نخستوزیر پرتغال اقدامات جمهوری اسلامی را محکوم کرد و خواستار پایان انسداد تنگه هرمز شد
لوئیس مونتهنگرو، نخستوزیر پرتغال، در سخنرانی خود در سازمان ملل، اقدامات حکومت ایران و گروههای وابسته به آن را محکوم کرد و خواستار پایان حملات به کشورهای همسایه، کشتیهای تجاری و تاسیسات غیرنظامی و نیز رفع انسداد تنگه هرمز شد.
او با اشاره به «فاجعه انسانی» در خاورمیانه، از راهحل دوکشوری حمایت کرد و گفت پیامدهای بحران انرژی و سوخت ناشی از درگیریها «به همه آسیب میزند».
مونتهنگرو همچنین حفاظت از دریاها و اقیانوسها، از جمله آزادی کشتیرانی، را مسئولیتی مشترک خواند که نیازمند همکاری همگانی است.
مجری این شبکه همچنین با اشاره به کشتهشدن معترضان و حملات نظامی برخلاف وعدههای رییس دولت جمهوری اسلامی، پرسید: «چه کسی در ایران حکومت را در کنترل دارد؟»
پزشکیان در این گفتوگو تاکید کرد جمهوری اسلامی خواهان جنگ نیست و مدعی شد جنگ به ایران تحمیل شده است. او گفت تهران آماده دستیابی به توافقی در چارچوب حقوق بینالملل است، اما فشار برای وادار کردن جمهوری اسلامی به تسلیم را نخواهد پذیرفت.
او با اشاره به توافق و تفاهمنامهای که به گفتهاش پیشتر با طرف آمریکایی امضا شده بود، از تمایل به ادامه همان مسیر سخن گفت و آمریکا و اسرائیل را مسئول حملات و کشتهشدن رهبر پیشین جمهوری اسلامی، فرماندهان، دانشمندان و مقامهای دولتی دانست.
این سخنان در ادامه مواضع او در مجمع عمومی سازمان ملل مطرح شد. به گزارش ایراناینترنشنال، پزشکیان اول مهر نیز از آمادگی برای گفتوگو سخن گفته بود؛ همزمان، تعامل عباس عراقچی و استیو ویتکاف در نیویورک با انتقاد رسانههای وابسته به سپاه روبهرو شد. تسنیم خواستار توضیح وزیر امور خارجه درباره مجوز این تعامل و عذرخواهی او شده بود.
بخش مهمی از مصاحبه به میزان اختیار پزشکیان بر نیروهای نظامی اختصاص یافت. مجری با کنار هم گذاشتن وعده خودداری از اعمال زور علیه معترضان، عذرخواهی از کشورهای همسایه بابت حملات و اقدام فرماندهان علیه کشتیها بدون اطلاع «رییسجمهوری»، پرسید چرا تعهدهای او چند بار نقض شده است.
پزشکیان ابتدا به آمار کشتهشدگان اعتراضات پرداخت. هنگامی که مجری دوباره پرسید چه کسی تضمین میکند سپاه از توافقی که او امضا میکند پیروی کند، گفت قرار بوده گروههایی برای هماهنگی، رفع سوءتفاهم و ایجاد کانال ارتباطی تشکیل شوند، اما فرصت راهاندازی آنها فراهم نشده است. او همچنین نیروهای آمریکایی را به شلیک خودسرانه در منطقه متهم کرد.
مجری در ادامه پرسید: «چرا رییسجمهوری ترامپ باید با شما مذاکره کند و نه با فرمانده سپاه، ژنرال وحیدی؟» پزشکیان در پاسخ، از بیاعتمادی عمیق میان تهران و واشینگتن و خروج ترامپ از برجام سخن گفت، اما توضیح مشخصی درباره حدود اختیار خود در برابر فرمانده سپاه ارائه نکرد.
پرسش درباره اختلاف دولت و فرماندهان نظامی، پیشینهای فراتر از این مصاحبه دارد. ایراناینترنشنال در گزارشی به نقل از منابع نزدیک به دفتر ریاستجمهوری نوشته بود پزشکیان اقدامات احمد وحیدی و علی عبداللهی، فرمانده قرارگاه مرکزی خاتمالانبیا، را «خودسرانه» خوانده و هشدار داده است که تشدید حملات به کشورهای منطقه فرصت آتشبس را از بین میبرد.
