مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، از پاسخ به اینکه واشینگتن غنی‌سازی اورانیوم در ایران را در سطحی بالاتر از صفر می‌پذیرد یا نه، خودداری کرد. پیش‌تر جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، کاهش «معنادار» ظرفیت غنی‌سازی ایران را شرط پایان جنگ دانسته بود.
روبیو چهارشنبه ۱۵ مهر در گفت‌وگو با شبکه سی‌بی‌اس نیوز گفت: «وارد جزئیات اینکه چه چیزی قابل‌قبول خواهد بود یا نخواهد بود، نمی‌شوم.» او در عین حال تاکید کرد که [حکومت] ایران «هرگز سلاح هسته‌ای نخواهد داشت».
این اظهارات در حالی مطرح می‌شود که تاسیسات اصلی غنی‌سازی ایران در حملات آمریکا و اسرائیل از کار افتاده‌اند، اما میزان ذخایر باقی‌مانده اورانیوم و توان تهران برای ازسرگیری غنی‌سازی روشن نیست.
به گزارش رویترز، ونس دوشنبه ۱۳ مهر در مصاحبه با این خبرگزاری گفته بود [حکومت] ایران برای برآورده کردن خواسته‌های واشینگتن و پایان دادن به جنگ هفت‌ماهه میان دو کشور، باید ظرفیت غنی‌سازی خود را به‌طور «معناداری» کاهش دهد. دولت دونالد ترامپ در مذاکراتی که به‌کندی پیش می‌رود، تلاش کرده است حکومت ایران را به برچیدن برنامه هسته‌ای خود وادار کند.
ونس با اشاره به ذخایر اورانیوم با غنای ۶۰ درصد [حکومت] ایران گفت چنین سطحی از غنی‌سازی برای تولید انرژی ضروری نیست. او افزود: «فکر می‌کنم اگر می‌خواهند تعهد خود را به نساختن سلاح هسته‌ای نشان دهند، باید اقدامی معنادار درباره ظرفیت غنی‌سازی‌شان انجام دهند. تاکنون تعهدی بلندمدت برای انجام این کار ندیده‌ایم.»
جمهوری اسلامی همواره تاکید کرده است که خواهان سلاح هسته‌ای نیست و برای ساخت آن تلاش نمی‌کند. آژانس بین‌المللی انرژی اتمی نیز اعلام کرده بود که هیچ نشانه معتبری از وجود یک برنامه هماهنگ برای ساخت سلاح هسته‌ای در ایران در اختیار ندارد؛ با این حال، سطح غنی‌سازی و حجم اورانیوم تولید‌شده در این کشور را مایه نگرانی جدی دانسته بود.
اسرائیل خرداد سال گذشته حملات هوایی به تاسیسات هسته‌ای ایران را آغاز کرد و آمریکا نیز اندکی بعد به آن پیوست. در جریان این کارزار ۱۲روزه، سه تاسیسات غنی‌سازی که در آن زمان فعالیتشان در ایران شناخته‌شده بود، تخریب شدند یا به‌شدت آسیب دیدند. آمریکا و اسرائیل در توجیه حملات خود می‌گفتند حکومت ایران بیش از حد به توانایی تولید سلاح هسته‌ای نزدیک شده است.
بر اساس ارزیابی آژانس، تاسیسات غنی‌سازی روی زمین در مجموعه هسته‌ای نطنز تخریب شده است. دو تاسیسات زیرزمینی در نطنز و فردو نیز دست‌کم آسیب شدیدی دیده‌اند و ارزیابی غالب این است که از کار افتاده‌اند.
با وجود این خسارت‌ها، سرنوشت ذخایر اورانیوم غنی‌شده ایران همچنان نامعلوم است. آژانس برآورد می‌کند که ایران هنگام آغاز حملات، ۴۴۰٫۹ کیلوگرم اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در اختیار داشت؛ سطحی که با غنای حدود ۹۰ درصد مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای فاصله اندکی دارد. بر اساس معیار آژانس، این مقدار اورانیوم در صورت غنی‌سازی بیشتر، برای ساخت ۱۰ سلاح هسته‌ای کافی است. حکومت ایران همچنین ذخایری با غنای پایین‌تر داشت.
به گزارش رویترز، هیچ کشور دیگری بدون تولید سلاح هسته‌ای، اورانیوم را تا چنین سطح بالایی غنی‌سازی نکرده است. آمریکا و متحدان اروپایی‌اش نیز می‌گویند غنی‌سازی در این سطح توجیه غیرنظامی ندارد.
