سلامت روابط انسانی یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده کیفیت زندگی است. کارشناسان و متخصصان حوزه رواندرمانی با مطالعه و بررسی روابط انسانی، شاخصها و معیارهایی را برای تشخیص روابط سالم از ناسالم ارائه کردهاند که میتواند راهگشای افراد در ارزیابی و بهبود روابطشان باشد.
آینیوز در گفتوگو با کارشناسان و درمانگران حوزه روابط، به بررسی معیارهای یک رابطه سالم و پایدار و شناسایی نشانههای هشداردهنده در روابط .
صمیمیت و کشش در رابطه
با وجود کاهش طبیعی شور اولیه در روابط بلندمدت، حفظ صمیمیت و کشش متقابل برای پویایی رابطه ضروری است.
ربکا اسپارکس، رواندرمانگر، کمرنگ شدن جاذبه و کاهش تماس فیزیکی را از عوامل اصلی شکست روابط میداند و بر اهمیت حفظ جذابیت فیزیکی، مهربانی و صمیمیت تاکید میکند.
لمس فیزیکی، از آغوش گرفتن تا گرفتن دست یکدیگر، با تقویت احساس عشق و امنیت، پیوند عاطفی را مستحکم میکند.
دکتر دوفار-پوتیوال پیشنهاد میکند زوجها حرکات محبتآمیز را در زندگی روزمره بگنجانند و از «پنج زبان عشق»، شامل کلمات تاییدکننده، خدمات، هدایا، زمان باکیفیت و لمس فیزیکی، برای ابراز موثر محبت استفاده کنند.
کیت مویل، درمانگر حوزه سلامت جنسی، بر اهمیت کیفیت رابطه جنسی نسبت به کمیت آن تاکید میکند.
او معتقد است تقویت رابطه جنسی فراتر از عمل فیزیکی است و احساس مورد توجه بودن و نزدیکی عاطفی در این رابطه اهمیت بیشتری دارد.
وقت گذراندن با یکدیگر
به گفته اسپارکس، در روابط سالم، زوجها حتی با وجود زندگی مشترک، همچنان مشتاق گذراندن وقت با یکدیگر هستند اما در دنیای پرمشغله امروز، اختصاص زمان باکیفیت به شریک زندگی اغلب به فراموشی سپرده میشود.
دکتر دوفار-پوتیوال برای تقویت رابطه، برنامهریزی قرارهای منظم و ایجاد لحظاتی بدون حضور صفحات نمایش را پیشنهاد میکند.
جان گاتمن، زوجدرمانگر برجسته، چهار الگوی رفتاری مخرب یا «چهار عامل مرگ رابطه» را معرفی میکند: انتقاد مخرب، حالت تدافعی، تحقیر و کنارهگیری عاطفی.
او تاکید میکند که برای حفظ سلامت رابطه، باید این رفتارهای منفی را شناسایی و با تعاملات مثبت جایگزین کرد.
حمایت و تشویق متقابل در رابطه
یک شریک زندگی خوب، مانند مربی شخصی شما عمل میکند.
دکتر دوفار-پوتیوال معتقد است شریک زندگی باید عزت نفس شما را تقویت و انگیزه رشد شخصیتان را تحریک کند.
احساس حمایت شدن از سوی شریک زندگی نه تنها پیوند عاطفی را مستحکم میکند بلکه رضایت کلی از زندگی را نیز افزایش میدهد.
به گفته اسپارکس، در یک رابطه سالم، هر دو طرف باید فعالانه از یکدیگر در زمینههای مختلف، از تعهدات شغلی گرفته تا مسئولیتهای خانوادگی و اجتماعی حمایت کنند، حتی اگر این فعالیتها نیازمند صرف زمان جداگانه باشند.
زوجهای موفق نسبت به فعالیتها و دستاوردهای یکدیگر علاقه نشان میدهند و به آنها افتخار میکنند.
این حمایت میتواند به شکلهای مختلفی مانند آشنایی با همکاران شریک زندگی، شرکت در فعالیتهای مورد علاقه او و نشان دادن کنجکاوی نسبت به دغدغههایش بروز کند.
احترام متقابل، کلید رابطهای پایدار
دکتر دوفار-پوتیوال معتقد است احترام به مرزها، دیدگاهها و احساسات یکدیگر برای داشتن رابطهای متعادل ضروری است. این احترام متقابل، به رابطهای برابر و دور از بازیها و کشمکشهای قدرت میانجامد.
در یک رابطه سالم، هر دو طرف باید احساس ارزشمندی کنند و با آنها منصفانه رفتار شود. هیچکدام نباید خود را برتر یا کمتر از دیگری بداند.
