در پی بالا گرفتن درگیری لفظی میان ایلان ماسک و دونالد ترامپ، حدود ۲۲ میلیارد دلار از قراردادهای دولتی شرکت اسپیسایکس در خطر لغو شدن قرار گرفته و برخی از برنامههای کلیدی فضایی ایالات متحده ممکن است دستخوش تغییرات اساسی شوند.
ریشه اختلاف میان ترامپ و ماسک به انتقاد ماسک از لایحه کاهش مالیات و افزایش هزینههای دولت ترامپ برمیگردد که از هفته گذشته آغاز شد.
ترامپ در واکنش، در دفتر ریاستجمهوری مستقیما به ماسک حمله کرد. ماسک نیز در پستهایی در شبکه اجتماعی ایکس، به تندی پاسخ داد.
رییسجمهوری آمریکا تهدید کرد به قراردادهای دولتی با شرکتهای ماسک خاتمه خواهد داد.
ماسک نیز در پاسخ، اعلام کرد ممکن است فضاپیمای دراگن را که برای مأموریتهای ناسا استفاده میشود، از خدمت خارج کند.
او چند ساعت بعد و در پاسخ به یکی از دنبالکنندگانش که خواستار آرامش شده بود، نوشت: «نصیحت خوبیست. باشد، دراگن را از رده خارج نمیکنیم.»
با این حال، این تهدید ماسک برای خروج ناگهانی از همکاری با ناسا، اقدامی بیسابقه از سوی یکی از مهمترین شرکای این سازمان به شمار میرود. فضاپیمای دراگن تنها وسیله آمریکایی فعالیست که در قراردادی حدودا پنج میلیارد دلاری، قادر است فضانوردان را به ایستگاه فضایی بینالمللی منتقل کند. همین جایگاه، شرکت ماسک را به مهرهای کلیدی در برنامه فضایی آمریکا تبدیل کرده است.
خبرگزاری رویترز نوشت درگیری اخیر این پرسش را پیش کشیده که ترامپ که سابقه مداخلات غیرمنتظره را در فرایندهای تدارکاتی دولتی دارد، تا چه اندازه ممکن است برای تنبیه ماسک پیش برود.
ماسک تا هفته گذشته ریاست «اداره بهرهوری» دولت ترامپ برای کوچکسازی دولت فدرال را برعهده داشت.
بتانی استیونز، سخنگوی ناسا، از اظهار نظر درباره اسپیسایکس خودداری کرد اما گفت: «ما به همکاری با شرکای صنعتی خود ادامه میدهیم تا اهداف رییسجمهوری در حوزه فضا تحقق یابد.»
رابطه ویژهای که گسسته شد
شکاف میان ماسک و ترامپ میتواند پایانی باشد بر رابطهای استثنایی میان رییسجمهوری ایالات متحده و یکی از غولهای صنعت فناوری که مزایای قابل توجهی برای اسپیسایکس در پی داشته است: از جمله پیشنهاد بازطراحی برنامه ماه ناسا به برنامه مریخ، طرح ساخت سپر دفاع موشکی عظیم در فضا و انتصاب یک فرمانده نیروی هوایی که در تصمیمات مناقصهای به نفع اسپیسایکس عمل میکرد.
تهدید به خارج کردن فضاپیمای دراگن از خدمت، میتواند همکاری در برنامه ایستگاه فضایی بینالمللی را مختل کند؛ برنامهای که تحت توافقی چندملیتی و دو دههای با مشارکت دهها کشور در حال اجراست.
با این حال، مشخص نیست این اقدام تا چه حد و با چه سرعتی عملی شود.
در حال حاضر، ناسا از فضاپیمای سایوز روسیه نیز بهعنوان گزینه پشتیبان استفاده میکند.
صعود اسپیسایکس پیش از ورود ماسک به سیاست
تحلیلگران میگویند سلطه اسپیسایکس بر بازارهای پرتاب موشک و ارتباطات ماهوارهای که پیش از ورود ماسک به سیاستورزی جمهوریخواهان در سال گذشته حاصل شده، ممکن است این شرکت را تا حدی در برابر اثرات جدایی از ترامپ مصون کند.
