نخست وزیر بریتانیا بستهای از تحریمهای «شدید» علیه روسیه را رونمایی کرد که بیش از ۱۰۰ نهاد، شرکتهای تابعه و اعضای نزدیکترین حلقه رییسجمهوری روسیه و ثروتمندان روس از جمله داماد سابق ولادیمیر پوتین را هدف قرار میدهد.
دولت بریتانیا اعلام کرد که داراییهای برخی از بانکهای بزرگ روسیه از جمله بانک دولتی ویتیبی، دومین بانک بزرگ این کشور را مسدود خواهد کرد و همچنین چندین شرکت مربوط به صنعت هوایی، موشکی، کشتیسازی و جنگافزار از جمله بزرگترین شرکت دفاعی روسیه که سالانه ۱۰ میلیارد پوند تسلیحات صادر میکند، تحریم خواهند شد.
بوریس جانسون، نخست وزیر بریتانیا، روز پنجشنبه در نشست پارلمان این کشور گفت که پوتین به خاطر این حمله از سوی جهان و تاریخ محکوم خواهد شد و هرگز نمیتواند «خون اوکراین» را از دستان خود پاک کند.
او هنگام اعلام تحریمهای جدید علیه روسیه، به پارلمان گفت: «این اقدام وحشیانه پوتین باید با شکست پایان یابد.»
از سویی دیگر، مقامهای اروپایی گفتند که رهبران اتحادیه اروپا تحریمهای جدید را علیه روسیه اعمال خواهند کرد. بنا بر گزارشها آنها قرار است داراییهای مسکو را مسدود کنند، دسترسی بانکهایش را به بازارهای مالی اروپا را متوقف سازند و به «منافع کرملین» بهدلیل حمله اوکرایل ضربه بزنند.
این اتحادیه همچنین میخواهد تجارت، انرژی و حمل و نقل روسیه و سایر بخشها از جمله صادرات را هدف قرار دهد.
جوزپ بورل، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، اقدامات این اتحادیه را که قرار است در شامگاه پنجشنبه مورد بررسی قرار بگیرد، «سختترین بسته تحریمها» علیه روسیه توصیف کرد.
بورل با محکوم کردن حمله روسیه به عنوان یکی از «تاریکترین لحظات برای اروپا از زمان پایان جنگ جهانی دوم» گفت که رهبری روسیه پس از اعمال این تحریمها با انزوای بیسابقهای مواجه خواهد شد.
در پیشنویس نشست اتحادیه اروپا که توسط رویترز مشاهده شده، آمده است که دور جدید تحریمها «در هماهنگی نزدیک با شرکا و متحدان ما، پیامدهای سنگین و شدیدی را برای اقدامات روسیه تحمیل خواهد کرد.»
دیگر بسته تحریمی اتحادیه اروپا علیه بلاروس خواهد بود که از حمله روسیه به اوکراین حمایت میکند. سرویس گارد مرزی اوکراین گفت که نیروهای روسی از بلاروس بهعنوان یکی از نقاط ورودی خود به اوکراین استفاده کردند.
اتحادیه اروپا همچنین بسته کمکی جدیدی را برای اوکراین و کمک به عملیات تخلیه از جمله کارکنان اتحادیه اروپا، آماده خواهد کرد.
مشاور رییس دفتر رییسجمهوری اوکراین گفت که ارتش این کشور حمل و نقل تجاری در بنادر خود را پس از حمله نیروهای روسی به حالت تعلیق در آورده است، اقدامی که به هراس از اختلال در عرضه غلات و دانههای روغنی از سوی صادرکنندگان پیشرو دامن میزند.
مقامهای اوکراینی گفتند روسیه پیشتر دستور داده بود دریای آزوف تا اطلاع ثانوی برای تردد کشتیهای تجاری بسته شود، اما بنادر روسیه در دریای سیاه برای کشتیرانی باز نگه داشته شد.
