آنتونیو گوترش، دبیرکل سازمان ملل، در گزارش تازه خود از وخامت جدی وضعیت حقوق بشر و سرکوب بی‌سابقه اعتراضات در ایران خبر داد و خواستار توقف اعدام‌ها، اصلاحات قانونی و قانون اساسی برای تضمین دادرسی عادلانه و تحقیق مستقل درباره نقض حقوق بشر شد.
این گزارش که اوت ۲۰۲۵ تا ۱۰ مه ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۴ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) را بررسی می‌کند، پنج‌شنبه ۲۳ مهر منتشر شد.
این آخرین گزارش گوترش به عنوان دبیرکل سازمان ملل پیش از ترک این سمت در پایان سال جاری میلادی است.
بر اساس این گزارش، بزرگ‌ترین موج اعتراضات ایران در دهه‌های اخیر با استفاده گسترده از نیروی مرگبار، بازداشت‌های جمعی، ناپدیدسازی قهری و قطع ارتباطات روبه‌رو شد.
آغاز جنگ نیز به تشدید سرکوب انجامید و مقام‌ها با استناد به امنیت ملی، استفاده از مجازات اعدام و بازداشت را گسترش دادند.
سرکوب اعتراضات با «نظامی شدن آشکار» نیروهای انتظامی همراه شد
بر اساس گزارش گوترش، اعتراضات از ۲۸ دسامبر ۲۰۲۵ (هفتم دی ۱۴۰۴) با مطالبات اقتصادی آغاز شد، تا هشتم ژانویه (۱۸ دی ۱۴۰۴) به هر ۳۱ استان گسترش یافت و به درخواست‌های گسترده‌تر برای تغییر سیاسی تبدیل شد.
گزارش، واکنش حکومت را از نظر ابعاد و شیوه استفاده از زور «بی‌سابقه» توصیف می‌کند.
هیات مستقل حقیقت‌یاب سازمان ملل نیز این رویدادها را «مرگبارترین سرکوب مردم از زمان انقلاب ۱۹۷۹» (۱۳۵۷) ارزیابی کرده و گفته است نقض‌ها پراکنده به نظر نمی‌رسند، بلکه گسترده و سازمان‌یافته بوده‌اند.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل از «نظامی شدن آشکار اجرای قانون در داخل کشور» سخن گفته است؛ از جمله استقرار هماهنگ سپاه پاسداران، بسیج و فرماندهی انتظامی در محل اعتراضات، مناطق مسکونی، مراکز درمانی و مسیرهای امدادرسانی.
طبق گزارش‌های دریافتی، نیروی زمینی سپاه پاسداران با اعزام یگان‌های رزمی، استفاده از سلاح‌های نظامی و کنترل شدید برخی مناطق شهری، نقشی مستقیم در عملیات داشته است.
سلاح‌های گزارش‌شده شامل تفنگ‌های تهاجمی، سلاح‌های تک‌تیرانداز، مسلسل و سلاح‌های سنگین نصب‌شده روی خودرو بوده‌اند.
گزارش می‌گوید شواهد موجود نشان نمی‌دهد استفاده مکرر و عمدی از نیروی مرگبار برای حفاظت از جان یا جلوگیری از آسیب شدید ناشی از تهدیدی قریب‌الوقوع بوده باشد؛ اقدامی که «ممکن است مصداق سلب خودسرانه حیات باشد».
آمار قربانیان از منابع متفاوت نقل شده است
به گفته دفتر حقوق بشر سازمان ملل، بخش عمده استفاده از نیروی مرگبار در اعتراضات در روزهای ۸ و ۹ ژانویه (۱۸ و ۱۹ دی‌ماه) رخ داده است.
قطع اینترنت، ناپدیدسازی قهری و تهدید خانواده‌ها، تایید شمار کل قربانیان را دشوار کرده‌اند.
دولت جمهوری اسلامی شمار کشته‌شدگان این دو روز را «سه هزار و ۱۱۷ نفر» اعلام کرده است. در مقابل، گزارش با ارجاع به آمار وب‌سایت حقوق بشری هرانا در ۲۳ فوریه، از کشته شدن «بیش از هفت هزار و هفت معترض، از جمله ۲۳۶ کودک»، و نیز بیش از ۷۰ رهگذر و ۲۰۷ عضو نیروهای امنیتی یا حکومتی در سراسر کشور سخن می‌گوید.
بر اساس همین بخش از گزارش، تا ۳۱ مارس (۱۱ فروردین) بیش از ۱۱ هزار و ۷۰۰ مورد دیگر همچنان در دست بررسی بوده است.
این ارقام به منابع و بازه‌های متفاوت تعلق دارند و آمار مستقلا تایید شده سازمان ملل محسوب نمی‌شوند.
پیش از این، در بهمن ۱۴۰۴، شورای سردبیری ایران‌اینترنشنال در بیانیه‌ای با استناد به مدارک و روایت‌های تازه اعلام کرده بود که ابعاد خشونت نیروهای سرکوب جمهوری اسلامی در جریان انقلاب ملی فراتر از برآوردهای اولیه بوده و بیش از ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در این سرکوب هدفمند به دستور علی خامنه‌ای کشته شده‌اند.
بر اساس اطلاعات دریافتی دفتر حقوق بشر سازمان ملل، «دست‌کم ۵۳ هزار و ۷۷۷ نفر» نیز از ۲۵ دسامبر ۲۰۲۵ تا ۱۵ فوریه ۲۰۲۶ (چهارم دی تا ۲۶ بهمن ۱۴۰۴) در ارتباط با اعتراضات بازداشت شدند.
دولت جمهوری اسلامی در پاسخ گفته است بسیاری پس از پایان تحقیقات آزاد شدند و فقط کسانی در بازداشت ماندند که شواهد کافی علیه آن‌ها وجود داشت.