جاستوس پارمار، مدیرعامل شرکت فورچونا اینوستمنتس که از سرمایهگذاران اسپیسایکس است، گفت: «خوشبختانه این وضعیت فاجعهبار نخواهد بود چون اسپیسایکس به قدرتی جهانی در صنعت فضا تبدیل شده اما بیتردید باعث از دست رفتن درآمد قابل توجه و فرصتهای بستن قرارداد خواهد شد.»
در ماههای اخیر، صنعت فضایی آمریکا و ۱۸ هزار نیروی کاری ناسا تحت تاثیر تهدید به اخراجها و کاهش بودجههایی قرار گرفتهاند که میتوانند دهها پروژه علمی را متوقف کنند. با این حال، هنوز برای این نهاد رییس تاییدشدهای منصوب نشده است.
بهنظر میرسد جرد آیزاکمن، میلیاردر و فضانورد خصوصی که متحد ماسک و نامزد پیشنهادی ترامپ برای ریاست ناسا بود، نخستین قربانی این درگیری باشد. کاخ سفید در آخر هفته نام او را بهطور ناگهانی از فهرست بررسی خارج کرد.
ترامپ پنجشنبه ۱۵ خرداد دلیل این اقدام را «کاملا دموکرات بودن» آیزاکمن عنوان کرد؛ اشارهای به گزارشهایی مبنی بر کمکهای مالی او به دموکراتها.
طبق اسناد عمومی، آیزاکمن هم به نامزدهای جمهوریخواه و هم دموکرات کمک کرده، اگرچه کمکهای او به دموکراتها بیشتر بوده است.
چشمانداز بودجه و نفوذ سیاسی ماسک
برنامه بودجهای که ترامپ پیشنهاد کرده بود، ماموریتهای آرتمیس به ماه را پس از ماموریت سوم متوقف میکرد و در واقع به فعالیت راکت پرهزینه اسالاس (SLS) که برای این مأموریتها استفاده میشود پایان میداد.
با این حال، نسخه لایحه کمیته بازرگانی سنا که پنجشنبه شب منتشر شد، بودجه ماموریتهای چهارم و پنجم را بازمیگرداند و دستکم تا سال ۲۰۲۹ سالانه یک میلیارد دلار برای اسالاس اختصاص میدهد.
از آنجا که راکتهای اسپیسایکس جایگزینی ارزانتر برای اسالاس هستند، موضع دولت ترامپ در قبال این تغییرات در هفتههای آینده میتواند نشانهای از باقیمانده نفوذ سیاسی ماسک باشد.
شرکت اسپیسایکس که در سال ۲۰۰۲ تاسیس شد، تاکنون ۱۵ میلیارد دلار قرارداد از ناسا برای پرتاب موشکهای فالکون-۹ و توسعه سیستم چندمنظوره استارشیپ دریافت کرده است. راکتی که قرار است فضانوردان ناسا را طی این دهه به ماه ببرد.
این شرکت همچنین میلیاردها دلار برای پرتاب بخش عمدهای از ماهوارههای امنیت ملی پنتاگون و ساخت یک منظومه عظیم ماهوارههای جاسوسی برای یکی از سازمانهای اطلاعاتی آمریکا دریافت کرده است.
لوری گارور، معاون پیشین ناسا، گفت لغو قراردادهای اسپیسایکس نه تنها برخلاف منافع ایالات متحده خواهد بود، بلکه ممکن است از نظر حقوقی نیز امکانپذیر نباشد.
با این حال او هشدار داد: «کار مدیرعاملی یاغی که تهدید به از کار انداختن فضاپیما میکند و جان فضانوردان را به خطر میاندازد، رفتاری غیرقابلقبول است.»
به گزارش خبرگزاری رویترز، در متن این شکایت آمده است: «خواهانها این دادخواست را به منظور جبران نقضهای متعدد حقوق منطبق با قانون اساسی خود، ارائه میکنند.»
این شکایت در ایالت فلوریدا از سوی هنری «انریکه» تاریو، رییس پیشین گروه پراد بویز و همچنین جوزف بیگز، زکری رل و ایتن نوردین، به علاوه دامنیک پزولا ثبت شده است. افرادی که همگی در جریان حمله به کنگره نقش رهبری داشتهاند.
