عبدالکریم هاشمی نخل ابراهیمی، نماینده بشاگرد و میناب در مجلس، گفت: «مردم منطقه و حافظان تنگه هرمز و مردم میناب، رودان، جاسک، سیریک، بشتک، هرمز و قشم آمادگی دارند با لنجها و قایقهای کوچک خود به جنگ دشمن بروند، نباید از هیمنه دشمن بترسیم.»
برخی شهروندان نیز از بیاعتمادی به اثرگذاری نظر مردم در این خصوص حکایت کردند.
به گفته آنها، این روزها اعتراض به هر امری، هزینه سنگینی برایشان به همراه خواهد داشت.
نگرانی از سرایت گرانی به دیگر کالاها
مخاطبان در پاسخ به این پرسش که نظرشان درباره بنزین ۱۰ هزار تومانی چیست، از تاثیر افزایش قیمت سوخت بر سایر هزینههای زندگی و همچنین افزیش هزینهها، بدون افزایش کیفیت زندگی، سخن گفتند.
مخاطبی نوشت: «۱۰ هزار تومان برای یک لیتر بنزین شاید برای بعضیها فقط یک عدد باشد، اما برای مردم یعنی یک قدم دیگر به سمت سختتر شدن زندگی.»
بنا به گفته او، وقتی قیمت یک چیز بالا میرود، فقط همان چیز گران نمیشود، بلکه رد گرانیاش به نان، کرایه و سفر مردم میرسد.
شهروند دیگری هم عنوان کرد که کاش پیش از بالا رفتن قیمتها، دستکم قدرت خرید مردم افزایش مییافت.
فرد دیگری با طعنه خطاب به مسئولان نوشت: «شما که اینقدر متفکرانه فکر و برنامهریزی میکنید، یک فکری هم برای معیشت مردم بکنید.»
یک مخاطب نوشت که دغدغه مردم تنها افزایش قیمت بنزین نیست و به موازات آن قیمت روغن نباتی و یک کیسه برنج هم تا ۵۰ درصد گران شده است.
به گفته او، یک روغن نباتی پنج کیلویی که پیشتر دو میلیون و ۲۰۰ هزار تومان قیمت داشت، امروز چهار میلیون تومان فروخته میشود.
پیش از این هم مخاطبان در پیامهایشان به ایراناینترنشنال از پیامدهای افزایش قیمت بنزین گفته بودند.
یکی از شهروندان گفته بود که بحث بنزین ۱۰ هزار تومانی نیست، بلکه این قیمت عین بمب عمل میکند و قیمت تمام اجناس چند برابر میشود.
افزایش قیمتها، بدون افزایش متناسب درآمدها
شهروندی با اشاره به اینکه بنزین را تا ۱۰۰ درصد گران کردهاند، نوشت: «ما تمامی اجناس را با دلار گران میخریم، اما پایه حقوقمان تنها ۱۰۰ دلار است. کجای دنیا چنین چیزی را میتوان دید؟»
مخاطب دیگری هم با اشاره به ثابت ماندن درآمدها نوشت: «همهچیز را چند برابر گران میکنید، حقوق را هم بر طبق گرانی تصویب کنید. نمیشود همهچیز گران بشود، ولی حقوقها ثابت بمانند.»
متوسط حقوق در ایران ۲۵ میلیون تومان، برابر با حدود ۱۲۰ دلار در ماه است.
پایه مزد کارگران در سال ۱۴۰۵ حدود ۱۶ میلیون و ۶۲۵ هزار تومان است.
بسیاری از کارگران در ایران حدود ۲۰ میلیون تومان حقوق میگیرند که ارزش آن زیر ۱۰۰ دلار است.
یک مخاطب هم نوشت اگر مردم در ایران شرایط اقتصادی معمولی همچون بقیه دنیا داشتند و مصرف سوخت خودروها در حد نرمال جهانی بود، شاید این افزایش قیمت نیز طبیعی بود.
یک خیابانگردی ساده هم حذف شد
گروهی از مخاطبان هم افزایش قیمت بنزین را پایانی بر رفتوآمد و تفریح هرچند اندکی دانستند که میتوانست برای مدتی آنها را از تنش و استرس دور کند.
مخاطبی نوشت: «حس یک مسافرت رفتن تمام شد. ۱۰ دقیقه با ماشین بیرون رفتن و دور زدن تمام شد. ما جوانها خیلی وقت است با دلخوشیها خداحافظی کردهایم.»
شهروندی هم گفت: «بنزین شد لیتری ۱۰ هزار تومان؛ جیبها خالیتر، مسیرها کوتاهتر و آرزوها دورتر شدند.»