یورش به بیمارستان‌ها و احتمال از بین بردن شواهد
گزارش دبیرکل سازمان ملل از یورش نیروهای امنیتی به مراکز درمانی در دست‌کم ۱۴ استان، بازداشت و ناپدیدسازی مجروحان، جلوگیری از درمان نجات‌بخش و تهدید کارکنان پزشکی خبر می‌دهد.
دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز اطلاعاتی دریافت کرده است که نشان می‌دهد بنا بر گزارش‌ها، برخی افراد در بیمارستان به دست نیروهای امنیتی کشته شده یا پس از دریافت درمان بازداشت شده‌اند.
ترس از بازداشت نیز شماری از مجروحان را از مراجعه به مراکز درمانی بازداشته است.
گزارش درباره نحوه برخورد با پیکر قربانیان از «اطلاعات نگران‌کننده» گفته است.
در بررسی‌های مورد اشاره، بریدگی‌های گسترده شکمی، آثار خشونت شدید، مثله‌شدن و قطع کامل سر در برخی پیکرها ذکر شده است؛ نشانه‌هایی که به گفته گزارش، «ممکن است نشانه از بین بردن شواهد پزشکی قانونی و دیگر اقدامات غیرقانونی باشد».
با وجود دستور رییس دولت جمهوری اسلامی برای «بررسی جامع و بی‌طرفانه» وقایع دی ماه، گزارش می‌گوید تا زمان نگارش، اطلاعات عمومی‌ای درباره انجام تحقیق برای پاسخ‌گو کردن مسئولان این اقدامات در دسترس نبوده است.
اعدام به ابزاری برای کنترل و ایجاد هراس تبدیل شده است
گزارش با استناد به منابع مورد استفاده خود، شمار اعدام‌های گزارش‌شده در سال ۲۰۲۵ را «دست‌کم هزار و ۶۳۹ نفر» و در سه ماه نخست ۲۰۲۶ را «۱۵۱ نفر» اعلام می‌کند. نزدیک به نیمی از اعدام‌های گزارش‌شده سال ۲۰۲۵ به جرایم مواد مخدر مربوط بوده است.
از اول ژانویه تا ۱۰ مه ۲۰۲۶ (از ۱۱ دی ۱۴۰۴ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵)، دست‌کم ۱۴ معترض اعدام شدند و دست‌کم ۴۰ معترض حکم اعدام گرفتند.
گزارش در بندی جداگانه می‌گوید تا زمان نگارش، دست‌کم ۵۳ نفر در ارتباط با اتهام‌های مرتبط با اعتراضات زیر حکم اعدام بودند؛ این ارقام نباید با یکدیگر جمع شوند.
به ارزیابی گزارش، مجازات اعدام در برخی موارد ظاهرا ابزاری برای کنترل و ایجاد هراس در میان فعالان، معترضان و افرادی بوده که تهدید سیاسی یا امنیتی تلقی می‌شوند.
رسیدگی به پرونده‌های اعدام، به‌ویژه پرونده‌های امنیتی، نیز با نقض نظام‌مند تضمین‌های دادرسی همراه بوده است؛ از جمله اعتراف اجباری، محاکمه‌های چنددقیقه‌ای و غیرعلنی و محدودیت دسترسی به وکیل مستقل.
گزارش می‌گوید برخی وکلای تعیین‌شده از سوی دادگاه، با به چالش نکشیدن اعتراف‌های اجباری، مطرح نکردن ادعاهای شکنجه و ارائه اعتراض‌های صوری، به تایید سریع احکام اعدام کمک کرده‌اند.
صدها اعتراف اجباری نیز از رسانه‌های دولتی پخش شده؛ از جمله مواردی که رییس قوه قضاییه در بازجویی‌هایی حضور داشته که ظاهرا بدون وکیل انجام شده‌اند.
قطع اینترنت و دسترسی گزینشی، حقوق مردم را محدود کرده است
گزارش دو قطع سراسری اینترنت را برجسته می‌کند: قطع ۲۰ روزه در جریان اعتراضات و قطع دیگری از آغاز جنگ در ۹ اسفند که تا پایان دوره بررسی ادامه داشته و در گزارش «طولانی‌ترین قطع اینترنت ثبت‌شده در جهان» توصیف شده است.
این محدودیت‌ها علاوه بر مختل کردن ارتباطات و دسترسی به اطلاعات ایمنی، ثبت و راستی‌آزمایی نقض حقوق بشر را دشوار کرده‌اند.
گزارش می‌گوید معرفی «اینترنت پرو» و ارائه دسترسی مبتنی بر حرفه به گروه‌های منتخب، ظاهرا دسترسی تبعیض‌آمیز را رسمی و نهادینه می‌کند و با حقوق بین‌الملل حقوق بشر مغایرت دارد.
جنگ و فشارهای اقتصادی، بحران حقوق بشر را تشدید کرده‌اند
گوترش حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و حملات متعاقب حکومت ایران که ناقض حاکمیت کشورهای همسایه بوده را محکوم کرده است. گزارش همچنین می‌گوید تشدید درگیری‌ها با افزایش محسوس سرکوب داخلی همراه شد.
در بخش تلفات جنگ، گزارش با استناد به «بنیاد شهید و امور ایثارگران» از کشته‌شدن «سه هزار و ۴۶۸ نفر در ۴۰ روز درگیری» خبر می‌دهد. سازمان پزشکی قانونی نیز مرگ ۳۸۳ کودک و ۴۹۶ زن را در همان دوره گزارش کرده است.
این ارقام به نهادهای حکومت در ایران منتسب هستند.
گزارش، وخامت اقتصادی را حاصل مجموعه‌ای از عوامل از جمله بازگشت تحریم‌های شورای امنیت، جنگ، اختلال در کشتیرانی تنگه هرمز و قطع طولانی اینترنت می‌داند و برآوردهای نقل‌شده در آن، زیان روزانه قطع اینترنت را ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار اعلام می‌کند.