جمهوری اسلامی از زمان حملات، به بازرسان آژانس اجازه نداده است به سایت‌های بمباران‌شده بازگردند و درباره مقدار اورانیوم باقی‌مانده و محل نگهداری آن نیز به این نهاد اطلاع نداده است. آژانس تا پیش از حملات به همه سایت‌های هسته‌ای اعلام‌شده ایران، از جمله تاسیسات غنی‌سازی، دسترسی داشت.
رافائل گروسی، مدیرکل آژانس، در ماه مارس گفته بود که برآورد این نهاد از باقی ماندن «اندکی بیش از ۲۰۰ کیلوگرم» اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد در مجموعه تونل‌های اصفهان حکایت دارد. به گفته او، مقداری از این ذخایر نیز همچنان در نطنز است، هرچند احتمالاً بخشی از اورانیوم غنی‌شده ایران در حملات از بین رفته است.
ابهام درباره تاسیسات تازه‌ای که جمهوری اسلامی پیش از حملات معرفی کرده بود نیز ادامه دارد. تهران یک روز پیش از حمله اسرائیل به آژانس اطلاع داد که در حال راه‌اندازی یک تاسیسات جدید غنی‌سازی در اصفهان است. دیپلمات‌ها می‌گویند این تاسیسات در شبکه‌ای از تونل‌ها قرار دارد که به نظر می‌رسد تا حد زیادی از بمباران آمریکا مصون مانده است. آژانس می‌گوید از وضعیت این تاسیسات و اینکه آیا مواد هسته‌ای در آن نگهداری می‌شود، اطلاعی ندارد.
به نوشته رویترز در حال حاضر، حتی اسرائیل نیز مدعی نیست که حکومت ایران مشغول غنی‌سازی اورانیوم است. با این حال، روشن نیست تهران برای ازسرگیری این فعالیت به چه مدت زمان نیاز دارد. تا زمانی که بخش قابل‌توجهی از ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی باقی مانده باشد، حکومت ایران از نظر فنی می‌تواند با تلاش نسبتاً کم و شمار محدودی سانتریفیوژ، غنای آن را به سطح مورد نیاز برای ساخت سلاح هسته‌ای برساند.
شمار سانتریفیوژهای موجود و محل نگهداری آنها نیز مشخص نیست. توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ میان حکومت ایران و قدرت‌های بزرگ، اختیارات بیشتری برای بازرسی به آژانس داده بود که نظارت بر تعداد سانتریفیوژها و قطعات آنها را نیز شامل می‌شد. به نوشته رویترز، خروج ترامپ از این توافق در سال ۲۰۱۸ زمینه فروپاشی آن را فراهم کرد و آژانس امکان ردیابی این تجهیزات را از دست داد.
به گزارش رویترز، با توجه به نبود شواهد شناخته‌شده از غنی‌سازی کنونی در ایران، هرگونه کاهش احتمالا با ظرفیت قابل‌توجه این کشور پیش از حملات سنجیده خواهد شد. این کاهش می‌تواند سطح خلوص اورانیوم، میزان تولید یا تعداد سایت‌های غنی‌سازی را در بر بگیرد. اظهارات روبیو نیز روشن نکرد که آیا واشینگتن ادامه غنی‌سازی در سطحی محدود را می‌پذیرد یا خواهان توقف کامل آن است.
رویترز چهارشنبه ۱۵ مهر با استناد به گزارش مرکز مشترک اطلاعات دریایی، به رهبری نیروی دریایی آمریکا، که ۱۲ مهر منتشر شده بود، از ادامه حمله‌ها، تلاش برای حمله و اقدامات ایذایی سپاه پاسداران در تنگه هرمز خبر داد.
این اقدامات شامل پرواز پهپادها بر فراز کشتی‌ها، زیر نظر گرفتن شناورها و تماس با خدمه از طریق بی‌سیم دریایی است. این مرکز اعلام کرد: «این اقدامات همچنان نشان‌دهنده قصد [حکومت] ایران برای تثبیت حضور خود در مسیرهای اصلی کشتیرانی و حفظ فشار بر شناورهای عبوری است.»
بر اساس داده‌های سه منبع امنیت دریایی که حوادث را با تکیه بر اطلاعات دریافتی از منطقه بررسی کرده‌اند، از شش تا ۱۳ مهر دست‌کم ۱۲ حمله به کشتی‌های حامل نفت، گاز طبیعی مایع‌شده و گاز مایع در محدوده تنگه هرمز رخ داد.
به گفته این منابع، این بالاترین شمار حمله‌ها در یک هفته از زمان آغاز جنگ ایران در ۹ اسفند ۱۴۰۴ است.
داده‌های جداگانه سازمان بین‌المللی دریانوردی، نهاد وابسته به سازمان ملل در امور کشتیرانی، از ثبت ۹ حادثه مرتبط با کشتی‌ها در همین بازه حکایت دارد. منابع دریایی می‌گویند این سازمان معمولا برای راستی‌آزمایی و ثبت رسمی حوادث به زمان بیشتری نیاز دارد.