مخاطب دیگری پیامد فشار اقتصادی را چنین توصیف کرد: «بنزین ۱۰ هزار تومانی مساوی است با شرمندگی پدرها، افسردگی جوانها، ناامید شدن بچهها، فروپاشیدن زندگیها و فقیرتر شدن جامعه.»
نگرانی درباره حملونقل و مدیریت سوخت
به باور مخاطبان ایراناینترنشنال، بنزین لیتری ۱۰ هزار تومان یعنی خداحافظی تاکسیهای اینترنتی.
یک راننده پیک از مشهد با اشاره به اینکه پیش از این نیز بنزین را به همین نرخ میخریده، گفت: «به کارت سوخت موتورسیکلت اصلا بنزین پنج هزار تومانی اختصاص نمیدهند. ما رانندههای پیک مجبوریم روزی یک باک بزنیم، با این کرایههای پایین.»
پیشتر هم یک راننده اسنپ اکو در پیامی نوشته بود وقتی باید مداوم کولر ماشین را روشن نگه دارد، زدن روزی دو باک بنزین اجتنابناپذیر است و باید این بنزین را از بازار سیاه بین لیتری ۹۰ تا ۱۰۰ هزار تومان خریداری کند، چرا که جایگاههای سوخت تنها ۱۰ لیتر بنزین میدهند.
راننده دیگری هم خبر داد که بنزین ۱۰ هزار تومانی را تنها به اندازه ۲۰ لیتر میدهند.
این تهدیدها سهشنبه ۱۷ شهریور و چند روز پس از آغاز دور تازه حملات متقابل مطرح شد.
جنگ شش ماهه ایران و آمریکا تاکنون شاهد وقفههایی بوده که هر بار با شعلهور شدن دوباره درگیری پایان یافته است.
نیروهای ایالات متحده ۱۴ شهریور در دور تازه حملات، سه نفتکش ایرانی را هدف قرار دادند.
رسانههای حکومتی ایران ۱۵ شهریور اعلام کردند جمهوری اسلامی در حمله به چند شناور آمریکایی از موشک قاسم بصیر استفاده کرده است.
ارتش آمریکا گفت هیچ یک از موشکها به ناوهایش اصابت نکرده است.
تهدید به ایجاد منطقه ممنوعه دریایی
محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، ۱۵ شهریور گفت تهران در روزهای آینده منطقه ممنوعه تازهای در خلیج فارس اعلام و نقشههای یک کریدور جدید کشتیرانی در تنگه هرمز را منتشر خواهد کرد.
زمان انتشار این جزییات مشخص نشده است.
به گفته رضایی، این منطقه از محل آغاز محاصره ایران به دست آمریکا شروع میشود و تا بخشهایی از خلیج فارس ادامه مییابد. هر کشتی واردشده به این محدوده نیز در فهرست تحریمهای جمهوری اسلامی قرار خواهد گرفت.
رضایی ۱۷ شهریور در ایکس نوشت: «جنگ اقتصادی با منطقه ممنوعه دریایی در سراسر خلیج فارس، تا خط محاصره، پاسخ داده خواهد شد.»
او افزود آرایش عملیاتی تهران در برابر ناوها و پایگاههای آمریکا «بهطور بنیادین» تغییر کرده است.
با وجود مینروبی محرمانه آمریکا و تلاش واشینگتن برای باز نگه داشتن تنگه هرمز، جمهوری اسلامی همچنان کشتیرانی را مختل کرده و تردد کشتیهای حامل کالا در هفته جاری دوباره کاهش یافته است.
موشک قاسم بصیر و گسترش جنگ
رسانههای حکومتی در ایران گفتند منظور رضایی احتمالا استفاده از موشک بالستیک قاسم بصیر بود که به سوی ناوهای آمریکایی نزدیک تنگه هرمز شلیک شد. تهران آن را موشکی ارتقایافته با قدرت مانور بیشتر معرفی کرده که به ادعای مقامهای جمهوری اسلامی، میتواند از سامانههای پدافندی بگریزد و در برابر جنگ الکترونیک کارایی داشته باشد.
خبرگزاری فارس، وابسته به سپاه پاسداران، نخستین استفاده رزمی از این موشک را در خرداد ۱۴۰۴ و علیه اسرائیل گزارش کرده بود.
حملات سنگین آمریکا توان متعارف نظامی جمهوری اسلامی را کاهش داده و اقتصاد بحرانزده ایران را زیر فشار بیشتری برده است. با این حال، تهران توان موشکی و پهپادی لازم را برای تهدید نفتکشهایی که بدون اجازه حکومت ایران از تنگه هرمز عبور میکنند و حمله به کشورهای همسایه میزبان پایگاههای آمریکا، حفظ کرده است.
همزمان حوثیهای مورد حمایت جمهوری اسلامی چند شهر عربستان سعودی را هدف قرار دادند.