گزارش همچنین هشدار می‌دهد توقیف یا مصادره گسترده و تنبیهی دارایی‌های ایرانیان داخل و خارج کشور بر پایه اتهام همکاری با بازیگران «متخاصم»، به‌ویژه بدون تضمین‌های دادرسی و امکان بازبینی قضایی، ممکن است مصداق محرومیت خودسرانه از مالکیت باشد.
گوترش خواستار اصلاحات ساختاری و پاسخ‌گویی شد
دبیرکل سازمان ملل از حکومت ایران خواسته است برای تضمین حقوق دادرسی و محاکمه عادلانه، «اصلاحات قانونی و قانون اساسی» انجام دهد و دسترسی موثر همه متهمان، از جمله متهمان امنیتی به وکیل انتخابی را در تمام مراحل رسیدگی تضمین کند.
او همچنین خواستار توقف فوری اعدام‌ها، آزادی بازداشت‌شدگان خودسرانه و تحقیقات سریع، جامع، شفاف و موثر به‌وسیله نهادی مستقل و بی‌طرف درباره استفاده نامتناسب از زور، مرگ در بازداشت و شکنجه شده است.
گوترش خطاب به دیگر کشورها بر حمایت از پاسخ‌گویی عاملان نقض‌های جدی حقوق بشر از طریق سازوکارهای قضایی مستقل و بی‌طرف و گنجاندن ملاحظات حقوق بشری در تعاملات دیپلماتیک و اقتصادی با حکومت ایران تاکید کرده است.
او هم‌زمان اجرای سریع، گسترده و عملی معافیت‌های بشردوستانه را برای کاهش پیامدهای منفی اقدامات قهری یک‌جانبه خواستار شده است.
گزارش می‌گوید حکومت ایران همچنان به گزارشگر ویژه و هیات حقیقت‌یاب اجازه ورود به ایران را نمی‌دهد. چارچوب دو ساله همکاری فنی حقوق بشری با دفتر حقوق بشر سازمان ملل نیز به دلیل جنگ متوقف شده و در دوره بررسی، پیشرفت معناداری در مسائل محتوایی حاصل نشده است.
دولت جمهوری اسلامی گفته است این همکاری «به‌محض فروکش کردن تنش‌ها» از سر گرفته خواهد شد.
گزارشگر ویژه نیز از گرفتار شدن مردم میان جنگ و سرکوب خبر داد
مای ساتو، گزارشگر ویژه سازمان ملل در امور حقوق بشر ایران، نیز در گزارش تازه خود خطاب به مجمع عمومی، که ۱۲ اکتبر ، برابر با ۲۰ مهر، منتشر شد، تاکید کرده است مردم ایران «میان تجاوز خارجی و سرکوب داخلی گرفتار شده‌اند» و هر یک، آسیب‌های دیگری را تشدید کرده است.
این گزارش نیز دوره اول فوریه تا ۳۱ اوت ۲۰۲۶ (۱۰ مرداد ۱۴۰۴ تا ۲۰ اردیبهشت ۱۴۰۵) را بررسی می‌کند و قرار است ۲۸ اکتبر، برابر با ششم آبان در مجمع عمومی سازمان ملل ارائه شود.
ساتو می‌گوید جنگ از شدت سرکوب داخلی نکاسته، بلکه آن را بیشتر کرده است.
به نوشته او، مقام‌های ایرانی با استفاده از اختیارات دوران جنگ و قانون جاسوسی، معترضان را عوامل کشورهای مهاجم معرفی کرده و بیان مسالمت‌آمیز عقاید را با اتهام‌های امنیتی پاسخ داده‌اند.
گزارش همچنین از وخیم‌تر شدن محدودیت دسترسی به وکیل، رسیدگی‌های چنددقیقه‌ای، محاکمه‌های گروهی در پرونده‌های اعدام و پخش اعتراف‌های اجباری خبر می‌دهد.
گزارشگر ویژه با استناد به یافته‌های هیات حقیقت‌یاب سازمان ملل می‌نویسد بسیاری از نقض‌های مرتبط با سرکوب، در چارچوب حمله‌ای گسترده و نظام‌مند علیه جمعیت غیرنظامی، مصداق جنایت علیه بشریت، از جمله قتل، حبس، شکنجه و دیگر اعمال غیرانسانی بوده‌اند.
او همچنین می‌گوید خانواده‌های کشته‌شدگان با فشار برای پنهان کردن نقش نیروهای امنیتی، ممنوعیت مراسم عمومی سوگواری و در مواردی اخراج از مشاغل دولتی مواجه شده‌اند.
ساتو خواستار پاسخ‌گویی ایران، آمریکا و اسرائیل شد
ساتو عملیات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران را «غیرقانونی» توصیف کرده است.
او همچنین یافته هیات حقیقت‌یاب درباره حمله به دبستان شجره طیبه در میناب و حملات لامرد را تایید می‌کند.
هیات گفته است دلایل معقولی برای این باور وجود دارد که آمریکا در این موارد مرتکب «جنایت جنگیِ حمله بی‌تمایز» شده است.
به گفته گزارشگر ویژه، شمار اندکی از حملات آمریکا و اسرائیل با هشدار قبلی همراه بوده و هشدارهای صادرشده نیز اغلب مبهم یا ناهماهنگ بوده‌اند و انتشار عمده آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی، هم‌زمان با قطع اینترنت به دستور مقام‌های ایرانی، دسترسی بیشتر مردم به این هشدارها را ناممکن کرده بود.
ساتو از آمریکا و اسرائیل خواسته است قانونی بودن حملات، انتخاب اهداف، رعایت تناسب و اقدامات احتیاطی برای حفاظت از غیرنظامیان را به‌طور موثر بررسی و نتایج را کامل منتشر کنند.