در بخش مربوط به اعتراضات دیماه، پزشکیان آمارهای بالاتر از شمار رسمی قربانیان را رد کرد و گفت حکومت مشخصات بیش از سه هزار کشته را منتشر کرده است. او مدعی شد حدود ۵۰۰ نفر از آنان نیروهای امنیتی و پلیس بودهاند و بخشی از خشونتها را به افراد مسلح و تلاش برای کودتا نسبت داد.
مجری با اشاره به آمار نهادهای حقوق بشری و گزارش مجله تایم، پاسخ او را به چالش کشید و پرسید: «شما جراح قلب هستید. چند نفر از ایرانیان در ایران توسط نیروهای امنیتی کشته شدند؟»
پزشکیان بار دیگر آمار رسمی منتشر شده توسط حکومت را تنها آمار واقعی اعلام کرد. او گزارشهای خارج از کشور را مغایر اطلاعات حکومت دانست و خواستار ارائه مدارک هویتی قربانیان شد. در عین حال، از ضعف مدیریت رویدادها ابراز تاسف کرد و گفت استفاده از سلاح در تظاهرات خیابانی پذیرفتنی نیست.
در مقابل روایت رسمی، ایراناینترنشنال پنجم بهمن سال گذشته با استناد به اسناد و اطلاعات دریافتی خود، از کشتهشدن دستکم ۳۶ هزار و ۵۰۰ نفر در سرکوب اعتراضات خبر داده بود. ایراناینترنشنال همچنین ۱۳ بهمن اعلام کرد اطلاعات مربوط به جانباختن ۶۶۳۴ نفر را دریافت کرده است.
مجله تایم نیز در گزارشی جداگانه، به نقل از دو مقام ارشد وزارت بهداشت ایران، نوشت شمار کشتهشدگان تنها در روزهای هشتم و نهم ژانویه، برابر با ۱۸ و ۱۹ دی، ممکن است به ۳۰ هزار نفر رسیده باشد. این رقم در گزارش تایم بهعنوان برآورد مطرح شده بود.
پزشکیان در پاسخ به پرسش دیگری درباره رد اعدام معترضان، گفت مردم حق اعتراض دارند، اما میان اعتراض و آنچه «تسلیحاتی کردن اعتراضات» خواند تفاوت گذاشت. او در این پاسخ، تعهد صریحی به توقف اعدام معترضان نداد.
سرنوشت ذخایر اورانیوم نیز از محورهای چالشی گفتوگو بود. مجری با اشاره به حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم با غنای ۶۰ درصد و وقفه در راستیآزمایی آن، پرسید: «آن اورانیوم کجاست؟»
پزشکیان محل نگهداری این مواد را مشخص نکرد و در عوض، ادعای آمریکا درباره نابودی تاسیسات هستهای را پیش کشید. او بار دیگر گفت جمهوری اسلامی به دنبال سلاح هستهای نیست و میخواهد در چارچوب پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای عمل کند.
در پاسخ به پرسش درباره نیاز ایران به اورانیوم ۶۰ درصدی، پزشکیان گفت تهران آماده کاهش غلظت این مواد و پذیرش بازرسی است و میتوان موضوع را تحت نظارت آژانس بینالمللی انرژی اتمی روی میز مذاکره گذاشت. بااینحال، درباره زمان و سازوکار اجرای این پیشنهاد جزئیاتی ارائه نکرد.
آژانس در گزارش سپتامبر ۲۰۲۵، ذخیره اورانیوم با غنای تا ۶۰ درصد ایران در ۱۳ ژوئن همان سال را ۴۴۰٫۹ کیلوگرم برآورد کرده بود. تعبیر «مواد کافی برای حدود ۱۰ بمب» به امکان غنیسازی بیشتر این ذخیره تا سطح تسلیحاتی مربوط است و به معنای وجود ۱۰ بمب آماده نیست؛ ساخت سلاح به مراحل فنی دیگری نیز نیاز دارد.
در موضوع امنیت کشتیرانی، مجری پرسید آیا ایران، صرفنظر از پرچم کشتیها، شلیک به کشتیهای تجاری را متوقف میکند. پزشکیان ابتدا حمله را رد کرد، اما سپس گفت هنگامی که آمریکا مانع عبور کشتیهای ایران میشود، تهران نیز حق عبور دیگر کشتیها را به رسمیت نمیشناسد. او تعهد بیقیدوشرطی به توقف حملات ارائه نکرد.
