«ایرانایر» پس از اتحادیه اروپا، در بریتانیا هم تحریم شد. هر چند این شرکت به تازگی تحریم شده اما پیش از تحریم هم نه تعداد بالای پروازی به اروپا داشت نه نقل و انتقال وجوهش روشن بود. اکنون دفاتر هما در بهترین نقاط پایتخت کشورهای اروپایی بلاتکلیف هستند.
دولت بریتانیا روز دوشنبه ۲۸ آبانماه ۱۴۰۳ اعلام کرد شرکت هواپیمایی جمهوری اسلامی «ایرانایر» را به فهرست تحریمهای خود اضافه و کار مسدود کردن داراییهای آن را آغاز میکند.
حدود یک ماه قبل، در ۲۴ مهرماه نیز اتحادیه اروپا و دو ماه قبل هم ایالات متحده، ایرانایر را تحریم کرده بودند.
پس از تحریم اتحادیه اروپا، مقصود اسعدی سامانی، دبیر انجمن شرکتهای هواپیمایی از پایان پروازهای ایرانی به اروپا پس از اعمال تحریم از سوی اتحادیه اروپا خبر داد و افزود: «تنها ایرلاینی که در کشورمان به اروپا پرواز داشت، ایرانایر بود که زین پس هیچ هواپیمای ایرانی به اروپا پرواز نخواهد داشت.»
ایرانایر در اروپا چه میکند؟
هواپیمایی جمهوری اسلامی، در واقع همان هواپیمایی ملی ایران یا به اختصار«هما» است. این شرکت پس از انقلاب به نفع جمهوری اسلامی مصادره شد و نام آن به هواپیمایی جمهوری اسلامی تغییر یافت، هرچند در رسانهها آن را «ایرانایر» مینامند.
این شرکت در حال حاضر یک دفتر در محله «همرسمیت» واقع در غرب لندن، یک دفتر در منطقه گران قیمت «شانزهلیزه» پاریس، همچنین سه دفتر در آلمان و در شهرهای فرانکفورت، هامبورگ و کلن در اختیار دارد. دو دفتر هم در ایتالیا در رم، پایتخت و میلان، دومین شهر پر جمعیت ایتالیا دارد.
ایرانایر همچنین دفاتری در وین، پایتخت اتریش و آمستردام، پایتخت هلند، دارد. سازمان هواپیمایی کشوری از سال ۱۴۰۲، انتشار آمار سالانه را متوقف کرده است.
لندن- طبق آخرین گزارش سالانه این سازمان، در سال ۱۴۰۱ از مبداء ایران ۱۶۷ پرواز مسافری به مقصد لندن و برعکس انجام شده است. در پرواز تهران به لندن، ۲۵ هزار و ۳۴۸ مسافر با ۵۱۷ هزار و ۲۶۲ کیلو بار و در پرواز لندن به تهران، ۲۲ هزار و ۲۶۸ مسافر با ۷۴ هزار و ۱۷۵ کیلو بار حمل شده است.
پاریس- پروازهای ایران به مقصد فرودگاه شاردو گل پاریس انجام شدند. در سال ۱۴۰۱، جمعا ۹۶ پرواز از تهران به پاریس و ۹۳ پرواز از پاریس به تهران انجام شده است. در پروازهای رفت ۱۷ هزار و ۱۹۰ مسافر با بار ۸۳ هزار و ۶۲۰ کیلو و در پروازهای برگشت ۱۳ هزار و ۲۱۰ مسافر با بار ۱۷۴ هزار و ۳۸۵ کیلو حمل شدند.
آلمان- از تهران پروازهایی به مقاصد کلن، هامبورگ و دوسلدورف آلمان انجام میشد. پروازهای ایرانی، جمعا ۷۴ پرواز با ۱۲ هزار و ۲۱ نفر و بار ۱۰۸ هزار و ۳۲۴ کیلوگرم به هامبورگ داشتند. ۷۳ پرواز هم از مبداء هامبورگ به تهران با ۱۰ هزار و ۳۵۵ مسافر و با بار ۱۶۴ هزار و ۶۹۸ کیلوگرم انجام شده است.
در سال ۱۴۰۱، جمعا ۵۴ پرواز از تهران به مقصد کلن با نه هزار و ۲۸۴ مسافر و بار ۱۰۴ هزار و ۱۸۵ کیلوگرم انجام شده است. ۴۸ پرواز هم در مسیر برگشت از کلن به تهران هشت هزار و ۸۳۱ مسافر را با بار ۱۱۷ هزار و ۳۷ کیلوگرم حمل کردند.
سه پرواز هم از مبداء تهران به دوسلدورف با ۱۸۶ مسافر و دو هزار و ۵۴۸ کیلوگرم بار و سه پرواز از دوسلدورف به تهران با ۶۹ مسافر بدون بار انجام شده است.
ایتالیا- شرکتهای ایرانی به رم، میلان و ریمینی در ایتالیا پروازهایی داشتند. در سال ۱۴۰۱، جمعا ۳۷ پرواز از مبداء تهران با چهار هزار و ۲۵۹ مسافر و بار ۱۴ هزار و ۹۶۱ کیلوگرم انجام شده است. ۳۷ پرواز هم از رم به تهران با دو هزار و ۴۵۰ مسافر و بار شش هزار و ۹۷۸ کیلوگرمی انجام شده است.