او همچنین خواستار تحقیقات مستقل ایران درباره مرگ‌های ناشی از اقدامات نیروهای حکومتی و حمایت دیگر کشورها از پاسخ‌گویی در قبال نقض‌های ارتکابی همه طرف‌ها شده است؛ از جمله حفظ شواهد و اعمال صلاحیت قضایی بر جرایم بین‌المللی، در مواردی که قوانین داخلی اجازه می‌دهد.
قطع ارتباطات و سیاست‌های داخلی، خسارت‌های جنگ را تشدید کردند
گزارشگر ویژه، فشار معیشتی و آسیب‌های محیط‌زیستی را حاصل هم‌زمان جنگ و سیاست‌های داخلی می‌داند.
او با استناد به برآورد ماه مارس ۲۰۲۶ برنامه توسعه سازمان ملل می‌نویسد ممکن است ۳.۵ تا ۴.۱ میلیون نفر دیگر به زیر خط فقر روزانه ۸.۳۰ دلار سقوط کنند؛ رقمی که پیش‌بینی است، نه شمار قطعی افرادی که فقیر شده‌اند.
به نوشته ساتو، قطع ارتباطات برای ۲۱ روز پس از آغاز اعتراضات و ۸۸ روز پس از آغاز حملات، درآمد و اشتغال را مختل کرد و هم‌زمان ثبت اعدام‌ها و ناپدیدسازی‌ها را دشوار ساخت.
او دسترسی گزینشی به اینترنت را ابزاری برای کنترل روایت عمومی توصیف کرده و این محدودیت‌ها را در نحوه اعمال، غیرقانونی و تبعیض‌آمیز دانسته است.
گزارش همچنین تاکید می‌کند حملات به زیرساخت‌های آب، برق و سوخت، آسیب‌پذیری‌های ناشی از سال‌ها ناکامی در سیاست‌گذاری داخلی را تشدید کرده و فشار بیشتری بر خانوارهای فقیر، جوامع روستایی و اقلیت‌های قومی وارد آورده است.
قیمت نفت برنت با وجود افزایش حملات جمهوری اسلامی به کشتی‌ها در نزدیکی تنگه هرمز، بیش از یک درصد کاهش یافت. بررسی کاهش تحریم‌های نفتکش‌های «ناوگان سایه» از سوی آمریکا و افزایش عرضه نفت، از عوامل موثر بر افت قیمت‌ها بوده است.
بهای معاملات آتی نفت برنت حدود ساعت ۱۰ صبح پنج‌شنبه ۲۳ مهر به وقت تهران، با یک دلار و ۶۸ سنت کاهش نسبت به قیمت پایانی معاملات روز گذشته، معادل ۱.۵۸ درصد، به ۱۰۴ دلار و ۳۸ سنت در هر بشکه رسید.
نفت خام وست تگزاس اینترمدیت آمریکا نیز با یک دلار و چهار سنت کاهش، معادل ۱.۰۹ درصد، به ۹۴ دلار و هشت سنت در هر بشکه رسید.
نفت وست تگزاس ۲۲ مهر، پس از حمله حوثی‌ها به یکی از ساختمان‌های شرکت آرامکوی عربستان سعودی، به بالاترین سطح سه هفته اخیر رسید، اما در معاملات پنج‌شنبه افزایش قیمت خود را از دست داد.
دو مقام ارشد جمهوری اسلامی ۲۲ مهر به رویترز گفتند تهران با گسترش دامنه حملات دریایی در پی بالا نگه داشتن قیمت نفت و تاثیرگذاری بر انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا است.
جمهوری اسلامی از آغاز حملات آمریکا و اسرائیل در ۹ اسفند ۱۴۰۴، با محدود کردن تردد کشتی‌ها در تنگه هرمز، مسیر انتقال حدود یک‌پنجم نفت و گاز طبیعی مایع جهان پیش از جنگ، کوشیده است بر واشینگتن فشار وارد کند.
تشدید حملات در تنگه هرمز
مقام‌های دریایی ۲۲ مهر اعلام کردند یک کشتی کانتینربر و یک کشتی فله‌بر در نزدیکی تنگه هرمز بر اثر حملات پیشین غرق شدند.
جمهوری اسلامی اعلام کرده در واکنش به محاصره بنادر ایران و تشدید تحریم‌های آمریکا، حملات خود را افزایش می‌دهد.
بر اساس داده‌های شرکت امنیت دریایی ونگارد، سازمان بین‌المللی دریانوردی و مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، دست‌کم ۱۰ کشتی از ۱۹ تا ۲۱ مهر در تنگه هرمز و اطراف آن هدف حمله قرار گرفتند.
فایننشال تایمز نیز گزارش داد در دو هفته منتهی به ۱۹ مهر، ۲۴ کشتی هدف حمله قرار گرفتند که شدیدترین موج حملات به کشتی‌ها از آغاز جنگ ایران بوده است.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، ۲۳ مهر گفت واشینگتن کنترل کامل تنگه هرمز را در دست دارد و اکنون نفت و بنزین بیشتری نسبت به پیش از جنگ از این آبراه عبور می‌کند.
او پیش‌بینی کرد قیمت بنزین پس از جنگ به کمتر از سطح پیش از آن برسد.
مهدی مصلحی، کارشناس بازار نفت، به ایران‌اینترنشنال گفت واکنش قیمت نفت به حملات اخیر کمتر از انتظار جمهوری اسلامی بوده و تهران نمی‌تواند صرفا با تهدید تنگه هرمز و حمله به کشتی‌ها، قیمت جهانی نفت را به سطح دلخواه خود برساند.
