آیا تا به حال در طول روز احساس کردهاید گوشیتان زنگ خورده یا لرزیده است اما وقتی آن را چک کردهاید، هیچ تماس یا پیامی ندیدهاید؟ این تجربه که اغلب آن را نادیده میگیریم، در واقع پدیدهای روانی به نام «سندرم لرزش خیالی» و نشاندهنده وابستگی ذهنی ما به گوشیهای هوشمند است.
در عصر دیجیتال، گوشیهای هوشمند به بخشی جداییناپذیر از زندگی ما تبدیل شدهاند.
این دستگاههای کوچک اما قدرتمند، امکاناتی باورنکردنی در اختیار ما قرار دادهاند. از تسهیل ارتباطات گرفته تا دسترسی آسان به اطلاعات.
اما آیا تا به حال فکر کردهاید این ارتباط نزدیک با تکنولوژی چه تاثیراتی بر روان ما میگذارد؟
سندرم لرزش خیالی چیست؟
به گزارش فربز، تحقیقات روانشناختی اخیر پدیدهای جدید را به نام «سندرم لرزش خیالی» (Phantom Vibration Syndrome) شناسایی کردهاند.
این سندرم زمانی رخ میدهد که فرد احساس میکند گوشیاش در حال لرزیدن است در حالی که هیچ اعلان یا تماسی دریافت نکرده است.
به عبارت دیگر، مغز ما توهمی از لرزش یا صدای اعلان گوشی را ایجاد میکند، بدون این که در واقعیت چنین اتفاقی افتاده باشد.
مطالعهای که در سال ۲۰۱۲ در مجله کامپیوترها در رفتار انسان (Computers in Human Behavior) منتشر شد، نشان داد که نزدیک ۸۹ درصد از شرکتکنندگان، دستکم هر دو هفته یک بار این پدیده را تجربه میکنند.
این آمار نشان میدهد «سندرم لرزش خیالی» بسیار رایجتر از آن چیزی است که تصور میکنیم.
علل سندرم لرزش خیالی
محققان توضیحات مختلفی برای این پدیده ارائه کردهاند که در بیشتر موارد ریشه در علوم اعصاب دارند.
مطالعهای در سال ۲۰۱۰ در مجله بیاِمجی نشان داد مغز ما برای مقابله با حجم زیاد اطلاعات حسی، از فیلترها یا طرحوارههایی استفاده میکند.
این فرآیند که «جستوجوی هدایتشده فرضیه» نامیده میشود، میتواند منجر به تفسیر نادرست برخی محرکهای حسی شود.
مطالعهای دیگر در سال ۲۰۱۳ سندرم لرزش خیالی را بخشی از مجموعهای گستردهتر از مسائل مربوط به اضطراب فنآوری، موسوم به «iDisorders» طبقهبندی کرد.
این نظریه بیان میکند که وابستگی بیشتر ما به دستگاههای هوشمند میتواند منجر به اضطراب و در نتیجه بروز چنین توهماتی شود.
تحقیقی در سال ۲۰۱۵ نشان داد انتظار مداوم برای دریافت پیام، ایمیل یا اعلان جدید میتواند باعث ایجاد اضطراب و در نتیجه تجربه ارتعاشات خیالی شود.
تاثیرات گستردهتر
اگرچه سندرم لرزش خیالی به خودی خود ممکن است آسیبی جدی به همراه نداشته باشد اما نشاندهنده مسالهای بزرگتر یعنی رابطه عمیق و فزاینده ما با فنآوری است.
این پدیده نشان میدهد دستگاههای هوشمند تا چه حد در زندگی روزمره ما ادغام شدهاند.
علاوه بر سندرم لرزش خیالی، پدیدههای دیگری نیز در ارتباط با استفاده بیش از حد از گوشیهای هوشمند شناسایی شدهاند که از جمله این پدیدهها میتوان به «دوماسکرواینگ» یا تمایل به جستوجوی مداوم اخبار منفی در شبکههای اجتماعی، «نُموفوبیا» یا ترس از دور بودن از گوشی همراه، پدیده «اضافه بار اعلانها» که باعث استرس ناشی از دریافت حجم زیادی از اعلانها میشود و «خستگی دیجیتال» که ناشی از استفاده مداوم از دستگاههای دیجیتال است، اشاره کرد.
این پدیدهها نشاندهنده تاثیرات گستردهتر فنآوری بر جامعه و زندگی روزمره ما هستند.
سندرم لرزش خیالی اگرچه به ظاهر بیضرر به نظر میرسد اما زنگ خطری برای توجه بیشتر به رابطه ما با فنآوری است.
