در ایران واکنشها به سخنرانی سهشنبه دونالد ترامپ در عربستان سعودی همچنان ادامه دارد. شهروندان این سخنان را بیان واقعیت سوءمدیریت ساختاری در جمهوری اسلامی ارزیابی کردند، اما مقامات سیاسی و نظامی حکومت بهشدت آن را مورد انتقاد قرار دادند.
حسین سلامی، فرمانده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهویاسلامی، هر دو پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت به سخنان ترامپ حمله کردند.
سلامی در مراسمی به مناسبت سالروز کشته شدن ابراهیم رئیسی و همراهانش در سانحه هلیکوپتر گفت: «ملت ایران ترامپ را قاتل قهرمان ملی خود [قاسم سلیمانی] میدانند.»
او افزود: «ترامپ علیه ملت ایران یک عملیات روانی آغاز کرد تا بر قلبها و ذهنهای ملت ما تاثیرات مخرب و ناامید کنندهای به جا بگذارد. او سخن گفت تا ملت عزیز ایران را مایوس و ناامید کند.»
سلامی تصریح کرد: «آقای ترامپ، اگر فرصتی میشد تا شما به ایران میآمدید و از نزدیک ایران را تماشا میکردید، آن وقت شکوه، عظمت، فرهنگ، هنر و پیشرفت را میدیدید و آنقدر شگفتزده میشدید که تمام آنچه را که در عربستان گفتید، فراموش میکردید.»
پزشکیان: «دار و ندار رهبر عزیز انقلاب مشخص است»
پزشکیان ۲۵ اردیبهشت در یک سخنرانی در کرمانشاه گفت رییسجمهوری آمریکا مسئولان جمهوریاسلامی را دزد میخواند، در حالی که آمریکاییها دنیا را «غارت» میکنند.
او افزود «ما وجود خود را برای خدمت گذاشتهایم»، اما ترامپ عملکرد مسئولان حکومت ایران را «جور دیگری» جلوه میدهد.
رییس دولت جمهوری اسلامی ادامه داد: «زندگی و دار و ندار رهبر عزیز انقلاب مشخص است و زندگی آن غارتگران هم مشخص است.»
این واکنشها پس از آن مطرح شد که رییسجمهوری آمریکا ۲۳ اردیبهشت در سفر به عربستان سعودی، جمهوری اسلامی را به «سوءمدیریت گسترده»، «فساد ساختاری» و «تخریب منطقه» متهم کرد و گفت در حالی که بلندترین آسمانخراشهای جهان در جده و دبی ساخته میشوند، نمادهای تهران پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در حال فروپاشی و تبدیل شدن به آوار هستند.
ترامپ افزود در حالی که کشورهای عربی بیابانها را به زمینهای حاصلخیز تبدیل میکنند، رهبران جمهوری اسلامی زمینهای سبز ایران را به بیابانهای خشک تبدیل کردهاند، چون «فاسد» هستند.
او در نشست سرمایهگذاری آمریکا و عربستان سعودی، با بیان اینکه کشورهای عربی بر تبدیل شدن به «ستونهای ثبات منطقهای و تجارت جهانی» تمرکز کردهاند، هشدار داد: «رهبران ایران تمرکزشان بر دزدیدن ثروت مردمشان برای تامین مالی تروریسم و خونریزی در خارج از کشور است.»
پس از این سخنان ترامپ، موجی از واکنش کاربران رسانههای اجتماعی در داخل ایران و سراسر جهان به راه افتاد.
کاربران این سخنان را بیان واقعیت عملکرد جمهوریاسلامی دانستند و به مقایسه اهمیت منافع ملی در نگاه حاکمان جمهوریاسلامی و مقامهای کشورهای عربی پرداختند.
عراقچی: اظهارات ترامپ «فریبکارانه» است
۲۴ اردیبهشت نیز عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، به سخنان ترامپ واکنش نشان داد و آن را «فریبکارانه» توصیف کرد.
عراقچی گفت «تمایل کشورهای منطقه به داشتن یک مسیر پیشرفت و مسیر شکوفایی» در واقع «همان مسیری هست که مردم ایران با انقلاب خودشان اتخاذ کردند».