بررسی کاهش تحریم‌های ناوگان سایه
یک مقام آمریکایی ۲۲ مهر به رویترز گفت دولت ترامپ در حال بررسی کاهش تحریم‌های برخی نفتکش‌های «ناوگان سایه» برای کاهش هزینه حمل‌ونقل دریایی است.
این طرح می‌تواند به نفتکش‌هایی که پیش‌تر نفت ایران، روسیه و ونزوئلا را حمل می‌کردند، اجازه انتقال نفت و فرآورده‌های غیرتحریمی بدهد.
شرکت‌های آمریکایی برای استفاده از این کشتی‌ها به مجوز وزارت خزانه‌داری نیاز دارند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، ۱۶ مهر اعلام کرد جمهوری اسلامی به دلیل محاصره بنادرش در ماه‌های اخیر هیچ نفتی صادر نکرده است.
این در حالی است که آژانس بین‌المللی انرژی خبر داد صادرات روزانه نفت خام کشورهای حاشیه خلیج فارس در ماه سپتامبر ۴.۴ میلیون بشکه افزایش یافت و به بیش از ۷۵ درصد سطح پیش از جنگ رسید.
مسیرهای جایگزین بخشی از اختلال عرضه را جبران کرده‌اند.
از سوی دیگر داده‌های موسسه نفت آمریکا نشان داد ذخایر نفت خام این کشور در هفته منتهی به ۱۷ مهر، ۱۱.۱ میلیون بشکه کاهش یافت، اما قیمت نفت افزایش قابل توجهی نداشت.
سی‌ان‌ان به نقل از مقام‌های آمریکایی گزارش داد ارتش این کشور استفاده از «مادر همه بمب‌ها» را علیه زیرساخت‌های انرژی و تاسیسات هسته‌ای ایران در طرح‌های حمله احتمالی گنجانده است. با این حال، درباره توان این سلاح برای نابودی تاسیسات زیرزمینی تردیدهایی وجود دارد.
بر اساس این گزارش، اجرای طرح‌ها به دستور دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، بستگی دارد و ممکن است پیش یا پس از انتخابات میان‌دوره‌ای ۱۲ آبان انجام شود.
بمب جی‌بی‌یو-۴۳/بی، موسوم به «موآب» یا «مادر همه بمب‌ها»، بزرگ‌ترین بمب غیرهسته‌ای موجود در زرادخانه آمریکاست. استفاده از این سلاح برای نخستین بار در جنگ با حکومت ایران، به معنای تشدید قابل توجه درگیری خواهد بود، آن هم در شرایطی که به گزارش سی‌ان‌ان، ترامپ برای پایان دادن به جنگ با فشار سیاسی روبه‌روست و جمهوری‌خواهان نگران واکنش رای‌دهندگان در انتخابات پیش رو هستند.
طرح‌های حمله، زیرساخت‌های انرژی و مراکز هسته‌ای را در بر می‌گیرند
یکی از منابع به سی‌ان‌ان گفته است ترامپ دستور تهیه طرح‌های بیشتری را برای حمله به اهداف در ایران، از جمله بخش بزرگی از زیرساخت‌های انرژی، صادر کرده است.
به گفته این منبع، در گفت‌وگوهای مربوط به این طرح‌ها از انجام حملات «پیش از عقب‌نشینی نیروهای آمریکا از حوزه مسئولیت سنتکام» سخن گفته شده است. عبارتی که می‌تواند نشان‌دهنده بررسی سناریویی شامل حمله، اعلام پیروزی و خروج سریع نیروها باشد.
منبع دیگری گفته است طرح‌های حمله به تاسیسات هسته‌ای، از جمله «کوه کلنگ»، نیز صراحتا استفاده از «موآب» را پیش‌بینی می‌کنند.
آمریکا و اسرائیل معتقدند حکومت ایران اجزایی از برنامه هسته‌ای خود را در این محل نگهداری می‌کند.
ترامپ همچنان جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای را هدف خود اعلام می‌کند. با این حال، برخی مقام‌های آمریکایی در گفت‌وگوهای خصوصی تردید دارند که کاخ سفید راهبردی برای تبدیل حملات بیشتر به پایان جنگ داشته باشد.
قدرت انفجار موآب لزوما به معنای توان نابودی تاسیسات زیرزمینی نیست
موآب حدود ۹.۸ تن وزن دارد و پیش از برخورد با زمین منفجر می‌شود. به گفته منابع مورد استناد سی‌ان‌ان، این بمب می‌تواند در سطح زمین ویرانی گسترده‌ای ایجاد کند، اما برای نفوذ عمیق به زمین طراحی نشده است.
همین ویژگی، کارآمدی آن را علیه تاسیساتی مانند کوه کلنگ زیر سوال می‌برد؛ محلی که تصور می‌شود زیر لایه‌هایی از سنگ گرانیت محافظت می‌شود.
یکی از منابع آگاه، موآب را سلاحی مناسب برای ایجاد آثار روانی و تخریب محدوده‌های وسیع توصیف کرده، اما تاکید کرده است که این بمب کلاهک نفوذگر به اعماق زمین نیست.
منابع همچنین هشدار داده‌اند شعاع گسترده انفجار، به‌ویژه در صورت حمله به زیرساخت‌های نزدیک مناطق مسکونی و مراکز غیرنظامی، نگرانی‌هایی جدی درباره احتمال تلفات غیرنظامیان ایجاد می‌کند.
کاخ سفید به دنبال راهی برای پایان دادن به جنگ است
به گزارش سی‌ان‌ان، مقام‌های ارشد دولت و برنامه‌ریزان نظامی هفته‌هاست گزینه‌هایی را بررسی می‌کنند که دست‌کم یک پیروزی «نمادین» برای ترامپ فراهم کند و راه خروج از جنگ را باز بگذارد، بدون آن که مانع توافق احتمالی دیپلماتیک شود.