تاریو به اتهاماتی از جمله «توطئه شورشگرایانه» بهدلیل نقشش در طراحی حمله به ساختمان کنگره که با هدف جلوگیری از تأیید رسمی پیروزی جو بایدن در انتخابات ریاستجمهوری سال ۲۰۲۰ صورت گرفت، در دادگاه مجرم شناخته شد و به ۲۲ سال زندان محکوم شد.
بیگز، رل و نوردین نیز که هر یک در ردههای رهبری گروه پراد بویز قرار داشتند، همراه با تاریو به اتهام توطئه شورشگرایانه و جرائم دیگر، محاکمه و به زندان محکوم شدند.
پزولا متهم شد که با ربودن سپر ضدشورش یکی از مأموران پلیس کنگره به نام مارک اُد، به او حمله کرده و با استفاده از همان سپر، یکی از پنجرههای ساختمان کنگره را شکسته است. او نیز به تحمل حبس محکوم شد.
ترامپ در نخستین روز بازگشتش به قدرت در سال ۲۰۲۵، فرمان عفوی گسترده صادر کرد که بر اساس آن تقریبا تمامی بیش از هزار و ۵۰۰ نفری که در روز ششم ژانویه ۲۰۲۱ به ساختمان کنگره حمله کرده بودند، مورد عفو قرار گرفتند و احکام ۱۴ نفر دیگر نیز کاهش یافت.
پیش از این در گزارشی دیگر اعلام شده بود که دانشگاه هاروارد روز پنجشنبه از یک دادگاه فدرال خواست تا مانع از اجرای فرمان دونالد ترامپ شود که بر اساس آن، دانشجویان بینالمللی که قصد ورود به ایالات متحده برای تحصیل در این دانشگاه را دارند، از ورود منع میشوند.
این دانشگاه عضو آیوی لیگ، شکایت در حال جریان خود را درباره سرنوشت ثبتنام دانشجویان بینالمللی اصلاح کرده و از قاضی منطقهای ایالات متحده، الیسون بورو، درخواست کرده است که فوراً یک دستور موقت صادر کند تا اثر اجرایی بیانیهای را که ترامپ روز چهارشنبه صادر کرده و عملاً دارندگان ویزای دانشجوییِ پذیرفتهشده در هاروارد را از ورود به آمریکا منع میکند، متوقف سازد.
روز گذشته دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده، پس از ممنوع کردن سفر شهروندان ۱۲ کشور از جمله ایران، با امضای یک فرمان اجرایی جدید، ورود اتباع خارجی به آمریکا با هدف تحصیل یا شرکت در برنامههای تبادلی در دانشگاه هاروارد را نیز بهطور موقت تعلیق کرده بود.
این فرمان که روز چهارشنبه ۱۴ خرداد منتشر شد، در ادامه تنشهای فزاینده میان دولت ترامپ و یکی از معتبرترین دانشگاههای آمریکا صادر شده است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، در این فرمان آمده است که وزارت امور خارجه آمریکا موظف است صدور ویزای جدید برای متقاضیان تحصیل در هاروارد را متوقف کند و همچنین بررسی مجدد و حتی احتمال لغو ویزاهای فعلی دانشجویانی را در دستور کار قرار دهد که مشمول معیارهای تعیینشده در این فرمان هستند.
هزاران دانشجوی بینالمللی هر ساله برای تحصیل در دانشگاههای برتر آمریکا، از جمله هاروارد، راهی این کشور میشوند.
بسیاری از این دانشجویان با ویزای تحصیلی F-1 یا ویزاهای تبادلی J-1 وارد ایالات متحده شدهاند. با اجرای این فرمان جدید، بخشی از این دانشجویان—بهویژه کسانی که با گذرنامه کشورهای دارای «روابط پرتنش» با آمریکا وارد شدهاند—در خطر لغو ویزا یا نپذیرفته شدن در آینده قرار میگیرند.
دولت آمریکا در این فرمان، دانشگاه هاروارد را متهم به «روابط نگرانکننده با دشمنان خارجی» و «سهلانگاری در برخورد با فعالیتهای غیرقانونی برخی دانشجویان خارجی» کرده است.