پزشکیان همچنین در پاسخ به پرسش درباره توقف تسلیح حزبالله و حوثیها، گفت حوثیها مسئول اقدامات خود هستند و از تهران دستور مستقیم نمیگیرند. او ارتباط با این گروهها و وجود منافع مشترک با حزبالله را پذیرفت، اما هنگامی که مجری به سابقه تامین مالی و اطلاعات درباره هدایت آنها از سوی [حکومت] ایران اشاره کرد، پاسخ خود را به دوره ریاستجمهوری و میزان اطلاع شخصیاش محدود کرد.
بخش دیگری از مصاحبه به وضعیت مجتبی خامنهای اختصاص داشت. پزشکیان گفت حدود یک ماه تا یک ماهونیم پیش، در دیداری هفتساعته او را حضوری دیده و مدعی شد رهبر جمهوری اسلامی سالم و قادر به اداره امور است. او گفت اجرای سیاستها در اختیار دولت است، اما مشورتها و دستورالعملها از سوی رهبر میآید.
مجری پرسید چرا ویدئویی از سخن گفتن مجتبی خامنهای با مردم درباره جنگ منتشر نشده است. پزشکیان به مسائل امنیتی و اقدامات نیروهای خارجی اشاره کرد، اما توضیح روشنی درباره نبود چنین ویدئویی نداد. او پیشتر نیز در مصاحبه ۲۱ شهریور با ایندیا تودی گفته بود مجتبی خامنهای زنده است و آمریکا نمیتواند محل حضور او را پیدا کند.
پزشکیان در پایان، ضمن اذعان به مشکلات اقتصادی، گفت جمهوری اسلامی برای بقا سختیها را تحمل خواهد کرد. او بار دیگر بر تمایل به پایان جنگ از راه گفتوگو تاکید کرد و تصمیم درباره پایان دادن به آن را متوجه آمریکا دانست.
به گزارش رویترز، رییسجمهوری آمریکا پنجشنبه، دوم مهر، در کاخ سفید میزبان رییسجمهوری چین بود؛ دیداری با تشریفات گسترده که تجارت، هوش مصنوعی و رقابت راهبردی دو کشور از محورهای اصلی آن بود.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، گفت آتشبس تجاری که قرار بود در نوامبر منقضی شود، برای فراهم کردن فرصت بیشتر به مذاکرات اقتصادی تمدید شده است. مهلت جدید ۲۰ دی ۱۴۰۵ تعیین شده، اما مسائل اصلی، از جمله تعرفهها، خرید کالاهای آمریکایی از سوی چین، تامین عناصر خاکی کمیاب و محدودیتهای فناوری، به مذاکرات بعدی موکول شدهاند.
به گفته بسنت، چین در حال اجرای تعهد خرید ۲۵ میلیون تن سویاست، اما از وعده خرید ۱۷ میلیارد دلار دیگر محصولات کشاورزی عقب مانده است. مقامهای آمریکایی همچنین گفتهاند تحویل عناصر خاکی کمیاب کمتر از میزان تعهدشده بوده است. این وضعیت، با وجود پایین ماندن موقت تعرفهها، ابهام درباره آینده روابط تجاری را برای شرکتها حفظ کرده است.
تایوان از دیگر موضوعات حساس دیدار بود. بنا بر گزارش خبرگزاری رسمی چین، شینهوا، شی از واشینگتن خواست با «احتیاط» با این مساله برخورد کند و ابراز امیدواری کرد آمریکا با استقلال تایوان مخالفت کند.
این خواسته فراتر از موضع دیرینه واشینگتن است که میگوید از استقلال تایوان «حمایت نمیکند». در گزارش رویترز نشانهای از تصمیم دولت ترامپ برای تغییر این موضع مطرح نشده است. آمریکا مهمترین حامی بینالمللی تایوان است و طبق قوانین خود موظف است ابزارهای لازم برای دفاع از خود را در اختیار این جزیره قرار دهد.
شی همچنین با اشاره به «تله توسیدید» - نظریهای درباره خطر جنگ میان یک قدرت نوظهور و یک قدرت تثبیتشده - نسبت به پیامدهای رقابت دو کشور هشدار داد. او در عین حال تاکید کرد که میتوان بر این خطر غلبه کرد و خواستار گفتوگوهای منظم نظامی و تقویت سازوکارهای پیشگیری از بحران شد. ترامپ نیز با یادآوری اتحاد دو کشور علیه ژاپن در زمان جنگ، بر امکان همکاری بر پایه منافع مشترک تاکید کرد.
این مذاکرات با رژه نظامی، پرواز جنگندهها و بمبافکنها و نمایش بخشهای بازطراحیشده کاخ سفید همراه بود. با وجود این تشریفات، نتیجه تجاری اعلامشده به تمدید کوتاهمدت آتشبس محدود ماند. دو نشست چندجانبه در شنژن و میامی تا پایان سال میتواند فرصتهای دیگری برای مذاکره بر سر توافقی پایدارتر فراهم کند.