توافق برای بازگشایی تنگه هرمز از جمله گام‌های احتمالی در این مسیر عنوان شده است.
یکی از منابع، برخی گزینه‌های نظامی بررسی‌شده را در حد «نمایش آتش‌بازی» توصیف کرده است؛ حملاتی که ممکن است به ترامپ امکان اعلام پیروزی بدهند، حتی اگر اهداف اولیه اعلام‌شده برای جنگ را محقق نکنند.
در این چارچوب، موآب می‌تواند به‌عنوان ابزاری برای فشار روانی مطرح باشد. با این حال، مقام‌های آمریکایی به سی‌ان‌ان گفته‌اند بعید است استفاده از آن حکومت ایران را به تسلیم وادارد یا پیروزی راهبردی به همراه داشته باشد.
ترامپ به‌طور علنی گفته است پیش از انتخابات میان‌دوره‌ای اقدام تازه‌ای نخواهد کرد، اما چند مشاور او به سی‌ان‌ان گفته‌اند از قطعی بودن این تصمیم مطمئن نیستند.
بنا بر همین گزارش، ارتش آمریکا برای واکنش تلافی‌جویانه احتمالی حکومت ایران در صورت صدور دستور حمله آماده می‌شود.
کاخ سفید در پاسخ به سی‌ان‌ان از اظهار‌نظر درباره طرح‌های حساس نظامی خودداری کرده و گفته است ترامپ برای جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای «همه گزینه‌ها را روی میز نگه می‌دارد».
پنتاگون نیز اعلام کرده است برای طیف گسترده‌ای از سناریوهای عملیاتی برنامه‌ریزی می‌کند.
آمریکا نخستین بار در سال ۲۰۱۷، در دوره اول ریاست‌جمهوری ترامپ، از موآب علیه شبکه تونل‌های داعش در افغانستان استفاده کرد.
طرح احتمال استفاده از این بمب علیه حکومت ایران بار دیگر این پرسش را مطرح می‌کند که آیا قدرت تخریب گسترده آن با ماهیت اهداف و نتیجه سیاسی مورد نظر واشینگتن تناسب دارد.
طولانی‌شدن جنگ و اختلال دوباره در تولید انرژی، مسیرهای کشتیرانی و زیرساخت‌های حیاتی، بزرگ‌ترین تهدید برای اقتصادهای خاورمیانه و آسیای مرکزی است. صندوق بین‌المللی پول می‌گوید کشورهایی که مستقیما آسیب دیده‌اند زیر فشار شدیدند و ادامه اختلال‌ها می‌تواند قیمت‌ها را بالا ببرد.
خبرگزاری رویترز پنج‌شنبه ۲۳ مهر به نقل از جهاد آزور، مدیر بخش خاورمیانه و آسیای مرکزی صندوق بین‌المللی پول، نوشت چشم‌انداز اقتصادها به سرعت عادی‌شدن تولید انرژی و تجارت و توان دولت‌ها برای حفظ ثبات اقتصاد کلان بستگی دارد.
او در نشست خبری اجلاس سالانه صندوق و بانک جهانی در بانکوک گفت اثر جنگ بر کشورهای منطقه یکسان نبوده است.
پیش‌تر، مدیرعامل صندوق، درباره پیامدهای جهانی حملات به عربستان سعودی هشدار داده بود.
ذخایر و ظرفیت تولید محدودتر شده‌اند
آزور گفت مازادهای پیش از جنگ، مسیرهای جایگزین، تعدیل تقاضا و برداشت از ذخایر، تاکنون به مهار اثر شوک انرژی کمک کرده‌اند.
این شوک در پی حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و بسته‌شدن تنگه هرمز از سوی تهران شکل گرفت. اما این تدابیر فقط برای کشورها زمان خریده‌اند: ذخایر کاهش یافته و ظرفیت مازاد تولید کمتر شده است.
به گفته آزور، اختلال دوباره می‌تواند تغییرات بسیار شدیدتری در قیمت‌ها ایجاد کند.
برآورد تازه صندوق نشان می‌دهد اقتصاد خاورمیانه، شمال آفریقا و پاکستان در سال ۲۰۲۶، پس از رشد ۳.۳ درصدی در سال ۲۰۲۵، ۱.۳ درصد کوچک می‌شود.
این نهاد برای سال ۲۰۲۷ رشد ۶.۶ درصدی پیش‌بینی کرده است.
با این حال، آزور تاکید کرد روند بازگشت در کشورهای منطقه یکسان نخواهد بود.
صادرکنندگان نفت با انقباض روبه‌رو می‌شوند
کشورهای صادرکننده نفت که مستقیما از جنگ ایران آسیب دیده‌اند، در سال ۲۰۲۶ با انقباض چشمگیر اقتصادی روبه‌رو می‌شوند.
صندوق انتظار دارد با عادی شدن تولید انرژی، رشد این کشورها در سال آینده به‌سرعت بازگردد؛ اما سطح تولید احتمالا همچنان پایین‌تر از برآوردهای میان‌مدت پیش از جنگ خواهد ماند.
در مقابل، اقتصاد کشورهای واردکننده نفت تاکنون تاب‌آوری نشان داده و انتظار می‌رود این روند را حفظ کند.
پیش‌بینی صندوق برای قفقاز و آسیای مرکزی کاهش رشد اقتصادی از ۶.۲ درصد در سال ۲۰۲۵ به ۵.۲ درصد در سال ۲۰۲۶ و پنج درصد در سال ۲۰۲۷ است.
این منطقه شوک را نسبتا خوب پشت سر گذاشته و انتظار می‌رود تورم، هرچند از سطوح بالا، همچنان کاهش پیدا کند.
آزور از سیاست‌گذاران خواست ثبات قیمت‌ها را در اولویت قرار دهند، ذخایر مالی را بازسازی کنند و توان اقتصادهایشان را برای مقابله با شوک‌های آینده افزایش دهند.
