حملات هوایی ناگهانی اسرائیل به چند نقطه در ایران که به کشته شدن شماری از مقامهای ارشد از جمله حسین سلامی، فرمانده کل سپاه پاسداران انجامید، موجی از واکنشهای متضاد را برانگیخته است؛ از جشن در میان بخشی از ایرانیان خارج از کشور تا نگرانی از لغزش منطقه به جنگی تمامعیار.
کشته شدن سلامی در میان مخالفان حکومت با استقبال روبهرو شد. کاوه شهروز، حقوقدان مقیم کانادا، در ایکس نوشت: «دستانش به خون ۱۷۶ نفرِ پرواز پیاس۷۵۲ آلوده بود. اگر خبر درست باشد، امیدوارم در جهنم بسوزد.»
اما نازنین بنیادی، بازیگر و فعال حقوق بشر، هشدار داد مردم عادی که سالها زیر فشار اقتصادی و حکومتی بودهاند، اکنون با خطر جنگ نیز روبهرو شدهاند: «راه سومی بود؛ خفهکردن رژیم و توانبخشی به مردم. امروز ایرانیان آزادیخواه میان آتش خارجی و استبداد داخلی گرفتارند.»
حامد اسماعیلیون، فعال سیاسی و از خانوادههای دادخواه پرواز پیاس۷۵۲ نیز در ایکس نوشت: «میگفت ما مجبور بودیم با یک جنگ از جنگی دیگر جلوگیری کنیم. میگفت نخوابیدیم تا جنگ را کنترل کنیم. منظورش این بود که با زدن هواپیما توانستیم جان خودمان، همپالکیهای آدمکشمان و رهبر جنایتکارمان را نجات بدهیم اما فقط توانست پنج سال و نیم به عمر کثیف خودش بیفزاید. چه خونها که بر دست این سیاهه اوباش لخته بسته است؛ سیاهه مقصرانِ سرنگون کردن یک هواپیمای مسافربری. دنیا بی وجود منحوسشان جای بهتریست. سایه جنگ و ویرانی از ایران دور باد.»
در آمریکا، بن رودز، مشاور پیشین باراک اوباما، از روسای جمهوری پیشین آمریکا، حملات را «بیمعنا» توصیف و از چرخه خشونتی گفت که میتواند آخرین فرصتهای دیپلماتیک را نابود کند.
آرش عزیزی، تحلیلگر مسائل ایران، یادآور شد که سه روز دیگر قرار بود دور تازه گفتوگوهای هستهای آغاز شود و پرسید: «حتی اگر ادعای نتانیاهو درباره نزدیک بودن ایران به بمب را بپذیریم، چه چیز حمله پیش از مذاکرات را توجیه میکند؟»
از آمریکا، همچنین واکنشی تند از سناتور دموکرات، جان فترمن منتشر شد.
او پس از تایید کشته شدن سلامی در ایکس نوشت: «مرسی، بعدی!»
مسیح علینژاد، فعال سیاسی، در ایکس نوشت: «حذف یک تروریست فاجعه نیست، گامی است به سوی عدالت برای همه جانهای بیگناهی که او نابود کرد.»
او در ادامه نوشت که حذف سلامی، نتیجه مستقیم سیاستهای جمهوری اسلامی است: «صدور ترور، جنگهای نیابتی و پیشبرد برنامه هستهای به جای رسیدگی به خواستههای مردم. این حکومت موشک را بر دارو و سرکوب را بر اصلاح ترجیح داده و حالا خشونتی که کاشته بود به خودِ آن بازگشته است.»
علینژاد سپس تاکید کرد: «جمهوری اسلامی نماینده ایران نیست؛ دشمن آزادی ایرانیان است. هر بار به جای پاسخگویی و دیپلماسی، با غنیسازی ۶۰ درصدی و تهدید واکنش نشان داده تا مصونیت خود را حفظ کند. این رژیم صلح نمیخواست؛ میخواست بیمجازات بماند و بقای خود را با رعب و بمب تضمین کند.»
او در ادامه نوشت: «کوتاه آنکه جمهوری اسلامی "بازیگر بدفهمیدهشده" نیست بلکه تهدیدی حسابشده برای منطقه و مردم خود است. امید میرود در میان این تنشها، امنیت و جان شهروندان بیگناه محفوظ بماند؛ مردمی که سالهاست در برابر استبداد ایستادهاند.»
دیوید لامی، وزیر خارجه بریتانیا نیز در پیامی در ایکس نوشت: «ثبات در خاورمیانه برای امنیت جهانی حیاتی است. از گزارشها درباره حملات شبانه نگرانم. هرگونه تشدید بیشتر، تهدیدی جدی برای صلح و ثبات منطقه است و به سود هیچکس نیست. این لحظه بسیار خطرناکی است و از همه طرفها میخواهم خویشتنداری نشان دهند.»
تام کاتن، سناتور جمهوریخواه نیز در واکنش به حمله اسرائیل نوشت: «ایران بدترین حامی دولتی تروریسم در جهان است، دستانش به خون هزاران آمریکایی آلوده است و میکوشد نهتنها سلاح هستهای، بلکه موشکهایی با برد حمله به ایالات متحده بسازد. ما بدون هیچ قید و شرطی و تا آخرین حد ممکن از اسرائیل پشتیبانی میکنیم.»
کاتن در ادامه تاکید کرد: «اگر آیتاللهها حتی به یک آمریکایی آسیب برسانند، آن لحظه پایان کار آیتاللهها خواهد بود.»
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، در بیانیهای ضمن اعلام نقش نداشتن ایالات متحده در حملات، به ایران هشدار داد هیچ تهدیدی را متوجه آمریکا نکند.