ضیافت شام با حضور چهرههای سرشناس
پنجشنبه شب نیز ترامپ و شی به همراه همسرانشان در ضیافت شام رسمی کاخ سفید شرکت کردند؛ مراسمی که شمار زیادی از مدیران عامل شرکتهای فناوری در میان مهمانان آن حضور داشتند.
ترامپ در سخنان خود در این ضیافت گفت: «هر دو میدانیم نماینده نظامهای متفاوتی هستیم، اما پیوندهای میان مردم ما پایدار است و روابطمان هیچگاه بهتر از امروز نبوده است.»
شی نیز گفت گفتوگوهای عمیق دو طرف به «درک مشترک درباره بسیاری از مسائل» انجامیده و «جهتگیری راهبردی تازهای برای روابط چین و آمریکا» فراهم کرده است، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرد. او تاکید کرد دو کشور باید مسئولانه عمل کنند و خواستار «رویکردی تازه برای تعامل کشورهای بزرگ با یکدیگر» شد.
ترامپ همچنین از مهمانان دعوت کرد از محل ساخت تالار رقص جدید کاخ سفید بازدید کنند؛ چند ساعت پیشتر نیز سکوی فرود بالگرد تازهساختهشده در محوطه کاخ سفید را به شی نشان داده بود.
بیرون کاخ سفید، معترضان شعارهایی از جمله «چین از هنگکنگ بیرون برود» سر میدادند که هنگام عکس گرفتن دو رهبر روی پلههای پوشیده از فرش قرمز، بهوضوح شنیده میشد.
نتانیاهو پنجشنبه دوم مهر در سخنرانی خود گفت رهبران جمهوری اسلامی بیش از هر چیز از مردم ایران میترسند.
او افزود: «مردم شجاع ایران مدتهاست هزینه و فداکاری بسیاری دادهاند.»
نتانیاهو گفت:«قدرت مردم بر صاحبان قدرت غلبه خواهد کرد و جمهوری اسلامی در نهایت در اثر «دروغها، فساد و بیرحمی» خود سقوط خواهد کرد.
او با نشان دادن یک دستگاه استارلینک گفت جمهوری اسلامی از دسترسی شهروندان به ابزارهای ارتباطی آزاد هراس دارد و به همین دلیل میلیاردها دلار برای سانسور اینترنت هزینه میکند.
نتانیاهو خطاب به رییس مجمع عمومی گفت این دستگاه را در اختیار او میگذارد تا به هیات جمهوری اسلامی بدهد تا اعضای این هیات،وقتی از حکومت جدا میشوند، بتوانند «آزادانه داستان خود را در شبکههای اجتماعی بازگو کنند».
نخستوزیر اسرائیل همچنین خطاب به معترضان خارج از مقر سازمان ملل و نمایندگانی که سالن را ترک کرده بودند، پرسید چرا هنگام «کشته و مجروح شدن هزاران ایرانی» به دست جمهوری اسلامی، اعتراض مشابهی نکردند.
نخستوزیر اسرائیل در ادامه گفت: «با وجود سکوت و ریاکاری شما، فقط مساله زمان است که در ایران اتفاقی شگفتانگیز رخ دهد. قدرت مردم بر کسانی که در قدرت هستند غلبه خواهد کرد.»
او افزود: «میخواهم به سخنانم با دقت گوش کنید. روزی، و شاید آن روز چندان دور نباشد، مردم ایران آزاد خواهند شد. این رژیم جنایتکار زیر بار دروغهایش، فسادش و بیرحمیاش سرنگون خواهد شد. این رژیم شرور سقوط خواهد کرد و همه ما آن روز را جشن خواهیم گرفت.»
نتانیاهو در بخش دیگری از سخنانش به حملات اسرائیل و آمریکا به تاسیسات هستهای ایران پرداخت و گفت: «ویران کردن تاسیسات هستهای ایران دشوار بود؛ بسیار دشوار. اما برای من، این یکی از آسانترین تصمیمهایی بود که در تمام دوران نخستوزیریام گرفتهام.»
او با تاکید بر اینکه سالها پیش متعهد شده بود مانع دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای شود، گفت: «اسرائیل و آمریکا نهفقط برای حفاظت از خود، بلکه برای نجات تمدن، با یکدیگر اقدام کردند.»