اوکراین صادرکننده عمده ذرت در جهان است که مقصد اصلی محصولات آن چین و اتحادیه اروپا است. این کشور همچنین برای تامین گندم خریداران عمدهای مانند مصر و ترکیه با روسیه رقابت میکند.
در حال حاضر برآوردها از صادرات غلات اوکراین حدود ۵ تا ۶ میلیون تن در ماه را نشان میدهد که شامل حدود ۴/۵ میلیون تن ذرت، ۱ میلیون تن گندم و سهم باقیمانده عمدتا جو است.
پیش از آن ولادیمیر پوتین، رییسجمهوری روسیه روز دوشنبه دوم اسفند استقلال مناطق شورشی تحت حمایت مسکو در شرق اوکراین را به رسمیت شناخته بود. اقدامی که باعث تشدید تنشها و به باور برخی کارشناسان زمینه تهاجم روسیه به شرق اوکراین را فراهم کرد.
نیروهای اوکراین در شرق این کشور در یک درگیری هشت ساله با جداییطلبان مورد حمایت روسیه قرار دارند. درگیریهایی که ۱۴ هزار کشته و بیش از ۱/۴ میلیون آواره بر جای گذاشته است.
چرا این مناطق برای روسیه مهماند؟
هنگامی که رییس جمهور متمایل به سیاستهای مسکو در اوکراین در فوریه ۲۰۱۴ با تظاهرات گسترده از سمت خود برکنار شد، روسیه با الحاق شبه جزیره کریمه به اوکراین به آن پاسخ داد. سپس روسیه با حمایت از شورشیان در منطقه شرقی اوکراین، معروف به دنباس، که عمدتاً روسی زبان هستند، حضورش را در این منطق گستردهتر کرد.
در آوریل سال ۲۰۱۴ شورشیان تحت حمایت روسیه ساختمانهای دولتی را در مناطق دونتسک و لوهانسک تصرف کردند، و با اعلام خودمختاری در این دو منطقه خود را «جمهوری خلق» نامیده و با سربازان اوکراینی و گردانهای داوطلب وارد جنگ شدند.
یک ماه پس از اعلام خودمختاری، مناطق جداییطلب برای اعلام استقلال و تلاش برای پیوستن به روسیه رایگیری کردند. مسکو تاکنون از پذیرش خواسته مردم این دو جمهوری برای به رسمیت شناخته شدن سرباز زده بود و از این مناطق فقط به عنوان ابزاری برای نگه داشتن اوکراین در مدار خود و جلوگیری از پیوستن آن به ناتو استفاده کرده است.
اوکراین و غرب روسیه را به حمایت نظامی شورشیان متهم کردند؛ اما مسکو این موضوع را رد کرد و گفت روسهایی که در این جنگ حضور داشتند، داوطلبانه در آن شرکت کرده بودند.
در میان نبردهای سنگین میان دو طرف که در آن تانک، توپخانه سنگین و هواپیماهای جنگی به کار برده میشد، در ۱۷ ژوئیه ۲۰۱۴ پرواز شماره ۱۷ خطوط هوایی مالزی بر فراز شرق اوکراین سرنگون شد و همه ۲۹۸ سرنشین آن کشته شدند. یک کمیته بینالمللی در تحقیقات خود به این نتیجه رسید که این هواپیمای مسافربری با یک موشک روسی از منطقه تحت کنترل شورشیان در اوکراین سرنگون شده بود اما مسکو باز هم هرگونه دخالت در این موضوع را رد کرد.
پس از شکست گسترده نیروهای اوکراینی در اوت ۲۰۱۴ ، نمایندگانی از کییف، شورشیان و سازمان امنیت و همکاری اروپا در سپتامبر ۲۰۱۴ در مینسک،، پایتخت بلاروس، آتش بس امضا کردند.
