گیدئون ساعر، وزیر امور خارجه اسرائیل، در مصاحبه با روزنامه تلگراف با اشاره به تهدیدهای فزاینده برنامه هستهای جمهوری اسلامی، نسبت به هرگونه سهلانگاری در مقابله با آن هشدار داد.
او در این مصاحبه که شنبه ۳۰ فروردین و همزمان با دور دوم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا منتشر شد، گفت: «اکنون جمهوری اسلامی در موقعیتی نسبتا ضعیف قرار دارد و باید از این فرصت برای رسیدن به هدف استفاده کرد، نه اینکه به تهران اجازه داده شود با وقتکشی، شرایط را به نفع خود تغییر دهد.»
وزیر امور خارجه اسرائیل در واکنش به گزارش نیویورکتایمز مبنی بر مخالفت دونالد ترامپ با حمله احتمالی اسرائیل به تاسیسات هستهای جمهوری اسلامی گفت: «من عضو کابینه امنیتی هستم و در جریان تمام جلسات محرمانه قرار دارم، اما به یاد نمیآورم که چنین تصمیمی اتخاذ شده باشد.»
او افزود: «او گفت ما گفتوگوهای مستقیم با آمریکا داریم و در تماس دائم با متحدان اروپایی خود هستیم.»
ساعر تاکید کرد که اسرائیل به جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای متعهد است و اگر این هدف از راه دیپلماتیک محقق شود، پذیرفته خواهد شد.
با وجود این، وزیر امور خارجه اسرائیل نسبت به پایبندی جمهوری اسلامی به تعهداتش ابراز تردید کرد و افزود: «تهران همواره تعهدات بینالمللیاش را به سخره گرفته است. بعید میدانم که اینبار هم بهدنبال توافقات سطحی برای فرار از راهحل واقعی نباشد.»
او همچنین با اشاره به اظهارات اخیر استیو ویتکاف، نماینده ويژه دونالد ترامپ، درباره برچیدن کامل برنامه هستهای جمهوری اسلامی گفت: «بهنظر من دولت فعلی آمریکا این موضوع را در اولویت خود قرار داده و متعهد به مقابله با آن است. مهمترین اصل، رسیدن به هدف است؛ ایران نباید به سلاح هستهای دست یابد.»
وزیر امور خارجه اسرائیل با تاکید بر اینکه تهدید جمهوری اسلامی فقط متوجه اسرائیل نیست، گفت: «ما دیدیم که ایران در جنگ اوکراین با ارسال سلاح، پهپاد و اطلاعات به روسیه کمک کرد. این خطر بزرگی است که حکومت افراطی ایران به خطرناکترین سلاح جهان مجهز شود. موشکهای ایران امروز توان رسیدن به خاک اروپا را دارند.»
او همچنین هشدار داد که دستیابی حکومت ایران به بمب اتم، رقابت هستهای در منطقه را شعلهور خواهد کرد.
وزیر امور خارجه اسرائیل گفت: «در چنین شرایطی، کشورهای دیگری مانند عربستان سعودی، مصر، ترکیه و دیگر قدرتهای منطقه نیز برای دستیابی به سلاح هستهای تلاش خواهند کرد، که این مسئله تبعات سنگینی برای امنیت خاورمیانه و حتی فراتر از آن خواهد داشت.»
گیدون ساعر با اشاره به تهدیدهای مستقیم جمهوری اسلامی علیه موجودیت اسرائیل گفت: «آنها دو بار با صدها موشک به اسرائیل حمله کردند، از گروههای نیابتی مانند حزبالله، حماس و حوثیها برای بیثبات کردن خاورمیانه استفاده کردند. اگر بدون بمب اتم توانستند چنین کاری کنند، تصور کنید با داشتن چتر هستهای چه خواهند کرد.»
علی خامنهای در آبان ۱۳۹۵، تا کنون در ۴۳ سخنرانی، از دونالد ترامپ به طور مستقیم و غیر مستقیم یاد کرده است.
اوایل و زمانی که هنوز ترامپ کارش را در دور اول ریاست جمهوری آمریکا آغاز نکرده بود، خامنهای مشتاقانه او را به عنوان شخصی خارج از دو جریان سیاسی سنتی آمریکا (دموکرات و جمهوریخواه) تحسین میکرد. اما خیلی زود پس از موضعگیریهای صریح ترامپ، خامنهای او را «چاقوکش» تازهکار معرفی کرد و سیل فحاشیها و طعنهها علیه ترامپ آغاز شد.