بر اساس آمار این سازمان، نزدیک‌ترین آمار هفتگی به این رقم، مربوط به بازه ۲۲ تا ۲۸ تیر بود که در آن هشت حادثه ثبت شد.
افزایش صادرات در سایه ناامنی
داده‌های کشتیرانی منتشرشده در ۱۳ مهر نشان داد صادرات نفت کشورهای خلیج فارس در حدود نیمی از روزهای سپتامبر از سطح پیش از جنگ فراتر رفت. با این حال، به نوشته رویترز، حمله‌ها به نفتکش‌ها و محدودیت‌های لجستیکی، چشم‌انداز تداوم صادرات در این سطح را مبهم کرده است.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، نیز پنجم مهر میانگین انتقال روزانه نفت از تنگه هرمز را حدود ۱۳ میلیون بشکه اعلام کرد و گفت این میزان در یکی از روزهای هفته پیش از آن از ۲۰ میلیون بشکه، یعنی سطح پیش از جنگ، فراتر رفت.
با این حال، صادرات کلی نفت خلیج فارس و حجم نفت عبوری از هرمز دو شاخص متفاوت‌اند. فایننشال تایمز به نقل از داده‌های شرکت کپلر نوشت جریان کلی نفت از خلیج فارس به سطح پیش از جنگ نزدیک شده، اما حجم عبوری از هرمز همچنان حدود یک‌سوم کمتر است و بخشی از صادرات به مسیرهای دیگر، از جمله خطوط لوله، منتقل شده است.
خطر حمله به کشتی‌ها همچنان ادامه دارد. وزارت خارجه هند ۱۴ مهر اعلام کرد اصابت پرتابه‌ای ناشناس به نفتکش «آن پیس» با پرچم پاناما، هنگام عبور از تنگه هرمز، ۱۲ خدمه آن را زخمی کرد.
فایننشال تایمز همچنین گزارش داد مالکان نفتکش‌ها برای ترغیب خدمه به عبور از این مسیر، به ناخداها معادل ماهانه ۱۰۰ هزار دلار و برای هر سفر ۵۰ هزار دلار پاداش پرداخت می‌کنند.
بر اساس این گزارش، ملوانان عادی هنگام عبور از هرمز دست‌کم چهار تا شش برابر دستمزد معمول خود دریافت می‌کنند و بیشتر کشتی‌ها شبانه و با تجهیزات ارسال سیگنال موقعیت‌یابی خاموش از تنگه می‌گذرند.
روایت‌های متضاد تهران و واشینگتن از وضعیت هرمز
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، ۱۵ مهر در نشست خبری مشترک با همتای یونانی خود گفت تنگه هرمز باز است، میزان انتقال نفت از آن تقریبا به سطح پیش از جنگ رسیده و جمهوری اسلامی کنترل این آبراه را از دست داده است. او همچنین بر ضرورت تنوع مسیرهای تامین انرژی برای جلوگیری از تهدید امنیت جهان در پی اختلال در یک منطقه تاکید کرد.
در مقابل، محمدرضا نقدی، مشاور فرمانده کل سپاه پاسداران، بسته ماندن تنگه هرمز تا زمان برآورده شدن خواسته‌های جمهوری اسلامی را اعلام کرد. او گفت سپاه مسیرهایی را که «غیرقانونی» می‌خواند مسدود می‌کند و حجم نفت انتقال‌یافته با شناورهای کوچک به نفتکش‌ها را «بسیار ناچیز» توصیف کرد.
محمد اکرمی‌نیا، سخنگوی ارتش، نیز اظهارات ترامپ درباره باز بودن تنگه هرمز را «دروغ» خواند.
منوچهر متکی، نماینده تهران در مجلس، همان روز ازسرگیری تردد آزاد کشتی‌ها را به تحقق شروط تهران، از جمله محکومیت حمله‌ها علیه جمهوری اسلامی، رفع محاصره و برداشتن محدودیت‌های هوانوردی غیرنظامی مشروط کرد.
اختلاف بر سر اولویت مذاکرات
تهران پیش‌تر نیز بازگشایی هرمز را به گرفتن امتیاز از واشینگتن پیوند زده بود. عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، سوم مهر طرحی هفت‌روزه برای رفع محاصره دریایی، اعطای معافیت تحریمی فروش نفت و برقراری آتش‌بسی شامل لبنان پیشنهاد کرد. طبق این طرح، تنگه در روز ششم بازگشایی می‌شد و مذاکرات با آمریکا روز هفتم آغاز می‌شد.