سخنگوی ائتلاف به رهبری عربستان سعودی، شمار زخمیها را ۷۳ نفر اعلام کرد.
این حملات، همزمان با توقف پیشرفت دیپلماتیک، خطر گسترش جنگ به یک رویارویی منطقهای را افزایش داده است.
فشار تحریمها و اهداف محققنشده ترامپ
پیش از جنگ حدود ۲۰ درصد محمولههای نفت و گاز طبیعی مایع جهان از تنگه هرمز عبور میکرد. برخی تحلیلگران معتقدند اهرم تنگه هرمز برای تهران رو به تضعیف است، در حالی که تحمل تحریمهای شدید تازه آمریکا دشوارتر میشود.
اختلال در تنگه هرمز بهای انرژی را افزایش داده است. جنگی که نظرسنجیها از نامحبوب بودن آن در آمریکا حکایت دارند، همزمان خطرهای سیاسی را برای حزب جمهوریخواه دونالد ترامپ در انتخابات کنگره در ماه نوامبر افزایش داده است.
ترامپ در شبکههای اجتماعی نوشت که «با پیروزی آمریکا»، بهای نفت بهشدت کاهش خواهد یافت و قیمت بنزین ابتدا به سه دلار و در نهایت به کمتر از دو دلار در هر گالن میرسد.
او بار دیگر گفت جمهوری اسلامی هرگز به سلاح هستهای دست نخواهد یافت.
رییسجمهوری آمریکا هنوز به اهداف اعلامشده خود هنگام آغاز عملیات «خشم حماسی» در ۹ اسفند دست نیافته است: پایان دادن به برنامه هستهای جمهوری اسلامی، متوقف کردن توان تهران برای حمله به همسایگان و فراهم کردن شرایط سرنگونی حکومت به دست مردم ایران.
حاکمان جمهوری اسلامی همچنان در قدرت هستند و میکوشند پس از جنگ موقعیتی قویتر داشته باشند. تهران همچنین رفع تحریمها را مطالبه میکند و امیدوار است سرانجام از کشتیهای عبوری از تنگه هرمز عوارض دریافت کند.
اما اگر با دقتی عمیقتر به این ویدیوها بنگریم، حقیقتی به مراتب دردناکتر نمایان میشود؛ این تنها داستان کمبود کالری و کمبود غذا نیست، بلکه روایت فروپاشی تدریجی و سیستماتیک کرامت انسانی یک ملت است.
برای درک اینکه چرا یک یخچال خالی، مفاهیمی فراتر از گرسنگی ساده را در بر دارد، میتوان به پژوهش بنیادین و برنده جایزه نوبل اقتصاد در سال ۲۰۱۹، نوشته آبهیجیت بنرجی (Abhijit Banerjee) و استر دوفلو (Esther Duflo) نگاه کرد که در کتاب معروفشان با نام «اقتصاد فقیر» (Poor Economics) منتشر شده است.
بنرجی و دوفلو سالها به مطالعه وضعیت خانوارهایی پرداختند که در فقر مطلق زندگی میکردند؛ از جمله در مناطقی مانند اودایپور در هند.
این خانوادهها با درآمدی کمتر از یک دلار در روز زندگی میکردند و برای تامین تغذیه پایه خود با مشکلات اساسی روبهرو بودند.
مدلهای سنتی اقتصاد پیشبینی میکردند افرادی که در آستانه قحطی و گرسنگی هستند، تمام درآمدهای اندک خود را صرف خرید ارزانترین و پرکالریترین مواد غذایی (مانند برنج، گندم یا عدس) میکنند تا صرفا زنده بمانند.
اما این دو پژوهشگر به کشف غیرمنتظره و شگفتانگیزی دست یافتند: ترجیح کیفیت و لذت بر صرف کالری: این خانوادهها حتی زمانی که کالری کافی برای خوردن نداشتند، حدود هفت درصد از بودجه غذایی خود را صرف خرید قند، چای، تنباکو و همچنین مشارکت در جشنها و آیینهای محلی میکردند.
نقش «کالاهای حفظ کرامت» (Dignity Goods): زمانی که درآمد این خانوادهها کمی افزایش مییافت، آنها صرفا غلات بیشتری نمیخریدند؛ بلکه غذای خوشطعمتر، یک استکان چای شیرین برای صبح یا امکانی کوچک برای پذیرایی از یک مهمان تهیه میکردند.
بنرجی و دوفلو دریافتند که انسانها ماشینهای بیولوژیکی نیستند که تنها به دنبال محاسبه سوخت و کالری بدن باشند. لذتهای کوچک - مانند یک استکان چای شیرین، شیرینی مختصری برای مهمان، یا یک وعده غذای سنتی در روزهای عید - «کالاهای حفظ کرامت» هستند.