این روند تا پیش از مرگ قاسم سلیمانی ادامه داشت، به طوری که دو روز پیش از مرگ او، خامنهای در یک سخنرانی خطاب به ترامپ به او گفت «شما غلط میکنید» اما از زمانی که خامنهای پس از انتشار خبر مرگ سلیمانی با خانواده او دیدار کرد، طعنه و فحاشی به ترامپ در سخنرانیهای او متوقف شد، تنها اشارههای غیر مستقیم و نرمی مانند حواله دادن به عدالت الهی در سخنان او علیه ترامپ دیده میشود.
پس از شکست ترامپ در انتخابات سال ۱۳۹۹ ریاست جمهوری در آمریکا، بار دیگر فحاشی و طعنه به ترامپ آغاز شد. خامنه در دور جدید ریاست جمهوری ترامپ، با احتیاط بیشتری درباره او اظهار نظر کرده، یا اسمی از او نبرده و یا موضعی خنثی در برابر او اتخاذ کرده است.
تا پیش از ریاست جمهوری ترامپ: «واضح و صریح حقایق را میگوید»
۱۲ آبان ۱۳۹۵ علی خامنهای در جریان دیداری بهمناسبت ۱۳ آبان، با تمجید از صداقت ترامپ، که در آن زمان نامزد ریاست جمهوری آمریکا بود، گفت او «واضح» و «صریح» در مناظره با هیلاری کلینتون، «حقایق» را بیان میکند.
خامنهای در ادامه این دیدار، به کلینتون، رقیب ترامپ بابت پوپولیستی خواندن اظهارات ترامپ خرده گرفت و گفت: «چرا عوامگرایانه؟ برای خاطر اینکه حرفهایش [حرفهای ترامپ] را مردم نگاه میکردند، میدیدند درست است.»
خامنهای در ادامه، با استقبال از گفتههای ترامپ راجع به اختلاف طبقاتی در جامعه آمریکا به نقل قول سخنان او پرداخت و تاکید کرد «اینکه شما میگویید مرگ بر آمریکا، یعنی مرگ بر این چیزها [که ترامپ راجع به ایجاد اختلاف طبقاتی گفت]»
۲۶ آبانماه ۱۳۹۵، این بار خامنهای در دیدار با مردم اصفهان، با اشاره به پیروزی ترامپ در انتخابات، مجددا انتقادهای او به نحوه اداره آمریکا را بازگو کرد. خامنهای، انتقادهای ترامپ از اداره آمریکا را نشانهای بر درست بودن تحلیلهای پیشین خود دانست و با گلایه از «بی بصیرتی» نخبگان سیاسی، خواستار افزایش بصیرت آنان شد. او البته تصریح کرد انتخابات آمریکا برایش مهم نیست و قضاوتی درباره آن ندارد.
۱۹ بهمنماه ۱۳۹۵، در جریان دیدار با فرماندهان نیروی هوایی ارتش، خامنهای به اظهارات روز ۱۴ بهمنماه ترامپ که نوشته بود: «ایران نفسهای آخرش را میکشید و در آستانه فروپاشی بود، تا اینکه آمریکا به میان آمد و با توافق هستهای به این کشور زندگی دوبارهای به آنها بخشید» واکنش نشان داد.
او با انتقاد از اقدامات دولت باراک اوباما، گفت بابت برجام متشکر نیست، اما «از این آقایی که تازه آمده [ترامپ]، متشکریم؛ تشکر ما بهخاطر این است که زحمت ما را کم کرد و چهره واقعی آمریکا را نشان داد.»
در ابتدای ریاست جمهوری دور اول: «چاقوکش تازهکار است، توی دهنش میخورد»
۲۲ خرداد ماه ۱۳۹۶، خامنهای در دیدار با مقامات جمهوری اسلامی، از دیدارهای ترامپ با مقامات عربستان سعودی که او آنها را «روسایِ نظام قرون وسطایی قبیلهایِ عربستان سعودی» نامید انتقاد کرد و اقدام ترامپ را «رسوایی» و «لکه ننگ» توصیف کرد.
در این دوران روابط جمهوری اسلامی و عربستان سعودی در پی اعدام نمر باقر النمر و حمله هواداران جمهوری اسلامی به اماکن دیپلماتیک عربستان سعودی در ایران پر تنش بود.
