بامداد روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت، مرگ ابراهیم رئیسی و همراهانش در سانحه سقوط بالگرد در استان آذربایجان شرقی تایید شد.
هشت نفر در این سانحه کشته شدند. محمدعلی آلهاشم، امام جمعه تبریز، حسین امیرعبداللهیان، وزیر امور خارجه و مالک رحمتی، استاندار آذربایجان شرقی، از جمله کشتههای این سقوط بودند.
نخستین خبر سانحه برای بالگرد حامل رئیسی، حدود ساعت ۱۵:۳۰ دقیقه روز یکشنبه ۳۰ اردیبهشت منتشر شد و پس از حدود ۱۲ ساعت جستوجو، بقایای بالگرد و اجساد سرنشینان آن در منطقه ورزقان پیدا شد.
رئیسی و همراهانش پس از بهرهبرداری از سد قیزقلعهسی که با حضور الهام علیاف، رییسجمهوری آذربایجان برگزار شد، عازم تبریز بودند که بالگردشان در میانه راه سقوط کرد.
کادر پرواز و برخی نیروهای سپاه پاسداران نیز در سانحه کشته شدند.
در پی مرگ رئیسی و همراهانش، علی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، پنج روز عزای عمومی اعلام کرد.
خامنهای همچنین محمد مخبر، معاون اول رئیسی را بهشکل رسمی بهعنوان کفیل ریاستجمهوری معرفی کرد.
علی باقریکنی نیز سرپرست وزارت امور خارجه و جایگزین امیرعبداللهیان شد.
خبرگزاری ایرنا شامگاه دوشنبه گزارش داد بر اساس مصوبه سران قوا، انتخابات ریاست جمهوری چهاردهم برای انتخاب جایگزین رئیسی، روز هشتم تیر برگزار خواهد شد.
روز دوشنبه شماری از کشورها پیامهای تسلیتی برای مرگ رئیسی و همراهانش ارسال کردند و شورای امنیت سازمان ملل جلسهاش را با یک دقیقه سکوت به یاد کشتههای این سقوط آغاز کرد که این رفتارها با انتقاد گسترده روبهرو شد.
در این روز، شارل میشل، رییس شورای اتحادیه اروپا پیام تسلیتی ارسال کرد که با انتقادات وسیعی از سوی شماری از نمایندگان پارلمانهای اروپایی مواجه شد.
این نمایندگان، اعتراض خود را به پیام میشل با هشتگ «از طرف من نیست» نشان دادند.
مشروح رویدادهای مرتبط با سانحه سقوط بالگرد رئیسی طی روزهای یکشنبه و دوشنبه (۳۰ و ۳۱ اردیبهشت) را در اینجا بخوانید.
رویترز به نقل از دو منبع آگاه نوشت مجلس خبرگان شش ماه پیش ابراهیم رئیسی را به دلیل کاهش محبوبیتش از فهرست جانشینان احتمالی علی خامنهای حذف کرده بود.
یک منبع منطقهای آشنا به دیدگاه حکومت ایران گفت مخالفت خامنهای با حکومت موروثی، امکان رهبری مجتبی خامنهای و علی خمینی، نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی را که در نجف عراق مستقر است، از بین میبرد.
یک مقام پیشین جمهوری اسلامی هم به رویترز گفت که اکنون انتظار میرود بازیگران قدرتمندی از جمله سپاه پاسداران و روحانیون بانفوذ قم اقدامهایشان برای شکلدهی به روند انتخاب رهبر بعدی را افزایش دهند.
او با بیان اینکه «مرگ رئیسی ضربهای است به دستگاهی که اکنون نامزد دیگری [برای رهبری] ندارد»، افزود: «در حالی که برخی گمان میکنند رئیسی برای جانشینی خامنهای آماده شده بود، هیچکس به طور قطع نمیدانست قصد خامنهای چیست.»
جان کربی، سخنگوی امنیت ملی کاخ سفید، روز دوشنبه ۳۱ اردیبهشت، گفت که ایالات متحده و عربستان سعودی بیش از همیشه به توافق نهایی بر سر یک پیمان دفاعی دوجانبه نزدیک شدهاند.
او با اشاره به مذاکرات جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی آمریکا در پایان هفته اخیر با طرف سعودی، افزود که توافق دو کشور در آستانه نهایی شدن است.
پیشتر در روز یکشنبه اعلام شده بود که محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی و جیک سالیوان، مشاور امنیت ملی کاخ سفید، با یکدیگر دیدار و درباره پیشنویس «تقریبا نهاییشده» توافق امنیتی بین واشینگتن و ریاض گفتوگو کردهاند.
به گزارش رویترز، مذاکرهکنندگان آمریکایی و سعودی به دنبال دستیابی به توافقی دوجانبه هستند که انتظار میرود براساس آن، در ازای توقف خرید تسلیحات چینی و محدود کردن سرمایهگذاری پکن در عربستان، ایالات متحده ضمانتهایی رسمی برای دفاع از پادشاهی و همچنین دسترسی عربستان به تسلیحات پیشرفتهتر آمریکا بدهد.
