دونالد ترامپ پیشنهاد جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریهای منطقهای ظرف هفت روز را رد کرده و به دستیارانش گفته است احتمالا پس از انتخابات میاندورهای کنگره، حملات به ایران از سر گرفته خواهد شد.
والاستریت ژورنال جمعه سوم مهر به نقل از مقامهای آمریکایی که نامشان فاش نشده است گزارش داد رییسجمهوری آمریکا نسبت به پذیرش خواستههای واشینگتن از سوی تهران بدبین است و ازسرگیری کارزار بمباران را محتمل میداند.
رویترز که این گزارش را بازتاب داده، اعلام کرده است نتوانسته این اطلاعات را بهطور مستقل تایید کند.
گزارش والاستریت ژورنال ساعاتی پس از آن منتشر شد که عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک از ارائه طرحی برای پایان دادن به درگیریها خبر داد.
عراقچی گفت تهران این پیشنهاد را از طریق میانجیهای قطری به آمریکا منتقل کرده است و در صورت دستیابی به توافق، یک مهلت هفتروزه برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریها در منطقه آغاز خواهد شد.
او گفت: «اگر طرف آمریکایی برای رسیدن به توافق و بازگشایی تنگه هرمز جدی باشد، اکنون همه چیز آماده است.»
بر اساس طرح تهران، در صورت موافقت واشینگتن، دو طرف مذاکرات گستردهتری را درباره «موضوعات مورد توافق» آغاز میکنند. جمهوری اسلامی نیز تنگه هرمز را بازگشایی خواهد کرد و درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، متوقف خواهد شد.
در مقابل، تهران خواستار آن شده است که آمریکا محاصره بنادر ایران را لغو کند، داراییهای مسدودشده جمهوری اسلامی را آزاد کند و تحریمهای نفتی علیه ایران را کنار بگذارد.
پیش از انتشار گزارش والاستریت ژورنال، یک مقام آمریکایی به رویترز گفته بود واشینگتن و تهران از طریق میانجیها «گفتوگوهایی مثبت و سازنده» داشتهاند. با این حال، به نوشته والاستریت ژورنال، ترامپ در محافل خصوصی نسبت به اینکه جمهوری اسلامی خواستههای او را بپذیرد، ابراز تردید کرده است.
پیشنهاد تهران در شرایطی مطرح شده که تلاشهای دیپلماتیک پیشین برای پایان دادن به جنگ نتیجهای نداشته است. جنگ کنونی از ۹ اسفند سال گذشته با حملات آمریکا و اسرائیل آغاز شد و طی هفت ماه گذشته، دورههایی از توقف و ازسرگیری حملات را پشت سر گذاشته است.
درگیریها همچنین به دیگر نقاط منطقه گسترش یافته است. حکومت ایران متحدان آمریکا در خلیج فارس را با موشک و پهپاد هدف قرار داده، حوثیهای یمن به منافع عربستان حمله کردهاند و حزبالله نیز در لبنان با نیروهای اسرائیلی درگیر بوده است.
به نوشته رویترز، در چنین شرایطی رد پیشنهاد هفتروزه تهران از سوی ترامپ، در صورت تایید، چشمانداز دستیابی سریع به توافق برای بازگشایی تنگه هرمز و توقف درگیریهای منطقهای را با مانع تازهای روبهرو میکند.
کیهان در گزارشی با عنوان «مذاکره عملیات فریب است؛ محاصره دریایی و هوایی با قدرت شکسته میشود»، استدلال کرد که پیشنهادهای مربوط به مذاکره را نمیتوان جدا از افزایش فشارهای نظامی و اقتصادی آمریکا علیه جمهوری اسلامی ارزیابی کرد.
این روزنامه که تحت مدیریت نماینده ولیفقیه منتشر میشود نوشت آمریکا در حالی موضوع مذاکره را مطرح میکند که همزمان در حال گسترش آنچه کیهان «محاصره هوایی و دریایی» ایران میخواند و تقویت آرایش نظامی خود در منطقه است. کیهان از این وضعیت نتیجه گرفت که دیپلماسی برای واشینگتن بخشی از یک «عملیات فریب» با هدف کاهش فشار بر آمریکا و تغییر محاسبات تهران است.