او تاکید کرد آمریکا با وضع تحریمهای اقتصادی و تهدیدات نظامی، جلوی پیشرفت ایران را طی چند دهه گذشته گرفته است.
ترامپ ۱۶ اردیبهشت در مراسم سوگند استیو ویتکاف، نماینده ویژه او در امور خاورمیانه، بر لزوم جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای تاکید کرد و گفت خواهان یک «توافق صلحآمیز و قدرتمند» با حکومت ایران است.
او این موضع را در سفر به عربستان سعودی و قطر به شکلهای مختلف تکرار کرد. با این حال، رییسجمهوری آمریکا همواره هشدار داده است عدم توافق با تهران، به درگیری نظامی خواهد انجامید.
در میان جنگ لفظی مقامات سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی با ترامپ، علی شمخانی، دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی و مشاور رهبر جمهوری اسلامی، به شبکه انبیسی گفت تهران آماده است در ازای لغو تحریمهای اقتصادی، با واشینگتن توافق هستهای امضا کند.
ترامپ در حساب خود در شبکه اجتماعی تروث سوشال، بدون هیچ اظهار نظری این گفتههای شمخانی را به اشتراک گذاشت.
بنیاد دفاع از دموکراسیها در این گزارش که پنجشنبه ۲۵ اردیبهشت منتشر شد، نوشت سفر قاآنی به عراق برخلاف «حرکات پیشین او در منطقه»، این بار بهصورت «بسیار عمومی» انجام شده است.
این بنیاد، اجلاس کشورهای عضو اتحادیه عرب، توافقنامه امنیتی تهران-بغداد، مذاکرات هستهای ایران و آمریکا، و وضعیت گروههای مسلح متحد جمهوری اسلامی در عراق را از جمله موضوعاتی دانست که به سفر اخیر قاآنی اهمیت ویژهای میبخشند.
سفر فرمانده نیروی قدس سپاه به عراق در شرایطی صورت میگیرد که او پس از کشته شدن حسن نصرالله و هاشم صفیالدین، دو رهبر حزبالله لبنان، برای هفتهها در ملا عام ظاهر نشد و برخی گمانهزنیها حتی از بازداشت او در ایران حکایت داشت.
مذاکرات هستهای
قاآنی ۲۴ اردیبهشت با قاسم الاعرجی، مشاور امنیت ملی عراق، در بغداد دیدار و گفتوگو کرد. الاعرجی گفت در این دیدار بر «اهمیت موفقیت مذاکرات میان واشینگتن و تهران و پایبندی همگان به گفتوگو و تنشزدایی برای دستیابی به ثبات پایدار در منطقه» تاکید شده است.
بنیاد دفاع از دموکراسیها با استناد به گزارش وبسایت خبری شفقنیوز نوشت قاآنی در سفر خود به عراق با رهبران گروههای شیعه این کشور دیدار کرده و آنها را در جریان جزییات گفتوگوهای هستهای تهران و واشینگتن قرار داده است.
بر اساس این گزارش، جمهوری اسلامی بهدنبال آن است که حمایت کشورهای عربی را از لغو تحریمهای بینالمللی علیه تهران به دست آورد و تمایل دارد این موضوع در دستور کار نشست آتی اتحادیه عرب قرار بگیرد.
نشست اتحادیه عرب
نشست مقامهای ارشد کشورهای عضو اتحادیه عرب ۲۷ اردیبهشت در عراق برگزار میشود، اما موضوع دعوت از احمد الشرع، رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه، برای شرکت این اجلاس در روزهای اخیر مناقشهبرانگیز شد.
الشرع که سرنگونی بشار اسد، یکی از مهمترین متحدان منطقهای تهران، را رقم زد و پیش از آن نیز بهعنوان عضو القاعده در عراق جنگیده بود، در این اجلاس شرکت نخواهد کرد.
بنیاد دفاع از دموکراسیها به نقل از وبسایت خبری کردستان ۲۴ نوشت چهرههای ارشد سیاسی شیعه عراقی در پیامهایی خصوصی به مقامهای این کشور نسبت به حضور الشرع در اجلاس اتحادیه عرب هشدار دادند.
