علیرضا سلیمی، عضو هیاترییسه مجلس، چهارشنبه اول مهر ۱۴۰۵ در گفتوگو با میزان، رسانه وابسته به قوه قضاییه اعلام کرد «ممکن است در جریان جنگ خسارات و آسیبهای سنگینی به ایران وارد شده باشد، اما دشمن در تحقق اهدافش به پیروزی نرسید».
عضو هیاترییسه مجلس همچنین گفت: «پیروزی متجاوز زمانی محقق میشود که به اهداف اعلامی خود دست پیدا کند، در حالی که پیروزی مدافع به معنای جلوگیری از تحقق اهداف متجاوز است.»
بهگزارش رویترز، این دیدار در حاشیه ضیافتی که ترامپ در جریان مجمع عمومی سازمان ملل میزبانی میکرد، انجام شد و همزمان با نخستین سفر رودریگز به آمریکا از زمان به دست گرفتن قدرت بود.
رودریگز قرار است بعدازظهر چهارشنبه در مجمع عمومی سازمان ملل سخنرانی کند.
یک مقام کاخ سفید گفت علاوه بر ترامپ و رودریگز، مارکو روبیو وزیر امور خارجه آمریکا، اسکات بسنت وزیر خزانهداری، سوزی وایلز رییس دفتر کاخ سفید و استیون میلر، دستیار رییسجمهوری و معاون رئیس دفتر در امور سیاستگذاری نیز در این دیدار حضور داشتند.
هیات ونزوئلا شامل معاون اقتصادی رییسجمهوری، وزیر نفت و مقامهایی از شرکت نفت دولتی ونزوئلا بود.
دو منبع نزدیک به هیات ونزوئلایی به رویترز گفتند تمرکز اصلی آنها در این سفر، ارائه تصویری از ونزوئلا بهعنوان کشوری «قابل سرمایهگذاری» است.
ترامپ از زمان کنار رفتن مادورو، با رودریگز که پیشتر معاون او بود، رابطه کاری برقرار کرده است. با این حال، منتقدان واشینگتن را متهم میکنند که مخالفان ونزوئلا به رهبری ماریا کورینا ماچادو را به حاشیه رانده و مطالبه برگزاری انتخابات آزاد را با تمرکز بر قراردادهای نفتی و سرمایهگذاری با دولت موقت جایگزین کرده است.
ترامپ صبح سهشنبه در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل، مادورو را «دیکتاتوری قانونشکن» توصیف کرد و گفت از زمان بازداشت او صدها زندانی سیاسی آزاد شدهاند. او همچنین عملیات بازداشت مادورو را نشانه آمادگی آمریکا برای استفاده از «قدرت نظامی بیرقیب» خود در دفاع از منافعش در نیمکره غربی دانست.
ترامپ با اشاره به توافق نفتی که دولتش ماه گذشته با کاراکاس امضا کرد، گفت: «غنائم متعلق به پیروز است» و این قرارداد را «شاید بزرگترین توافقی که تاکنون انجام شده» خواند.
رییسجمهوری آمریکا پیشتر گفته بود خواهان سرازیر شدن ۱۰۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری به صنعت نفت ونزوئلا است.
رودریگز دوشنبه همراه هیاتی وارد نیویورک شد که بهگفته منابع آگاه، در حال مذاکره با مقامهای آمریکایی، نهادهای مالی چندجانبه و شرکتها درباره انرژی، معادن و بدهیهای ونزوئلا است.
همزمان، رییس بانک توسعه بینآمریکایی در تلاش است موافقت لازم برای اعطای وام ۲.۵ میلیارد دلاری به ونزوئلا را به دست آورد، اما این طرح با مخالفت برخی اعضای هیاتمدیره این نهاد روبهرو شده است.
مخالفان ونزوئلایی خواستار انتخابات آزاد شدند
پیش از دیدار ترامپ و رودریگز، بیش از ۵۰ معترض روز سهشنبه مقابل مقر سازمان ملل متحد تجمع کردند و با در دست داشتن پرچمهای ونزوئلا و پلاکاردهایی با شعارهای «بدون رأی، بدون نفت» و «چهره جدید، همان رژیم» به حضور رودریگز در نیویورک اعتراض کردند.