از تهران به میلان ۸۶ پرواز با ۱۴ هزار و ۸۹۴ مسافر و بار ۷۳ هزار و ۵۰۹ کیلوگرمی انجام شده است. در مسیر بازگشت ۹۲ پرواز با نه هزار و ۲۱۹ مسافر و بار ۳۷۴ هزار و ۷۳۰ کیلوگرمی در سال ۱۴۰۱ انجام شده است.
شش پرواز هم با ۳۷۰ مسافر و دو هزار و ۴۵۳ کیلو بار از تهران به ریمینی در ایتالیا و ۱۱ پرواز از ریمینی به تهران با ۲۲۰ مسافر بدون بار انجام شده است.
وین- شرکتهای هواپیمایی داخلی ۵۱ پرواز از وین پایتخت اتریش، به تهران با شش هزار و ۶۷۲ مسافر و بار ۴۳ هزار و ۶۰۱ کیلوگرمی از وین، داشتند. در مقابل هم ۵۱ پرواز از تهران با هفت هزار و ۷۱۰ مسافر و بار ۹۵ هزار و ۵۳۵ کیلو به وین انجام شده است.
بلگراد- صربستان عضو اتحادیه اروپا نیست، اما شرکتهای هواپیمایی ایرانی پروازهایی هم به بلگراد داشتند. جمعا شش پرواز از تهران به بلگراد با ۱۴ مسافر و شش پرواز از بلگراد به تهران با ۱۱ مسافر.
نقل و انتقال پول ایرانایر و آقای قرایی
احتمالا به دلیل تحریمها، از گذشته مسافرانی که از خدمات ایرانایر در اروپا استفاده میکردند از طریق واسطهها به ایرانایر پول پرداخت میکردند.
در گزارش حسابرس از ایرانایر مربوط به سال ۱۴۰۱، در بند ۳-۲ اظهارنظر مشروط حسابرس آمده است «اورکس» و «یورپا تراول» در لندن، «ایر گلوبال» فرانسه، سوئد و آلمان، «آدینه تراول» در میلان و فرانکفورت، «آقای قرایی» در وین، انجام امور مالی و نقل انتقال پول بابت خرید بلیط و «برخی معاملات» را انجام میدادند، اما صورت عملکرد این اشخاص حقیقی و حقوقی به حسابرس ارائه نشده است.
حسابرس مجددا در بند ۲۸-۵ یادآوری میکند مبلغ دو میلیون دلار کانادا، چک توقیف شده و ۱۷۹ هزار پوند، که عمدتا مربوط به وجوه فروش بار توسط نمایندگی در شعبه لندن بوده است، مسدود شده است. همچنین ۸۶ میلیارد وجه هم که ناشی از نقل و انتقال ارزی بین شعب از طریق اشخاص حقیقی و حقوقی و سفارتخانهها بوده، تعیین تکلیف نشده اند.
در سال ۱۴۰۲، هیچ اشارهای به درآمد یا نقل و انتقال وجوه در لندن نشده است اما همچنان وجوه تعیین تکلیف نشدهای از سوی شرکت بار فرانکفورت، دمام و ایرن گلوبال آلمان و سوئد به چشم میخورد.
لطمه اقتصادی؟
شرکت ایرانایر مانند بسیاری از شرکتهای بزرگ ایرانی، در سالهای اخیر عملا دیگر سوددهی سابق را ندارد. جمع سود ناخالص این شرکت در پایان سال مالی منتهی به ۲۹ اسفند ۱۴۰۲، چیزی حدود ۱/۸ هزار میلیارد تومان بوده است؛ که در مقیاس شرکتهای بزرگ ایرانی، رقم قابل توجهی به شمار نمیرود.
کل مسافران خارجی هما در سال ۱۴۰۲ که شامل سفرهای زیارتی (به جز حج) و پرواز به کشورهای همسایه مثل ترکیه و امارات متحده عربی است، ۴۶۷ هزار و ۷۷۳ نفر بوده، تعداد مسافران ایرلاینهای کشورهای همسایه مثل ترکیشایرلاین، دهها میلیون نفر است.
درآمد ایرانایر از محل جابجایی این نیم میلیون مسافر سفرهای خارجی در سال ۱۴۰۲ حدود ۴/۵ هزار میلیارد تومان و درآمد از محل جابهجایی بار خارجی چیزی حدود ۴۸۹ میلیارد تومان بوده است.
با توجه به تعداد کم پروازهای خارجی به مقصد اروپا، به نظر نمیرسد توقف این پروازها از نظر مالی، تاثیر چندانی روی ایرانایر داشته باشد. اما از آنجا که مالک این شرکت دولت جمهوری اسلامی است، چنین اقدامی تاثیراتی سیاسی خواهد داشت.
آلمان تایید کرده که تحقیقات برای شناسایی عوامل احتمالی این خرابکاری در حال انجام است.