۲۸ خرداد ۱۳۹۶ نیز، خامنهای در دیدار خانوادههای «شهدای مرزبان و مدافع حرم» ترامپ را «این بابایی که تازه سر کار آمده» توصیف کرد. او با بیان اینکه «چاقوکشهای» تازهکار، تا زمانی که «تو دهانشان بخورد» نمیدانند حساب و کتاب چیست، ترامپ را «چاقوکشی تازهکار» نامید.
۳۰ شهریور ۱۳۹۶، رهبر جمهوری اسلامی دیداری با اعضای مجلس خبرگان، نطق ترامپ در مجمع عمومی سازمان ملل را «ابلهانه» توصیف کرد. او ادبیات ترامپ را «زشت، سخیف، گانگستری، کابویی، پر از خلاف، پر از دروغ، آشفته» توصیف کرد. همچنین ترامپ را شخصی «عصبانی، درمانده، سبک مغز» خواند و گفت آمریکاییها باید احساس شرم کنند و میکنند.
حدود یک ماه بعد، رهبر جمهوری اسلامی ۲۶ مهرماه سال ۱۳۹۶ دیداری با کسانی که «نخبگان جوان علمی» معرفی شدند برگزار کرد. در این دیدار، خامنهای ترامپ را «شارلاتان و بی چاکدهن» معرفی کرد و سخنان او را «اباطیل و یاوهگویی» توصیف کرد. او در پایان تاکید کرد که اقتصاد کشور باید طوری تقویت شود که «با نعره یک ترامپی» نلرزد.
خامنهای در این دیدار بازهم تاکید کرد پرداختن به سخنان ترامپ «ضایع کردن وقت» است. با وجود این، او پس از حدود دو هفته، در دیدار بعدی که به مناسبت ۱۳ آبان سال ۱۳۹۶ برنامهریزی شده بود، باز هم به ترامپ پرداخت و او را «احمق» و سخنانش را «ابلهانه» توصیف کرد.
در ششم دیماه ۱۳۹۶، خامنهای ترامپ را با رونالد ریگان، چهلمین رییس جمهوری آمریکا در سالهای ۱۹۸۱ تا ۱۹۸۹ میلادی مقایسه کرد. او گفت ریگان با اینکه از ترامپ قویتر و عاقلتر بود، از دنیا رفت و به گفته خامنهای «جسمش پوسیده و روحش در عذاب الهی» است، اما جمهوری اسلامی همچنان بر جاست. او همچنین به طعنه گفت بازیگری ریگان از ترامپ بهتر بود.
۲۵ فروردین ۱۳۹۷، خامنهای در دیدار با «مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی» ترامپ را «دروغگوی واضح و فاضح» خواند که داعش را خود ایجاد کرده و حال مدعی حذف آن است.
![در دیدار مسئولان نظام و سفرای کشورهای اسلامی، مورخ ۲۵ فروردین ۱۳۹۷ : «این نطقی که رئیسجمهور آمریکا(ترامپ) همین چند ساعت قبل از این کرد....دروغ واضح و فاضح [است]»](https://i.iranintl.com/images/rdk9umy0/production/2dad98e2852fea5e22ab0098ee425cc41e50e285-2500x1666.jpg?w=992&h=661&q=80&fit=max&auto=format)
پس از خروج از برجام: «یک سینه حرف راجع به اروپاییها دارم»
۱۸ اردیبهشت ۱۳۹۷، ترامپ بهطور رسمی اعلام کرد از برجام خارج میشود.یک روز بعد، خامنهای به دانشگاه فرهنگیان رفت و در آنجا سخنرانی کرد. او سخنان ترامپ درباره آغاز فشار حداکثری را «سخیف و سبک» توصیف و به او گفت «آقای ترامپ! شما غلط میکنید.»
دوم خرداد ۱۳۹۷، خامنهای در دیدار با مسئولان جمهوری اسلامی، از آنها خواست تقصیر رخدادهایی مانند خروج از برجام را به گردن ترامپ نیندازند. او تاکید کرد سایر روسای جمهوری آمریکا نیز رفتارهای مشابهی داشتند. در این دیدار او ترامپ و وزیر امور خارجه آمریکا و غربیها را «گستاخ، طلبکار،وقیح، چشمسفید، پررو» خواند.
در خطبه نماز عید فطر که ۲۵ خردادماه ۱۳۹۷ برگزار شد، خامنهای از ترامپ نام برد و مانند گذشته، فحش یا صفت خاصی برای او به کار نبرد. در دیدار هیئت دولت نیز که ۲۴ تیرماه ۱۳۹۷ برگزار شد، بازهم به گفتههای ترامپ اشاره کرد، اما ناسزایی برای او به کار نبرد. به جای ترامپ - در شرایطی که ترامپ با اروپا اختلاف نظرهای علنی داشت- گفت «یک سینه حرف» راجع به «ذات خبیث» اروپاییها دارد.
