جنگ اوکراین؛ دام «بیطرفی» روسیه برای سرزمین گلهای آفتابگردان
بهرغم شکست ارتش روسیه در تصرف شهرهای اوکراین و مقاومت بسیار سرسختانه نیروهای این کشور، مذاکرات صلح بین روسیه و اوکراین آنچنان پیشرفتی نداشته است.
بهرغم شکست ارتش روسیه در تصرف شهرهای اوکراین و مقاومت بسیار سرسختانه نیروهای این کشور، مذاکرات صلح بین روسیه و اوکراین آنچنان پیشرفتی نداشته است.
نشریه فارن پالیسی در تحلیلی به درخواست روسیه برای اتخاذ موضع «بیطرفی» از سوی اوکراین در جریان مذاکرات صلح و پیامدهای تن در دادن کییف به خواسته مسکو پرداخته است.
بنا بر این تحلیل «بهرغم تلاش مذبوحانه روسیه برای نشان دادن اینکه قتلعام بوچا کار خود نیروهای اوکراینی بود، کشتن غیرنظامیان بهدست نیروهای روس یک حرکت عمدی بود. »
در این یادداشت آمده «مسکو به دنبال برد آشکار در اوکراین، تمام خط قرمزها را زیر پا میگذارد تا بتواند از موضع قدرت با اوکراین مذاکره کند.»
فارنپالیسی نوشته « ولادیمیر پوتین، رییسجمهور روسیه میتواند نهایت امتیاز را از اوکراین بگیرد تا بر شکستهای روسیه در این کشور سرپوش بگذارد و بتواند برد روسیه در مذاکرات را بهعنوان پیروزی شکوهمند در داخل این کشور قالب کند.»
یکی از خواستههای اصلی روسیه در این مذاکرات این بوده که اوکراین اعلام موضع «بیطرفی» کند و «غیرنظامی» شود.
نویسنده فارنپالیسی اعتقاد دارد «دستیابی به این امتیازات به روسیه مجال خواهد داد تا یک پیروزی پروپاگاندایی در برابر تهدید گسترش ناتو، که در حقیقت اصلا وجود نداشت، برای خود دست و پا کند و از سوی دیگر، اوکراین را در برابر حملههای آتی روسیه به این کشور بیدفاع بگذارد.
بنا بر آمار اوکراین، روسیه تاکنون ۲۰ هزار سرباز ارتش خود را از دست داده است و در کنار این تلفات بالا، با تحریمهایی کوبنده که بیشتر هم خواهد شد روبهروست و در اوکراین هم قلمرو چندانی هم به دست نیاورده است، با تمام این اوصاف، پوتین فعلا انگیزهای برای مذاکره برای پایان دادن به جنگ ندارد.
با توجه به رویکرد پوتین، جنگ وارد خطرناکترین مرحله خود شده است. عملکرد ناموفق ارتش روسیه در اوکراین احتمال توسل مسکو به سلاح شیمیایی در جنگ را افزایش میدهد که خود جهان را یک قدم به استفاده از سلاحهای هستهای نزدیکتر خواهد کرد.
در ایت یادداشت آمده «با توجه به عقده پوتین برای نابودی اوکراین و کشتن غیرنظامیان، متحدان غربی بهتدریج در حال تغییر موضع خود درباره فرستادن سلاحهای سنگین به اوکرایناند اما زمان رو به اتمام است و اگر متحدان اوکراین واکنش سریع و بیمثالی در مقابل روسیه نشان ندهند، پوتین ممکن است تعلل غرب را به حساب چراغ سبز نشان دادن به خود ببیند و به استفاده از سلاح هستهای روی بیاورد تا به هدف نهاییاش در اوکراین برسد.»
روسیه از آغاز جنگ تاکنون بهندرت در یک گفتوگوی سیاسی واقعی درگیر شده است و حتی نمیتواند بر سر یک آتشبس موقت برای باز کردن گذرگاههای بشردوستانه در شهر محاصرهشده ماریوپل، در جنوب اوکراین توافق کند. با چنین وضعیتی، به نظر نمیرسد که مقامهای بلندپایه روسیه پایان دادن به جنگ را حتی در نظر داشته باشند.
به نوشته فارنپالیسی، به دنبال قتلعام در بوچا و اتهامات سرازیرشده جنایات جنگی به سوی روسیه، سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه اوکراین را متهم به پیشنهاداتی غیرقابلقبول برای صلح کرد.
در یادداشت این نشریه آمده «در حقیقت لاوروف با این کار به یک حقه قدیمی روسی متوسل شده است؛ اینکه مسکو رسما در فرآیند مذاکرات درگیر شود بدون اینکه حاضر باشد هیچ امتیازی بدهد.»