آنها همچنین به محمد شیاع السودانی، نخستوزیر عراق، فشار آوردند از دعوت رسمی الشرع به این اجلاس صرفنظر کند.
فشارهای گروههای شیعه مورد حمایت جمهوری اسلامی در نهایت به عدم مشارکت رییسجمهوری دوره انتقالی سوریه در اجلاس اتحادیه عرب منجر شد.
توافقات مرزی تهران-بغداد و سرکوب گروههای کُرد
بنیاد دفاع از دموکراسیها گزارش داد اجرای توافقنامه امنیتی جمهوری اسلامی و عراق در دیدار قاآنی و مشاور امنیت ملی عراق مورد بحث و بررسی قرار گرفت.
الاعرجی اعلام کرد با فرمانده نیروی قدس سپاه درباره «تامین امنیت مرزها و اجرای مفاد توافق امنیتی» میان دو کشور گفتوگو کرده است.
شبکه روداو پیشتر به نقل از رسانهها در داخل ایران گزارش داده بود شورای امنیت ملی عراق بهصورت رسمی تمامی فعالیتهای سیاسی، رسانهای و اجتماعی احزاب مخالف جمهوری اسلامی را در خاک این کشور، از جمله در اقلیم کردستان، ممنوع اعلام کرده است.
به گزارش این رسانه، سرکوب مخالفان جمهوری اسلامی در عراق با حمایت مشاور امنیت ملی و نخستوزیر این کشور صورت گرفته است.
سرنوشت گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی در عراق
بنیاد دفاع از دموکراسیها در ادامه مطلب خود نوشت بحث درباره خلع سلاح گروههای شیعه وابسته به «بسیج مردمی عراق» یا همان حشد شعبی دستکم در شش ماه اخیر در فضای سیاسی عراق مطرح بوده است و مقامهای دولتی بارها بر لزوم محدود شدن سلاح و کنترل آن در عراق تاکید کردهاند.
نخستوزیر عراق ۲۴ اردیبهشت با هادی العامری و قیس خزعلی، دو تن از رهبران بانفوذ گروههای مسلح مورد حمایت جمهوری اسلامی، دیدار کرد.
سودانی گفت آمادگی عراق برای برگزاری اجلاس اتحادیه عرب در این دیدار مورد بررسی قرار گرفت.
او افزود: «این نشست گامی مهم در جهت تقویت روابط عراق و هماهنگی مواضع درباره مسائل و چالشهای جاری است، بهویژه با توجه به نقش فزاینده و محوری عراق در محیط عربی و منطقهای خود.»
به گزارش بنیاد دفاع از دموکراسیها، سودانی اما به موضوع خلع سلاح این گروهها اشارهای نکرد.
خبرگزاری رویترز ۱۸ فروردین گزارش داد چند گروه مسلح مورد حمایت تهران در عراق آمادگی خود را برای خلع سلاح اعلام کردهاند.
ارسطویی ۲۲ اردیبهشت در خانه هنرمندان تشییع و در قطعه هنرمندان در «بهشتزهرا» تهران به خاک سپرده شد.
تصاویر و ویدیوهای ثبتشده از مراسم تشییع این نویسنده، مترجم، شاعر و مدرس داستاننویسی درگذشته نشان میدهد گروهی از زنان بدون داشتن حجاب اجباری و در سکوت، پیکر او را بر شانههای خود میکشند و به سمت آرامگاه او حرکت میکنند.
انتشار تصاویر این حرکت زنان نویسنده که نمونهاش در حافظه جمعی ایرانیان در دورههای مختلف تاریخ ایران بهسختی به یاد آورده میشود، یکی از نشانههای زنده بودن جنبش «زن، زندگی، آزادی» است.
برخی، تصاویر تشییع پیکر این نویسنده بر دوش زنان بدون حجاب اجباری را نمادی از بازتاب روحیه آزاداندیش ارسطویی و باورهایش به آزادیهای فردی و اجتماعی دانستند.
شماری نیز از این رخداد بهعنوان نشانهای از ادامه مبارزه زنان در برابر نیروی سرکوب و سنتهایی که قرنها در سایه نظام مردسالار زندگیشان را نشانه رفته است، نام بردند.