در دیدار عمومی ۲۲ مرداد ۱۳۹۷، خامنهای پیشنهاد مذاکره ترامپ را رد کرد، اما بازهم ناسزایی به او نگفت، اما ترامپ را با ریگان مقایسه و گفت در دوره او که آمریکا قدرتمندتر بود، جمهوری اسلامی با آمریکا مذاکره نکرد و بازهم مذاکره نخواهد کرد.
چهارم آذرماه ۱۳۹۷، خامنهای در دیدار با «مسئولان نظام و میهمانان کنفرانس وحدت اسلامی» ترامپ را «یاوهگو» خواند. ۲۲ آذرماه ۱۳۹۷، رهبر جمهوری اسلامی در دیدار با «خانواده شهدا»، از ترامپ نام برد، اما بازهم فحش یا صفت خاصی به او نداد و به جای آن دشمنان جمهوری اسلامی و آمریکا را غرق در «لجن، فساد اخلاقی، فساد سیاسی» دانست.
سوم بهمنماه ۱۳۹۷، رهبر جمهوری اسلامی دیداری با «مسئولان و محققان ستاد توسعه علوم شناختی» داشت. در این دیدار خامنهای مشابه دیدار دوم خرداد ماه، با اشاره به تنشها بین آمریکا و مکزیک، مجددا تاکید کرد رفتارهای آمریکا- که او آنها را «سلطهگرانه» توصیف کرد- مختص به ترامپ نیست و در سایر دولتها هم به شکل دیگری رواج داشته است. او در ادامه مشابه دیدار ۲۴ تیرماه، در کنار حمله به آمریکا، به اروپا اشاره کرد و تاکید کرد باید به اروپاییها سوءظن داشت.
در دیدار سالانه با کارکنان نیروی هوایی ارتش که ۱۹ بهمنماه ۱۳۹۷ برگزار شد، خامنهای تاکید کرد «مرگ بر آمریکا» که از جمله شعارهای محبوب هواداران جمهوری اسلامی است، مرگ بر ملت آمریکا نیست، بلکه هدف آن «ترامپ، جان بولتون و مایک پمپئو» است.
۱۹ فروردین ۱۳۹۸، خامنهای در دیدار با «جمعی از پاسداران و خانوادههای آنان» با ذکر آیهای از قرآن، ترامپ را «اَلَّذینَ کَفَروا» خواند که فریب خورده و در حالی که فکر میکند در راه قله است، در واقع در حال حرکت به حضیض است. او در این دیدار هم ناسزاهای کلی به آمریکا و دشمنان جمهوری اسلامی داد، اما بازهم از فحاشی به شخص ترامپ خودداری کرد.
۲۴ اردیبهشت سال ۱۳۹۸، تقریبا در اولین سالروز خروج ترامپ از برجام، خامنهای دیداری با «مسئولان نظام» ترتیب داد. در این دیدار، او بازهم ترامپ را با روسای جمهوری پیشین آمریکا مقایسه کرد و گفت آمریکا در سال ۱۳۵۷، در زمان ریاست جمهوری جیمی کارتر - ریسجمهوری دموکرات آمریکا- قدرتش از «این بابا که حالا سر کار است» بیشتر بود. او در این دیدار به ترامپ فحش مستقیم نداد، اما در مقایسه با کارتر، ترامپ را «کم عقلتر، کم قدرتتر و کمتوان از نظر مالی» توصیف کرد.
در سخنرانی رهبر جمهوری اسلامی بهمناسبت سالروز مرگ خمینی در ۱۴ خرداد ماه ۱۳۹۸، این بار خامنهای صریحتر به ترامپ حمله کرد و او را شخصی دانست که درباره «تعادل روانی، تعادل فکری و تعادل اخلاقی» او تردید وجود دارد؛ خامنهای تاکید کرد انتخاب فردی با «مختصات آقای ترامپ» نشانه افول آمریکا است.
چهارم مهرماه ۱۳۹۸، خامنهای در دیدار با اعضای مجلس خبرگان، به پیشنهاد مذاکره از سوی ترامپ اشاره کرد و گفت «این آدم بلد نیست درست صحبت بکند.»