این سخنان در حالی مطرح شد که همزمان با برگزاری مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک، آمریکا و جمهوری اسلامی پس از ماهها بار دیگر وارد گفتوگو شدهاند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه دونالد ترامپ، دوشنبه ۳۱ شهریور دیداری به گفته ترامپ سه ساعته داشتند.
رویترز گزارش داد مواضع دو طرف همچنان فاصله قابل توجهی دارد، اما تلاشهای دیپلماتیک ادامه دارد.
بر اساس گزارش رویترز در دوم مهر، مذاکرهکنندگان آمریکایی و جمهوری اسلامی در نیویورک در حال بررسی طرحی مرحلهای هستند که در آن بازگشایی تنگه هرمز از سوی تهران و رفع محاصره اقتصادی ایران از سوی واشینگتن مطرح شده است. کشورهای منطقه نیز برای کاهش تنش و ادامه روند سیاسی در حال رایزنیاند.
اسرائیل هنوز نسبت به این دور از مذاکرات تهران-واشینگتن و گمانهزنیها درباره محتوای تفاهم احتمالی واکنش نشان نداده است.
خروج هیاتها از سالن هنگام سخنرانی نتانیاهو
سخنرانی نتانیاهو در شرایطی آغاز شد که شمار زیادی از نمایندگان کشورهای عضو سازمان ملل همزمان با حضور او پشت تریبون، سالن مجمع عمومی را ترک کردند. پس از خروج آنها، بخش زیادی از صندلیهای سالن خالی ماند.
نتانیاهو خطاب به نمایندگانی که سالن را ترک میکردند، گفت: «اگر هنوز بزدل اخلاقی دیگری هست که این سالن را ترک نکرده، لطفا همین حالا بیرون برود.»
جنگ در هفت جبهه
او سپس بخش دیگری از سخنرانی خود را به جنگهای سه سال اخیر در منطقه اختصاص داد و گفت اسرائیل همزمان در هفت جبهه، در برابر حماس، حزبالله، حوثیها، جمهوری اسلامی، گروههای شبهنظامی در عراق و سوریه و گروههای فلسطینی در کرانه باختری جنگیده است.
نتانیاهو گفت این گروهها برای نابودی اسرائیل با یکدیگر متحد شده بودند، اما در رسیدن به هدف خود ناکام ماندند.
او همچنین به کشته شدن علی خامنهای، محمد ضیف، یحیی سنوار، اسماعیل هنیه و حسن نصرالله اشاره کرد و گفت گروههای باقیمانده اکنون در تلاشاند خود را دوباره سازماندهی کنند.
رد کردن اتهام نسلکُشی در غزه و انتقاد از قطر و ترکیه
نخستوزیر اسرائیل در بخش دیگری از سخنانش به حمله هفتم اکتبر ۲۰۲۳ حماس اشاره کرد و بار دیگر اتهام نسلکشی در غزه علیه اسرائیل را رد کرد.
او حماس را متهم کرد از غیرنظامیان فلسطینی بهعنوان سپر انسانی و از بیمارستانها، مدارس و مساجد بهعنوان مراکز فرماندهی استفاده کرده است.
نتانیاهو همچنین گفت ارتش اسرائیل برای کاهش تلفات غیرنظامیان در غزه پیامک و هشدارهای تلفنی گستردهای ارسال کرده و کمکهای غذایی و واکسن وارد این منطقه کرده است. او این اقدامات را نشانهای دانست که به گفته او، اتهام نسلکشی علیه اسرائیل را رد میکند.
اسرائیل اتهام نسلکشی و ارتکاب جنایات جنگی در غزه را رد میکند. در مقابل، مقامهای فلسطینی و شماری از نهادها و دولتها، اسرائیل را به نقض گسترده حقوق غیرنظامیان در جریان جنگ متهم کردهاند. آسوشیتدپرس گزارش داده است جنگ غزه تاکنون بیش از ۷۳ هزار کشته فلسطینی بر جای گذاشته است.
نتانیاهو در ادامه قطر و ترکیه را نیز هدف انتقاد قرار داد. او قطر را به تامین مالی رسانهها و نهادهایی متهم کرد که به گفته او در شکلگیری دیدگاههای ضداسرائیلی نقش دارند و رجب طیب اردوغان، رییسجمهوری ترکیه، را به حمایت از رهبران حماس و تلاش برای گسترش نفوذ ترکیه در سوریه متهم کرد.
نتانیاهو در ادامه ترکیه را «جدیدترین ابرپراکننده دروغهای یهودستیزانه» خواند و رجب طیب اردوغان را «دیکتاتور» توصیف کرد.
