ارتش آمریکا اعلام کرد سیزدهمین شب متوالی حملات به اهداف نظامی جمهوری اسلامی را به پایان رسانده است. منابع رسمی و گزارشهای محلی از فعال شدن پدافند در تهران و وقوع انفجار در دستکم ۱۴ شهر و منطقه دیگر خبر دادهاند، اما ابعاد کامل خسارتها و تلفات هنوز مشخص نیست.
حملات آمریکا به اهداف نظامی در ایران بامداد جمعه دوم مرداد وارد سیزدهمین شب متوالی شد و گزارشهایی از وقوع انفجار یا فعالشدن سامانههای پدافندی در استانهای تهران، خوزستان، هرمزگان، لرستان، مرکزی، یزد، اصفهان و فارس منتشر شد.
ارتش آمریکا اعلام کرد عملیات این شب ساعت ۲:۱۵ بامداد به وقت ایران آغاز شد و ساعت ۴:۳۰ بامداد «با موفقیت» به پایان رسید.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، گفت مراکز فرماندهی نظامی، محلهای نگهداری پهپاد، شبکههای ارتباطی، سایتهای نظارت ساحلی و توانمندیهای دریایی جمهوری اسلامی در این عملیات هدف قرار گرفتند.
مقامهای آمریکایی هدف حملات را کاهش تهدیدهای سپاه پاسداران علیه دریانوردان غیرنظامی و کشتیهای تجاری عبوری از تنگه هرمز عنوان کردند. جزئیات مربوط به شمار اهداف، نوع مهمات استفادهشده و نتیجه حمله به هر یک از مواضع اعلام نشده است.
مقامهای استانی حمله به اطراف اهواز، خرمآباد و خنداب را تایید کردند
ولیالله حیاتی، معاون امنیتی و انتظامی استانداری خوزستان، اعلام کرد نقاطی در اطراف اهواز هدف حملات موشکی آمریکا قرار گرفتهاند.
صداوسیمای جمهوری اسلامی و شماری از ساکنان اهواز نیز از شنیدهشدن چندین انفجار پیاپی در این شهر خبر دادند. براساس پیامهای شهروندان که در کانال خبری وحید آنلاین منتشر شد، انفجارها حدود ساعت ۲:۲۰ بامداد آغاز شد و در برخی مناطق باعث لرزش زمین، ساختمانها و شیشهها شد.
خبرگزاری ایرنا به نقل از معاون استاندار لرستان گزارش داد یک موضع در خرمآباد بامداد جمعه هدف حمله آمریکا قرار گرفته است. مقامهای محلی گفتند بررسی میزان خسارتها ادامه دارد.
ایرنا همچنین به نقل از حسن قمری، معاون استانداری مرکزی، گزارش داد نقطهای در خارج از شهر خنداب با دو پرتابه هدف قرار گرفته است. هنوز اطلاعاتی درباره محل دقیق اصابت یا خسارتهای جانی و مالی احتمالی منتشر نشده است.
حمله به بندرعباس دو مجروح بر جای گذاشت
خبرگزاری دانشجو به نقل از معاون سیاسی، امنیتی و اجتماعی استاندار هرمزگان گزارش داد محله تپهاللهاکبر بندرعباس هدف حمله ارتش آمریکا قرار گرفته است.
به گفته این مقام، دستکم دو نفر در این حمله مجروح شدهاند و نیروهای امدادی و خدماترسان در محل حضور دارند.
مدیرکل مدیریت بحران استانداری هرمزگان نیز اعلام کرد بر اثر شکستن تیرها و کابلهای برق، جریان برق در مناطق آسیبدیده بندرعباس قطع شده است. عملیات ایمنسازی و ترمیم شبکه برق آغاز شده است.
صداوسیمای جمهوری اسلامی پیشتر از شنیدهشدن صدای انفجار در غرب بندرعباس خبر داده بود. گزارشهای شهروندان نیز حاکی از وقوع چند انفجار پیاپی و احساس موج انفجار در بخشهایی از غرب شهر بود.