دو روز پیش از مرگ سلیمانی: «ترامپ غلط میکند»
در سخنرانی ۱۱ دیماه ۱۳۹۸، لحن خامنهای مجددا تند شد. او با اشاره به توییت ترامپ که به جمهوری اسلامی درباره اقدامات نظامی در منطقه هشدار داده و آن را تهدید کرده بود، گفت «غلط میکنید» و در ادامه مدعی شد مردم منطقه از آمریکاییها متنفرند و رخدادهای منطقه ربطی به جمهوری اسلامی ندارد.
۱۳ دیماه ۱۳۹۸، دو روز پس از سخنرانی خامنهای، قاسم سلیمانی، فرمانده سپاه قدس، شاخه برون مرزی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در عراق با دستور ترامپ مورد هدف قرار گرفت.
![نماز جمعه ۲۷ دیماه ۱۳۹۸، پس از مرگ قاسم سلیمانی: «رئیس جمهور آمریکا(ترامپ) به زبان خودش اعتراف میکند [که ما کشتیم] خدای متعال میزند پشت گردن افراد که خودشان اعتراف کنند.»](https://i.iranintl.com/images/rdk9umy0/production/986b26620ebd40d08c8b64530cbd8cfe16280111-2500x1667.jpg?rect=0,1,2500,1666&w=992&h=661&q=80&fit=max&auto=format)
پس از مرگ سلیمانی: «خدای متعال پسگردنی میزند»
خامنهای پس از مرگ سلیمانی، در شش رویداد هیچ اشارهای به شخص ترامپ نکرد، تنها در نماز مورخ ۲۷ دیماه، بدون نام بردن از او گفت رییسجمهوری آمریکا به هدف قرار دادن سلیمانی اعتراف کرده است و «خدای متعال میزند پشت گردن افراد که خودشان اعتراف کنند.»
در سخنرانی عمومی ۱۶ بهمنماه ۱۳۹۸ خامنهای به نقد شیوه انتخابات در آمریکا پرداخت و گفت این شیوه باعث شد که ترامپ با وجودی که تعداد آرای عمومی او کمتر از رقیبش (هیلاری کلینتون) بود، به عنوان رییسجمهوری انتخاب شود.
او در ادامه نیز با اشاره به طرح معامله قرن، گفت این طرح قبل از «مردن ترامپ» میمیرد. با وجود این، او هیچ اشاره مستقیمی به ترامپ نکرد.
خامنهای ۲۹ بهمنماه ۱۳۹۸ نیز درباره ترامپ صحبت کرد. اینبار او به نقل از یک سناتور آمریکایی که نام نبرد، به نقد عملکرد اقتصادی ترامپ پرداخت و گفت او اوضاع اقتصادی را برای پولدارها بهتر کرده است. اما هیچ ناسزا یا فحشی به ترامپ نداد.
تا ۲۸ اردیبهشتماه ۱۳۹۹، خامنهای اشاره مستقیمی به ترامپ نداشت، اما در این تاریخ در یک ارتباط تصویری با «نمایندگان تشکلهای دانشجویی» برای تحقیر ترامپ را «دکتر ترامپ» نامید و او و اعضای کابینهاش را عامل تنفر ملتها از آمریکا توصیف کرد. با وجود این، همچنان از فحاشی به او خودداری کرد.
هشتم تیرماه ۱۳۹۹، خامنهای در ارتباط تصویری با همایش سراسری قوه قضائیه، در حالی که از سیستم قضایی آمریکا انتقاد میکرد، ترامپ را به طعنه «رییسجمهوری محترم آمریکا» خطاب کرد.
![۱۹ بهمن ۱۳۹۹، پس از اتمام دور اول ریاست جمهوری ترامپ: «امیدشان این بود که در عید ژانویه ۲۰۱۹ بساط [جمهوری اسلامی] جمع شده و آنها میآیند اینجا جشن میگیرند. حالا خود آن شخص (جان بولتون) که به زبالهدان تاریخ رفت، رئیسش(ترامپ) هم با لگد و با افتضاح از کاخ سفید اخراج شد و هر دو به زبالهدان تاریخ رفتند»](https://i.iranintl.com/images/rdk9umy0/production/db18f66c23a36b5b0cb4711247d2158069b5343c-2500x1667.jpg?rect=0,1,2500,1666&w=992&h=661&q=80&fit=max&auto=format)
پس از پایان دور اول ریاست جمهوری ترامپ: «احمق سبکمغز گموگور شد»
در ۱۳ آبانماه ۱۳۹۹، در آستانه انتخابات آمریکا، خامنهای در جریان متهم کردن ترامپ به تقلب در انتخابات به نفع خود در مقابل رقیبش جو بایدن، از ترامپ یاد کرد، اما هیچ صفت یا فحشی به او نداد.