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، چهار مهر این پیشنهاد را رد کرد و گفت فشار اقتصادی ناشی از محاصره دریایی، تهران را به پیشنهاد بازگشایی تنگه واداشته است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، نیز ۱۲ مهر گفت پاسخ آمریکا بر پرونده هسته‌ای متمرکز است، در حالی که تهران در مقطع کنونی تنها درباره تنگه هرمز مذاکره می‌کند.
در تازه‌ترین گزارش درباره این اختلاف، شبکه الحدث ۱۵ مهر به نقل از یک منبع ارشد از به‌بن‌بست رسیدن تلاش‌های میانجیگرانه خبر داد. این منبع گفت پیشرفت مذاکرات به پاسخ تهران به خواسته‌های هسته‌ای ترامپ بستگی دارد و به گفته او، تنگه هرمز پس از از دست رفتن کنترل جمهوری اسلامی بر آن، دیگر اولویت واشینگتن نیست.
روبیو چهارشنبه ۱۵ مهر در نشست خبری مشترک با یورگوس یراپتریتیس، همتای یونانی خود، در آتن گفت موضع واشینگتن درباره برنامه هسته‌ای تهران روشن است و جمهوری اسلامی «نمی‌تواند سلاح هسته‌ای داشته باشد».
او افزود تنها توافقی برای ایالات متحده قابل قبول خواهد بود که تضمین کند حکومت ایران هرگز به سلاح هسته‌ای دست نخواهد یافت.
وزیر خارجه آمریکا تاکید کرد تا زمانی که دونالد ترامپ در مقام ریاست‌جمهوری آمریکا حضور دارد، واشینگتن از این «خط قرمز» عقب‌نشینی نخواهد کرد.
این اظهارات در حالی مطرح شد که مقام‌های جمهوری اسلامی بارها اعلام کرده‌اند در شرایط کنونی درباره پرونده هسته‌ای مذاکره نخواهند کرد.
جی‌دی ونس، معاون رییس‌جمهوری آمریکا، ۱۴ مهر گفت واشینگتن در حال مذاکره با مسعود پزشکیان و عباس عراقچی است، اما روشن نیست رییس دولت و وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تا چه اندازه در ساختار قدرت حکومت ایران، اختیار دارند.
حاشیه امن نظامی حکومت ایران از میان رفت
روبیو در ادامه سخنان خود در آتن اعلام کرد جمهوری اسلامی می‌کوشید توان متعارف نظامی خود را چنان گسترش دهد که در نهایت امکان اقدام علیه برنامه هسته‌ای آن از میان برود، اما ترامپ این طرح را بر هم زد.
او گفت: «قصدشان این بود که یک یا دو سال بعد به جهان بگویند ما می‌خواهیم سلاح هسته‌ای بسازیم و شما هیچ کاری از دستتان برنمی‌آید، چون آن‌قدر موشک و پهپاد داریم که اگر بخواهید علیه ما اقدامی کنید، همه کشورهای خاورمیانه را نابود می‌کنیم، نیروهای آمریکایی را از منطقه بیرون می‌رانیم و هر کاری بخواهیم انجام می‌دهیم.»
وزیر خارجه آمریکا با حمایت از سیاست‌های ترامپ در قبال تهران افزود او برنامه پهپادی، توان موشک‌سازی، نیروی دریایی و نیروی هوایی جمهوری اسلامی را هدف قرار داده و از میان برده است.
روبیو ادامه داد: «ایران امروز از نظر نظامی بسیار ضعیف‌تر از گذشته است و آن حاشیه امنی که می‌خواست پشت آن پنهان شود، از میان رفته است.»
در روزهای اخیر، گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال ازسرگیری جنگی تمام‌عیار علیه جمهوری اسلامی افزایش یافته است. ورود حوثی‌های یمن به درگیری و حملات آنها به عربستان سعودی نیز دامنه مناقشه را گسترده‌تر کرده است.
خبرگزاری آسوشیتدپرس پیش‌تر گزارش داد ارتش آمریکا در حال اعزام حدود ۹ هزار نیروی نظامی به همراه مجموعه‌ای از ناوهای جنگی به خاورمیانه است.
این تحرکات می‌تواند شمار ناوهای هواپیمابر آمریکا در منطقه را تا پایان اکتبر (۹ آبان) به سه فروند برساند.
حکومت ایران کنترل تنگه هرمز را از دست داده است
وزیر خارجه آمریکا در بخش دیگری از سخنانش اعلام کرد جمهوری اسلامی کنترل تنگه هرمز را از دست داده و اکنون میزان عبور نفت از این آبراه تقریبا به سطح پیش از آغاز درگیری بازگشته است.