او با اشاره به مواضع اردوغان درباره اورشلیم گفت: «او میگوید قرار است حاکم اورشلیم شود. نه آقا، نخواهی شد. این کشور ماست، این شهر ماست، پایتخت ابدی ماست.»
بهگزارش شینهوا، خبرگزای دولتی چین، شی جینپینگ، پنجشنبه دوم مهر در دیدار با دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از بازگشت جمهوری اسلامی و آمریکا به «تفاهمنامه اسلامآباد» حمایت و ابراز امیدواری کرد دو طرف هرچه زودتر به مسیر گفتوگو و مذاکره بازگردند.
او خواستار رسیدن طرفین به توافقی جامع، از جمله درباره برنامه هستهای جمهوری اسلامی، شد.
شی همچنین گفت حاکمیت و امنیت همه کشورها باید محترم شمرده شود و چین برای کاهش تنشها و حفظ روند مذاکرات تلاش کرده است.
همزمان، شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، در دیدار با مسعود پزشکیان، رییس دولت در جمهوری اسلامی، در حاشیه هشتادویکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، نگرانی عمیق خود را از طولانی شدن جنگ ابراز و بر ضرورت اجرای تفاهمنامه اسلامآباد تاکید کرد.
بر اساس اعلام دفتر نخستوزیری پاکستان، شریف همچنین خواستار خویشتنداری، کاهش تنش و ادامه تعاملات دیپلماتیک برای دستیابی به صلح و ثبات پایدار در منطقه شد و از آمادگی اسلامآباد برای ادامه نقش میانجیگرانه خود خبر داد.
این مواضع در حالی مطرح شد که حدود ۸۰ کشور پنجشنبه دوم مهر در سازمان ملل خواستار بازگشایی فوری تنگه هرمز شدند و حملات جمهوری اسلامی و حوثیهای یمن در منطقه و اختلال در تجارت بینالمللی و امنیت انرژی را محکوم کردند. کشورهای عربی خلیج فارس و شماری از قدرتهای عمده غربی از جمله حامیان این بیانیه بودند.
همزمان با این تحولات، رویترز به نقل از دو منبع ایرانی، دو مقام منطقهای و دو منبع دیپلماتیک غربی گزارش داد مذاکرهکنندگان جمهوری اسلامی و آمریکا در نیویورک در حال بررسی مسیری مرحلهای برای خروج از جنگ هستند.
بر اساس طرح مورد بحث، نخستین مرحله میتواند شامل بازگشایی تنگه هرمز از سوی تهران در برابر لغو محاصره اقتصادی ایران از سوی آمریکا باشد و احتمال دسترسی جمهوری اسلامی به بخشی از داراییهای مسدودشده نیز مطرح شده است.
منابع منطقهای همچنین به رویترز گفتند تهران آماده است مطالبه دریافت عوارض از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز را از متن اصلی توافق کنار بگذارد و آن را در ضمیمهای جداگانه مطرح کند، زیرا پایان فوری محاصره آمریکا برای جمهوری اسلامی به اولویت مهمتری تبدیل شده است.
کشورهای خلیج فارس با پرداخت چنین عوارضی مخالفت کردهاند و به گفته منابع، هرگونه عقبنشینی تهران در این زمینه موقتی خواهد بود و به معنای کنار گذاشتن رسمی این مطالبه نیست.
درخواست ۸۰ کشور برای بازگشایی هرمز
در بیانیه مشترک حدود ۸۰ کشور که عبداللطیف بن راشد الزیانی، وزیر امور خارجه بحرین، در سازمان ملل آن را قرائت کرد، آمده است اقدامات حکومت ایران در تنگه هرمز «همچنان امنیت بینالمللی و حقوق و آزادیهای کشتیرانی را تهدید میکند».
این کشورها همچنین تصمیم حوثیها برای ازسرگیری درگیری در یمن، حملات آنها به عربستان سعودی و حملات در دریای سرخ را محکوم کردند و هشدار دادند پیشروی حوثیها به سوی تنگه بابالمندب خطرها برای کشتیرانی بینالمللی، امنیت دریایی و تجارت جهانی را افزایش میدهد.
تنگه هرمز در مذاکرات اخیر جمهوری اسلامی و آمریکا در نیویورک به یکی از محورهای اصلی چانهزنی برای پایان جنگ تبدیل شده است. جمهوری اسلامی خواهان رفع محاصره آمریکاست که فشار سنگینی بر اقتصاد ایران وارد کرده و واشینگتن نیز بر ازسرگیری عبور آزاد کشتیها از این مسیر کلیدی انتقال انرژی تاکید دارد.
