ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهور اوکراین، گفت که ۱۳۷ اوکراینی، شامل افراد نظامی و غیرنظامی، در روز اول حملات روسیه به اوکراین کشته شدند. او گفت اکنون لحظات سرنوشتساز اوکراین است و با آنکه رهبران اروپا از روسیه میترسند، ما اوکراینیها ترسی نداریم.
رییسجمهور اوکراین در یک سخنرانی تلویزیونی درباره تعداد کشته شدگان حملات روسیه خاطرنشان کرد که بنابر اطلاعات اولیه در حمله روسیه به اوکراین تاکنون ۱۳۷ نفر شامل شهروندان نظامی و غیرنظامی، کشته شدهاند.
زلنسکی تاکید کرد که همراه با همه کسانی که حضورشان در دولت ضرورت دارد در کییف است و همچنان در کییف باقی خواهد ماند.
او گفت که بنابر اطلاعات موجود، من هدف اول روسیه و خانوادهام هدف شماره دو هستند و روسیه میخواهد با از بین بردن رییس دولت، اوکراین را از نظر سیاسی نابود کند.
رییسجمهور اوکراین افزود: من به همه شرکای کشورمان میگویم که سرنوشت کشور ما اکنون در حال تعیین شدن است. از آنها میپرسم: آیا شما با ما هستید؟ آنها میگویند با ما هستند اما اوکراین را به عضویت ناتو در نمیآورند.
او خاطرنشان کرد که امروز از رهبران ۲۷ کشور اروپایی پرسیدم که آیا اوکراین در ناتو خواهد بود یا خیر، به صراحت پرسیدم و همه میترسند، جواب نمیدهند اما ما نمیترسیم، از هیچ چیز نمیترسیم.
زلنسکی افزود که که گروههای خرابکار دشمن وارد کییف شدهاند و من از مردم کییف میخواهم تا مراقب باشند و قوانین منع آمد و شد را رعایت کنند.
رییسجمهور اوکراین تاکید کرد که روز پنجشنبه و در اولین روز حمله مستقیم روسیه، نیروهای مسلح اوکراین توانستند تقریبا از تمام قلمرو کشور محافظت کنند.
زلنسکی خاطرنشان کرد که نیروهای مسلح اوکراین در حال دفاع در مقابل حملات و دفع نیروهای روسیه هستند و در مواردی چون پایگاه هوایی گوستومل در نزدیکی کییف که به تصرف نیروهای ویژه روسیه در آمده بود، موفق شدند باردیگر این پایگاه را پس بگیرند که این اعتماد نسبت به محافظت از پایتخت را افزایش میدهد.
رییسجمهور اوکراین خاطرنشان کرد که در برخی مناطق از جمله جزیره «مار» در دریای سیاه، نیروهای اوکراین به قیمت کشته شدن تا لحظه آخر مقابل نیروهای نظامی روسیه مقاومت کردند.
ولودیمیر زلنسکی افزود: به همه مرزبانان اوکراین که قهرمانانه جان باختند اما تسلیم نشدند عنوان «قهرمان اوکراین» اعطا خواهد شد.
در همین حال وزارت کشور اوکراین در ساعتهای اولیه صبح جمعه از حمله روسیه با موشکهای بالستیک روسیه به کییف، پایتخت اوکراین خبر داد.
همزمان ارتش اوکراین اعلام کرد که یک هواپیمای نظامی روسیه را بر فراز کییف سرنگون کرده است و این هواپیما پس از سرنگونی با یک ساختمان مسکونی ۹ طبقه برخورد کرد و آن را به آتش کشید.
دیمیترو کولبا، وزیر خارجه اوکراین، در توصیف حکم حملات روسیه به شهرها و زیرساختها و پایگاههای نظامی اوکراین، گفت که کییف از زمان حمله نازیها در ۱۹۴۱ تاکنون، چنین حملههایی را تجربه نکرده بود.
از سوی دیگر مرزبانی اوکراین، نیز اعلام کرد حمله موشکی روسیه به منطقه زاپروژیا در جنوب شرقی اوکراین به تلفات جانی منجر شده است.