روبیو با اشاره به «تحریم‌های فلج‌کننده» علیه جمهوری اسلامی گفت اقتصاد ایران در «سقوط آزاد» قرار دارد و در آستانه رسیدن به وضعیتی است که معدود کشورهایی در جهان به این شدت آن را تجربه کرده‌اند.
او اضافه کرد: «همه این‌ها تقصیر روحانیون شیعه تندرویی است که در آن کشور تصمیم‌گیری می‌کنند. آنها هستند که مردم ایران را در چنین وضعیتی قرار داده‌اند، زیرا هر دلاری را که به دست می‌آورند، صرف جاده، پل یا بهبود زندگی مردم ایران نمی‌کنند.»
روبیو با انتقاد از حمایت تهران از گروه‌های نیابتی گفت جمهوری اسلامی منابع ایران را صرف حماس، حزب‌الله لبنان، حوثی‌های یمن و شبه‌نظامیان عراقی می‌کند.
آمریکا در هفته‌های اخیر به‌دنبال محدود کردن شریان‌های مالی حکومت ایران بوده است. محاصره دریایی، جلوگیری از صادرات نفت ایران و مسدود کردن مسیرهای جابه‌جایی درآمدهای نفتی، از جمله محورهای این کارزار است.
به‌دنبال ادامه محاصره دریایی بنادر جنوبی ایران، خبرگزاری رویترز ۱۴ مهر گزارش داد پالایشگاه‌های مستقل چین برای جبران کاهش عرضه نفت ایران، به خرید نفت خام از عراق و قطر روی آورده‌اند.
ونس در مصاحبه اختصاصی با رویترز که سه‌شنبه ۱۴ مهر منتشر شد، گفت: «یکی از مسائلی که متوجه شدیم این است که کاملا روشن نیست در کشورشان چگونه تصمیم‌گیری می‌شود.»
دونالد ترامپ، رییس‌جمهوری آمریکا، نیز در روزهای گذشته به موضوع تردید آمریکا درباره ساختار قدرت در ایران اشاره کرده بود. او سه‌شنبه در اظهار نظری مشابه «بزرگ‌ترین مشکل» در قبال ایران را این‌طور توصیف کرد: «هیچ‌کس نمی‌داند چه کسی این کشور را اداره می‌کند.»
در مقابل، اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، یکشنبه ۱۲ مهر در نشست خبری هفتگی خود گفت مقام‌های آمریکایی به‌خوبی می‌دانند طرف‌های ایرانی مذاکره چه کسانی هستند و نظام تصمیم‌گیری در ایران چگونه کار می‌کند.
ونس که از مدت‌ها پیش به مشارکت آمریکا در جنگ‌های خارجی بدبین بوده، نقشی محوری در مذاکرات برای پایان دادن به جنگ ایران بر عهده گرفته است. او در رسیدن به یادداشت تفاهمی که ۲۷ خرداد امضا شد و به‌سرعت از هم پاشید، فعالانه درگیر بود.
ونس پیش‌تر در تیرماه، در گفت‌وگو با پادکست «تجربه جو روگن»، رویکرد واشینگتن در قبال تهران را ترکیبی از دیپلماسی، فشار اقتصادی و استفاده محدود از نیروی نظامی توصیف کرده بود. او از مذاکره با نیروهایی که در ساختار جمهوری اسلامی «عمل‌گرا» می‌خواند دفاع کرده و با اعزام گسترده نیروی زمینی برای تغییر حکومت ایران مخالفت کرده بود.
این رویکرد منتقدانی نیز دارد. مارک تیسن، ستون‌نویس واشینگتن‌پست، توافق حاصل از مذاکرات ونس را عامل گرفتار شدن آمریکا در چرخه مذاکره، نقض توافق و حملات تلافی‌جویانه دانسته بود.
درخواست کاهش «معنادار» ظرفیت غنی‌سازی
ونس در مصاحبه تازه خود تاکید کرد ایران برای برآورده کردن خواسته‌های آمریکا و پایان دادن به جنگ هفت‌ماهه دو کشور، باید ظرفیت غنی‌سازی هسته‌ای خود را به‌طور «معناداری» کاهش دهد. به گفته او، هر توافقی مستلزم کاهش عملی این ظرفیت است و اطمینان دادن درباره کاهش فعالیت‌های هسته‌ای در آینده کافی نیست.
او خطاب به جمهوری اسلامی گفت: «اگر سلاح هسته‌ای نمی‌خواهید، پس چرا به سوخت غنی‌شده با خلوص ۶۰ درصد نیاز دارید؟ و اگر می‌خواهید تعهد خود را به نساختن سلاح هسته‌ای نشان دهید، سوخت با غنای بالا تولید نکنید. این شرطی اولیه و بسیار اساسی است.»