این پدیده نشان میدهد که تکنولوژی چگونه میتواند بر ادراک حسی و روان ما تاثیر بگذارد.
به توصیه کارشناسان بهتر است برای کاهش اینگونه اثرات، زمانهایی را برای «دیجیتال دیتاکس» یا پاکسازی دیجیتال در نظر بگیریم و استفاده از گوشیهای هوشمند را محدود کنیم.
آگاهی از این پدیده میتواند به ما کمک کند تا با آرامش بیشتری با آن برخورد کنیم.
در سال ۲۰۲۲، دانشمندان یکی از بزرگترین فوارههای سیاهچالهای قابل مشاهده در آسمان شب را در کهکشان انجیسی-۲۶۶۳ کشف کردند.
این کهکشان که در نزدیکی کهکشان راه شیری است، با استفاده از تلسکوپ «استرالیایی اسکایپاتفایندر» (ایاسکیایپی) به عنوان یکی از بزرگترین فوارههای موجود در آسمان شب شناسایی شده است.
اما کشف جدیدی که در مجله معتبر نیچر منتشر شده، همه انتظارات را پشت سر گذاشته است. به گفته پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیا، این فواره که پورفیریون (یکی از غولهای اساطیر یونان) نامگذاری شده، بیش از ۲۰ برابر بزرگتر از فواره انجیسی-۲۶۶۳ است و ابعاد عظیمی دارد.
پورفیریون، غول کیهانی
پورفیریون، با طول حیرتآور ۲۳ میلیون سال نوری، در کهکشانی دور دست قرار دارد و نشان میدهد که چگونه ماده در داخل و خارج کهکشانها جریان مییابد.
این فواره نهتنها عظیم، بلکه تقریبا مستقیم است، همین مساله دانشمندان را متحیر کرده است.
این فواره با استفاده از «تلسکوپ الاوافآیآر» کشف شد. این تلسکوپ در واقع شبکهای از حسگرهای رادیویی است که در هلند مستقر شده و از سوئد تا بلغارستان و از ایرلند تا لتونی گسترده شده است.
تلسکوپهای رادیویی بر خلاف چشم انسان توانایی مشاهده امواج رادیویی را دارند.
سیاهچالهها، منبع فوارههای عظیم
این فوارهها در مرکز کهکشانی قرار دارند که از سوی یک سیاهچاله فوقالعاده بزرگ هدایت میشود. هنگامی که ماده به سمت سیاهچاله کشیده میشود، سیاهچاله برخی از آنها را میبلعد.
برخی دیگر در اطراف سیاهچاله بهصورت یک صفحه چرخان در میآیند و بخشی از آن هم بهوسیله میدانهای مغناطیسی شدید به دو فواره پرقدرت در جهتهای مخالف پرتاب میشوند.
چیزی که پورفیریون را متمایز میکند، راست بودن تقریبا کامل این فواره است.
فوارههای سیاهچالههای دیگر اغلب دارای انحنا یا شکستگی هستند، همانند فواره «ارواح رقصان» که ایاسکیایپی آن را شناسایی کرده بود.
معمای فواره مستقیم
بسیاری از عوامل مانند برخورد با ابرهای متراکم، تغییرات در جهتگیری سیاهچاله، میدانهای مغناطیسی قوی و یا بادهای میانکهکشانی میتوانند فوارهها را خم کنند.
اما پورفیریون بهطرزی عجیب بدون هیچ اختلالی در حدود دو میلیارد سال در حال حرکت بوده است.
این کشف دو ابهام بزرگ را مطرح میکند؛ اول اینکه پورفیریون در مکانی بسیار دور از ما قرار دارد. نور این فواره هفت میلیارد سال سفر کرده تا به زمین برسد، که به این معناست که ما آن را به شکلی میبینیم که شش میلیارد سال پس از بیگ بنگ بوده است.
دوم، فوارهای که به مدت دو میلیارد سال قدرت خود را حفظ کرده باشد، به منبعی پایدار و غنی از مواد نیاز دارد، اما وجود چنین محیطی معمولا با یک فواره مستقیم ناسازگار است.
پژوهشهای آینده
دانشمندان امیدوارند با مطالعات بیشتر به راز این فواره پی ببرند. تلسکوپهای رادیویی به کاوش در این زمینه ادامه خواهند داد تا بتوانند فوارههای بیشتری را کشف کنند و به بررسی چگونگی تشکیل آنها بپردازند.
این پژوهشها به درک بهتر ساختار و رفتار کهکشانها و نقش سیاهچالهها در کیهان کمک خواهد کرد.