رییسجمهور اوکراین همچنین ساعاتی پس از سخنرانی پنجشنبه شب خود، فرمان تشکیل ستاد فرماندهی عالی اوکراین را امضا کرد.
در این فرمان آمده به دنبال حملات روسیه به اوکراین که استقلال و تمامیت ارضی اوکراین را تهدید میکند و ستاد فرماندهی عالی اوکراین برای اطمینان از فرماندهی راهبردی نیروهای مسلح اوکراین و دیگر تشکلهای نظامی و سازمانها تشکیل شده است.
رییسجمهوری اوکراین همچنین دستور یک بسیج عمومی را صادر کرد و از مردان اوکراینی ۱۸ تا ۶۰ ساله خواست از کشورشان دفاع کنند.
پیش از آن ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه روز دوشنبه دوم اسفند استقلال مناطق شورشی تحت حمایت مسکو در شرق اوکراین را به رسمیت شناخته بود. اقدامی که باعث تشدید تنشها و به باور برخی کارشناسان زمینه تهاجم روسیه به شرق اوکراین را فراهم کرد.
نیروهای اوکراین در شرق این کشور در یک درگیری هشت ساله با جداییطلبان مورد حمایت روسیه قرار دارند. درگیریهایی که ۱۴ هزار کشته و بیش از ۱/۴ میلیون آواره بر جای گذاشته است.
چرا این مناطق برای روسیه مهماند؟
هنگامی که رییس جمهور متمایل به سیاستهای مسکو در اوکراین در فوریه ۲۰۱۴ با تظاهرات گسترده از سمت خود برکنار شد، روسیه با الحاق شبه جزیره کریمه به اوکراین به آن پاسخ داد. سپس روسیه با حمایت از شورشیان در منطقه شرقی اوکراین، معروف به دنباس، که عمدتاً روسی زبان هستند، حضورش را در این منطق گستردهتر کرد.
در آوریل سال ۲۰۱۴ شورشیان تحت حمایت روسیه ساختمانهای دولتی را در مناطق دونتسک و لوهانسک تصرف کردند، و با اعلام خودمختاری در این دو منطقه خود را «جمهوری خلق» نامیده و با سربازان اوکراینی و گردانهای داوطلب وارد جنگ شدند.
یک ماه پس از اعلام خودمختاری، مناطق جداییطلب برای اعلام استقلال و تلاش برای پیوستن به روسیه رایگیری کردند. مسکو تاکنون از پذیرش خواسته مردم این دو جمهوری برای به رسمیت شناخته شدن سرباز زده بود و از این مناطق فقط به عنوان ابزاری برای نگه داشتن اوکراین در مدار خود و جلوگیری از پیوستن آن به ناتو استفاده کرده است.
اوکراین و غرب روسیه را به حمایت نظامی شورشیان متهم کردند؛ اما مسکو این موضوع را رد کرد و گفت روسهایی که در این جنگ حضور داشتند، داوطلبانه در آن شرکت کرده بودند.
در میان نبردهای سنگین میان دو طرف که در آن تانک، توپخانه سنگین و هواپیماهای جنگی به کار برده میشد، در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۴ پرواز شماره ۱۷ خطوط هوایی مالزی بر فراز شرق اوکراین سرنگون شد و همه ۲۹۸ سرنشین آن کشته شدند. یک کمیته بینالمللی در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که این هواپیمای مسافربری با یک موشک روسی از منطقه تحت کنترل شورشیان در اوکراین سرنگون شده بود اما مسکو باز هم هرگونه دخالت در این موضوع را رد کرد.
پس از شکست گسترده نیروهای اوکراینی در اوت ۲۰۱۴ ، نمایندگانی از کییف، شورشیان و سازمان امنیت و همکاری اروپا در سپتامبر ۲۰۱۴ در مینسک،، پایتخت بلاروس، آتش بس امضا کردند.