بسیاری از معترضان گفتند از ترامپ میخواهند دولت موقت را برای برگزاری انتخابات آزاد تحت فشار قرار دهد.
آنها سرود ملی ونزوئلا را خواندند و شعار دادند: «دلسی، قسم میخورم، تو هم با مادورو به بروکلین خواهی رفت»؛ اشارهای به زندان فدرال بروکلین که مادورو در آن در انتظار محاکمه به اتهام قاچاق مواد مخدر به سر میبرد.
میگل ادواردو مارتینز، مدیر ۳۴ ساله شبکههای اجتماعی که در سال ۲۰۱۷ از کاراکاس مهاجرت کرده است، گفت از یک سو دیدن ملاقات بخشی از حکومت ونزوئلا با مقامهای دولت آمریکا «خشمآور» است، اما از سوی دیگر «تردیدی نیست که به لطف این دولت، امروز یک گام به آزادی نزدیکتر شدهایم.»
سزار کوئلو، یکی دیگر از معترضان که پلاکاردی با تصویر رودریگز در لباس نارنجی زندان در دست داشت، گفت: «دلسی رودریگز سوم ژانویه ۲۰۲۶ متولد نشده است. دلسی رودریگز بیش از ۲۰ سال در کنار دیکتاتوری چاویستی بوده است. او همدست آن بوده است.»
چاویسم جنبش سیاسی بنیانگذاریشده از سوی هوگو چاوز، رییسجمهوری پیشین ونزوئلا است.
کوئلو گفت امیدوار است ترامپ و رودریگز در دیدار خود درباره برگزاری انتخابات در آینده نزدیک نیز گفتوگو کرده باشند.
ویتکاف در پستی در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «امروز در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل متحد، از طریق میانجیهایی که در طول روز میان دو طرف در رفتوآمد بودند، گفتوگوهایی طولانی با هیات ایرانی داشتیم.»
او افزود: «آنها یک دور از گفتوگوها را با موفقیت به پایان رساندند که امیدواریم سازنده و امیدبخش باشد. میانجیها به کار خود ادامه خواهند داد.»
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، بامداد چهارشنبه به خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی، ایرنا، گفت: «تعامل صورت گرفته با طرف آمریکایی از طریق میانجی قطری بود.»
او در مورد خبر مذاکره جمهوری اسلامی و آمریکا در نیویورک گفت این تعامل با «هدف ابلاغ شرایط ایران»، از جمله پایان جنگ در همه جبههها، توقف عملیات نظامی آمریکا، محاصره دریایی و جنگ اقتصادی، و همچنین آزادی داراییهای جمهوری اسلامی انجام شد.
ویتکاف در پست خود درباره جزییات گفتوگوها و میانجیها توضیحی نداده نبود و مشخص نکرده بود که مقامهای کدام کشور در تبادل پیام بین دو هیات نقش داشتهاند. در ماههای اخیر عمان، قطر و پاکستان بهعنوان میانجی بین تهران و واشینگتن عمل کردهاند.
پیشتر و پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، از گفتوگوی سه ساعته استیو ویتکاف و جرد کوشنر، نمایندگان ویژه خود، با هیات جمهوری اسلامی خبر داد، این گمان تقویت شده بود که دو طرف بهطور مستقیم با یکدیگر دیدار و مذاکره کردهاند.
در گزارشی که صدا و سیمای جمهوری اسلامی سهشننبه شب از این مذاکرات داد نیز اشارهای به غیرمستقیم بودن مذاکرات و حضور میانجیها نشده بود و این تصور را تقویت می کرد که دیدار دو طرف مستقیم بوده است.
صدا و سیمای جمهوری اسلامی در گزارش خود تاکید کرد که دیدار عراقچی با ویتکاف، با اصرار نماینده آمریکا انجام شده و ابلاغ شروط جمهوری اسلامی برای بازگشایی تنگه هرمز دلیل پذیرش درخواست ویتکاف برای این دیدار بوده است.