در برآورد ماه آوریل، صندوق با فرض عادی‌شدن تولید انرژی و تجارت تا میانه سال، رشد ۱.۴ درصدی اقتصاد خاورمیانه، شمال آفریقا و پاکستان را برای سال ۲۰۲۶ پیش‌بینی کرده بود.
نیروی فضایی آمریکا در بازدید کم‌سابقه خبرنگاران وال‌استریت ژورنال از پایگاهی در کلرادو، سامانه‌هایی را معرفی کرد که به گفته فرماندهانش، برای اخلال در ارتباطات ماهواره‌ای و حفاظت از نیروهای آمریکایی در عملیات در ایران و ونزوئلا به کار رفته‌اند.
وال‌استریت ژورنال در جریان بازدید از پایگاه نیروی فضایی پیترسون، با اعضای یگان «اسپیس دلتا ۳»، مسئول ماموریت‌های جنگ الکترونیکی فضایی، گفت‌وگو کرد.
این نیروها توضیح دادند که چگونه تجهیزات خود را برای پشتیبانی از عملیات نظامی به خارج از آمریکا منتقل و مستقر کرده‌اند.
سرهنگ آنجلو فرناندز، از فرماندهان این یگان، گفت: «ما در صحنه‌های عملیاتی سراسر جهان از سامانه‌های جنگ الکترونیکی و تجهیزات دیگر استفاده کرده‌ایم.»
او از جمله به عملیات بازداشت نیکلاس مادورو، رییس‌جمهور سابق ونزوئلا در این کشور اشاره کرد.
«مدولندز» ارتباطات ماهواره‌ای را مختل می‌کند
یکی از سامانه‌های معرفی‌شده در این بازدید، «مدولندز» بود؛ سامانه‌ای تهاجمی که برای اخلال در ماهواره‌های مورد استفاده دشمن در ماموریت‌های شناسایی، ارتباطات و ناوبری به کار می‌رود.
بر اساس توضیحات ارائه‌شده در گزارش، مدولندز با ارسال انبوه سیگنال‌ها، ارتباط ماهواره‌های هدف با ایستگاه‌های زمینی را مختل می‌کند.
هدف این اقدام، تضعیف توان عملیاتی نیروهایی است که به خدمات این ماهواره‌ها متکی هستند.
جاشوا لوماکس، از درجه‌داران ارشد یگان، گفت تیم او در جریان عملیات بازداشت مادورو با ایجاد اختلال در ماهواره‌ها، «سپری حفاظتی» پیرامون نیروهای آمریکایی ایجاد کرد.
«باونتی هانتر» تهدیدهای الکترونیکی را شناسایی می‌کند
در کنار مدولندز، سامانه «باونتی هانتر» نقشی بیشتر دفاعی دارد. این سامانه طیف الکترومغناطیسی را پایش می‌کند تا سیگنال‌هایی را شناسایی و مکان‌یابی کند که ممکن است در عملکرد ماهواره‌ها و سامانه‌های آمریکایی اختلال ایجاد کنند.
اطلاعات به‌دست‌آمده به فرماندهان کمک می‌کند تهدید مشخص را تشخیص دهند و درباره نحوه مقابله با آن تصمیم بگیرند.
سروان سوفیا پالوک، از اعضای این یگان، درباره ماموریت خود گفت: «ما تغییراتی را که در سراسر طیف فرکانسی رخ می‌دهد زیر نظر داریم، آن‌ها را ثبت می‌کنیم و این اطلاعات را به فرماندهی عملیات منتقل می‌کنیم.»
نیروی فضایی همچنین استقرار سامانه جدیدتر «پایانه ماژولار از راه دور» را سرعت بخشیده است.
تجهیزات این سامانه در یک کانتینر جای می‌گیرد و می‌توان آن را برای استقرار سریع به نقاط مختلف جهان منتقل کرد.
نیروها با مهلتی ۷۲ ساعته راهی خاورمیانه شدند
لوماکس گفت اندکی پس از مشارکت در عملیات ونزوئلا، به تیم او دستور داده شد ظرف ۷۲ ساعت تجهیزاتش را بسته‌بندی و بازرسی کند، در هواپیما بار بزند و راهی خاورمیانه شود.
به گفته او، این تیم پس از رسیدن به منطقه نیز باید ظرف ۹۶ ساعت سامانه را برپا می‌کرد و عملیات را انجام می‌داد.
بر اساس گزارش، لوماکس و دیگر اعضای یگان در عملیات علیه جمهوری اسلامی از سامانه‌های جنگ الکترونیکی استفاده کردند.
اخلال در ارتباطات ماهواره‌ای نیز بخشی از حمله گسترده ماه فوریه (اسفند سال گذشته) در عملیات «خشم حماسی» بود.
تسلط بر طیف الکترومغناطیسی، ارتباط نیروها را حفظ می‌کند
سپهبد گرگوری گانیون، رییس فرماندهی نیروهای رزمی نیروی فضایی آمریکا، تسلط بر طیف الکترومغناطیسی را از ماموریت‌های کلیدی این نیرو توصیف کرد.
به گفته او، این برتری به آمریکا امکان می‌دهد ارتباط میان ماهواره‌ها، کشتی‌ها، هواپیماها و دیگر سامانه‌هایش را حفظ کند و هم‌زمان توانمندی‌های دشمن را مختل سازد.
ماهواره‌ها در شناسایی پرتاب موشک، هدایت سلاح‌ها و تهیه تصاویر با وضوح بالا از میدان نبرد نقش دارند.
وال‌استریت ژورنال گزارش داده است حکومت ایران برای تضعیف این مزیت‌ها، بارها قابلیت‌های فضایی آمریکا، از جمله پایانه‌های ارتباطات ماهواره‌ای، را هدف قرار داده است.