بخش مهمی از انتقاد روزنامه کیهان متوجه مواضع عباس عراقچی، وزیر امور خارجه، و مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، است.
این روزنامه به طرح مطرحشده از سوی عراقچی در نیویورک اشاره کرد که بر اساس آن، در صورت موافقت آمریکا، تنگه هرمز ظرف هفت روز بازگشایی و مذاکرات از سر گرفته میشود. کیهان همچنین اظهارات پزشکیان درباره تلاش برای دستیابی به توافق پیش از انتخابات میاندورهای آمریکا را مورد انتقاد قرار داد.
کیهان این مواضع را «پالس ضعف به کاخ سفید» توصیف کرد و نوشت گره زدن بازگشایی تنگه هرمز به مذاکراتی که تضمینی برای نتیجه آن وجود ندارد، فرصتی برای آمریکا و متحدان منطقهای آن فراهم میکند تا از فشار کنونی خارج شوند.
این روزنامه با اشاره به اهمیت تنگه هرمز برای انتقال نفت و تجارت جهانی، آن را یکی از مهمترین اهرمهای فشار جمهوری اسلامی دانست و پرسید چرا باید چنین «اهرم طلایی» در «رویای مذاکره حراج شود».
ساعاتی پیش از این، جمهوری اسلامی پیشنهاد کرده بود در صورت رفع محاصره دریایی بنادر ایران، اعطای معافیت تحریمی برای فروش نفت و رعایت آتشبسی شامل لبنان، تنگه هرمز را بازگشایی و مذاکرات با آمریکا را در چارچوب طرحی هفتروزه از سر بگیرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر در جمع خبرنگاران بیرون از سالن شورای امنیت سازمان ملل گفت: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته او، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
عراقچی با اشاره به برنامه هستهای افزود: «در روز هفتم، گفتوگوها با آمریکا برای دستیابی به توافق نهایی درباره موضوعات مورد توافق دو طرف آغاز خواهد شد.»
مخالفت کیهان تنها به نحوه آغاز مذاکرات محدود نمیشود. این روزنامه از آنچه «عقبنشینی از غنیسازی ۶۰ درصد» خواند نیز انتقاد کرد و تاکید مکرر مقامهای دولت بر آمادگی برای مذاکره را عامل انتقال «حس ضعف و ناامیدی» دانست.
کیهان با استناد به مواضع پیشین رهبر جمهوری اسلامی نوشت مذاکره با آمریکا «وسیلهای برای رفع دشمنی نیست» و در مقابل، بر افزایش بازدارندگی و پاسخ متقابل به فشارهای واشینگتن تاکید کرد.
این روزنامه تهدید کرد که اگر محاصره هوایی و دریایی ادامه یابد، تاسیسات نفتی، پایگاهها و منافع اقتصادی و فناوری آمریکا در منطقه میتوانند هدف حملات موشکی جمهوری اسلامی قرار گیرند. کیهان همچنین هشدار داد کشورهای همسایهای که امکانات هوایی و دریایی خود را در اختیار آمریکا قرار دهند، نباید انتظار «خویشتنداری» تهران را داشته باشند.
همزمان، حسین شریعتمداری، نماینده رهبر جمهوری اسلامی در موسسه کیهان، در یادداشت روز این روزنامه به رویکرد دولت در قبال عربستان سعودی نیز حمله کرد. او حضور محمدجعفر قائمپناه، معاون اجرایی رییس دولت، و علیاکبر صالحی، وزیر خارجه پیشین، در مراسم روز ملی عربستان سعودی در تهران را با توجه به مواضع ریاض در جنگ اخیر «غیرقابل توجیه» خواند.