مفاد این قرارداد طرفین را به موارد زیر متعهد میکرد:
آتشبس تحت نظارت سازمان امنیت و همکاری اروپا
عقبنشینی همه جنگجویان خارجی
مبادله اسیران و گروگانها و عفو شورشیان
مناطق جداییطلب میتوانند میزانی از خودمختاری داشته باشند
اما این قرارداد دیری نپایید و به سرعت درگیریهای گستردهای از سر گرفته شد که منجر به شکست بزرگ دیگری برای نیروهای اوکراینی در دبالتسوه (یکی از شهرهای دونتسک) در فاصله بین ژانویه تا فوریه ۲۰۱۵ شد.
با میانجیگری فرانسه و آلمان در فوریه ۲۰۱۵ توافقنامه صلح دیگری در مینسک بین نمایندگان اوکراین، روسیه و شورشیان امضا شد. چشم انداز این آتش بس جدید، عقبنشینی تسلیحات نظامی سنگین و مجموعهای از اقدامات به سمت یک راه حل سیاسی بود. رهبران روسیه، اوکراین، فرانسه و آلمان بیانیه حمایت از آن را امضا کردند.
توقف درگیریها در اوکراین
توافق صلح ۲۰۱۵ یک کودتای دیپلماتیک بزرگ برای کرملین به حساب میآمد. این توافق اوکراین را موظف میکرد به مناطق جداییطلب وضعیت ویژه اعطا کند و به آنها اجازه میداد نیروی پلیس مستقل تشکیل دهند و در انتصاب دادستانها و قضات محلی نقش داشته باشند.
بر اساس این توافق اوکراین تنها پس از به دست آوردن خودمختاری و برگزاری انتخابات محلی تحت نظارت سازمان امنیت و همکاری اروپا میتواند کنترل حدود ۲۰۰ کیلومتری مرز با روسیه را در مناطق شورشی پس بگیرد. رایگیری که به احتمال قریب به یقین شورشیان طرفدار مسکو را در قدرت حفظ میکرد.
بسیاری از مردم اوکراین این توافق را خیانت به منافع ملی میدانند و به همین دلیل اجرای آن متوقف شده است.
توافق مینسک به پایان درگیریهای تمام عیار کمک کرد، اما وضعیت همچنان متشنج و درگیریهای منظم ادامه یافت.
مسکو همچنین با اعطای بیش از ۷۲۰ هزار پاسپورت روسی به تقریبا یک پنجم جمعیت حدود ۳/۶ میلیون نفری آنها، تلاش کرده تا کنترل خود بر مناطق شورشی را تضمین کند. روسیه کمکهای اقتصادی و مالی به مناطق جدایی طلب ارائه کرده است، اما این کمکها برای کاهش خسارات عظیم جنگ و تقویت اقتصاد کافی نبوده است. منطقه دونباس پیش از آغاز درگیریها حدود ۱۶ درصد از تولید ناخالص داخلی اوکراین را بر عهده داشت.
تلاش برای احیای صلح در اوکراین
تا پیش از حمله روسیه به اوکراین، کشورهای آلمان و فرانسه برای احیای مفاد توافقنامه مینسک در سال ۲۰۱۵ تلاشهای بسیاری کردند. اما این تلاشها با انتقادهای شدید مقامهای اوکراینی روبرو شد و هشدار دادند که اجرای این توافق میتواند به نابودی کشور منجر شود. دو دور مذاکرات در پاریس و برلین بین نمایندگان ریاست جمهوری روسیه، اوکراین، فرانسه و آلمان هیچ پیشرفتی نداشت.
به رسمیت شناختن استقلال مناطق تحت کنترل شورشیان توسط پوتین عملا توافقنامههای صلح مینسک را بیاثر کرد. اندکی پس از به رسمیت شناختن مناطق شرقی اوکراین توسط روسیه، مسکو گفت پیمان دوستی با مناطق شورشی تحت حمایت خود امضا خواهد کرد؛ همانطور که پیشبینی شده بود این اقدام راه را برای حمایت آشکار نظامی روسیه هموار کرد.