براساس این گزارش در این دیدار مواضع قاطع تهران به نماینده آمریکا ابلاغ و گفته شده که رفع فوری محاصره دریایی، پرداخت فوری همه اموال مسدود شده ایران و پایان جنگ در همه جبهه های مقاومت از جمله شروط تهران برای بازگشایی تنگه هرمز است.
در همین حال برخی رسانههای منطقه نیز بهنقل از مقامهای آمریکایی حاضر در این دیدار، جزییاتی از محور گفتوگوها را منتشر کردند.
شبکه العربیه بهنقل از یک مقام آمریکایی حاضر در این جلسه به شبکه العربیه گفت که هیات آمریکایی درخواست جمهوری اسلامی برای رفع محاصره دریایی را رد کرده است.
الحدث نیز بهنقل از یک مقام آمریکایی حاضر در این نشست گزارش داد که همچنان اختلافاتی عمده و موانعی مهم میان دو طرف وجود دارد و شانس دستیابی به توافق محدود است.
پیش از آنکه خبر مذاکرات ویتکاف و عراقچی منتشر شود، خبرگزاری رویترز سهشنبه ۳۱ شهریور بهنقل از یک مقام ارشد حکومت ایران که نامش اعلام نشد، گزارش داد هیات جمهوری اسلامی که بهمنظور شرکت در مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک حضور دارد، برای ازسرگیری دیپلماسی با آمریکا از «اختیار کامل» برخوردار است.
او گفت: «مجمع عمومی سازمان ملل فرصتی طلایی برای آمریکا است تا به مسیر دیپلماسی بازگردد. اگر واشینگتن گامهای ملموسی بردارد، تهران از احیای دیپلماسی استقبال خواهد کرد.»
او افزود جزییات توافق احتمالی برای پایان دادن به درگیریها میان تهران و واشینگتن میتواند از طریق میانجیها در نیویورک مورد بحث قرار گیرد.
به گفته او، پیشنهاد حکومت ایران در این زمینه ۲۵ شهریور از طریق میانجیها به ایالات متحده ارائه شده است.
بهگفته این مقام ارشد جمهوری اسلامی، اگر ایالات متحده فشار نظامی خود را کاهش دهد و محاصره بنادر جنوبی ایران را لغو کند، جمهوری اسلامی میتواند ظرف هفت روز تنگه هرمز را بازگشایی کند.
او گفت: «آمریکا باید اعلام کند که خواهان حلوفصل موضوع از طریق دیپلماسی است، این موضع را رسما مطرح کند و سپس درباره جدول زمانی چگونگی پیشبرد این روند به توافق برسد.»
مارکو روبیو، وزیر امور خارجه آمریکا، نیز سهشنبه ۳۱ شهریور در مصاحبه با شبکه انبیسی اعلام کرد واشینگتن آماده گفتوگو با مقامهای جمهوری اسلامی در حاشیه مجمع عمومی سازمان ملل است اما در حال حاضر هیچ دیداری برنامهریزی نشده است.
او افزود: «قطعا از چنین دیداری استقبال میکنیم، بهویژه اگر چشماندازی برای رسیدن به نتیجهای مثبت و در نهایت تحقق هدف اصلی این ماجرا داشته باشد.»
روبیو هدف اصلی دولت دونالد ترامپ را جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای عنوان کرد.
این تصمیمها در آستانه اجرایی شدن موج تازه تحریمهای آمریکا علیه صنعت هوانوردی ایران اتخاذ شده و شبکه پروازهای خارجی ایران را بیش از پیش محدود کرده است.
سخنگوی سازمان هواپیمایی کشوری ایران گفت که فرودگاه بغداد از نیمهشب سهشنبه خدمات به پروازهای ایرانی ارائه نمیدهد و مقامهای ایرانی در حال رایزنی هستند تا پروازهای مقصد بغداد را به فرودگاه نجف هدایت کنند.
پروازها به نجف که مقصد زیارتی مهمی برای ایرانیان است، فعلا برقرار ماندهاند.
اخوان افزود پذیرش مسافران ایرانی در فرودگاه عمان نیز متوقف شده و مذاکرات برای حل این موضوع ادامه دارد.