معاون رییس‌جمهوری آمریکا افزود اگر تهران بخواهد تعهد خود را به نساختن سلاح هسته‌ای نشان دهد، باید اقدامی معنادار برای کاهش ظرفیت غنی‌سازی انجام دهد.
ایران و آمریکا در هفته‌های اخیر پیشنهادهایی برای پایان دادن به جنگ و بازگشایی تنگه هرمز، از مسیرهای حیاتی انتقال انرژی در جهان، مبادله کرده‌اند. ترامپ تازه‌ترین پیشنهاد تهران را رد کرد و هشدار داد عملیات نظامی ممکن است پس از انتخابات میان‌دوره‌ای تشدید شود.
ونس گفت آمریکا همچنان آماده دستیابی به توافق است، اما ایران باید در زمینه هسته‌ای امتیازهای عملی و مشخصی بدهد. او تاکید کرد: «قرار نیست ما عمل کنیم و در مقابل فقط حرف بشنویم.»
او همچنین گفت برای ارزیابی وضعیت میدان نبرد، شخصا با فرماندهان میدانی گفت‌وگو کرده است. ونس نگرانی‌ها درباره کمبود مهمات حیاتی را رد کرد و افزود نیروهای ایرانی، هرچند گاه می‌توانند کشتی‌های تجاری را در تنگه هرمز هدف قرار دهند، در مجموع قادر نیستند مانع صادرات انرژی از این آبراه شوند.
سایه هزینه‌های جنگ ایران بر کارزار انتخاباتی جمهوری‌خواهان
به نوشته رویترز، جنگ و هزینه ماهانه سه میلیارد دلاری آن به یکی از موضوعات اصلی کارزارهای انتخاباتی تبدیل شده است. افزایش قیمت انرژی، ترامپ و جمهوری‌خواهان را در ایالت‌های دارای رقابت نزدیک که نتیجه انتخاباتشان تعیین‌کننده کنترل کنگره است، در موضع دفاعی قرار داده است.
ونس تلاش کرده از شدت انتقادها به نحوه مدیریت جنگ از سوی ترامپ بکاهد و به رای‌دهندگان گفته است نباید اجازه دهند این مساله مانع حمایتشان از جمهوری‌خواهان در انتخابات آبان شود.
او در آلاسکا برای حمایت از دن سالیوان، سناتور جمهوری‌خواه، سخنرانی کرد که برای حفظ کرسی خود رقابتی تنگاتنگ با مری پلتولا، رقیب دموکراتش، دارد. ترامپ در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۳ در این ایالت با اختلاف ۱۳ درصدی پیروز شد، اما افزایش هزینه‌های روزمره زندگی، نتیجه رقابت را نامطمئن کرده است.
ونس پیش از مصاحبه با رویترز، بخش عمده سخنرانی خود را به نگرانی‌ها درباره هزینه‌های زندگی، به‌ویژه انرژی، اختصاص داد. موقعیت جغرافیایی دورافتاده آلاسکا باعث گرانی کالاهای مصرفی شده و تولید انرژی نیز از صنایع اصلی این ایالت است.
هنگامی که سالیوان نزدیک بود ونس را به‌جای معاون رییس‌جمهوری، رییس‌جمهوری آمریکا معرفی کند، حاضران با صدای بلند به تشویق پرداختند. ونس یکی از گزینه‌های اصلی جمهوری‌خواهان برای جانشینی ترامپ در کاخ سفید به شمار می‌رود.
با این حال، او به رویترز گفت هنوز درباره نامزدی در انتخابات ریاست‌جمهوری ۱۴۰۷ تصمیم نگرفته است: «من ذاتا آدمی هستم که کارها را به تعویق می‌اندازم. واقعا هنوز زیاد به این موضوع فکر نکرده‌ام.»
این مقام آمریکایی شنبه ۱۱ مهر گفت وزارت خارجه آمریکا دوشنبه ششم مهر به نمایندگی حکومت ایران در سازمان ملل اعلام کرده بود که تمامی اعضای هیات اعزامی باید فورا کشور را ترک کنند، اما دو دیپلمات ایرانی همچنان در نیویورک مانده بودند.
به گفته او، مقام‌های آمریکایی جمعه ۱۰ مهر به نمایندگی حکومت ایران اطلاع دادند که از ادامه حضور این دو نفر در نیویورک آگاه‌اند و بار دیگر خواستار خروج فوری آنها شدند. یکی از این دیپلمات‌ها جمعه‌شب و دیگری صبح شنبه آمریکا را ترک کرد.
این مقام گفت: «مارکو روبیو، وزیر خارجه، در اجرای تصمیم‌هایش جدی است. مشخص شد دو عضو دیگر هیات ایرانی، مدت‌ها پس از پایان مجمع عمومی سازمان ملل، همچنان در نیویورک مانده‌اند. آنها اکنون از کشور اخراج شده‌اند.»