شریعتمداری همچنین توضیح دولت مبنی بر اینکه این حضور با هدف «تثبیت منافع ملی و تقویت روابط منطقهای» انجام شده است، زیر سوال برد و با تاکید بر حمایت جمهوری اسلامی از انصارالله یمن [حوثیها]، حزبالله لبنان، حشدالشعبی عراق و حماس، از تلاش برای بهبود روابط با ریاض انتقاد کرد.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، جمعه سوم مهر در جمع خبرنگاران بیرون از سالن شورای امنیت سازمان ملل گفت: «جدول زمانی هفتروزه بهمحض پذیرش این طرح از سوی آمریکا آغاز خواهد شد.»
به گفته او، اجرای گامهای اولیه حدود چهار تا پنج روز طول میکشد و تنگه هرمز در روز ششم بازگشایی خواهد شد.
عراقچی با اشاره به برنامه هستهای افزود: «در روز هفتم، گفتوگوها با آمریکا برای دستیابی به توافق نهایی درباره موضوعات مورد توافق دو طرف آغاز خواهد شد.»
به نوشته آسوشیتدپرس این پیشنهاد از طریق میانجیها به واشینگتن منتقل شده است. کاخ سفید در پاسخ به پرسشهای آسوشیتدپرس، بدون اعلام پذیرش یا رد آن، گفت مقامهای آمریکایی درباره جنگ ایران گفتوگوهای «مثبت و سازندهای» با میانجیها دارند.
کاخ سفید همچنین اعلام کرد آمریکا عبور حجم قابلتوجهی از صادرات نفت از تنگه هرمز را تسهیل میکند.
اخلال جمهوری اسلامی در عبور و مرور از این آبراه، که پیش از جنگ یکپنجم نفت و گاز مورد معامله در جهان از آن عبور میکرد، به اهرم اصلی فشار تهران تبدیل شده و پیامدهای آن فراتر از خاورمیانه احساس شده است.
آسوشیتدپرس نوشت پیشنهاد تازه شباهت زیادی به تفاهمنامه خرداد ماه دارد، اما جدول زمانی آن کوتاهتر است. توافق پیشین یک دوره موقت ۶۰روزه را پیشبینی میکرد، ولی با ازسرگیری حملات نیروهای نظامی جمهوری اسلامی به کشتیرانی در تنگه هرمز بهسرعت فروپاشید. تهران و واشینگتن یکدیگر را به نقض آن توافق متهم میکنند.
ترامپ پیشتر گفته است برای رسیدن به توافق عجلهای ندارد، حتی در شرایطی که افزایش بهای نفت به تورم دامن میزند.
تلاش تازه برای توافق همزمان با تحرکات دیپلماتیک در نیویورک مطرح شده است. مسعود پزشکیان، رییس دولت جمهوری اسلامی، بامداد جمعه میزبان نخستوزیر قطر بود؛ کشوری که در گفتوگوهای غیرمستقیم چندساعته حکومت ایران و آمریکا در سازمان ملل در هفته جاری نقش میانجی داشت.
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز چهارشنبه گفته بود: «اگر فرصتی برای تبادل نظر و پیام وجود داشته باشد، این کار را خواهیم کرد.»
با این حال، یک فرد آگاه از رایزنیها به آسوشیتدپرس گفت عربستان سعودی به تازهترین تلاش برای دستیابی به توافق بدبین است. او به شرط فاش نشدن نامش درباره مذاکرات خصوصی صحبت کرد.
به گفته این منبع، عربستان و دیگر کشورهای خلیج فارس در تابستان از بازگشت به مذاکرات حمایت میکردند و آماده پذیرش توافقی بودند که نقشی موقت در مدیریت تنگه هرمز به ایران بدهد. اما تصرف سواحل راهبردی دریای سرخ در یمن به دست حوثیها و حمله به یک خط لوله حیاتی عربستان، محاسبات ریاض را تغییر داده است.
پیشنهاد جمهوری اسلامی لبنان را دربر میگیرد، اما مشخص نیست آیا درگیری ازسرگرفتهشده میان حوثیهای مورد حمایت تهران و عربستان سعودی نیز مشمول آن میشود یا نه.
همزمان، یحیی رحیم صفوی، مشاور نظامی رهبر جدید جمهوری اسلامی، با اشاره به تهدید تنگه بابالمندب از سوی حوثیها گفت آمریکاییها «با مشکل تازهای به نام تنگه بابالمندب روبهرو هستند».