در ۲۶ آذر ماه ۱۳۹۹، پس از روشن شدن نتایج انتخابات آمریکا که در آن جو بایدن پیروز شد، خامنهای در دیدار با دستاندرکاران مراسم سالروز مرگ قاسم سلیمانی، هشدار داد که آمریکای ترامپ با آمریکای اوباما تفاوت چندانی ندارد.
اظهار نظر بعدی مربوط به ۱۹ بهمنماه ۱۳۹۹ است. دیگر جو بایدن بهطور رسمی دوران ریاست جمهوری خود را آغاز کرده و ترامپ نیز از قدرت کنار رفته بود. خامنهای در دیدار با «فرماندهان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش» دوباره حملات به ترامپ را آغاز کرد. او گفت ترامپ با « لگد و افتضاح» از کاخ سفید «اخراج» شد و به «زبالهدان» تاریخ پیوسته و «سقوط» کرده است. او همچنین ترامپ را رییسجمهوری «ناباب» آمریکا نامید.
ترامپ موضوع پیام تحویل سال ۱۴۰۰ خامنهای هم بود. او در این پیام ترامپ را «احمق» خواند. خامنهای عدم پیروزی ترامپ در انتخابات سال ۱۳۹۹ آمریکا را «گم و گور شدن مفتضح» ترامپ تعبیر کرد.
در هفتم تیرماه و هفتم شهریور ماه ۱۴۰۰، خامنهای در دیدار با رییس و مسئولان قوه قضائیه و رییسجمهوری و هیئت دولت، از ترامپ در جریان انتقاد از سیاستهای آمریکا و اروپا در برجام نام برد، اما فحشی به او نداد.
۱۱ دیماه ۱۴۰۰، خامنهای در دیدار با خانواده و دستاندکاران برگزاری سالگرد مرگ قاسم سلیمانی، گفت ترامپ پس از آنکه «تقاص دنیوی» خود را پس بدهد «گموگور» خواهد شد و به «زبالهدان تاریخ» خواهد پیوست. او یکبار دیگر تاکید کرد جای ترامپ در «زبالهدان» است.
۱۹ بهمنماه ۱۴۰۰، خامنهای در دیدار فرماندهان و کارکنان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش، ترامپ را رییسجمهوری توصیف کرد که تتمه آبروی آمریکا را برد.
۱۱ آبان ۱۴۰۱، رهبر جمهوری اسلامی، انتخاب ترامپ در دور قبل ریاست جمهوری آمریکا را نشانه «انحطاط» آمریکا دانست و تاکید کرد که ترامپ «دیوانهای» بود که «ساقط» شد. در ۲۹ آبانماه ۱۴۰۱ که خامنهای در دیداری با برخی از مردم اصفهان، ترامپ را «سبکمغز» خطاب کرد.
احتیاط در دور دوم ریاست جمهوری ترامپ
در دیدار ۱۶ فروردین سال ۱۴۰۲ خامنهای با مسئولان نظام، و ۳۰ خردادماه با «مسئولان ستاد برگزاری کنگره بینالمللی شهدای مقاومت و مدافع حرم» او از ترامپ نام برد، اما فحشی به او نداد.
او در سخنرانیهای ۱۹ بهمن ۱۴۰۳ در دیدار «فرماندهان نیروی هوایی و پدافند هوایی ارتش» و دیدار دانشجویان در ۲۲ اسفند ۱۴۰۳، که پس از آغاز به کار دور دوم ترامپ انجام شد، به او اشاره کرد، اما صفت خاصی مانند گذشته برای او به کار نبرد.
خامنهای از سال ۱۴۰۳ و جدی شدن حضور ترامپ در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا، بهطور کلی رویکردی محتاطانه درباره او در پیش گرفت.
بر خلاف دورههای قبلی، او به هیچ وجه تا کنون از ترامپ نام نبرده است. حتی پس از انتشار خبر ارسال نامه، خامنهای در دیدارها به جز دیدار ۲۲ اسفندماه، که از «رییسجمهوری» آمریکا یاد کرد، اشارهای به جایگاه حقوقی ترامپ هم نکرده است.