او نوشت: «امشب اسرائیل بهطور یکجانبه علیه ایران دست به اقدام زد. ایالات متحده در این حملات نقشی نداشته و اولویت اصلی ما حفاظت از نیروهای آمریکایی در منطقه است. اسرائیل به ما اطلاع داد که این اقدام را برای دفاع از خود لازم میدانست. رییسجمهور [دونالد] ترامپ و دولت او تمام تدابیر ضروری را برای محافظت از نیروهایمان اتخاذ کرده و در تماس نزدیک با شرکای منطقهای خود هستیم. صریح میگویم: ایران نباید منافع یا پرسنل آمریکا را هدف قرار دهد.»
مایک لالر، سناتور جمهوریخواه، در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «دو هفته پیش در راس هیاتی دوحزبی از کنگره به خاورمیانه سفر کردم و از نزدیک به حساسیت موضوع ایرانِ هستهای پی بردم. از اقدام اسرائیل برای حمله به ایران و از کار انداختن برنامه اتمیاش، پیش از آنکه دیر شود، کاملا حمایت میکنم. ایران، تحت هیچ شرایطی، نباید به سلاح هستهای دست یابد و اکنون زمان تزلزل نیست.»
او در ادامه نوشت: «هیچ تردیدی نداشته باشید: ما از متحد خود، اسرائیل، از دیگر شرکایمان در منطقه و از نیروهای نظامی و دیپلماتیک ایالات متحده دفاع خواهیم کرد. ایران باید بداند هر واکنشی به این حمله موجه علیه تأسیسات هستهایاش با پیامدهای سنگین روبهرو خواهد شد.»
روزنامههای پنجشنبه ۲۲ خرداد با استناد به اطلاعات اپلیکیشن خدماتی «آچاره» گزارش دادند کوچ خانوادهها از مناطق مختلف تهران به حومه پایتخت ۷۳ درصد بیشتر شده است.
بر اساس دادههای روابط عمومی «آچاره» که یکی از خدمات آن اسبابکشی است، میزان جابهجایی از تهران به حومه، از جمله مناطقی مانند پردیس، بومهن، پاکدشت و باقرشهر، از سال ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳ حدود ۷۳ درصد افزایش داشته است.
بررسی دادههای آچاره در سال ۱۴۰۳ نشان میدهد ۱۱.۵ درصد از اسبابکشیهایی که به حومه تهران انجام شده، از منطقه چهار بوده است؛ منطقهای در شرق پایتخت با محلههایی مانند تهرانپارس، حکیمیه، نارمک و هروی.
در ردههای بعدی، مناطق پنج، سه و دوی تهران دیده میشوند که بهترتیب پنج، چهار و ۳.۵ درصد از کل اسبابکشیها به حومه را به خود اختصاص دادهاند.
نکته قابل توجه این است که این مناطق جزو محلههای نسبتا برخوردار تهران نظیر پونک، شهرک غرب، دروس و ونک محسوب میشوند، و حالا برخی ساکنان آنها هم ناچار به ترک شهر شدهاند.
فقر مسکن در ایران دو برابر میانگین جهانی
هرچند این آمار بر پایه یک پژوهش علمی فراگیر تهیه نشده و صرفا از دادههای یک اپلیکیشن به دست آمده که میزان استفاده عمومی از آن مشخص نیست، اما دادههای رسمی نیز تا حدودی این موضوع را تایید میکنند.
بر اساس دادههای مرکز پژوهشهای مجلس شورای اسلامی، فقر مسکن در ایران از ۳۲ درصد در سال ۱۳۹۰ به حدود ۵۵ درصد در سال ۱۴۰۰ افزایش یافته است؛ در حالی که میانگین این شاخص در سطح جهانی حدود ۲۰ درصد گزارش شده است.
یکی از چالشهای جدی پیشروی جمهوری اسلامی، بحران فزاینده حاشیهنشینی است؛ پدیدهای که میتواند زنگ خطر اعتراضاتی مشابه کوی طلاب مشهد و اسلامشهر تهران را دوباره به صدا درآورد.
الگوی جدید حاشیهنشینی
دفتر مطالعات اجتماعی مرکز پژوهشهای مجلس در آذر سال ۱۴۰۱ گزارشی با عنوان «حاشیهنشینی در ایران، رویکردها، سیاستها و اقدامات» منتشر کرد.
در این گزارش آمده است که در سال ۱۴۰۰، دستکم شش میلیون و ۱۸۷ هزار نفر در سراسر کشور در زمره حاشیهنشینان یا ساکنان سکونتگاههای غیررسمی قرار داشتهاند.
حاشیهنشینی و مهاجرت به حاشیه شهرها در ایران مانند بسیاری از نقاط دیگر جهان رایج بود، اما عموما جمعیت حاشیهنشین را مهاجران از روستاها و شهرهای کوچک تشکیل میدادند.
در دور دوم ریاست جمهوری حسن روحانی و بین سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۰، اتفاقی بیسابقه به وقوع پیوست و بهدلیل تورم فزاینده مسکن، آمارها از افزایش مهاجرت ساکنان مناطق شهری به حاشیه شهرها حکایت داشت.
پیشتر احمد وحیدی، وزیر کشور در دولت ابراهیم رئیسی، نیز مهاجرت ساکنان شهرها به مناطق حاشیهای را تایید کرده بود.
در فروردین ۱۴۰۲، بیتالله ستاریان، عضو هیات علمی دانشگاه تهران، گفت بهدلیل فشار شدید در بازار مسکن شهرهای بزرگ، بسیاری از شهروندان قادر به ادامه سکونت در محل فعلی خود نیستند و ناچار به نقل مکان به فضاهای کوچکتر یا مناطق حاشیهای میشوند.
او همچنین هشدار داد در برخی موارد، این روند به افزایش سکونت در مناطق غیررسمی منجر میشود.