او افزود: «فکر میکنم روندی که در حال شکلگیری است به نفع ماست و آمریکاییها مجبور خواهند شد شروط ایران را بپذیرند.»
در داخل ایران نیز نشانههایی از اختلاف بر سر ادامه جنگ یا مصالحه دیده میشود. به نوشته آسوشیتدپرس، برخی تندروها خواهان ادامه یا تشدید جنگ برای گرفتن امتیازهای بیشتر هستند و از اقدامات دیپلماتیک پزشکیان و عراقچی انتقاد کردهاند.
محمدباقر قالیباف، رییس مجلس شورای اسلامی و رییس هیات مذاکرهکننده در گفتوگوهای پیشین با آمریکا، در اظهاراتی به این اختلافها اشاره کرد. او از یک سو، دیدگاهی را نقد کرد که از جنگ سخن میگوید اما سازوکاری برای پایان مقتدرانه آن ندارد و از سوی دیگر، جریانی را که توانمندیهای ملی را دستکم میگیرد.
قالیباف نوشت: «خطای نخست کشور را در وضعیت بحران دائمی نگه میدارد، در حالی که خطای دوم، منابع و عزت ملی را به دشمن واگذار میکند.»
دانون در گفتوگو با فرداد فرحزاد، در پاسخ به این پرسش که آیا تغییر حکومت ایران سیاست رسمی اسرائیل است یا صرفا یک امید، گفت: «ما هم امیدواریم و هم خواهان آن هستیم. تصمیم نگرفتهایم که این موضوع یکی از اهداف عملیات باشد، اما قطعا آن را میخواهیم.»
او افزود اسرائیل این تغییر را نهفقط برای مردم ایران، بلکه برای کل منطقه میخواهد و با اشاره به مواضع بحرین و امارات متحده عربی در برابر جمهوری اسلامی گفت مساله به اسرائیل محدود نیست.
به گفته دانون، مردم میانهرو در خاورمیانه خواهان زندگی در صلح هستند، در حالی که جمهوری اسلامی میکوشد افکار تندروانه خود را به کشورهای دیگر صادر کند.
سفیر اسرائیل در بخش دیگری از مصاحبه، در پاسخ به پرسشی درباره احتمال رویارویی تازه میان اسرائیل و جمهوری اسلامی، گفت: «اگر به اسرائیل حمله کنند، برای این رژیم بسیار دردناک خواهد بود.»
او مقامهای جمهوری اسلامی را «خطرناک و تندرو» توصیف کرد، اما گفت آنها از پیامدهای حمله مستقیم به اسرائیل آگاهاند. دانون افزود: «موضع ما بسیار روشن است: اگر به ما حمله شود، تلافی میکنیم و این تلافی بسیار دردناک خواهد بود.»
او همچنین تاکید کرد جمهوری اسلامی به همین دلیل بهجای حمله مستقیم به اسرائیل، به عربستان سعودی حمله میکند و از حوثیها و دیگر نیروهای نیابتی استفاده میکند.
در پاسخ به پرسشی درباره احتمال دستیابی واشینگتن و تهران به توافقی هستهای که همه نگرانیهای امنیتی اسرائیل را برطرف نکند، دانون بر بیاعتمادی دولتش به جمهوری اسلامی تاکید کرد.
او گفت: «ما به این رژیم بسیار بدبین هستیم. میدانیم که دروغ میگویند.»
دانون با اشاره به آرشیوی که اسرائیل از تهران به دست آورده است، گفت اسناد آن نشان میداد مقامهای جمهوری اسلامی در جریان مذاکرات برجام به باراک اوباما، رییسجمهوری وقت آمریکا، دروغ گفتهاند. او افزود معتقد است تهران اکنون نیز همین رویکرد را دنبال میکند.
سفیر اسرائیل گفت: «وقتی با آنها مذاکره میکنید، باید مطمئن شوید اهرمهای فشار بسیار بسیار قدرتمندی علیه آنها در اختیار دارید؛ در غیر این صورت، به توافق پایبند نخواهند ماند.»