این یادداشت اضافه کرده «مذاکرات صلح، خشونت روسیه در اوکراین را از طریق غیرمنطقی نمایاندن اوکراین، توجیه میکند و تقصیر تمام نشدن جنگ را به گردن کییف میاندازد. حال آنکه دستیابی به یک صلح بندزده برای اوکراین، بهبهای استقلال و حاکمیت ارضی این کشور تمام خواهد شد.»
نویسنده اشاره کرده که «مشکل روسیه با ناتو نیز ساخته و پرداخته خود مسکو بود. چرا که پیوستن اوکراین به ناتو قرار نبود در آیندهای نزدیک به وقوع بپیوندد.»
اتخاذ موضع بیطرفی برای اوکراین به چه معناست؟
تاریخ نمونههای بارزی از اینکه موضع بیطرفی چه معنایی دارد و ندارد به دست میدهد.
در آخرین دور از مذاکرات دیپلماتیک روسیه و اوکراین، روسیه درخواست کرد که اوکراین اعلام موضع بیطرفی کند که این خود رها کردن برنامه این کشور برای عضویت در ناتو را در پی خواهد داشت. درخواست دیگر روسیه غیرنظامی شدن اوکراین، پذیرفتن شبهجزیره کریمه بهعنوان بخشی از قلمرو روسیه و به رسمیت شناختن مناطق دو جمهوری خودخوانده لوهانسک و دونتسک در شرق اوکراین از سوی این کشور، بهعنوان دو جمهوری مستقل بود.
ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین، درباره تمامیت ارضی و استقلال اوکراین موضعی اصولی دارد. با وجود این، او محتاطانه اظهار تمایل کرده است تا درباره موضوع بیطرفی مذاکره کند. حدود یکماهونیم پیش، زلنسکی در انتقاد از ناتو اعلام کرد که بهرغم سیاست در باز ناتو، اوکراین نمیتواند از چهارچوب این در وارد شود. البته زلنسکی کاملا حق دارد از ناتو انتقاد کند. چرا که ناتو تنها عضویتی در آیندهای دور و نامعلوم را به اوکراین وعده داده است.
پوتین ابتدا در سال ۲۰۰۸ فرصتی برای مجازات گرجستان که خواهان عضویت در ناتو بود دید و سال ۲۰۱۴ هم به سراغ اوکراین که میکوشید از محور روسیه فاصله بگیرد، رفت. اقدامات آمیخته به ابهام ناتو پیرامون عضویت گرجستان و اوکراین در این اتحاد بود که دست روسیه را برای حمله علیه این کشورها باز گذاشت.
به نوشته فارینپالیسی «اتخاذ موضع بیطرفی از سوی اوکراین، حملات آتی روسیه به این کشور را دفع نخواهد کرد.»
ایده «بیطرف کردن» ملل حامی غرب همسایه روسیه همیشه راه موردعلاقه پوتین برای دفع تاثیر غرب بر کشورهایی که او حوزه سلطه خود میبیند بوده است. پوتین میدانست که اوکراین عضو ناتو نخواهد شد؛ اما هدف او همواره دیدن اوکراینی غیردموکراتیک و شکستخورده بود که برای سیاست خود به روسیه تکیه بکند. پوتین از اینکه مردم روسیه شاهد اوکراینی باثبات، غربی، توسعهیافته، آرام و موفق باشند هراسان است. پوتین نمیتواند چنین اوکراینی را از مردم کشور خودش پنهان کند.
فارین پالیسی اضافه کرده «ایده بیطرفی سوییس و اتریش شاید خوشایند باشد اما داستان اوکراین فرق میکند. هر دو کشور اتریش و سوییس توانستهاند در حالی که به عضویت ناتو درنیامدهاند، دموکراسیهایی سعادتمند و قدرتمند بسازند. اما برای پوتین، بیطرفی اوکراین بهمعنای محروم کردن این کشور از عضویت آتی در ناتو نیست؛ قصد او نابودی حاکمیت و آینده دموکراتیک اوکراین است.»
در این یادداشت آمده «برخلاف ظاهر واژه «بیطرفی»، این کلمه برای اوکراین یک رمز ورود برای بازگشت به محور روسیه است. زلنسکی میداند که «بیطرفی» بهسبک روسی صلحی برای اوکراین به ارمغان نخواهد آورد و روسیه هم برای عمل به تعهدات رسمی که به آنها اقرار میکند قابلاعتماد نیست. روسیه دهها قرارداد بینالمللی را که از سال ۱۹۹۱ به این سو امضا کرده است، نقض کرده است؛ تنها دو مورد از آنها، نقض آتشبس با گرجستان و معاهده مینسک با اوکراین است.»
سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه در یک مصاحبه اخیر بهصراحت اعلام کرد که روسیه «عملیات نظامی» در اوکراین برای دور بعدی مذاکرات صلح معطل نمیگذارد و اشاره دموبیدم روسیه به استفاده از سلاح هستهاین شان میدهد که مسکو در پی اعمال یک فشار روانی بر متحدان ناتوست تا اتحاد اعضای آن را در هم بشکند.
به عقیده نویسنده فارن پالیسی «گرچه متحدان غربی اوکراین ممکن است وسوسه شوند تا اوکراین را به سمت تن در دادن به پیشنهادات روسیه هل دهند تا این جنگ تمام شود، با قتلعامی که در بوچا شاهد آن بودند از نظر اخلاقی نمیتوانند اوکراین را فدا کنند و در تله «بیطرفی» روسیه بیفتند.»
فارنپالیسی نتیجهگیری کرده «تا زمانی که روسیه عقب ننشیند و در یک دیپلماسی معنادار درگیر نشود، سرنوشت جنگ اوکراین در میدان نبرد و نه بر سر میز مذاکره رقم زده خواهد شد.»
ایالات متحده، روز جمعه ۲۶ فروردین روایت اوکراین ازغرق شدن مسکوا را پذیرفت؛ یک مقام ارشد دفاعی آمریکا گفت که اوکراین دو موشک ضدکشتی نپتون به مسکوا شلیک کرده است.
اینکه دلیل غرق شدن مسکوا، موشک اوکراینی، بیکفایتی روسیه، بخت بد و یا ترکیبی از هر سه بوده باشد، همچنان محل بحث است اما آنچه که قطعی است این است که غرق شدن مسکوا، بزرگترین خسارت جنگی وارده به یک ناو دریایی طی ۴۰ سال گذشته محسوب میشود و همین کافی است تا سوالهایی برای مسکو و باقی برنامهریزان نظامی در سراسر جهان به وجود بیاید که ناآرامشان کند.
دلیل غرق شدن مسکوا چه بود؟
مسکوا روز پنجشنبه ۲۵ فروردین در ساحل اوکراین در دریای سیاه غرق شد.
اوکراین میگوید که مسکوا را با موشک ضدکشتی زده و شلیک موشک موجب ایجاد جرقههایی شده که به ترکیدن مهمات بار کشتی شده انجامیده است.
روسیه هم روایت خود را از این ماجرا دارد. بنا بر اعلام وزارت روسیه، منشا آتشسوزی که منجر به ترکیدن مهمات انبارشده در کشتی بود نامعلوم بوده و انفجارهای ناشی از آن به ساختمان کشتی آسیب زده و مسکوا در حالی که به سمت بندری نزدیک یدککشی میشده، غرق شده است.
بر اساس گزارش خبرگزاری تاس روسیه بهنقل از منبعی بدون نام، خدمه کشتی همه به بندر سِواستوپول در شبهجزیره کریمه منتقل شدهاند. تاس درباره شمار نیروهای نجاتیافته از کشتی جزئیاتی منتشر نکرد.
رزم ناو مسکوا به انواع سلاح ضدکشتی و ضدحملههوایی مجهز بود و تفنگ دریایی، اژدر یا همان بمب زیردریایی و سیستمهای دفاع موشکی هم بار آن بود؛ این یعنی مسکوا میزان انبوهی از مهمات منفجره حمل میکرد.
دو مقام ارشد ایالات متحده که در جریان ارزیابی اخیر اطلاعاتی آمریکا از مسکوا بودند به سیانان گفتند که این رزمناو در زمانی که غرق شد، سلاح هستهای حمل نمیکرده است.
آخرین باری که کشتی جنگی به این عظمت غرق شد کی بود؟
آخرین بار در روز دوم ماه مه سال ۱۹۸۲ و در جریان جنگ فالکلند بود که زیردریایی «اچاماس کانکرر» ارتش بریتانیا، نبردناو ژنرال بلگرانو ارتش آرژانتین را غرق کرد.
ژنرال بلگرانو هماندازه مسکوا بود. هر دو رزمناو بهطول حدود ۱۸۲ متر، قابلیت حمل ۱۲ هزار تنی داشتند. اما خدمه کشتی ژنرال بلگرانو تقریبا دو برابر و ۱۱۰۰ نفر بود. خدمه کشتی مسکوا ۵۰۰ تن بود.