به گفته اسپارکس، رابطه شاد، نیازمند احترام به استقلال فردی نیز هست.
در حالی که زوجهای سالم میتوانند به یکدیگر تکیه کنند، باید استقلال عاطفی کافی نیز داشته باشند تا هر یک بتوانند روی پای خود بایستند.
حل سازنده تعارضها
هر رابطهای با چالشهایی روبهرو میشود اما آنچه نشاندهنده پایداری رابطه است، تعهد زوج به حل سالم اختلافات و مشکلات است.
دکتر دوفار-پوتیوال توضیح میدهد که حل موثر اختلافات به درک عمیقتر یکدیگر میانجامد.
او پیشنهاد میکند زوجها پیش از بروز اختلاف، قواعد پایهای را تعیین کنند؛ مانند خودداری از توهین شخصی و موافقت برای وقفه در بحث زمانی که احساسات بر منطق غلبه میکند.
هارویل هندریکس، «روش گفتوگوی ایماگو» را برای حل اختلافها پیشنهاد میکند.
در این روش، زوجها یاد میگیرند به جای واکنش سریع، ابتدا به دقت به حرفهای یکدیگر گوش دهند، برداشت خود را بازگو کنند تا از درک درست مطمئن شوند و سپس با همدلی به احساسات یکدیگر پاسخ دهند.
احساس امنیت و آزادی در بیان خود
دکتر کیسی راس معتقد است یکی از نشانههای اصلی یک رابطه سالم، احساس راحتی در بیان خود، بدون نگرانی از قضاوت شدن است.
به گفته او، وقتی فرد احساس کند که دیده و شنیده میشود و میتواند خود واقعیاش باشد، این امر به طور طبیعی منجر به احساس شادی و امنیت خاطر میشود.
در همین راستا، دکتر دوفار-پوتیوال راهکارهای عملی برای تقویت این فضای امن را ارائه میدهد.
دوفار-پوتیوال بر اهمیت پرسشهای باز و تمرین گوش دادن فعال تاکید میکند.
به باور او، ارتباط موثر باعث تقویت اعتماد و درک متقابل میشود و وقتی زوجها در به اشتراک گذاشتن افکار و احساسات خود احساس امنیت کنند، صمیمیت عاطفی میان آنها عمیقتر میشود.
اعتماد
اعتماد عنصری است که با گذر زمان شکل میگیرد. گرچه در ابتدای رابطه ممکن است اعتماد کامل وجود نداشته باشد اما راههایی برای تقویت آن وجود دارد.
به گفته دکتر کیسی راس، اعتماد زمانی شکل میگیرد که بتوانیم روی حضور کسی حساب کنیم.
او توضیح میدهد که «گوش دادن بدون قضاوت و همراهی در لحظات سخت»، پایههای اعتماد را محکم میکند.
به اشتراک گذاشتن صادقانه افکار، دیدگاهها و نگرانیها و پرهیز از پنهانکاری، رابطه را مستحکم میکند.
در چنین فضای امنی، افراد میتوانند آزادانه احساسات و افکار پیچیده خود را مطرح کنند که این خود به تقویت بیشتر اعتماد میانجامد.
کماهمیت شمردن وقت گذراندن با یکدیگر
زمانی که زوجها برای یکدیگر وقت کافی نمیگذارند و فعالیتهای انفرادی را به وقتگذرانی مشترک ترجیح میدهند، رابطه در معرض خطر قرار میگیرد.
این غفلت از ارتباط صمیمانه، حتی با وجود مشغلههای روزمره، میتواند آسیبهای جدی به رابطه وارد کند.
بیعلاقگی به یکدیگر
بیتوجهی به دستاوردها، فراموش کردن قرارهای مهم و تحقیر علایق طرف مقابل، نشانههای آشکار بیعلاقگی هستند.
این رفتارها به تدریج باعث ایجاد شکاف عاطفی میان زوجها شده و پایههای رابطه را سست میکنند.
اجتناب از برنامهریزی برای آینده
وقتی زوجها از صحبت درباره برنامههای مشترک طفره میروند و چشمانداز مشترکی برای آینده ندارند، میتواند نشاندهنده عدم تعهد جدی به رابطه باشد.
بیمیلی به برنامهریزی برای آینده، اغلب ریشه در تردید نسبت به تداوم رابطه دارد.
ناتوانی در مدیریت اختلافها
این مشکل میتواند به دو شکل بروز کند: دعواهای مکرر بر سر مسائل کوچک یا اجتناب کامل از هر گونه اختلافنظر.