این تصاویر یادآور صحنههایی است از جنس حرکت زنانی که در مراسم خاکسپاری مهسا (ژینا) امینی در سقز، روسریهای خود را برداشتند و در هوا تکان دادند.
و همچنین یادآور میدانداری زنان در جنبش «زن، زندگی، آزادی» و یادآور سوگواری مادران لُر که در مراسم خاکسپاری فرزند کشتهشدهشان در اعتراضات علیه جمهوری اسلامی، «کِل» کشیدند و «مِینا» (روسری زنان لر) خود را در هوا چرخاندند.
حساب کاربری «زنان ایران» در اینستاگرام با اشاره به مراسم تشییع ارسطویی نوشت: «نخستین بار زنان به صورت یکدست و یکپارچه زیر تابوت زنی را گرفتند و تا خانه ابدی بدرقهاش کردند.»
اسدالله امرایی، نویسنده و مترجم، نیز با انتشار تصویری از مراسم خاکسپاری ارسطویی، گفت: «زنان با هر لباس و پوششی که دلشان میخواست، شیوا ارسطویی را تشییع کردند.»
مظاهر شهامت، شاعر و نویسنده، هم نوشت: «تابوت شیوا ارسطویی بر دوش زنان هموطن!»
ارسطویی متولد اردیبهشت ۱۳۴۰ در تهران بود و ۱۶ اردیبهشت ۱۴۰۴ در ۶۴ سالگی از دنیا رفت.
او در دوران فعالیت خود هشت رمان، دو مجموعه داستان و دو مجموعه شعر منتشر کرد.
از آثارش میتوان به رمانهای «او را که دیدم زیبا شدم» و «بیبی شهرزاد» و مجموعه داستانهای «آفتاب و مهتاب» و «آمده بودم با دخترم چای بخورم» اشاره کرد.
ارسطویی از مدافعان آزادی بیان و یکی از ۱۳۴ نویسنده آزادیخواه امضاکننده بیانیه «ما نویسندهایم» در اعتراض به سانسور بود و از سال ۱۳۷۸ به عضویت کانون نویسندگان ایران درآمد.
در سالهای گذشته گاه به گاه تصاویری از دل جامعه، چشمهای رهگذران را به خود میخکوب کرده است؛ از جمله تصاویر زنانی که در نقطهای از ایران، پیکر عزیز درگشتهشان را بر دوش میکشند و اجازه نمیدهند طبق سنتهای تحمیلشده، تابوت عزیزانشان بر شانهها و دستان مردان حمل شود.
زنی که تابوی خوانندگی زنان کُرد در ایران را شکست
پیکر فتانه ولیدی، خواننده کُرد که مهرماه ۱۴۰۳ در سن ٧١ سالگی از دنیا رفت، روی دوش زنان تشییع و در زادگاهش سنندج به خاک سپرده شد.
ولیدی به زبان کرُدی ترانه میخواند و با حسن کامکار، آهنگساز و بنیانگذار گروه کامکارها، کار کرده بود.
این هنرمند نخستین کسی بود که تابوی خوانندگی زنان کُرد در ایران را شکست و پیش از انقلاب ۱۳۵۷ در برنامه کودک رادیو ایران همخوانی کرد، اما پس از روی کار آمدن جمهوری اسلامی فرصت شنیده شدن صدایش از مردم گرفته شد.
به گفته حسین علیزاده، فیلم «نیوه مانگ» بهمن قبادی بر اساس زندگی این هنرمند ساخته شده است.
ماهور زیر تابوت پدر
احمدرضا احمدی، شاعر و نویسنده برجسته و از پایهگذاران «موج نو» در شعر ایران، تیرماه ۱۴۰۲ در سن ۸۳ سالگی و پس از مدتها تحمل بیماری در تهران از دنیا رفت.
ماهور احمدی، فرزند او، با وجود ممانعت مسئولان کانون پرورشی فکری کودکان و نوجوانان از سخنرانی در مراسم تشییع پدرش، بدون حجاب اجباری شعرخوانی و سخنرانی کرد.