او تاکید کرد سایر پروازهای خارجی طبق برنامه انجام میشود و از مسافران خواست پیش از سفر وضعیت پرواز خود را از شرکت هواپیمایی یا آژانس مسافرتی پیگیری کنند.
توقف پروازها به جمهوری آذربایجان
جمهوری آذربایجان نیز سهشنبه ۳۱ شهریور پروازهای شرکتهای هواپیمایی ایرانی را متوقف کرد.
خبرگزاری رسمی آذرتاج به نقل از شرکت هواپیمایی آذربایجان (آزال) گزارش داد که پروازهای ایرانی به این کشور از روز سهشنبه تعلیق شده است.
رسانههای آذربایجانی این اقدام را به تحریمهای جدید آمریکا علیه بخش هوانوردی ایران نسبت دادند. مسیرهای تهران، تبریز و مشهد به باکو از جمله خطوطی هستند که تحت تاثیر قرار گرفتهاند و زمان پایان این محدودیت اعلام نشده است.
این توقفها بخشی از پیامدهای تحریمهای گسترده آمریکا است که وزارت خزانهداری ایالات متحده در۱۷ شهریور تحت عنوان «عملیات طرد اقتصادی» علیه ۲۷ شرکت هواپیمایی ایرانی که پیشتر مشمول تحریم نبودند و همچنین ۹ نهاد خارجی مرتبط اعمال کرد.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، روز دوشنبه هشدار داد که ازاول مهر شرکتهای هواپیمایی ایرانی در سراسر جهان با مشکل جدی مواجه خواهند شد؛ زیرا ارائهدهندگان خدمات فرودگاهی، سوخترسانی و فروش بلیت در صورت همکاری با این شرکتها از نظام مالی دلاری کنار گذاشته میشوند.
او تصریح کرد که اگر هواپیمای ایرانی در فرودگاهی فرود بیاید، نمیتوان به آن سوخت داد، خدمات زمینی ارائه کرد یا بلیت فروخت.
با اجرای کامل تهدیدهای آمریکا از اول مهر، احتمال گسترش این محدودیتها به مقاصد دیگر نیز وجود دارد.
محدودیتهای فزاینده
اعمال محدودیت برای شرکتهای هواپیمایی ایرانی از هفتههای گذشته آغاز شده بود. شرکت هواپیمایی ماهان که از سالها پیش تحت تحریم آمریکا قرار دارد، پروازهای خود به مسقط را از ۲۶ شهریور و پروازهای استانبول و آنکارا را از ۳۰ شهریور تا اطلاع ثانوی متوقف کرد.
ماهان این تصمیم را به درخواست مقامهای هوانوردی عمان و ترکیه نسبت داد.
همزمان گرجستان از ۳۰ شهریور پرواز همه شرکتهای هواپیمایی ایرانی مشمول تحریم را متوقف کرد و آخرین پروازها روز ۲۹ شهریور انجام شد. سازمان هواپیمایی گرجستان اعلام کرده بود که مقررات تحریمی بینالمللی را رعایت میکند. مسیرهای تفلیس و باتومی که برای گردشگران ایرانی محبوب بودند، عملا بسته شدند.
ترکیه نیز محدودیتهای بیشتری اعمال کرده است. علاوه بر توقف پروازهای ماهان، شرکتهای ترکیش ایرلاینز، پگاسوس و ایجت پروازهای خود به ایران را از ۲۳ شهریور تا دستکم اسفند امسال به حالت تعلیق درآوردهاند.
شرکت هواپیمایی امارات نیز اعلام کرده است دیگر به تهران پرواز نمیکند. لوفتهانزا و هواپیمایی اتریش هم اعلام کردهاندپروازهای رفتوبرگشت به ایران دستکم تا دوم آبان، ۲۴ اکتبر ۲۰۲۶، متوقف میماند و ازسرگیری آنها پس از این تاریخ قطعی نیست.
هواپیمایی قطر نیز اعلام کرد پروازهایش به ایران بهدلیل محدودیتهای حریم هوایی متوقف شده است. بهگفته این شرکت، ازسرگیری این پروازها بهطور موقت برای هشتم آذر، ۲۹ نوامبر ۲۰۲۶، برنامهریزی شده اما این تاریخ ممکن است تغییر کند.