دانون در پاسخ به پرسشی درباره وضعیت مجتبی خامنهای و اینکه آیا اسرائیل اطلاعاتی درباره حضور او دارد، از ارائه جزئیات خودداری کرد و گفت: «اگر هم داشته باشیم، نمیتوانیم آن را در میان بگذاریم.»
او افزود: «اطلاعات بسیار خوبی درباره وضعیت ایران داریم و آنها این را میدانند. وقتی به رهبرانشان حمله کردیم، این موضوع را به آنها ثابت کردیم و اگر مجبور شویم دوباره این کار را انجام دهیم، همچنان اطلاعات بسیار خوبی داریم.»
بخش دیگری از این گفتوگو به اقدام دانون در بردن دستگاه استارلینک نزد نماینده جمهوری اسلامی در سازمان ملل اختصاص داشت؛ اقدامی که ویدیوی آن در شبکههای اجتماعی بازتاب گستردهای یافت.
دانون گفت پس از آنکه نخستوزیر اسرائیل در سخنرانی خود دستگاه استارلینک را نشان داد، از او اجازه گرفت دستگاه را به نماینده جمهوری اسلامی بدهد.
او افزود: «خیلی مودبانه نزد نماینده جمهوری اسلامی رفتم و از او پرسیدم آیا میخواهد آن را به ایران ببرد و به مردم بدهد.»
به گفته دانون، هدف این اقدام، تاکید بر دسترسی مردم ایران به اطلاعات و حمایت از آزادی آنها بود. او مقامهای جمهوری اسلامی را به «مظلومنمایی» در سازمان ملل متهم کرد و گفت: «آنها قربانی نیستند؛ قربانیان، مردم ایراناند.»
فرحزاد در ادامه از او پرسید آیا جلوگیری دولت اسرائیل از استفاده فلسطینیان غزه از استارلینک، با این موضع در تناقض نیست.
دانون وجود معیار دوگانه را رد کرد و در پاسخ به دسترسی به وایفای و انتشار ویدیو از غزه اشاره کرد. او گفت: «فکر میکنم همه مردم جهان باید به اطلاعات دسترسی داشته باشند.» او در این پاسخ توضیح مشخصی درباره اجازه استفاده از خودِ استارلینک در غزه ارائه نکرد.
سفیر اسرائیل همچنین خروج شماری از هیاتها از سالن مجمع عمومی هنگام سخنرانی نخستوزیر کشورش را «نمایشی» توصیف کرد و گفت این اقدام از پیش قابل پیشبینی بود.
او با نام بردن از هیاتهای لیبی، تونس و الجزایر، گفت نمایندگان بیش از ۱۰۰ کشور در سالن ماندند.
دانون در پاسخ به درخواست فرحزاد برای معرفی کشورهایی که به گفته نخستوزیر اسرائیل، در تماسهای خصوصی بابت حمله به ایران از او تشکر کردهاند، نامی مطرح نکرد، اما گفت بسیاری از کشورهای مسلمان اقدامات اسرائیل علیه حزبالله، عملیات پیجرها و توان اطلاعاتی این کشور درباره رهبران حکومت ایران را تحسین میکنند.
او با اشاره به نمایش تصویر قاسم سلیمانی از سوی هیات جمهوری اسلامی هنگام سخنرانی نخستوزیر اسرائیل گفت: «آنها میدانند موضوع فقط سلیمانی نیست؛ ما میتوانیم به هر کسی که مردم یهود را تهدید کند دست پیدا کنیم، نهفقط در اسرائیل، بلکه در سراسر جهان.»
هنوز جزییاتی از محورهای گفتوگوی مقامهای نظامی این سه کشور منتشر نشده است.
ساعاتی پیش گزارش شده بود که فرماندهان نظامی عربستان سعودی، ترکیه و پاکستان در نشستی فوری درباره چگونگی حمایت از ریاض در برابر حملات حوثیهای یمن گفتوگو میکنند.
همزمان وزیران امور خارجه سه کشور نیز جمعه سوم مهر تاکید کردند که بر اساس توافقنامه دفاع مشترک مکه، حمله به هر یک از اعضای این توافق، حمله به همه طرفها محسوب میشود.