در آن دیدار هم رهبر جمهوری اسلامی هیچ صفتی برای ترامپ به کار نبرد و صرفا به پاره کردن برجام در دور قبلی اشاره کرد و با گلایه گفت: «همین شخص، مذاکره تمامشده، کاملشده، امضا شده را از میز بیرون انداخت و پاره کرد؛ با این آدم چه جور میشود مذاکره کرد؟»
از زمان همین سخنرانی تاکنون، در یک ماه اخیر، یک دور مذاکره در عمان برگزار شده و مذاکره دیگر در رم در حال برگزاری است و خامنهای همچنان در سخنانش نه تنها به ترامپ حمله نمیکند بلکه میکوشد تا آنجا که ممکن است کمتر به رییسجمهوری آمریکا اشاره کند.
ناتوانی در تحلیلهای دقیق و اتخاذ استراتژیهای درست از سوی عباس عراقچی، بهویژه در دور جدید مذاکرات بین جمهوری اسلامی و ایالات متحده نیز به چشم میخورد.
اگرچه مقام وزیر امور خارجه در جمهوری اسلامی معمولا تصمیمگیرنده در سیاستگذاریهای کلان نیست و تصمیم اصلی در سطح رهبر و دیگر مقامهای عالیرتبه اتخاذ میشود اما وظیفه دیپلماتها و بهویژه وزیر امور خارجه، پیشبرد و تبیین موثر سیاستهای خارجی در عرصه عمومی و رسانههاست.
در این زمینه نیز عراقچی نتوانسته بهطور موثر تصویر منسجمی از سیاست خارجی جمهوری اسلامی ارائه دهد؛ کاری که خلف او، محمدجواد ظریف، با آن آشنا بود.
دروغها و تناقضات در مذاکرات هستهای
یکی از مهمترین ضعفهای عراقچی در دیپلماسی، اظهارات متناقض و دروغهای او در رابطه با مذاکرات هستهای بوده و هست.
از نمونههای بارز این مسئله، وقتی بود که او اعلام کرد مذاکرات ایران و ایالات متحده «بهصورت غیرمستقیم» خواهد بود اما چند ساعت بعد، کارولین لوِت، سخنگوی کاخ سفید، تاکید کرد که این مذاکرات بهصورت مستقیم انجام خواهد شد.
در پاسخ، سخنگوی وزارتخانه تحت هدایت عراقچی بار دیگر تاکید کرد مذاکرات غیر مستقیم خواهد بود اما این بار دونالد ترامپ، رییسجمهوری ایالات متحده صراحتا از «مذاکرات مستقیم» سخن گفت.
عراقچی در واکنش به افشای شکل مذاکرات، سراسیمه با انتشار پستی به زبان انگلیسی در شبکه ایکس، تلاش کرد مجددا بگوید که مذاکرات غیرمستقیم است.
با پایان دور اول مذاکرات در مسقط، باز هم مقامات آمریکایی گفتند که مذاکرات مستقیم بوده است اما عراقچی در مصاحبهای گفت که تنها به منظور رعایت «نزاکت دیپلماتیک»، با هیئت آمریکایی سلام و احوالپرسی کرده است اما یک روز پس از این اظهارات، وبسایت آکسیوس افشا کرد که طرفین دستکم ۴۵ دقیقه مذاکره مستقیم داشتند.
در واقع اصرار عراقچی و وزارتخانه تحت هدایت او بر فرم مذاکره به جای محتوا، باعث شد تا چهره هیئت ایران مخدوش شود و ناظران آنها را ضعیف ارزیابی کنند.
به نظر میرسد عراقچی تصور میکرد که میتواند با تکیه بر فرم مذاکرات، توجه افکار عمومی را از محتوا و امتیازهایی که جمهوری اسلامی به طرف مقابل میدهد، منحرف کند اما نتیجه این عملکرد نه تنها برای او مثبت نبود، بلکه بیش از پیش جمهوری اسلامی را در مظان اتهام قرار داد و حتی پایگاه «خودیها» را نسبت به عملکرد جمهوری اسلامی بدبین کرد.
ادعای غلط درباره تورقوزآباد
نمونه دیگری از اظهارات فریبنده عراقچی، واکنش او به سخنان بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در خصوص تاسیسات هستهای مخفی ایران در منطقه تورقوزآباد بود.
نتانیاهو در تاریخ ۲۷ سپتامبر ۲۰۱۸، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل تصویری از این تاسیسات به نمایش گذاشت و گفت که ایران در این منطقه تاسیسات هستهای مخفی دارد.