دانشگاه هاروارد پیش از این اعلام کرده بود که دولت ترامپ بهدلیل نپذیرفتن مداخلات سیاسی در محتوای درسی، مدیریت داخلی و خط فکری استادان و دانشجویان این دانشگاه، اقدام به انتقامگیری کرده است.
به گفته مقامهای دانشگاه، این دستور اجرایی نه امنیت ملی، بلکه آزادی علمی و استقلال دانشگاهها را هدف گرفته است.
فرمان اخیر تنها یکی از سلسله اقدامات دولت ترامپ علیه دانشگاه هاروارد محسوب میشود. پیشتر نیز، کاخ سفید اقدام به مسدود کردن کمکهای مالی و معافیت مالیاتی این دانشگاه کرده و تحقیقاتی درباره احتمال تبعیض مثبت علیه گروههای خاص آغاز کرده بود.
ماه گذشته نیز دولت ترامپ تلاش کرد مجوز پذیرش دانشجویان خارجی از سوی هاروارد را لغو کند که با حکم یک قاضی فدرال موقتاً متوقف شد.
تیمور تکاچنکو، رئیس اداره نظامی شهر کییف، در پیامی در تلگرام نوشت «پهپادهای دشمن» یکی پس از دیگری از مسیرهای مختلف به سوی پایتخت نزدیک میشوند و در حریم هوایی شهر حضور دارند. مقامات نظامی کییف نیز اعلام کردند واحدهای پدافند هوایی این شهر بامداد جمعه برای مقابله با حملات پهپادی روسیه وارد عمل شدهاند. خبرنگاران رویترز نیز وقوع چندین انفجار را گزارش دادند.
در همین زمینه ویتالیکلیچکو، شهردار کییف، روز جمعه اعلام کرد که در پی حمله هوایی شبانه روسیه به پایتخت اوکراین، چهار نفر کشته و ۲۰ نفر زخمی شدند. او در پیامی در شبکه اجتماعی تلگرام نوشت که از میان زخمیها، ۱۶ نفر در بیمارستان بستری شدهاند.
این آمار در حالی اعلام شده که پیشتر تنها کشته شدن یک نفر گزارش شده بود، اما شمار قربانیان در ادامه به چهار نفر افزایش یافت.
همزمان ناظران بینالمللی مستقر در نیروگاه هستهای زاپوریژیا در اوکراین، که تحت کنترل روسیه قرار دارد، گزارش دادند که صدای چندین نوبت تیراندازی را شنیدهاند که ظاهراً به سوی پهپادهایی شلیک میشده که به مرکز آموزش این نیروگاه حمله کرده بودند.
بیانیه آژانس بینالمللی انرژی اتمی اعلام کرد که ناظران این سازمان بین ساعت ۱۱:۳۰ تا ۱۳:۴۵ به وقت محلی دستکم پنج انفجار را شنیدهاند که همگی با تیراندازی همراه بودهاند. در این بیانیه به منشا پهپادها اشارهای نشده و اعلام شده که گزارشی از خسارت به مرکز آموزش دریافت نشده است.
پیش از این نیز روسیه حملاتی را به شهرهای مختلف اوکراین انجام داده بود.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، چهارشنبه ۱۴ خرداد پس از گفتوگوی تلفنی یک ساعت و ۱۵ دقیقهای با ولادیمیر پوتین، همتای روس خود، در شبکه اجتماعی تروثسوشال خبر داده بود که پوتین به او گفته است باید به حمله اخیر اوکراین به پایگاههای هوایی روسیه که خسارت سنگینی بر جای گذاشت، پاسخ دهد.
ولودیمر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، در واکنش به گزارشها درباره حمله پهپادی اوکراین به درون خاک روسیه، گفت اگر روسیه پیش از این حمله با آتشبس موافقت کرده بود، حمله به هواپیماهای نظامی روسیه انجام نمیشد.
حمله پهپادی اوکراین به چهار پایگاه هوایی روسیه در ۱۱ خرداد به انهدام دستکم ۴۱ بمبافکن این کشور به ارزش بیش از هفت میلیارد دلار منجر شد.
این حمله بزرگترین عملیات اوکراین با بیشترین بُرد علیه روسیه از ابتدای جنگ میان دو کشور بوده است.