هر دو حالت نشاندهنده ناتوانی در حل سازنده مشکلات است و میتواند به انباشت نارضایتیهای حلنشده بینجامد.
تلاش یکطرفه
زمانی که یکی از طرفین بیشتر از دیگری برای حفظ رابطه تلاش میکند، نه تنها تعادل رابطه به هم میخورد، بلکه فرد تلاشگر نیز احساس نادیده گرفته شدن میکند.
این عدم توازن میتواند به خستگی عاطفی و سرخوردگی منجر شود.
انتقاد مخرب
انتقادهای مداوم و غیرسازنده، کاهش احترام متقابل و تضعیف اعتماد به نفس طرفین، از جمله الگوهای ارتباطی مخرب هستند.
این الگوها فضای امن و حمایتگر رابطه را از بین میبرند.
کاهش مهرورزی در رابطه
کاهش ابراز محبت فیزیکی و عاطفی، عدم درک نیازهای عاطفی یکدیگر و نادیده گرفتن زبانهای عشق طرف مقابل، نشانههای کمرنگ شدن صمیمیت در رابطه هستند.
این وضعیت میتواند به تنهایی عاطفی و احساس جدایی منجر شود.
احساس ناامنی در رابطه
حسادت افراطی و احساس ناامنی مداوم در رابطه، از نشانههای بارز مشکلات اعتماد هستند.
نبود شفافیت و صداقت، این مشکل را عمیقتر کرده و میتواند به بیاعتمادی مزمن تبدیل شود.
رفتارهای کنترلگرایانه
دستکاری عاطفی، کنترل افراطی رفتار طرف مقابل و تهدید، از جمله رفتارهای کنترلگرایانه هستند.
این رفتارها که گاهی به اشتباه نشانه عشق تلقی میشوند، میتوانند به سوءاستفاده عاطفی منجر شوند.
احساس ناکامی و در جا زدن
وقتی نیازها و آرزوهای افراد در رابطه برآورده نمیشود و احساس پیشرفت وجود ندارد، ممکن است آنها برای یافتن رضایت به خارج از رابطه روی آورند.
این احساس در جا زدن میتواند به اندازه تعارضهای آشکار برای رابطه مخرب باشد.
این نشانهها به طور معمول به تدریج ظاهر میشوند و شناخت به موقع آنها میتواند به افراد کمک کند تا پیش از عمیقتر شدن مشکلات، برای بهبود رابطه خود اقدام کنند.
با افزایش سن، احتمال ابتلا به انواع بیماریها نیز افزایش مییابد. سرطان، زوال عقل و آلزایمر از رایجترین و ترسناکترین بیماریها بهویژه در کشورهایی با جمعیت سالخورده هستند.
تحقیقاتی اولیه که ۱۲ سال پیش انجام گرفت
چند دهه پیش، محققان یک مرکز روانپزشکی در نیویورک، در مطالعات بالینی خود رابطه معکوس و عجیبی بین سرطان و بیماری آلزایمر مشاهده کردند.
یکی از اولین مطالعات اپیدمیولوژیک در این زمینه از سوی جین درایور در بیمارستان بریگهام و زنان در بوستون آمریکا انجام گرفت.
درایو در این مطالعات، وضعیت هزار و ۲۷۸ شرکتکننده بالای ۶۵ سال را بهطور میانگین بهمدت ۱۰ سال بررسی کرد.
نتایج این مطالعه که در سال ۲۰۱۲ منتشر شد، نشان داد افرادی که از بیماری سرطان جان سالم به در بردهاند، نسبت به کسانی که سابقه سرطان ندارند، ۳۳ درصد کمتر در معرض ابتلا به بیماری آلزایمر هستند.
هرچند یافتههای مطالعات درایو جالب بود، اما جامعه علمی با آن با احتیاط برخورد کرد و به مشکلات احتمالی در مواجهه با بیماریهای مرتبط با افزایش سن اشاره کرد.
یکی از این مشکلات و نگرانیها مربوط به آن چیزی بود که به آن «سوگیری بقا» گفته میشود.
بر اساس این اصل، شاید افرادی که سابقه ابتلا به سرطان دارند بهاندازه کافی عمر نمیکنند تا به بیماری آلزایمر مبتلا شوند.
از آن زمان، دانشمندان در سراسر جهان رابطه بین سرطان و بیماری آلزایمر را با جزییات بیشتری تحلیل و دلایل فزایندهای را برای اثبات این ارتباط جمعآوری کردهاند.