روسیه شمار تلفات و جراحاتی که در جریان غرق شدن رزمناو مسکوا روی داده منتشر نکرده است. اما غرق شدن نبردناو ژنرال بلگرانو جان ۳۲۳ تن از خدمه این کشتی را گرفت.
از دست دادن مسکوا برای مسکو چقدر تمام میشود؟
بیشترین تاثیر غرق شدن مسکوا بر روحیه ارتش روسیه خواهد بود؛ مسکوا گل سرسبد ناوگان روسیه در دریای سیاه و یکی از مشهودترین داراییهای این کشور در جنگ اوکراین بود. اگرچه روسیه با وسواس خبرهای جنگ اوکراین را پوشش میدهد، غیاب ناگهانی کشتی به آن عظمت بهسادگی قابل پنهان کردن نیست.
بهباور تحلیگران نظامی، غرق شدن مسکوا، فارغ از اینکه اوکراین آن را غرق کرده باشد و یا در صورت یک حادثه روی داده باشد، اطمینان درباره توانایی روسیه در جنگ اوکراین را زیر سوال خواهد برد.
اما در اینکه غرق شدن مسکوا چه تاثیری بر جنگ اوکراین دارد بین تحلیلگران محل اختلاف است.
صاحبنظران در موسسه مطالعات جنگ میگویند که از دست دادن مسکوا برای روسیه، نسبتا ناچیز است. چرا که این رزمناو بیشتر برای حملات با موشک کروز، به مراکز لجستیک و میدانهای هوایی اوکراین استفاده میشد و روسیه روی زمین هم سامانههایی دارد که همان کار را انجام میدهد.
تحلیلگران در این موسسه میگویند که اگر موشک اوکراینی باعث غرق شدن مسکوا شده باشد، نیروی دریایی روسیه باید در عملیات این کشور بازاندیشی کند؛ کشتیهایش را از قلمرو اوکراین دورتر کند و دفاع هواییاش را هم از نو بچیند.
ماسک روز پنجشنبه ۲۵ فروردین، پس از پیشنهاد خرید توییتر «بهنقد» به قیمت حدود ۴۳ میلیارد دلار، گفت که این شرکت در شکل فعلی آن رشد نمیکند و باید به یک شرکتی خصوصی تبدیل شود.
هیات مدیره توییتر روز جمعه ۲۶ فروردین در بیانیهای اعلام کرد که با پیروی از آییننامه شرکت، طرحی را اجرایی میکند که در بازهای محدود، به هیچ سهامداری اجازه مالکیت بیشتر از ۱۵ درصد سهام را ندهد. طرحی اینچنینی که برای مقابله با تجمع سهام در دست یک شخص، تنظیم شده است، در بازارهای بورس آمریکا «قرص سمی» نامیده میشود و با محدود کردن سهامداران بزرگ به سهامداران کوچک اجازه میدهد سهام شرکت را با تخفیف بخرند.
پیشنهاد ایلان ماسک
با پیشنهاد ۴۳ میلیارد دلاری ایلان ماسک، مالک شرکت خودروسازی تسلا و اسپیس ایکس برای خرید توییتر، بهای هر سهم این شرکت معادل تقریبا ۵۴ دلار میشود. ماسک خود برای خرید توییتر قدم پیش گذاشته است. به این معنا که توییتر پیشنهادی به ماسک برای خرید این شرکت نداده بود.
ماسک در نامهای به هیئت مدیره توییتر ضمن پیشنهاد ۴۳ میلیون دلاری برای خرید آن نوشت که در توییتر سرمایهگذاری کرده چون به قابلیت آن برای تبدیل شدن به پلتفرم آزادی بیان در سراسر جهان معتقد بوده است. او تاکید کرد که آزادی بیان برای هر دموکراسی ضروری است.
ماسک همچنین افزود که از زمان پیوستن به هیئت مدیره توییتر مجاب شده است که توییتر در وضعیت فعلی این شرکت، به کار آزادی بیان، این الزام اجتماعی، نمیآید و هرگز رشد نخواهد کرد. ماسک گفت که تحول توییتر در گرو خصوصی شدن این شرکت است.
ماسک همچنین تاکید کرد که توییتر ظرفیت فوقالعادهای دارد که او میتواند از آن ظرفیتها کار بکشد.
ماسک گفت که مبلغ پیشنهادی او بهای نهایی است که او حاضر است برای توییتر بپردازد و اگر پیشنهاد او رد شود، در تصمیمش بهعنوان یکی از سهامداران توییتر تجدیدنظر میکند.