به گزارش رویترز، یکی از موانع اصلی مذاکرات این است که هیچیک از دو طرف نمیخواهد پیش از دریافت امتیاز متقابل، اهرم فشار خود را کنار بگذارد. واشینگتن از محاصره و فشار اقتصادی بهعنوان ابزار خود استفاده میکند و تهران نیز کنترل دسترسی به تنگه هرمز را به یکی از مهمترین اهرمهایش تبدیل کرده است.
یک مقام ارشد جمهوری اسلامی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل به رویترز گفت محتملترین مسیر برای خروج از بنبست، توافقی چندمرحلهای است که در مرحله نخست به «پایان محاصره و بازگشایی هرمز» منجر شود.
منابع رویترز گفتند یکی از چالشهای اصلی، ایجاد تضمینهایی است که دوام امتیازهای متقابل را برای هر دو طرف قابل اعتماد کند.
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و استیو ویتکاف، نماینده ویژه دولت آمریکا، سهشنبه ۳۱ شهریور در نخستین روز مجمع عمومی سازمان ملل، دیداری سهساعته با هم داشتند. این دیدار که به گفته مارکو روبیو، وزیر خارجه ایالات متحده «پیشرفتی چشمگیر» به شمار نمیآید، از سوی مخالفان مذاکره با ایران در بدنه جمهوری اسلامی هدف حمله قرار گرفت.
شماری از نمایندگان مجلس شورای اسلامی خواستار استیضاح عباس عراقچی شدهاند و خبرگزاری تسنیم، وابسته به سپاه پاسداران گزارش داده که این دیدار بدون اجازه نهادهای مسئول از جمله شورای عالی امنیت ملی انجام گرفته است.
بهگزارش رویترز بازگرداندن مجوزها حوالی ظهر و پس از چند ساعت آشفتگی صورت گرفت. با وجود صدور حکم دادگاه در طول شب، خبرنگاران این رسانهها صبح پنجشنبه همچنان از ورود به محوطه کاخ سفید منع شده بودند. در پی این وضعیت، هر سه رسانه خواستار برگزاری فوری جلسهای نزد تیم کلی، قاضی دادگاه منطقهای آمریکا، شدند.
کلی در چارچوب شکایتی که سیانان، اماس نو (MS NOW) و پولیتیکو روز دوشنبه مطرح کرده بودند، دستور داد ممنوعیت ترامپ به مدت ۱۴ روز متوقف شود. او به این نتیجه رسید که لغو مجوزهای خبرنگاران این رسانهها «احتمالا حقوق قانونی آنها برای برخورداری از روند دادرسی عادلانه را نقض کرده است.»
این قاضی که ترامپ در سال ۲۰۱۷ و در دوره نخست ریاستجمهوری خود او را منصوب کرده بود، همچنین درباره استدلال وزارت دادگستری مبنی بر وجود نگرانیهای امنیت ملی ابراز تردید کرد.
او یادآور شد که خود ترامپ گفته بود اقدام علیه این رسانهها بهدلیل پوشش خبری بوده که رییسجمهوری آن را نادرست یا منفی میدانست.
ساعاتی پس از صدور حکم، سه رسانه به دادگاه اطلاع دادند که خبرنگارانشان همچنان اجازه ورود به کاخ سفید را ندارند. پولیتیکو اعلام کرد مجوز خبرنگارش ضبط شده، یک خبرنگار اماس نو گفت از ورود او به کاخ سفید جلوگیری شده و سیانان نیز اعلام کرد برخی کارکنانش نتوانستهاند وارد محوطه شوند.
مایکا استاپریچ، مدیر عملیات مطبوعاتی کاخ سفید، در پاسخ به دادگاه گفت روند بازگرداندن مجوز خبرنگاران از ساعت ۷:۲۵ صبح آغاز شده و تیم مطبوعاتی کاخ سفید حدود ساعت ۹:۵۵ مجوزها را برای تحویل به خبرنگاران در ورودی قرار داده است.
رد استدلال «امنیت ملی» دولت ترامپ
ترامپ جمعه گذشته در شبکه اجتماعی خود ممنوعیت این سه رسانه را اعلام کرده و گفته بود آنها نباید بتوانند هنگام پوشش اخبار رییسجمهوری آمریکا «دائما مطالب ساختگی و دروغ» منتشر کنند. او پوشش خبری این رسانهها را تهدیدی علیه امنیت ملی آمریکا توصیف کرده بود.