وزارت امور خارجه پاکستان، جمعه با انتشار بیانیهای اعلام کرد که وزیران امور خارجه پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک دیدار کردند و طرح برگزاری نشست فوری روسای ستاد مشترک سه کشور را برای بررسی راههای کمک به پادشاهی عربستان در چارچوب توافقنامه دفاع مشترک مکه مورد بحث قرار دادند؛ توافقنامهای که مقرر میدارد حمله به هر یک از این سه کشور، حمله به همه طرفین تلقی میشود.
محمد اسحاقدار، هاکان فیدان و فیصل بن فرحان در این دیدار حمله به مکه و تاسیسات غیرنظامی و اقتصادی در پادشاهی عربستان سعودی را به شدیدترین وجه محکوم کردند و حق پادشاهی عربستان برای اتخاذ هرگونه اقدام مناسب جهت دفاع از امنیت خود را مطابق با ماده ۵۱ منشور سازمان ملل متحد مورد تأکید مجدد قرار دادند.
وزیران امور خارجه پاکستان، ترکیه و عربستان سعودی همچنین بر اهمیت پایبندی به اصول حقوق بینالملل، حسن همجواری، احترام متقابل به حاکمیت دولتها و عدم مداخله در امور داخلی آنها و همچنین تضمین امنیت و آزادی دریانوردی تاکید کردند.
وزارت دفاع ترکیه نیز اعلام کرد ژنرال سلجوق بایراکتاراوغلو، رییس ستاد کل نیروهای مسلح این کشور، جمعه برای دیدار با همتایان سعودی و پاکستانی خود به عربستان سفر خواهد کرد.
آنکارا پیشتر اعلام کرده بود میتواند به تامین نیازهای نظامی عربستان، بهویژه در زمینههای فنی، کمک کند. با این حال، مقامهای ترکیه گفتهاند در شرایط فعلی هرگونه کمک عمدتا بهصورت دوجانبه و در چارچوب روح اتحاد میان دو کشور انجام خواهد شد، زیرا توافق دفاع مشترک هنوز به تصویب پارلمان ترکیه نرسیده است.
حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی در هفتههای اخیر علاوه بر حمله به نیروهای دولت مورد حمایت عربستان در یمن، بارها خاک عربستان را هدف قرار دادهاند و جریان صادرات نفت بزرگترین صادرکننده انرژی جهان را مختل کردهاند. این تحولات بخشی از جنگ گستردهتری در خاورمیانه است که ۹ اسفند ۱۴۰۴ با حمله آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی آغاز شد.
حوثیها روز پنجشنبه اعلام کردند دهها موشک و پهپاد به اهدافی در عربستان شلیک کردهاند. مقامهای سعودی نیز گفتند شش موشک بالستیک شلیکشده از سوی حوثیها را رهگیری کردهاند.
پس از این حملات، مفتی اعظم عربستان، عالیترین مقام مذهبی این کشور، از سربازان خواست آماده باشند برای جنگ با حوثیها تا زمان برکناری این گروه از قدرت، جان خود را فدا کنند.
در همین حال، روزنامه فایننشالتایمز جمعه سوم مهر گزارش داد شبهنظامیان حوثی تحت حمایت جمهوری اسلامی به اتحادیه اروپا گفتهاند کشتیهای اروپایی را در دریای سرخ هدف قرار نخواهند داد و تاکید کردهاند عملیات آنها علیه عربستان سعودی است و با هدف مختل کردن کشتیرانی بینالمللی انجام نمیگیرد.
حوثیها پیشتر نیز پس از تماسهای غیرمستقیم با واشینگتن با میانجیگری عمان، به آمریکا اطمینان داده بودند کشتیهای آمریکایی را هدف قرار نخواهند داد.
محمد البخیتی، عضو دفتر سیاسی حوثیها، به آسوشیتدپرس گفته بود این گروه در حال تقابل با عربستان سعودی است اما آمریکا یا دیگر کشورها را در بابالمندب هدف قرار نمیدهد.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا این تماسها را تایید کرده است. اکسیوس پیشتر گزارش داده بود که ترامپ درخواست محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان سعودی، برای مداخله در جنگ این کشور با حوثیها را رد کرده است.