مطالعات جدید درباره رابطه دو طرفه زوال عقل و سرطان چه میگویند؟
گاردین در گزارشی نوشت نتایج بزرگترین مطالعه انجام گرفته در این زمینه، در ماه ژوئیه سال جاری میلادی منتشر شد.
در این مطالعه، محققان کالج امپریال لندن شواهد قانعکنندهای درباره شیوع کمتر زوال عقل پس از تشخیص سرطان ارائه دادند.
آنها دادههای بهداشتی بیش از سه میلیون فرد بالای ۶۰ سال را از سیستم بهداشت ملی بریتانیا بررسی کردند.
محققان این دادهها را بهطور میانگین، به مدت ۹/۳ سال پیگیری کردند و دقت زیادی در تصحیح سوگیریهای احتمالی بهخرج دادند.
نتایج این مطالعه نشان داد که بازماندگان سرطان ۲۵درصد کمتر از افراد دیگر احتمال دارد که به زوال عقل وابسته به افزایش سن مبتلا شوند.
این رابطه معکوس برای رایجترین انواع سرطانها مانند پروستات، روده بزرگ، ریه و پستان مشاهده شد.
ارین ابنر، استاد دانشگاه کنتاکی به گاردین گفت: «رابطه بین سرطان و بیماری آلزایمر بسیار جذاب و پایدار است. بسیاری از افراد نتایج مطالعه را زیر سوال بردند و تلاش کردند توضیحات دیگری برای این رابطه معکوس پیدا کنند، اما این رابطه حتی پس از در نظر گرفتن عوامل مخدوشکننده همچنان ظاهر میشود.»
ابنر دو سال پیش شواهد بالینی برای این رابطه معکوس منتشر کرد.
برخلاف مطالعات اپیدمیولوژیک قبلی، او به کالبدشکافی مغز بیماران در مرکز تحقیقاتی بیماری آلزایمر دانشگاه پرداخت.
او گفت: «ما رابطه نسبتا پایدار و ثابتی بین داشتن سابقه سرطان و سطوح پایینتر آسیبهای آمیلوئید در مغز پیدا کردیم که نشانه مشخص بیماری آلزایمر است.»
در مطالعه ابنر، این رابطه معکوس تنها با بیماری آلزایمر مشاهده شده و زوال عقل را بهطور کلی در برنمیگیرد.
بسیاری از مطالعات اپیدمیولوژیک قبلی، بین آلزایمر و دیگر انواع زوال عقل مرتبط با افزایش سن تفاوتی قائل نشده بودند.
با این حال، اکثریت بیماران سالمند مبتلا به زوال عقل، آلزایمر دارند.
اما این تمام داستان نیست و یک پیچش دیگر هم در این رابطه معکوس وجود دارد.
نه تنها افرادی که سابقه سرطان دارند کمتر به زوال عقل مبتلا میشوند، بلکه افرادی که مبتلا به بیماری آلزایمر هستند نیز کمتر احتمال دارد که دچار سرطان شوند.
جین درایو در مطالعهای که سال ۲۰۱۲ انجام داد گزارش کرد که این رابطه معکوس در هر دو جهت وجود دارد.
این یافته در مطالعهای روی بیش از یک میلیون نفر در شمال ایتالیا و همچنین اخیرا در پژوهشی در کره جنوبی تکرار شد.
بر اساس این مطالعه، بیماران مبتلا به آلزایمر و زوال عقل، ۳۷ درصد کمتر از دیگران به سرطان مبتلا میشوند.
هرچند که این یافته نیز با شک و تردید مواجه شد.
منتقدان استدلال کردند که شاید افراد مبتلا به زوال عقل، به دلیل محدود بودن مزایای بالقوه درمانها، کمتر برای سرطان غربالگری میشوند.
الیو ریبولی رهبری مطالعاتی را در کالج امپریال لندن بر عهده داشت و دوطرفه بودن این رابطه را تایید کرد.
او به گاردین گفت: «این نتایج بارها و بارها تکرار شدهاند و بیشتر کارشناسان در این زمینه اکنون معتقدند که رابطه معکوس واقعی به نظر میرسد. گام بعدی این است که زیستشناسی پشت این پدیده را درک کنیم.»
برخی از محققان معتقدند ممکن است خود درمان سرطان بر خطر ابتلا به زوال عقل تاثیر داشته باشد.
در سالهای اخیر، التهاب بهعنوان یک فرآیند مرکزی در آغاز و پیشرفت بیماری آلزایمر شناخته شده است. بنابراین ممکن است شیمیدرمانی با سرکوب التهاب، از نورونها محافظت کند.
با اینحال برای الیو ریبولی، این تمام ماجرا نیست.