سیانان، اماس نو و پولیتیکو در واکنش از ترامپ و چند مقام دولت او شکایت کردند و گفتند این ممنوعیت، حمایتهای متمم اول قانون اساسی آمریکا از آزادی بیان و مطبوعات و همچنین حقوق آنها در زمینه دادرسی عادلانه را نقض میکند. ائتلافی از گروههای مدافع آزادی مطبوعات و دهها رسانه، از جمله رویترز، نیز با ارائه لایحهای حقوقی از موضع این سه رسانه حمایت کردند.
قاضی کلی دستور داد دولت ترامپ فورا مجوزهای مطبوعاتی آنها را بازگرداند و اجرای ممنوعیت را برای دو هفته متوقف کند.
او استدلال دولت درباره امنیت ملی را نپذیرفت و نوشت اسناد موجود پشتوانه واقعی برای این ادعای دولت ارائه نمیکنند که لغو مجوزها از امنیت ملی محافظت میکند یا بازگرداندن آنها در جریان رسیدگی قضایی، امنیت ملی را به خطر خواهد انداخت.
وزارت دادگستری در پروندهای که سهشنبه به دادگاه ارائه کرد، مدعی شده بود پوشش خبری این رسانهها امنیت ملی را تهدید کرده است و از جمله به گزارشهایی درباره ذخایر موشکی آمریکا، ساخت سالن رقص ترامپ در کاخ سفید و میزان مشارکت در گردهمایی اخیر جمهوریخواهان پیش از انتخابات میاندورهای اشاره کرده بود.
تئودور بوتروس، وکیل سه رسانه، از حکم استقبال کرد و آن را تصمیمی «قاطع در تایید آزادی مطبوعات، دادرسی عادلانه و حاکمیت قانون» خواند.
همبستگی خبرنگاران کاخ سفید با سه رسانه
پس از ممنوعیت ترامپ، دیگر اعضای «تیم مشترک خبری» کاخ سفید که برای پوشش تحرکات رئیسجمهوری منابع خود را با یکدیگر به اشتراک میگذارند، در اقدامی اعتراضی اعلام کردند تا زمان بازگرداندن دسترسی سیانان، اماس نو و پولیتیکو، رویدادهای ترامپ را ضبط یا توزیع نخواهند کرد.
این اعتراض در هفتهای رخ داد که ترامپ در سازمان ملل سخنرانی کرد و میزبان شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، در واشینگتن است.
صبح پنجشنبه هنگام ورود شی به چمن جنوبی کاخ سفید، دوربینهای تلویزیونی تیم مشترک خبری در محل مستقر نبودند و فاکس نیوز، اماس نو و سیانان نیز مراسم ورود دو رییسجمهوری را بهطور زنده پخش نکردند.
ترامپ هنگام استقبال از شی در کاخ سفید نیز در دفتر بیضی، در گفتوگو با عکاسان، با اشاره به خبرنگاران چینی شوخی کرد و گفت چینیها «دوستانهترین گروه خبرنگاران» را دارند.
ادامه رویارویی ترامپ با رسانهها و یک شکست قضایی دیگر
بهنوشته رویترز، اگرچه دولتهای پیشین آمریکا نیز با رسانهها اختلاف داشتهاند، کارزار ترامپ علیه رسانهها بیسابقه بوده است.
دولت او با کنار گذاشتن رویههای چند دهه گذشته، دسترسی اولیه شماری از رسانههای بزرگ را محدود کرده، شخصا به خبرنگاران حمله کرده و چندین شکایت قضایی علیه سازمانهای خبری مطرح کرده است.
حکم قاضی کلی تنها یک روز پس از شکست قضایی دیگری برای ترامپ صادر شد.
یک قاضی در ایالت آیووا روز چهارشنبه شکایت سال ۲۰۲۴ ترامپ علیه روزنامه «دس موین رجیستر» و نظرسنج آن، جی. اَن سلزر، را رد کرد. ترامپ از این روزنامه، شرکت مادر آن «گنت» و سلزر بهدلیل انتشار نظرسنجی پیش از انتخابات ریاستجمهوری نوامبر ۲۰۲۴ شکایت کرده بود؛ نظرسنجیای که کامالا هریس، نامزد دموکراتها، را در آیووا پیشتاز نشان میداد.
ترامپ آنها را به گمراه کردن متقلبانه خوانندگان متهم کرده بود، اما اسکات بیتی، قاضی دادگاه منطقهای آیووا، در حکم خود اعلام کرد که این نظرسنجی از نظر قانونی در چارچوب آزادی بیان مورد حمایت قرار دارد.
