این باشگاه ایتالیایی گفته این رویکرد با هدف «کاهش ضربههای قابل پیشگیری به سر، حمایت از سلامت بازیکنان و تشویق به رشد فنی بهتر در بلندمدت» طراحی شده است.
به نوشته اتلتیک، این اقدام در ادامه دستورالعملهای گستردهتر نهادهای ادارهکننده فوتبال انجام میشود که در سالهای اخیر در پی کاهش دفعات ضربه سر کودکان به توپ بودهاند.
در رده زیر ۱۱ سال، این باشگاه اعلام کرد آموزش تکنیک ضربه سر ممکن است در اواخر فصل آغاز شود، اما تنها با استفاده از توپ لاستیکی سبک.
کومو اعلام کرد بازیکنان زیر ۱۲ سال ماهی یک بار، باز هم با توپ لاستیکی سبک، آموزش ضربه سر خواهند دید و در هر جلسه حداکثر پنج ضربه سر مجاز خواهند بود. همچنین تیم به بازی مبتنی بر حفظ مالکیت توپ تشویق میشود، هرچند مسابقات همچنان بر اساس قوانین معمول فدراسیون فوتبال ایتالیا (FIGC) برگزار خواهد شد.
در رده زیر ۱۳ سال، باشگاه اعلام کرد تمرین ضربه سر همچنان «با دقت محدود» خواهد بود؛ هفتهای یک بار و با حداکثر پنج ضربه سر در هر جلسه. همچنین پرتابهای اوت با دست انجام میشود، اما توپ باید پایینتر از سطح سر هدایت شود.
این باشگاه که تیم بزرگسالان مردان آن فصل آینده برای نخستین بار در لیگ قهرمانان اروپا حضور خواهد داشت، دستورالعملهای عمومی دیگری نیز برای تمام ردههای سنی آکادمی خود صادر کرده است.
بر اساس این دستورالعملها، مربیان «قرار گرفتن بازیکنان در معرض ضربههای تکراری و غیرضروری با سر را کاهش خواهند داد» و از استفاده از توپهایی که بیش از حد باد شدهاند نیز خودداری خواهد شد. همچنین این دستورالعملها در طول فصل بازبینی خواهند شد.
رافائل واران، مدافع پیشین منچستریونایتد و رئال مادرید و عضو هیات آموزشی باشگاه کومو، گفت: «این برنامه در پایینترین ردههای سنی، زمانی که مغز هنوز در حال رشد است، تماسهای غیرضروری را کاهش میدهد و سپس مهارت ضربه سر را به شکلی تدریجی، کنترلشده و صحیح آموزش میدهد.»
واران که در دوران بازی خود در پست مدافع میانی در تیم ملی فرانسه هم بازی کرده است، پیشتر نیز درباره پیامدهای ضربه مغزی در مسابقات و اینکه بدنش بر اثر ضربههای سر «آسیب دیده است» صریحا صحبت کرده بود.
او در سال ۲۰۲۴ نیز گفت که نبود آگاهی کافی درباره آسیبهای سر به خودش و دیگر فوتبالیستها آسیب رسانده و خواستار محدود شدن تمرینهای ضربه سر شده بود.
اوسیان رابرتس، مدیر توسعه باشگاه کومو، گفت محدود کردن قرار گرفتن کودکان در معرض ضربه سر به آنها اجازه میدهد بیشتر بر جنبههای فنی بازی تمرکز کنند و تکنیک ضربه سر را «با دقت و اعتماد به نفس» بیاموزند.
ممنوعیت در فوتبال انگلستان
اما در بریتانیا، در بهار سال ۲۰۲۴، اتحادیه فوتبال انگلستان (FA) برنامهای را برای حذف تدریجی ضربه سر از مسابقات کودکان زیر ۱۲ سال طی یک دوره سهساله اعلام کرد.
این تصمیم پس از موفقیت یک دوره آزمایشی دوساله از سوی هیات بینالمللی فوتبال (IFAB)، قانونگذار فوتبال، گرفته شد. در این طرح، اقداماتی مانند اعلام ضربه آزاد غیرمستقیم در صورتی که بازیکنی عمدا با سر به توپ ضربه بزند، برای جلوگیری از ضربه سر کودکان اجرا شد. این قوانین از رقابتهای لیگ تا مسابقات محلی و مدارس اعمال شدند.
اتحادیه فوتبال انگلیس نخستین فدراسیون ملی بود که پس از دوره آزمایشی IFAB این مقررات را اجرا کرد. این نهاد همچنین برای ردههای سنی مختلف دستورالعملهایی ارائه کرده که بازیکنان را تا پیش از رده زیر ۱۸ سال از تمرین ضربه سر در شرایط رقابتی بازمیدارد.
مشکلات ناشی از ضربه به سر تنها به فوتبال محدود نمیشود. بیش از هزار و ۱۰۰ بازیکن سابق حرفهای و آماتور راگبی از نهادهای ادارهکننده این ورزش شکایت کردهاند و مدعی هستند که در نتیجه ضربههای مکرر مغزی و نیمهمغزی به بیماریهای شدید عصبی، افسردگی و اضطراب مبتلا شدهاند.
