به گفته منابع اسرائیلی در نوع خود بیسابقه و بسیار پیچیده بوده، بخشی از راهبرد گسترده اسرائیل برای جلوگیری از گسترش نفوذ نظامی جمهوری اسلامی در منطقه و محدودسازی برنامههای موشکی و هستهای آن عنوان شده است.