اکسیوس پیش‌تر به نقل از یک مقام آمریکایی و منبع دیگری آگاه از موضوع گزارش داده بود که روبیو روز دوشنبه ششم مهر، پس از به بن‌بست رسیدن مذاکرات با حکومت ایران، خواستار خروج فوری هیات ایرانی شده بود. عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، نیز همراه این هیات برای شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل به نیویورک رفته بود.
بر اساس آن گزارش، نمایندگی آمریکا در سازمان ملل شامگاه دوشنبه به دستور روبیو، درخواست خروج فوری هیات همراه عراقچی را به دفتر نمایندگی حکومت ایران ابلاغ کرد. هیات ایرانی چند ساعت بعد راهی فرودگاه شد و با پرواز ساعت ۱:۲۰ بامداد سه‌شنبه، نیویورک را به مقصد دوحه ترک کرد.
با این حال، منبع دوم اکسیوس ضمن تایید درخواست آمریکا گفته بود عراقچی از پیش قرار بود دوشنبه‌شب سفر بازگشت خود به تهران را آغاز کند. در مقابل، رسانه‌های ایران اعلام کرده بودند که او تا چهارشنبه در نیویورک می‌ماند.
به نوشته اکسیوس، کاخ سفید صبح دوشنبه به پیشرفت مذاکرات در ادامه روز امیدوار بود، اما تا اواخر بعدازظهر مشخص شد گفت‌وگوها به بن‌بست رسیده است. دستور خروج هیات ایرانی همان شب ابلاغ شد.
اکسیوس گزارش داده بود که تلاش میانجی‌های قطری برای دستیابی به گشایشی دیپلماتیک پیشرفت چندانی نداشت، زیرا هیچ‌یک از دو طرف حاضر به عقب‌نشینی از مواضع خود نبود. با این حال، منابع منطقه‌ای به این رسانه گفته بودند که میانجی‌های قطری همچنان درباره پیشنهاد خود برای رسیدن به مصالحه با تهران و واشینگتن گفت‌وگو می‌کنند.
اکسیوس اخراج دو دیپلمات ایرانی را تازه‌ترین نشانه تنش میان دو کشور توصیف کرد؛ در شرایطی که تلاش‌های دیپلماتیک برای پایان دادن به جنگ با مشکل روبه‌رو شده و احتمال ازسرگیری درگیری‌ها افزایش یافته است.
آنها همچنین از تهران خواستند به تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه پایبند شود و با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کامل داشته باشد.
این بیانیه که دفتر سخنگوی وزارت خارجه آمریکا جمعه ۱۰ مهر ماه منتشر کرد، از سوی گروهی از کشورهای حامی «ابتکار امنیت مقابله با اشاعه» صادر شده است. بریتانیا، فرانسه، آلمان، کانادا، استرالیا، ژاپن، کره جنوبی، اسرائیل، بحرین، مراکش و یمن از جمله کشورهای همراه این بیانیه‌اند.
امضاکنندگان اعلام کردند که به اجرای تمامی تعهدات مرتبط با قطعنامه‌های احیا‌شده شورای امنیت ادامه خواهند داد و برای مقابله با فعالیت‌های حکومت ایران در زمینه اشاعه، تبادل اطلاعات و هماهنگی اقدامات خود را تقویت خواهند کرد.
تعهد به جلوگیری از انتقال تجهیزات حساس و تسلیحات
کشورهای صادرکننده بیانیه متعهد شدند، در چارچوب اختیارات قانونی داخلی و بین‌المللی و تعهدات مرتبط، از تامین، فروش یا انتقال مواد، تجهیزات، کالاها و فناوری‌هایی به ایران جلوگیری کنند که می‌توانند به فعالیت‌های هسته‌ای حساس از نظر اشاعه یا توسعه سامانه‌های حمل و پرتاب سلاح هسته‌ای کمک کنند.
آنها همچنین بر اجرای محدودیت‌های مربوط به تامین، فروش یا انتقال تسلیحات و اقلام مرتبط به ایران یا از این کشور تاکید کردند.
در بخش دیگری از بیانیه، چهار محور برای اجرای این تعهدات مشخص شده است: جلوگیری از انتقال مستقیم یا غیرمستقیم اقلام مشمول محدودیت‌ها از مبدا یا از طریق قلمرو کشورهای امضا‌کننده؛ تسهیل تبادل سریع اطلاعات؛ بازبینی اختیارات قانونی ملی در صورت نیاز؛ و انجام اقدامات مشخص برای پشتیبانی از تلاش‌های رهگیری و جلوگیری از انتقال محموله‌های مرتبط با اشاعه.