عراقچی به این ادعا واکنش نشان داد و در ویدیویی که از او منتشر شد گفت که بهنظر میرسد کسی نتانیاهو را «دست انداخته» است اما در گزارشی که هشتم سپتامبر ۲۰۱۹ در خبرگزاری رویترز منتشر شد، دو نفر از کارشناسان آژانس بینالمللی انرژی اتمی، حرفهای نتانیاهو را تایید کردند و مشخص شد که ردپای اورانیوم در این مکان پیدا شده است.
عدم پیشبینی سقوط اسد و واکنشهای ضعیف
یکی از مهمترین لحظات در دوران مسئولیت عراقچی در وزارت امور خارجه، زمانی بود که رژیم بشار اسد در سوریه با تهدید جدی از سوی نیروهای مخالف مواجه شد.
زمانی که رژیم وقت سوریه به عنوان مهمترین متحد تهران در معرض تهدیدات جدی قرار داشت، عراقچی از تحلیل دقیق وضعیت و پیشبینی تحولات پیش رو عاجز ماند و بهدفاع از سیاست ایستای «مقاومت» پرداخت.
رژیم اسد در حال از دست دادن کنترل بخشهای زیادی از کشور بود و جمهوری اسلامی بهعنوان مهمترین حامی این رژیم، باید خود را آماده میکرد تا برای جلوگیری از فروپاشی آن، برنامههای جدیدی در نظر بگیرد. عراقچی اما نه تنها قادر به شناسایی و ارزیابی این وضعیت نبود بلکه بر «سیاستهای ایدئولوژیک و غیرعملی» تاکید داشت که تنها عمق بحران را زیر فرش میکردند.
او یک روز قبل از سقوط اسد، در جلسهای با وزیر خارجه ترکیه و امیر قطر در دوحه، به خبرنگاران گفت: «الان در مرحلهای هستیم که همه در حال رایزنی هستند و زود است که تصمیمی گرفته شود. تحولات میدانی بهصورت سریع در حال رخ دادن است و وضعیت بسیار سیال است.»
در همین دوران، او با انتشار تصاویری از شاورما خوردن در دمشق، اینطور القا کرد که همه چیز در آرامش است و جمهوری اسلامی بر شرایط مسلط؛ اما واقعیت اینطور نبود. اسد خیلی سریع سقوط کرد و این اظهارات عراقچی هم در داخل و هم در خارج کشور دستمایه تمسخر او شد.
او در توجیه این وضعیت در یک مصاحبه گفت: «پیشگو نیستیم و اینکه بگوییم و پیشبینی کنیم که بشار اسد سقوط میکند ممکن نیست؛ ولی مقاومت وظیفه خود را حتما انجام میدهد.»
این اظهارات علاوه بر اینکه نشاندهنده عدم درک واقعی از تحولات میدانی بود، بهطور غیرمستقیم ضعف سیاستهای ایران در قبال سوریه را فاش کرد.
تناقضات در سیاست ایران نسبت به افغانستان
تناقضگوییهای عراقچی در سیاست ایران نسبت به افغانستان نیز قابل تأمل است.
در ماه می ۲۰۱۹، زمانی که او معاون وزیر امور خارجه بود، اعلام کرد ایران ممکن است از پناهندگان افغان بخواهد کشور را ترک کنند، بهویژه بهدلیل کاهش درآمدهای ایران از تحریمهای آمریکا.
او همچنین با اشاره غیرمستقیم به تحرکات نظامی طالبان برای در دست گرفتن قدرت در افغانستان، تاکید کرد که جمهوری اسلامی «به هیچ وجه» گروهی را که «بهصورت نظامی» به قدرت برسد، تحمل نمیکند.
پس از بهقدرت رسیدن طالبان اما عراقچی موضع خود را تغییر داد. او نه تنها طالبان را «تحمل» کرد بلکه در دیدار اخیر خود از کابل با محمد حسن آخوند، نخستوزیر طالبان، ملاقات کرد و به مسائل پناهندگان افغان در ایران و اختلافات آبی پرداخت و گفت که این مسائل باید محرکهایی برای گسترش همکاریهای دوجانبه باشند.
این تغییر موضع، نشاندهنده عدم وضوح استراتژیک در سیاست خارجی تهران و تناقض آشکار در نحوه برخورد جمهوری اسلامی با طالبان بود و سفر عراقچی به افغانستان عملا به طالبان مشروعیت داد.
این در حالی است که سایر کشورها حاضر نیستند در سطح وزیر خارجه با حکومت طالبان ارتباط برقرار کنند.