گانیون گفت: «اگر بتوانیم بر طیف الکترومغناطیسی مسلط شویم، می‌توانیم ارتباط میان همه سامانه‌ها، ماهواره‌ها، کشتی‌ها و هواپیماهایمان را حفظ کنیم و آن‌ها را در بالاترین سطح کارایی به کار بگیریم.»
این گزارش در حالی منتشر شده است که گمانه‌زنی‌ها در مورد احتمال آغاز دوباره درگیری نظامی در ایران و منطقه در روزهای اخیر شدت گرفته است.
شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد بیش از ۱۳ هزار حساب کاربری دخیل در سه عملیات مشکوک نفوذ خارجی مرتبط با ایران، روسیه و چین را تعلیق کرده است. این شبکه‌ها با حساب‌های غیرواقعی، گفت‌وگوهای سیاسی آمریکا را در آستانه انتخابات میان‌دوره‌ای هدف گرفته بودند.
ایکس چهارشنبه ۲۲ مهر در اطلاعیه‌ای درباره اقدامات خود برای حفاظت از فضای گفت‌وگو در جریان انتخابات میان‌دوره‌ای ۲۰۲۶ آمریکا گفت این حساب‌ها را در جریان پایش‌ها و تحقیقات پیش‌دستانه شناسایی کرده است.
به گفته این شرکت، شبکه‌های شناسایی‌شده محتوای سیاسی را منتشر و تقویت می‌کردند و نامزدهای انتخاباتی و چهره‌های شناخته‌شده در سراسر طیف سیاسی آمریکا را هدف می‌گرفتند.
این شرکت تعداد حساب‌های مرتبط با هر یک از سه کشور را جداگانه اعلام نکرد. رقم بیش از ۱۳ هزار حساب، مجموع حساب‌های تعلیق‌شده در هر سه عملیات است.
ایکس آزادی بیان را سنگ‌بنای دموکراسی کارآمد توصیف کرد و گفت وظیفه‌اش حفظ فضایی واقعی، آزاد و امن برای گفت‌وگوست. این شرکت خود را «میدان عمومی جهان» خواند که مردم در آن درباره رویدادها، از جمله انتخابات، بحث می‌کنند.
بر اساس این اطلاعیه، تیم ایمنی ایکس با روش‌های مختلف، فعالیت‌های ناقض مقررات را شناسایی می‌کند. ایکس سیاست «اصالت» خود را از ابزارهای اصلی مقابله با شبکه‌های انتشار هرزنامه و عملیات نفوذ دانست و تاکید کرد برای شناسایی و توقف رفتارهای هماهنگ و غیرواقعی که سلامت این پلتفرم را تضعیف می‌کنند، تلاش می‌کند.
مقابله با محتوای گمراه‌کننده انتخاباتی
بخش دیگری از اطلاعیه به سیاست «سلامت فرایندهای مدنی» اختصاص دارد که محتوای گمراه‌کننده موثر بر مشارکت در انتخابات یا دیگر فرایندهای مدنی را پوشش می‌دهد؛ از جمله مطالبی که مردم را درباره زمان، مکان یا شیوه مشارکت سردرگم می‌کنند یا برای منصرف کردن مردم از مشارکت منتشر می‌شوند.
ایکس گفت در کنار نظارت بر محتوا، از قابلیت «یادداشت‌های کاربران» برای افزودن توضیحات تکمیلی و منابع معتبر به پست‌ها استفاده می‌کند. طبق این اطلاعیه، کاربران می‌توانند هنگام گزارش محتوا در اپلیکیشن، گزینه «سلامت فرایندهای مدنی» را انتخاب کنند تا گزارش به مسیر درخواست یادداشت کاربران هدایت شود.
این شرکت همچنین ممکن است در موارد حساس و نیازمند رسیدگی ویژه، به پست‌های ناقض مقررات برچسب «سلامت فرایندهای مدنی» بزند.
سابقه حساب‌های جعلی و عملیات نفوذ مرتبط با ایران
پیش‌تر اوپن‌ای‌آی از شناسایی عملیاتی با منشا ایران خبر داده بود که با هفت هویت جعلی روزنامه‌نگاری، نزدیک به ۱۰۰ مقاله در رسانه‌های آنلاین منتشر یا بازنشر کرده بود. این عملیات، تولید انبوه پاسخ‌های خصمانه برای پست‌های این رسانه را نیز شامل می‌شد. با این حال، اوپن‌ای‌آی انتساب مستقیم آن به حکومت ایران را تایید نکرد.
شرکت آنتروپیک نیز ۱۹ شهریور اعلام کرد عوامل مرتبط با نهادهای حکومتی ایران از هوش مصنوعی «کلود» برای تبلیغات حکومتی، عملیات نفوذ و نظارت بر شهروندان استفاده کرده‌اند. به گفته این شرکت، طراحی کارزارهای «جنگ نرم»، ساخت شخصیت‌های جعلی، پنهان کردن منشا حکومتی محتوا، توسعه ابزارهای نظارتی و جمع‌آوری اطلاعات درباره مخالفان از جمله این فعالیت‌ها بوده است. این شرکت همچنین چند عملیات جداگانه علیه ایرانیان را شناسایی کرده بود.
در نمونه‌ای مرتبط با ایکس، شرکت تحلیل داده سیابرا از فعالیت بیش از ۱۳۰۰ حساب جعلی خبر داده بود که خود را کاربران بریتانیایی حامی استقلال اسکاتلند معرفی می‌کردند. ایران‌اینترنشنال ۲۴ تیر ۱۴۰۴ گزارش داد این حساب‌ها پس از خاموشی در جریان جنگ ۱۲ روزه، با کارزاری هماهنگ در حمایت از جمهوری اسلامی به ایکس بازگشتند.