با وجود این، شورای امنیت سازمان ملل متحد در اقدامی کمسابقه و با موضعی متحد، تشدید حملات حوثیهای یمن به عربستان سعودی را به شدیدترین شکل محکوم کرد.
ژروم بونافون، نماینده فرانسه در سازمان ملل و رییس دورهای شورای امنیت، با قرائت بیانیه مشترک اعضای شورا اعلام کرد: «اعضای شورای امنیت ادامه حملات حوثیها علیه پادشاهی عربستان سعودی، از جمله حملاتی را که زیرساختهای غیرنظامی و انرژی را هدف قرار داده و به زخمی شدن غیرنظامیان از جمله زنان و کودکان منجر شده است، به شدیدترین وجه محکوم کردند.
دیوید پردو، سفیر آمریکا در پکن، جمعه سوم مهر در مصاحبه با شبکه سیانبیسی گفت: «ما از چند هفته پیش خیلی روشن به آنها گفتیم که هرگونه کمک به [حکومت] ایران، چه مستقیم و چه غیرمستقیم، چه اطلاعاتی و چه در قالب قطعات یا تجهیزات نظامی، کاملا غیرقابلقبول است. رییسجمهوری ترامپ دیروز بار دیگر این موضوع را بهروشنی بیان کرد.»
پردو همچنین گفت ترامپ و شی پس از نشست ماه مه بر سر سه موضوع به توافق رسیدند: جمهوری اسلامی هرگز نباید به سلاح هستهای دست یابد، تنگه هرمز باید باز بماند و هیچ طرفی حق ندارد برای عبور از این آبراه عوارض دریافت کند.
سفیر آمریکا در چین با اشاره به اینکه یک سال پیش چنین توافقی وجود نداشت، آن را «پیشرفتی چشمگیر» توصیف کرد.
پردو با تاکید بر اینکه واشینگتن پیوسته این پیام را تکرار میکند، گفت گفتوگوی دو رهبر «بسیار صریح و بیپرده» بوده است. او همچنین افزود ترامپ و شی در حال شکل دادن به رابطهای مبتنی بر میزانی از اعتماد هستند و همزمان برای حل اختلافها تلاش میکنند.
دو رهبر پنجشنبه دوم مهر نزدیک به سه ساعت در کاخ سفید گفتوگو کردند. توضیحات پردو درباره مطرح شدن موضوع ایران در مذاکرات در حالی است که ترامپ و شی در بخش علنی دیدار، درباره تجارت، امنیت و هوش مصنوعی سخن گفتند و اشاره مستقیمی به جنگ ایران نکردند.
پیش از ظهر جمعه و در جریان بازدید روسای جمهوری دو کشور از ساختمان آرشیو ملی در واشینگتن، ترامپ نیز تایید کرد که موضوع جنگ ایران را در مذاکرات پشت درهای بسته با شی جینپینگ مطرح کرده است.
رییسجمهوری آمریکا در پاسخ به پرسشی در این باره گفت: «بله، مطرح کردیم؛ مطرح کردیم. فکر میکنم خیلی خوب پیش خواهیم رفت.»
او در این اظهارات جزئیاتی از محتوای گفتوگو یا پاسخ همتای چینی خود ارائه نکرد.
بهگزارش هیل، سناتورهای جمهوریخواه پنجشنبه دوم مهر در جلسهای غیرعلنی درباره امنیت ملی، در جریان اطلاعاتی درباره گسترش همکاری نظامی [حکومت] ایران و چین قرار گرفتند. این جلسه نگرانی آنها را از استقبال با فرش قرمز از شی در پایگاه مشترک اندروز تشدید کرد.
لیزا مورکوفسکی، سناتور جمهوریخواه آلاسکا، شلیک ۲۱ گلوله توپ به نشانه ادای احترام و پرواز نمایشی بمبافکن بی۱ هنگام ورود رییسجمهوری چین را «بیش از حد» توصیف کرد.