مفاد این قرارداد طرفین را به موارد زیر متعهد میکرد:
آتشبس تحت نظارت سازمان امنیت و همکاری اروپا
عقبنشینی همه جنگجویان خارجی
مبادله اسیران و گروگانها و عفو شورشیان
مناطق جداییطلب میتوانند میزانی از خودمختاری داشته باشند
اما این قرارداد دیری نپایید و به سرعت درگیریهای گستردهای از سر گرفته شد که منجر به شکست بزرگ دیگری برای نیروهای اوکراینی در دبالتسوه (یکی از شهرهای دونتسک) در فاصله بین ژانویه تا فوریه ۲۰۱۵ شد.
با میانجیگری فرانسه و آلمان در فوریه ۲۰۱۵ توافقنامه صلح دیگری در مینسک بین نمایندگان اوکراین، روسیه و شورشیان امضا شد. چشم انداز این آتش بس جدید، عقبنشینی تسلیحات نظامی سنگین و مجموعهای از اقدامات به سمت یک راه حل سیاسی بود. رهبران روسیه، اوکراین، فرانسه و آلمان بیانیه حمایت از آن را امضا کردند.
توقف درگیریها در اوکراین
توافق صلح ۲۰۱۵ یک کودتای دیپلماتیک بزرگ برای کرملین به حساب میآمد. این توافق اوکراین را موظف میکرد به مناطق جداییطلب وضعیت ویژه اعطا کند و به آنها اجازه میداد نیروی پلیس مستقل تشکیل دهند و در انتصاب دادستانها و قضات محلی نقش داشته باشند.
بر اساس این توافق اوکراین تنها پس از به دست آوردن خودمختاری و برگزاری انتخابات محلی تحت نظارت سازمان امنیت و همکاری اروپا میتواند کنترل حدود ۲۰۰ کیلومتری مرز با روسیه را در مناطق شورشی پس بگیرد. رایگیری که به احتمال قریب به یقین شورشیان طرفدار مسکو را در قدرت حفظ میکرد.
بسیاری از مردم اوکراین این توافق را خیانت به منافع ملی میدانند و به همین دلیل اجرای آن متوقف شده است.
توافق مینسک به پایان درگیریهای تمام عیار کمک کرد، اما وضعیت همچنان متشنج و درگیریهای منظم ادامه یافت.
مسکو همچنین با اعطای بیش از ۷۲۰ هزار پاسپورت روسی به تقریبا یک پنجم جمعیت حدود ۳/۶ میلیون نفری آنها، تلاش کرده تا کنترل خود بر مناطق شورشی را تضمین کند. روسیه کمکهای اقتصادی و مالی به مناطق جدایی طلب ارائه کرده است، اما این کمکها برای کاهش خسارات عظیم جنگ و تقویت اقتصاد کافی نبوده است. منطقه دونباس پیش از آغاز درگیریها حدود ۱۶ درصد از تولید ناخالص داخلی اوکراین را بر عهده داشت.
تلاش برای احیای صلح در اوکراین
تا پیش از حمله روسیه به اوکراین، کشورهای آلمان و فرانسه برای احیای مفاد توافقنامه مینسک در سال ۲۰۱۵ تلاشهای بسیاری کردند. اما این تلاشها با انتقادهای شدید مقامهای اوکراینی روبرو شد و هشدار دادند که اجرای این توافق میتواند به نابودی کشور منجر شود. دو دور مذاکرات در پاریس و برلین بین نمایندگان ریاست جمهوری روسیه، اوکراین، فرانسه و آلمان هیچ پیشرفتی نداشت.
به رسمیت شناختن استقلال مناطق تحت کنترل شورشیان توسط پوتین عملا توافقنامههای صلح مینسک را بیاثر کرد. اندکی پس از به رسمیت شناختن مناطق شرقی اوکراین توسط روسیه، مسکو گفت پیمان دوستی با مناطق شورشی تحت حمایت خود امضا خواهد کرد؛ همانطور که پیشبینی شده بود این اقدام راه را برای حمایت آشکار نظامی روسیه هموار کرد.