این اقدامات بهدلیل خطر تحریمهای ثانویه و نگرانی از قطعات آمریکایی هواپیماها صورت گرفته است. در روزهای اخیر بررسی سایتهای فروش بلیت نشان میداد که امکان صدور بلیت از تهران به مقاصدی مانند گرجستان، عمان، بحرین، قطر، کویت و عراق محدود یا قطع شده، در حالی که برخی مسیرها به ترکیه و امارات با قیمتهای بسیار بالا همچنان فعال ماندهاند.
صنعت هوانوردی ایران سالهاست با تحریمهای آمریکا در زمینه خرید هواپیما، قطعات یدکی، تعمیر و نگهداری و دریافت خدمات در فرودگاههای خارجی مواجه است. گسترش این تحریمها به همه شرکتهای فعال و تهدید فرودگاههای میزبان، شبکه بینالمللی پروازهای ایرانی را بهشدت کوچک کرده است. مسافران ایرانی که برای زیارت، تجارت یا گردشگری به کشورهای همسایه سفر میکردند، اکنون ناچار به استفاده از مسیرهای جایگزین، پروازهای غیرمستقیم یا شرکتهای خارجی هستند که خود با محدودیتهایی روبهرو شدهاند.
مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با انتقال پروازها به فرودگاههایی مانند نجف، بخشی از ظرفیت پروازی خود را حفظ کنند، اما کارشناسان هشدار میدهند که اگر کشورهای بیشتری از ترس تحریمهای ثانویه خدمات خود را قطع کنند، انزوای هوایی ایران تشدید خواهد شد.
سازمان هواپیمایی کشوری ایران اعلام کرده که رایزنیها ادامه دارد و مسافران باید آخرین وضعیت را بررسی کنند. این تحولات در شرایطی رخ میدهد که تنشهای منطقهای و جنگ اخیر نیز از ماهها پیش بر پروازهای بینالمللی ایران تاثیر گذاشته و ظرفیت پروازهای بینالمللی را به شکل قابل توجهی کاهش داده است.
قیمت گازوئیل در آمریکا و اروپا به بالاترین سطح تاریخی خود رسیده است؛ زیرا جنگهای ایران و اوکراین صادرات برخی از بزرگترین تولیدکنندگان، از جمله روسیه، عربستان سعودی و امارات متحده عربی را بهشدت کاهش دادهاند.
ترامپ پیش از دیدار با ولودیمیر زلنسکی، رییسجمهوری اوکراین، به خبرنگاران گفت: «گفتهام گازوئیل را صادر نکنیم. ما گازوئیل زیادی تولید میکنیم... من خواستار این کار شدهام. در داخل دولت خودم هم خواستار آن شدهام.»
قیمت بالای سوخت برای ترامپ در آستانه انتخابات میاندورهای سوم نوامبر، که جمهوریخواهان در تلاشاند اکثریت خود را در هر دو مجلس کنگره حفظ کنند، به یک نقطه آسیبپذیر تبدیل شده است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، که در همان نشست حضور داشت، گفت دولت در حال بررسی این موضوع است که آیا چنین ممنوعیتی عملی است و اینکه ممنوعیت کامل یا جزئی کدامیک میتواند قابل اجرا باشد.
چند نامزد جمهوریخواه در رقابتیترین انتخابات کنگره، از جمله دن سالیوان سناتور آلاسکا، اشلی هینسون نماینده آیووا و مایک راجرز در میشیگان، از دولت ترامپ خواستهاند این ممنوعیت را اجرا کند.
سالیوان سهشنبه در بیانیهای گفت: «سوخت آمریکا باید در داخل کشور و برای آمریکاییها باقی بماند. هزینه گازوئیل واقعا بیش از حد بالا رفته است. من خواستار توقف موقت صادرات گازوئیل آمریکا هستم تا بتوانیم پیش از زمستان ذخایر خود را دوباره تقویت کنیم و خانوادههای آمریکایی و آلاسکایی را در اولویت قرار دهیم.»