وکلای این بازیکنان میگویند نهادهای مسئول به وظیفه مراقبتی خود عمل نکردهاند، اما فدراسیون جهانی راگبی در دفاع از خود استدلال کرده که چنین وظیفهای نداشته و آسیبدیدگی بخشی «ذاتی» از این ورزش است. تمامی این سازمانها با جدیت از خود در برابر این دعاوی دفاع میکنند.
ممنوعیت ضربه سر در آمریکا
طرح پیشگیری از ضربه مغزی فدراسیون فوتبال آمریکا که در سال ۲۰۱۵ معرفی شد، ضربه سر را برای کودکان ۱۰ ساله و کمتر در تمرینها و مسابقات ممنوع کرده است. همچنین تمرین ضربه سر برای بازیکنان ۱۱ تا ۱۳ ساله نیز محدود شده است.
اجرای این مقررات به یک پرونده حقوقی پایان داد که در تابستان ۲۰۱۴ آغاز شده بود؛ زمانی که گروهی از والدین و بازیکنان با طرح دعوای جمعی در دادگاه منطقهای آمریکا در کالیفرنیا، فیفا، فدراسیون فوتبال آمریکا و سازمان فوتبال جوانان آمریکا را به سهلانگاری در رسیدگی و نظارت بر آسیبهای سر متهم کردند.
هدف این شکایت تغییر قوانین بود، نه دریافت غرامت مالی، و هم قوانین بازی و هم چندین سازمان آمریکایی را هدف قرار داده بود.
بر اساس متن اولیه این دادخواست، نزدیک به ۵۰ هزار فوتبالیست دبیرستانی در سال ۲۰۱۰ دچار ضربه مغزی شدند؛ رقمی که از مجموع موارد ثبتشده در ورزشهای بیسبال، بسکتبال، سافتبال و کشتی بیشتر بود.
سایر ورزشهای آمریکا نیز با این مشکل روبهرو هستند. در فوتبال آمریکایی پایه، میزان برخوردهای کامل در تمرینها محدود شده است. مطالعه «ضربههای سر» مرکز کنترل و پیشگیری بیماریهای آمریکا (CDC) نشان داد برنامههایی که تعداد جلسات تمرین همراه با برخورد را کاهش دادند، با افت ۴۲ درصدی ضربههای واردشده به سر مواجه شدند.
لیگ فوتبال آمریکایی (NFL) نیز برای کاهش میزان ضربه مغزی اقداماتی انجام داده است؛ از جمله غیرقانونی اعلام کردن ضربه به سر، استفاده از کلاههای ویژه برای برخی پستها و اجازه استفاده از «گاردین کپ»؛ پوشش نرم و محافظی که روی کلاه ایمنی قرار میگیرد.
ضربه سر مکرر چه تاثیری دارد؟
مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ به سرپرستی دانشگاه ناتینگهام و به سفارش اتحادیه فوتبال انگلیس و اتحادیه فوتبالیستهای حرفهای (PFA) انجام شد، نشان داد شیوع زوال عقل تشخیصدادهشده پزشکی و دیگر بیماریهای تحلیلبرنده عصبی در میان فوتبالیستهای حرفهای بازنشسته، سه برابر بیشتر از جمعیت عادی است.
در ماه ژوییه، یک جلسه رسیدگی قضایی اعلام کرد نوبی استایلز، قهرمان جام جهانی انگلیس، در طول دوران حرفهای خود دستکم ۱۳۶ هزار بار با سر به توپ ضربه زده و در نتیجه به بیماری پیشرونده مغزی مبتلا شده است. استایلز در سال ۲۰۲۰، در ۷۸ سالگی، پس از چند سال ابتلا به زوال عقل پیشرفته و نوعی آسیب مغزی به نام انسفالوپاتی مزمن ناشی از ضربه (CTE) درگذشت.
انسفالوپاتی نوعی غیرقابل درمان از زوال عقل است که میتواند باعث تغییرات شدید در خلقوخو، رفتار و تواناییهای شناختی شود.
در سال ۲۰۰۲، جف استل، بازیکن پیشین وست بروم، درگذشت و پزشکی قانونی بعدا علت مرگ او را آسیب ناشی از کار اعلام کرد. مرگ آلن جارویس، ملیپوش پیشین ولز، در دسامبر ۲۰۱۹ نیز به عنوان بیماری ناشی از شغل ثبت شد.
پنج نفر از بازیکنان ترکیب اصلی تیم ملی انگلیس در فینال جام جهانی ۱۹۶۶ بعدها به زوال عقل مبتلا شدند.
در ماه آوریل، پژوهشی از دانشگاه لافبورو که با تامین مالی اتحادیه فوتبال انگلیس و به صورت مستقل انجام شد، «امواج فشاری متمایز» در بخش جلویی مغز هنگام برخورد سر با توپ را شناسایی کرد. پژوهشگران گفتند این پدیده «پیش از این گزارش نشده بود» و میتواند تا حدی سازوکار و پیامدهای احتمالی عصبی ناشی از ضربه سر را توضیح دهد.
دکتر ایوان فیلیپس، پژوهشگر اصلی این مطالعه و فارغالتحصیل مقطع دکتری دانشگاه لافبورو، گفت این موج فشاری «شکل بسیار متمایزی از انتقال انرژی» است که پیشتر نیز به عنوان عامل آسیب مغزی در شرایطی مانند موج انفجارهای خفیف نظامی به خوبی شناخته شده است.