این خریدهای بهظاهر غیرضروری، آرامش روانی ایجاد میکنند، پیوندهای اجتماعی را زنده نگه میدارند و احساس «انسان بودن» و حفظ حرمت نفس را در سختترین شرایط محیطی ممکن میسازند.
انسانها حتی تحت شدیدترین فشارها نیز سعی میکنند با حفظ این رفتارهای کوچک، کرامت خود را پاس بدارند.
بحران ایران: زمانی که کالاهای حفظ کرامت نابود میشوند
آنچه امروز در ایران رخ میدهد، یک معکوسسازی دردناک از این پدیده اقتصادی-اجتماعی است.
با سقوط بیسابقه ارزش ریال و رسیدن دلار به ارقام سرسامآور، از جمله عبور از مرز دو میلیون و ۲۰۰ هزار ریال، قدرت خرید خانوادههای ایرانی بهشدت کاهش یافته است.
تورم موجود دیگر تنها کالاهای غیرضروری را هدف نگرفته، بلکه سفره و غذاهای پایه مردم را نشانه رفته است.
در فرهنگ ایرانی - فارغ از طبقه اجتماعی - مهماننوازی، دورهمیهای خانوادگی و سنت نوشیدن چای، همواره از ارکان اصلی زندگی فردی و اجتماعی بودهاند.
یک استکان چای که جلوی مهمان گذاشته میشود، یک جعبه شیرینی کوچک برای دید و بازدید، یا میوهای ساده در سفره شبهای عید، ابزارهایی غیرقابل معامله برای حفظ احترام و کرامت خانوادگی بودهاند.
امروز، همانطور که در ویدیوهای شهروندان دیده میشود، فروپاشی پول ملی، میلیونها خانواده ایرانی را از مرزی که بنرجی و دوفلو در هند مشاهده کرده بودند، پایینتر برده است:
۱. از بین رفتن حاشیه امنیت روانی: میلیونها خانواده ایرانی دیگر حتی توان مالی برای انتخاب بین «کالری پایه» و «کالاهای حفظ کرامت» را ندارند. جهش قیمت گوشت، مرغ، لبنیات و برنج، خانوادهها را مجبور کرده تا چای، قند، میوه و تنقلات را بهطور کامل حذف کنند تا فقط بتوانند اجارهخانه را بدهند یا نان خالی تهیه کنند.
۲. انزوای اجباری اجتماعی: وقتی خانوادهای توان ارائه یک استکان چای یا یک پذیرایی ساده را از دست میدهد، رفتوآمدهای خانوادگی و رفتن به خانه دوستان قطع میشود. فروپاشی اقتصادی، پیوندهای عاطفی و اجتماعی جامعه را از هم میگسلد و افراد را در انزوای کامل فرو میبرد.
۳. گذار از «خرید برای کرامت» به «تنازع برای بقا»: وقتی فقر به نقطهای میرسد که حتی هزینههای کوچک برای حفظ کرامت نیز محو میشوند، ضربه روانی دیگر فقط «استرس مالی» نیست، بلکه یک «تحقیر وجودی و عمیق» است. یخچال خالی در برابر دوربین، تصویر خانوادهای است که حتی ابزارهای پایه برای زندگی انسانی و اجتماعی از او سلب شده است.
هزینه واقعی فروپاشی ارزش پول ملی
سقوط ارزش پول ملی تا سطحی که با دهها میلیون ریال هم توان خرید حداقلهای زندگی وجود ندارد، یک مساله صرفا عددی و آماری نیست. این فاجعه را نمیتوان تنها در نرخ تورم یا شاخصهای خط فقر خلاصه کرد.
هزینه واقعی این بحران، کیفی و انسانی است. فقر، کالری را میگیرد؛ اما تورم افسارگسیخته، عزتنفس و کرامت انسانی را به سرقت میبرد.
فاجعهای که در ویدیوهای شهروندان دیده میشود فقط این نیست که مردم گرسنهاند؛ بلکه این است که سوءمدیریت اقتصادی، شهروندان را از سادهترین رفتارهایی که احساس انسان بودن و هویت اجتماعی به آنها میدهد، محروم کرده است.
وقتی شهروندان ایرانی یخچالهای خالی خود را در برابر دوربین باز میکنند، نتیجه نهایی یک ابربحران اقتصادی را به جهان نشان میدهند: نقطهای که در آن، حتی همان «دلخوشیها و خریدهای کوچک برای حفظ کرامت» - یعنی همان چای شیرینی که اقتصاددانان برجسته جهان در فقیرترین نقاط زمین ثبت کرده بودند - در ایران به تاریخ پیوسته است.