توانایی پرداخت هزینه مواد غذایی و سایر کالاها در آستانه انتخابات میاندورهای در صدر نگرانیهای رأیدهندگان قرار دارد.
هینسون و راجرز دوشنبه همچنین خواستار پایان سریع جنگ ایران شدند و در این زمینه از موضع ترامپ فاصله گرفتند.
خبرگزاری رویترز بهنقل از دو منبع آگاه گزارش داد وزارت کشاورزی آمریکا هفته گذشته از کاخ سفید خواست درباره قیمت گازوئیل اقدام کند.
بروک رولینز، وزیر کشاورزی، نیز دوشنبه گفت در اینباره با ترامپ صحبت کرده و قیمتهای بالا را «یک نگرانی واقعی» خوانده است.
هشدار مقامهای انرژی درباره خطرات ممنوعیت
حمایت ترامپ از ممنوعیت صادرات گازوئیل، او را در مقابل برخی از مقامهای انرژی دولت خودش قرار داده است. آنها هشدار میدهند چنین اقدامی ممکن است قیمت سوخت در مناطق ساحلی آمریکا را افزایش دهد و عرضه برای متحدان اروپایی را محدودتر کند.
کریس رایت، وزیر انرژی آمریکا، هفته گذشته گفت ممنوعیت صادرات باعث انباشت گازوئیل در منطقه ساحلی خلیج آمریکا خواهد شد و پالایشگاههای آمریکایی را وادار خواهد کرد نرخ تولید خود را کاهش دهند؛ اقدامی که بهسرعت تولید بنزین را نیز پایین میآورد.
رایت گفت: «اگر شروع به ایجاد موانع در مسیر جریان [سوخت] کنید، خیلی سریع تولید را کاهش خواهید داد و عرضه کمتری خواهید داشت. ما به عرضه بیشتر نیاز داریم، نه عرضه کمتر.»
داگ برگم، وزیر کشور آمریکا، نیز گفت بعید است ممنوعیت صادرات موجب کاهش قیمت فرآوردههای نفتی شود و چنین اقدامی ممکن است کشورهای صادرکننده انرژی را به اقدامات تلافیجویانه وادارد؛ کشورهایی که ایالتهایی مانند کالیفرنیا برای بخشی از انرژی خود به آنها وابستهاند.
فعالان صنعت نفت نیز با ممنوعیت مخالفت کردهاند. تاد استیپلز، رییس انجمن تجاری نفت و گاز طبیعی تگزاس (TXOGA)، گفت چنین اقدامی «مشاغل داخلی را فلج خواهد کرد، به کمبود سوخت در داخل کشور منجر خواهد شد و با مجبور کردن متحدان ما به روی آوردن به چین و روسیه برای تامین نیازهایشان، قدرت را در اختیار این دو کشور قرار خواهد داد.»
در حالی که ممنوعیت صادرات گازوئیل بهلحاظ نظری میتواند بهطور موقت قیمتها را در منطقه ساحلی خلیج آمریکا کاهش دهد، این اقدام عرضه در اروپا را بیش از پیش محدود خواهد کرد؛ بازاری که بهطور ساختاری با کمبود گازوئیل روبهرو است و وابستگی زیادی به صادرات آمریکا دارد.
جیم میچل، مدیر تحلیل معاملات نفت در شرکت مشاورهای وود مکنزی (Wood Mackenzie)، به رویترز گفت: «به نظر میرسد این اقدام میتواند برای برخی از متحدان کلیدی آمریکا بسیار زیانبار باشد.»
ترامپ همچنین گفت در دیدار با زلنسکی درباره حملات اوکراین به پالایشگاههای نفت روسیه گفتوگو خواهد کرد.
او گفت: «این ضربهای جدی به روسهاست. در عین حال، ضربهای جدی به قیمت گازوئیل نیز هست.»
ترامپ افزود که دو رهبر درباره یافتن راهحلی برای پایان دادن به جنگ روسیه در اوکراین نیز گفتوگو خواهند کرد.
او درباره امکان دستیابی به چنین راهحلی گفت: «فکر میکنم اتفاق خواهد افتاد.»