او گفت: «آیا استقبال از او کار مناسبی است؟ بله. اما به همان اندازه مناسب است که پرسشهای واقعا سختی هم از او بپرسید.»
جان کرتیس، سناتور جمهوریخواه یوتا، نیز خواستار طرح موضوع کمک نظامی چین به [حکومت] ایران شد و گفت: «قطعا امیدوارم ترامپ این موضوع را با شی مطرح کند و به او بگوید که آمریکا از این وضع ناراضی است و این کار پیامدهایی دارد.»
این نگرانیها به جمهوریخواهان محدود نبود. ریچارد بلومنتال، سناتور دموکرات کنتیکت، پس از شرکت در جلسهای محرمانه درباره بودجه دفاعی گفت از اطلاعات مربوط به کمک چین به [حکومت] ایران «شوکه و عمیقا نگران» شده است.
بلومنتال گفت: «رییسجمهوری ترامپ باید به شی بگوید: “این کار را متوقف کن، دست بردار”، بهجای اینکه اینگونه با تشریفات مفصل از او تجلیل و استقبال کند.»
یکی از محورهای نگرانی سناتورها، گزارش استفاده جمهوری اسلامی از تصاویر ماهوارهای نهادهای چینی پیش از حمله به نیروهای آمریکایی در اردن است.
پیش از این والاستریت ژورنال گزارش داده بود مقامهای آمریکایی میان تصاویر ماهوارهای تهیهشده از نهادهای چینی و حمله موشکی ۲۶ تیر جمهوری اسلامی به پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن ارتباط یافتهاند. در آن حمله سه نظامی آمریکایی کشته و چهار نفر زخمی شدند.
بر اساس همان گزارش، مقامهای آمریکایی دولت چین را به دخالت مستقیم در حمله متهم نکردهاند. مقامهای چینی نیز ادعای مطرحشده از سوی واشینگتن را رد کرده و خواستار ارائه مدرک شدهاند.
کوین کریمر، سناتور جمهوریخواه داکوتای شمالی و عضو کمیته نیروهای مسلح سنا، با اشاره به گزارشهای رسانهای درباره استفاده [حکومت] ایران از تصاویر ماهوارهای چین گفت: «آمدن او ایرادی ندارد و اینکه با او مانند یک رهبر خارجی رفتار کند هم ایرادی ندارد، اما مهم است که این مسائل را هم با او مطرح کند و او را به چالش بکشد.»
راجر ویکر، رییس جمهوریخواه کمیته نیروهای مسلح سنا، نیز خواستار توضیح خواستن ترامپ از شی شد. او با اشاره به گزارشهای مربوط به تصاویر ماهوارهای گفت: «قطعا پیشنهاد میکنم رییسجمهوری تلاش کند پاسخی در این باره بگیرد.»
در مقابل، کلی، سخنگوی کاخ سفید، این موضوع را که کمک چین توانایی [حکومت] ایران برای هدف قرار دادن نیروهای آمریکایی را افزایش داده است، رد کرد.
او به هیل گفت: «همانطور که رییسجمهوری گفته است، هیچیک از اقداماتی که هر بازیگر خارجی برای کمک به [حکومت] ایران انجام میدهد، به هیچ وجه توانایی این کشور را برای هدف قرار دادن آمریکاییها افزایش نمیدهد.»
ترامپ نیز پیشتر، در واکنش به گزارش انتقال تصاویر ماهوارهای، اهمیت موضوع را کمرنگ جلوه داده و با مقایسه فعالیتهای اطلاعاتی دو کشور، بر رابطه خوب خود با شی تاکید کرده بود.
در کنار موضوع ایران، سناتورهای جمهوریخواه از ترامپ خواستهاند در مذاکرات با چین امتیازهای ملموسی در زمینه تجارت، بهویژه صادرات محصولات کشاورزی آمریکا، به دست آورد. با این حال، اظهارات پردو جزئیاتی از پاسخ شی به هشدار ترامپ یا تعهد احتمالی پکن برای محدود کردن کمک به تهران ارائه نمیکند.