این کابلها، یکی بین فنلاند و آلمان و دیگری بین سوئد و لیتوانی، خدمات ارتباطی حیاتی را در منطقه تامین میکردند.
اولین حادثه مشکوک
صبح روز یکشنبه به یک کابل ۲۱۸ کیلومتری بین لیتوانی و جزیره گوتلند سوئد آسیبهایی وارد شد.
این حادثه که در حدود ساعت ۸ صبح به وقت گرینویچ رخ داد، خدمات اینترنتی این منطقه را بهطور کامل مختل کرد.
شرکت مخابراتی «تلِیا لیتووا» که مدیریت این کابل را بر عهده دارد، اعلام کرد که این حادثه باعث اختلالات جدی در شبکه ارتباطی منطقه شده است.
دومین حادثه
بامداد دوشنبه نیز وقوع حادثهای روی کابل ۱۲۰۰ کیلومتری بین هلسینکی و بندر روستوک آلمان گزارش شد.
این کابل که یکی از طولانیترین خطوط ارتباطی زیرآبی در منطقه است، در حدود ساعت دو صبح به وقت گرینویچ از کار افتاد.
شرکت امنیت سایبری و مخابراتی «سینیا» در فنلاند اعلام کرد که این حادثه باعث قطع کامل خدمات ارتباطی میان دو کشور شده است.
واکنشهای بینالمللی
پیستوریوس، روز سهشنبه، ۲۹ آبان، در بروکسل گفت: «هیچکس باور ندارد که این کابلها بهطور تصادفی آسیب دیده باشند. من نیز نمیتوانم تصور کنم که لنگر کشتیها بهطور اتفاقی چنین خسارتی ایجاد کرده باشند. ما باید فرض کنیم که این حادثه یک خرابکاری بوده است، هرچند هنوز اطلاعات قطعی در دست نیست.»
مقامات فنلاند و آلمان نیز با صدور بیانیهای مشترک، نگرانی خود را ابراز و تاکید کردند که تحقیقات جامع و دقیقی برای روشن شدن ابعاد این حادثه در حال انجام است.
در این بیانیه آمده است: «این واقعیت که چنین حوادثی بلافاصله سوءظن به خرابکاری را برمیانگیزد، نشاندهنده بیثباتی زمانه ماست.»
الینا والتونن، وزیر امور خارجه فنلاند، و آنالنا بربوک، وزیر امور خارجه آلمان، در بیانیهای تاکید کردند: «امنیت اروپا نه تنها در برابر جنگ روسیه علیه اوکراین، بلکه در برابر تهدیدهای جنگ ترکیبی نیز آسیبپذیر است. حفاظت از زیرساختهای حیاتی مشترک برای امنیت و تابآوری جوامع ما ضروری است.»
تحقیقات در سوئد و لیتوانی
مقامات سوئدی نیز اعلام کردهاند که تحقیقات رسمی درباره این حادثه آغاز شده است. کارل-اسکار بولین، وزیر دفاع مدنی سوئد، در گفتگو با شبکه تلویزیونی SVT گفت: «دولت در حال پیگیری نزدیک این حوادث است. ضروری است دلیل وقوع این حوادث روشن شود، چرا که اکنون دو کابل در دریای بالتیک غیرفعال هستند.»
نیروی دریایی لیتوانی نیز از تشدید نظارت بر مناطق آسیبدیده خبر داده است. این کشور اعلام کرد که با استفاده از کشتیها و تجهیزات پیشرفته، بررسیهای دقیقی در مناطق مربوطه انجام خواهد داد.
سابقه حوادث مشابه
این حوادث در همان مناطقی رخ داده است که در سال ۲۰۲۲ خطوط گاز نورد استریم نیز دچار انفجار شدند. این منطقه بهدلیل اهمیت استراتژیک و زیرساختهای حیاتی خود، بارها هدف حملات مشکوک قرار گرفته است.
ناتو نیز پیشتر درباره افزایش تهدیدات علیه زیرساختهای زیرآبی هشدار داده بود.
در ماه آوریل، دریاسالار دیدیه مالتر، معاون فرماندهی دریایی ناتو، گفته بود: «ما میدانیم که روسها ظرفیتهای زیادی را در زمینه جنگ ترکیبی زیرآبی برای مختل کردن اقتصاد اروپا از طریق کابلهای اینترنت، خطوط لوله و دیگر زیرساختهای دریایی توسعه دادهاند.»
پیامدهای امنیتی
این حوادث نگرانیها درباره امنیت زیرساختهای زیرآبی اروپا را افزایش داده است. مقامات امنیتی ناتو هشدار دادهاند که امنیت نزدیک به یک میلیارد نفر در سراسر اروپا و آمریکای شمالی بهدلیل تلاشهای روسیه برای هدف قرار دادن آسیبپذیریهای گسترده زیرساختهای زیرآبی، از جمله مزارع بادی، که به گفته آنها «آسیبپذیری سیستم» دارند، در معرض تهدید قرار دارد.
به گفته تحلیلگران، احتمال افزایش تدابیر امنیتی در مناطق حساس دریای بالتیک و دیگر نقاط استراتژیک اروپا در آینده نزدیک بسیار بالاست.