این واقعیت که رابطه معکوس دوطرفه است، نشان میدهد احتمالا مکانیزمهای بیولوژیکی زمینهای وجود دارند که بر دو گروه از بیماریها در جهتهای مخالف تاثیر میگذارند.
محققان در کالج امپریال تحلیلات ژنتیکی در این زمینه انجام دادند.
درک این رابطه میتواند به کشف درمانهای جدید کمک کند
ریبولی گفت: «با بررسی صدها ژن، ما یک پروفایل ژنتیکی شناسایی کردیم که خطر افزایش ابتلا به سرطان را پیشبینی میکند و دریافتیم که این پروفایل، با کاهش خطر ابتلا به زوال عقل مرتبط است.»
به گفته ریبولی، عوامل ژنتیکی خاص ممکن است در بازسازی بافتها نقش داشته باشند.
او گفت: «فاکتورهای رشد یک خانواده بزرگ از مولکولها هستند که بازسازی و رشد بافتها را تنظیم میکنند که معمولا با سلامت بهتر قلب و عروق مرتبط هستند.»
ریبولی افزود: «داشتن ترکیب ژنتیکی که تکثیر را ترجیح میدهد، به بازسازی بهتر بافتها و رگهای خونی کمک میکند، اما ممکن است خطر ابتلا به برخی از سرطانها را هم اندکی افزایش دهد.»
او تاکید کرد یافتههای شگفتانگیز میتوانند خطهای جدیدی از تحقیقات را در این زمینه باز کنند.
بهعنوان مثال، مدتهاست که مشخص شده که افراد مبتلا به دیابت، ریسک بالاتری برای ابتلا به سرطان دارند اما با یک استثنای قابل توجه: مردان مبتلا به دیابت، ۱۰ تا ۲۰ درصد کمتر احتمال دارد که به سرطان پروستات مبتلا شوند.
ریبولی این پرسش را مطرح کرد که چرا دیابت داشتن، با کاهش خطر ابتلا به سرطان پروستات همراه است؛ در حالی که علم به شدت میکوشد فاکتورهای خطرآفرین را درباره آن درک کند.
به همین ترتیب، تحقیقات در مورد رابطه معکوس بین سرطان و زوال عقل ممکن است به درک بهتر مسیرهای مولکولی جدیدی کمک کند که در توسعه زوال عقل یا محافظت از افراد در برابر آن نقش دارند.
ریبولی گفت: «شما پنجرهای را باز میکنید و ناگهان یک افق جدید میبینید.»
سرطان با رشد غیرقابل کنترل سلولها مرتبط است، در حالی که زوال عقل به مرگ بیش از حد نورونها مربوط میشود.
میکیانگ پارک از موسسه علوم و فناوری کره جنوبی، اخیرا مقالهای درباره نتایج تحقیقاتی در زمینه مکانیسمهای مولکولی را منتشر کرده است که بهطور معکوس در سرطان و تخریب تدریجی نورونهای عصبی (نورودژنراسیون) عمل میکنند.
بر اساس این مقاله، برخی به مقاومت بیشتر در برابر مرگ سلولی و برخی دیگر به افزایش خطر مرگ سلولی منجر میشوند.
میتوکندریهای ناکارآمد که نیروگاههای سلولی هستند، ممکن است پیوندی اساسی بین سرطان و نورودژنراسیون ایجاد کنند.
این فرضیه ۱۰ سال پیش از سوی جین درایور و لوید دمیتریوس بر اساس استدلالهای ریاضی مطرح شد.
کشف رابطه معکوس بین سرطان و بیماریهای نورودژنراتیو در نهایت ممکن است به درمان یا پیشگیری از این شرایط شایع کمک کند اما بسیاری از سوالات هنوز بیپاسخ ماندهاند.
ارین ابنر گفت: «سرطان و زوال عقل در واقع مجموعهای از بیماریهای مختلف هستند. ما دادههای دقیقی برای نتیجهگیریهای قطعی در مورد هر نوع بیماری خاصی نداریم.»
علاوه بر این، هم در آلزایمر و هم سرطان، یک دوره نهفتگی طولانی بین بروز پاتولوژی و شروع علائم وجود دارد که سوالاتی را درباره زمانبندی این رابطه معکوس مطرح میکند.
این یافتههای مرموز در حال حاضر هیچ ارتباط عملی ندارند.
ابنر گفت: «اما حتی اکنون، ممکن است برای بازماندگان سرطان تسلی کوچکی مبنی بر این باشد که در آینده اوضاع برایشان کمی آسانتر خواهد بود.»