یک مقام آمریکایی که نامش اعلام نشد، به رویترز گفت که مذاکرهکنندگان درباره فروش جنگندههای اف- ۳۵ و سایر تسلیحات آمریکا به عربستان بهعنوان بخشی از این قرارداد بحث کردهاند.
فروش احتمالی اف- ۳۵ به سعودیها به دلایل مختلف تضمین نشده بود، اما گنجاندن آن در بحثها بسیار مهم است، زیرا ریاض سالها به دنبال این جت جنگنده رادارگریز بوده است.
هر معامله ای باید مطابق توافق دیرینه آمریکا با اسرائیل باشد که در آن تضمین شده است تسلیحات فروخته شده ایالات متحده در منطقه نباید به «نقطه کیفی نظامی اسرائیل» آسیبی وارد کند و در عین حال تضمین کند که تسلیحاتی که ایالات متحده به اسرائیل میدهد، بر تسلیحاتی که به همسایگان این کشور فروخته میشود، برتری داشته باشد.
کمیتههای روابط خارجی سنای ایالات متحده و کمیتههای امور خارجی مجلس نمایندگان، که اعضای آن از نقش عربستان سعودی در کشتار غیرنظامیان در یمن انتقاد کردهاند، حق دارند فروش تسلیحات را تحت یک فرآیند بررسی غیررسمی بررسی و مسدود کنند.
این مقام آمریکایی همچنین به رویترز گفت که پیمان دفاعی آمریکا و عربستان سعودی، نسخهای کوچکتر از پیمان دفاعی آتلانتیک شمالی، ناتو، خواهد بود.
یک مقام دیگر آمریکایی، که نام او نیز اعلام نشد، به رویترز گفت: «ما به تفاهم بر سر عناصر اصلی بسیار نزدیک هستیم.»
او گفت: «البته ما همچنین باید روی بخشهایی کار کنیم که به اسرائیلیها و فلسطینیها مربوط میشود. این مساله، بخشی حیاتی از هر توافق بالقوه برای عادیسازی روابط عربستان و اسرائیل است.»
همچنین انتظار میرود که توافق امنیتی آمریکا و عربستان شامل اشتراکگذاری فناوریهای نوظهور از جمله هوش مصنوعی با ریاض باشد.
اگر آمریکا و عربستان سعودی به توافق نهایی دست یابند، آن گاه این توافق به اسرائیل ارائه خواهد شد تا این کشور درباره عادیسازی روابط با عربستان سعودی تصمیم بگیرد.
کربی گفت که زمان توافق آمریکا و عربستان نامشخص است.
او گفت که هدف نهایی بایدن ایجاد یک کشور فلسطینی است، اما با توجه به اینکه اسرائیل در حال جنگ با گروه حماس در غزه است، انتظار نمیرود که به این زودیها توافقی بر سر ایجاد کشور فلسطین به وجود آید.
رویترز به نقل از دو منبع آگاه نوشت مجلس خبرگان شش ماه پیش ابراهیم رئیسی را به دلیل کاهش محبوبیتش از فهرست جانشینان احتمالی علی خامنهای حذف کرده بود.
یک منبع منطقهای آشنا به دیدگاه حکومت ایران گفت مخالفت خامنهای با حکومت موروثی، امکان رهبری مجتبی خامنهای و علی خمینی، نوه بنیانگذار جمهوری اسلامی را که در نجف عراق مستقر است، از بین میبرد.
یک مقام پیشین جمهوری اسلامی هم به رویترز گفت که اکنون انتظار میرود بازیگران قدرتمندی از جمله سپاه پاسداران و روحانیون بانفوذ قم اقدامهایشان برای شکلدهی به روند انتخاب رهبر بعدی را افزایش دهند.
او با بیان اینکه «مرگ رئیسی ضربهای است به دستگاهی که اکنون نامزد دیگری [برای رهبری] ندارد»، افزود: «در حالی که برخی گمان میکنند رئیسی برای جانشینی خامنهای آماده شده بود، هیچکس به طور قطع نمیدانست قصد خامنهای چیست.»
شورای هماهنگی تشکلهای صنفی فرهنگیان ایران با اشاره به مرگ ابراهیم رئیسی در بیانیهای نوشت «امیدوار است کسانی که در کودککشی به ویژه در ایران دستی داشتهاند در دادگاهی مردمی و عادلانه به سزای اعمال خود برسند».
به گفته این شورا، آموزش و پرورش در دوران ریاستجمهوری رئیسی، «بحرانیترین وضعیت خود را در سالهای بعد از انقلاب میگذراند»، و «مسمومیتسازی مدارس دختران، حملهی نیروهای نظامی و امنیتی به مدارس، ضربوشتم و کشته شدن بیش از ۸۰ دانشآموز و دو معلم، بازداشت و زندانی کردن کودکان دانشآموز از سیاهترین لکههای آسمان وزارت آموزش و پرورش در دوران ریاستجمهوری رئیسی بود.»
در بیانیه آمده این شورا «همواره مخالف سیاستهای ضدآموزشی و ضدمردمی بوده و در کنار سایر دادخواهان همواره خواهان محاکمه آمران و عاملان قتل و کشتار مردم در قیامها از جمله دادخواه دانشآموزان و معلمان است.»