او در سخنرانیاش گفت: «پدرم هیچوقت نان سیاست را نخورد، اما سیاسیترین شعرها را سرود و با اجبار از کانون بازنشستهاش کردند.»
تصویر ماهور در مراسم تشییع پیکر پدرش در حالی که بهعنوان تنها زن بدون حجاب اجباری زیر تابوت او رفت و پیکرش را بر دوش کشید و به خاک سپرد، در حافظه جمعی مردم ثبت شده است.
ماهور ۱۸ اسفند ۱۴۰۲ همزمان با روز جهانی زن خبر داد قوه قضاییه جمهوری اسلامی برای او بهدلیل حضور در مراسم تشییع پیکر پدرش و گرفتن تابوت او بدون حجاب اجباری پرونده تشکیل داد و او را ابتدا به حبس و سپس به جریمه محکوم کرد.
پیکر محمد ملکی بر شانههای نرگس محمدی و شهناز اکملی
نرگس محمدی، فعال حقوق بشر و برنده جایزه نوبل صلح و شهناز اکملی، مادر مصطفی کریمبیگی، از کشتهشدگان اعتراضات سال ۱۳۸۸، آذرماه ۱۳۹۹ در مراسم خاکسپاری محمد ملکی، فعال سیاسی مخالف جمهوری اسلامی، زیر تابوت او رفتند و پیکرش را بر شانههای خود حمل کردند.
محمدی در حالی که تابوت ملکی را بر دوش داشت، با صدایی رسا گفت: «درودبرمرد آزادیخواه ایران. مجاهد نستوه. درود بر آزادی و عدالت.»
این فعال حقوق بشر در ادامه این مراسم در خصوص شخصیت و سوابق ملکی سخرانی کرد و گفت: «ملکی یک عمر برای آزادی جنگید و یک عمر مقابل استبداد ایستاد و نفسی نیاسود. زندگی او سراسر مقاومت و مبارزه بود و در مبارزه برای احقاق حقوق ملت، لحظهای درنگ نکرد.»
کاربران شبکههای اجتماعی در آن زمان تصاویر و ویدیوهای بسیاری از این رخداد منتشر کردند و از آن بهعنوان حرکتی شجاعانه و ساختارشکن در راستای شکستن سنتهای زنستیزانه یاد کردند.
تشییع «کاملا مردانه» پیکر فروغ فرخزاد
فروغ فرخزاد، شاعر نامدار ایرانی، ۲۴ بهمن ۱۳۴۵ از دنیا رفت و پیکرش دو روز بعد با حضور خانواده، دوستان و علاقهمندانش در گورستان ظهیرالدوله به خاک سپرده شد.
نام فروغ یادآور شورش و عصیان زنی است که در برابر ظلم و تبعیض و نابرابری ایستاد و صدای حقخواهی زنان ایرانی را در آثارش فریاد زد؛ کسی که در شعرهایش رنجها و فعالیتهای روزمره زنان در خانه را به تصویر کشید.
حدود ۶۰ سال از خاکسپاری فروغ گذشت و روایتهای نقلشده از مراسم تشییع و خاکسپاری این شاعر نامدار حاکی از آن است که این مراسم بهطور کامل فضایی «مردانه» داشته است.
تصاویر منتشر شده از مراسم خاکسپاری فروغ نشان میدهد مردانی از چهار سو زیر تابوتش را گرفته، پیکرش را بر دوش کشیده و به خاک میسپارند.
آنچه در فاصله ۶۰ ساله میان خاکسپاری فروغ فرخزاد تا خاکسپاری شیوا ارسطویی، دو نویسنده پیشرو، ساختارشکن و هنجارگریز، به چشم میآید، تفاوتهای ظاهری تشییع دو پیکر نیست؛ بلکه تحقق شعار «زن، زندگی، آزادی» در حرکتهای شجاعانه زنان ایرانی است.
با گذشت دو سال و هشت ماه از آغاز جنبش «زن، زندگی، آزادی» و رخدادهای پس از آن، فضای اینروزهای جامعه ایران نشان میدهد زنان همچنان در مسیر مبارزه برای تحقق خواستههایشان گام برمیدارند.