پول ماسک برای خرید توییتر از کجا تامین خواهد شد؟
منبع تامین مالی مبلغ پیشنهادی ماسک مشخص نیست. اما قید واژه «دیگر» برای منبع مالی در برخی اسناد نشان میدهد که منبع پول فقط خود ماسک نیست و یا شاید اصلا از پول او نباشد. ثروت ماسک بالغ بر ۲۵۹ میلیارد دلار است اما بیشتر ثروت او در سهام است.
صاحب توییتر کیست؟
هر مبلغ پشنهادی برای خرید شرکت توییتر منوط به موافقت سرمایهگذاران آن خواهد بود. توییتر در بورس سهام نیویورک در فهرست اسامی شرکتهای دولتی آمده است و بسیاری از سرمایهگذاران توییتر هر کدام سهم کوچکی در این شرکت دارند.
« گروه ونگارد»، شرکت سرمایهگذاری آمریکایی، صاحب بیش از ده درصد سهام توییتر است اما ونگارد سرمایهگذاری «منفعل» است؛ بدین معنا که در تصمیمگیری درباره مسائلی چون پیشنهاد ماسک دخالتی ندارد و تابع تصمیم جمع است.
پس از گروه ونگارد، ماسک با در دست داشتن بیش از ۹ درصد سهام توییتر، بزرگترین «فرد» سهامدار آن است.
جک دورسی بنیانگذار و مدیرعامل سابق توییتر، صاحب تنها بیش از ۲ درصد سهام این شرکت است.
سهام صندوق سرمایهگذاری الیوت که سال ۲۰۲۱ خواستاراستعفای دورسی شد نیز صاحب ۱/۲۵ سهام این شرکت است.
ایلان ماسک چگونه توییتر را متحول خواهد کرد؟
ماسک چند روز قبل از پیشنهاد خرید توییتر، یک سلسلهتوییت برای پیشرفت توییتر مطرح کرده بود که بعدتر بیشتر آنها را پاک کرد.
ماسک در مارس ۲۰۲۲ در یک پست نظرسنجی از کاربران توییتر پرسیده بود که آیا این پلتفرم به اصول آزادی بیان وفادار بوده است یا نه. او با اشاره به اهمیت توییتر گفته بود که عدم پایبندی به رعایت اصول آزادی بیان در توییتر، دموکراسی را تضعیف میکند.
نگرانی اصلی سرمایهگذاران توییتر رشد آن از نظر درآمد تبلیغات وشمار کاربران آن است که با وجود پلتفرمی مثل تیکتاک که رقابت سفتوسختی برای جلب توجه کاربران راه انداخته است، چندان آسان نیست. اگر توییتر به مالکیت ماسک درآید، تمرکز او احتمالا بر آزادی بیان و رشد کاربران خواهد بود.
آیا توییتر پیشنهاد ماسک را میپذیرد؟
در مواردی چون مورد پیشنهاد ماسک برای تصاحب شرکت از طریق خرید اکثریت سهام، سرمایهگذاران برای راهنمایی و مشاوره به هیئت مدیره شرکت رو میکنند. پیشنهاد ماسک «خصمانه» است؛ به این معنا که او از حمایت هیئت مدیره برخوردار نیست و پیش از رفتن مستقیم نزد هیئت مدیره برای گفتوگو درباره این تصمیم، مسئله خرید آن را علنی کرده است.
هیئت مدیره توییتر در نخستین واکنش به پیشنهاد ماسک گفته بود که آن را بهدقت بررسی میکند تا روند اقدامی که در راستای منافع شرکت و تمامی سهامداران آن باشد را مشخص کند.
سهام توییتر پس از پیشنهاد ماسک ۱۸ درصد افزایش یافت. صاحبنظران میگویند که چنین روندی نشانه آن است که سرمایهگذارانفکر میکنند که ممکن است توییتر پیشنهاد ماسک را بپذیرد اما اینکه سهام همچنان بسیار پایینتر از مبلغ پیشنهادی ماسک است به این معناست که بازار همچنان مطمئن نیست که این معامله سر بگیرد.
در صورت رد پیشنهاد ماسک چه اتفاقی میافتد؟
ماسک گفته است که قیمت پیشنهادی او قطعی است؛ پس اگر درخواست او رد شود، قیمت را بالا نخواهد برد.
اگر ماسک همانطور که گفته در سهامی که دارد «تجدیدنظر کند» باید سهم ۲/۹ میلیارد دلاری خود از توییتر را بفروشد.
ماسک در سال ۲۰۱۸ نیز نیز ایده غیرسهامی کردن شرکت خودروسازی تسلا را مطرح کرده بود که برای او مشکلاتی حقوقی به دنبال داشت که پایان دادن به اختلافات ناشی از آن ۴۰ میلیون دلار برای او هزینه داشت.