دامنه اقلام مورد اشاره، تجهیزات و موادی را در بر می‌گیرد که می‌توانند به سلاح‌های کشتار جمعی و وسایل حمل و پرتاب آنها، از جمله پهپادها، کمک کنند؛ همچنین اقلام مشمول محدودیت‌های تسلیحاتی احیا‌شده سازمان ملل را شامل می‌شود.
امضاکنندگان تاکید کردند که باید از اختیارات قانونی و توانمندی‌های کافی در داخل کشورهای خود برای اجرای این اقدامات برخوردار باشند. آنها همچنین با اشاره به «بیانیه اصول رهگیری و ممانعت» مصوب سال ۲۰۰۳، بار دیگر پایبندی خود را به قوانین و چارچوب‌های بین‌المللی مرتبط، از جمله قطعنامه‌های شورای امنیت، اعلام کردند.
حمایت از تلاش‌ها برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هسته‌ای
این کشورها از اقدامات ملی برای اجرای قطعنامه‌های شورای امنیت و فعالیت‌هایی که به گفته آنها به جلوگیری از دستیابی حکومت ایران به سلاح هسته‌ای کمک می‌کند، استقبال کردند. در همین چارچوب، بیانیه از فعالیت‌های مرتبط با عملیات «طرد اقتصادی» که آمریکا در هفته‌های اخیر علیه جمهوری اسلامی به اجرا درآورده نام برده شده است.
امضاکنندگان از تمامی اعضای سازمان ملل خواستند قطعنامه‌های احیا‌شده را اجرا کنند. آنها همچنین اعلام کردند هماهنگی تلاش‌های خود را برای مقابله با هرگونه اقدام حکومت ایران در مسیر ازسرگیری توسعه برنامه‌های هسته‌ای یا موشک‌های بالستیک که بر اساس قطعنامه‌های شورای امنیت ممنوع است، ادامه خواهند داد.
بیانیه در پایان از تهران می‌خواهد به اجرای تعهدات خود در زمینه عدم اشاعه بازگردد، با آژانس بین‌المللی انرژی اتمی همکاری کامل داشته باشد و نگرانی‌های جامعه بین‌المللی درباره اشاعه را برطرف کند.
بازگشت تحریم‌ها همچنان محل اختلاف است
بر اساس بیانیه، شش قطعنامه شورای امنیت شامل قطعنامه‌های ۱۶۹۶، ۱۷۳۷، ۱۷۴۷، ۱۸۰۳، ۱۸۳۵ و ۱۹۲۹، روز ۲۷ سپتامبر ۲۰۲۵، برابر با پنجم مهر ۱۴۰۴، ساعت هشت شب به وقت تابستانی شرق آمریکا، با تکمیل فرایند «مکانیسم ماشه» بار دیگر لازم‌الاجرا شدند. فرانسه، آلمان و بریتانیا این فرایند را با استناد به آنچه «عدم اجرای مستمر و قابل‌توجه» تعهدات هسته‌ای حکومت ایران در چارچوب برجام خواندند، آغاز کردند.
مکانیسم ماشه در چارچوب توافق هسته‌ای سال ۲۰۱۵ پیش‌بینی شده بود و امکان بازگرداندن تحریم‌های پیشین سازمان ملل را فراهم می‌کرد. با این حال، حکومت ایران، روسیه و چین اعتبار حقوقی اقدام سه کشور اروپایی را رد کرده‌اند؛ موضعی که بریتانیا، فرانسه و آلمان نیز در مکاتبات رسمی خود با شورای امنیت به آن اعتراض کرده‌اند.
این اختلاف در هفته‌های اخیر نیز ادامه داشته است. به گزارش رویترز در ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۶، برابر با ۲۶ شهریور، روسیه و چین با وتوی پیش‌نویس قطعنامه‌ای، مانع تمدید ماموریت هیات کارشناسان ناظر بر تحریم‌های ایران شدند. مسکو و پکن بار دیگر استدلال کردند که محدودیت‌های سازمان ملل علیه تهران بر اساس توافق هسته‌ای پایان یافته است.
در پرونده نظارت هسته‌ای نیز، آسوشیتدپرس روز ۹ سپتامبر، برابر با ۱۸ شهریور، گزارش داد که شورای حکام آژانس، با اشاره به همکاری نکردن حکومت ایران در تحقیقات مربوط به آثار اورانیوم در مکان‌های اعلام‌نشده، موضوع را به شورای امنیت گزارش کرده است. جمهوری اسلامی می‌گوید به دنبال سلاح هسته‌ای نیست و برنامه هسته‌ای‌اش کاملاً صلح‌آمیز است.