همزمان، خبرگزاریهای فارس و تسنیم از شنیدهشدن صدای چند انفجار در جاسک خبر دادند. تسنیم همچنین گزارشهایی درباره وقوع انفجارهای متعدد در کنارک منتشر کرد. جزئیات اهداف احتمالی یا خسارتهای این انفجارها اعلام نشده است.
صداوسیما نیز از شنیدهشدن صدای انفجار در ساحل جنوبی جزیره قشم خبر داد، اما گفت منشا و محل دقیق آن هنوز مشخص نیست.
گزارشهایی از انفجار در چند منطقه دیگر منتشر شد
خبرگزاری تسنیم گزارش داد صدای انفجار در مناطقی از تفت و شیرکوه در استان یزد و انارک نایین در استان اصفهان شنیده شده است.
خبرگزاری فارس نیز از وقوع چند انفجار در اندیمشک، حوالی امیدیه و جاسک خبر داد. مقامهای محلی هنوز درباره علت انفجارهای اندیمشک و امیدیه یا خسارتهای احتمالی توضیحی ارائه نکردهاند.
گزارشهای شهروندان از شنیدهشدن صدای انفجار در بروجرد و فیروزآباد استان فارس نیز حکایت دارد. برخی ساکنان فیروزآباد گفتهاند شدت انفجارها باعث لرزش خانهها شده است. این گزارشها بهطور مستقل تایید نشدهاند.
در خرمشهر نیز شماری از شهروندان از شنیدهشدن چند انفجار حدود ساعت ۴:۴۰ بامداد خبر دادند. برخی گزارشها از اصابت یک موشک حکایت داشت، اما مقامهای رسمی هنوز این موضوع و همچنین علت، محل و خسارت احتمالی انفجارها را تایید نکردهاند.
پدافند هوایی در شرق و شمالشرق تهران فعال شد
نورنیوز، وبسایت نزدیک به شورای عالی امنیت ملی در ایران، گزارش داد سامانههای پدافند هوایی در تهران برای مقابله با آنچه «تهدید متخاصم» خواند، فعال شدند.
پیش از آن، رویداد۲۴ و شماری از مخاطبان کانال وحید آنلاین از شنیدهشدن صدای فعالیت پدافند هوایی در شرق و شمالشرق تهران، از جمله در حکیمیه و پردیس، خبر داده بودند.
برخی ساکنان پردیس نیز صدای انفجار شنیدهاند که احتمال داده شده ناشی از شلیک سامانههای پدافندی باشد. مقامهای رسمی هنوز جزئیاتی درباره اهداف احتمالی یا نتیجه فعالیت پدافند منتشر نکردهاند.
ابعاد خسارتها هنوز روشن نیست
تا زمان تنظیم این گزارش، تنها آمار رسمی منتشرشده درباره تلفات حملات بامداد جمعه، مجروحشدن دو نفر در بندرعباس است. بررسی خسارتها در خرمآباد و خنداب نیز ادامه دارد و درباره دیگر مناطق هدف قرارگرفته آمار رسمی منتشر نشده است.
رییس روابط عمومی وزارت بهداشت جمهوری اسلامی پیشتر به خبرگزاری فارس گفته بود از ششم تیر تا ساعت ۹ صبح اول مرداد، در مجموع ۵۵ نفر بر اثر حملات آمریکا کشته و ۶۲۹ نفر مجروح شدهاند.
براساس این آمار، ۶ زن و سه فرد زیر ۱۸ سال در میان کشتهشدگان و ۴۶ زن و ۲۴ فرد زیر ۱۸ سال در میان مجروحان بودهاند. منابع مستقل هنوز این آمار را تایید نکردهاند.
آمریکا میگوید تنگه هرمز همچنان باز است
ارتش آمریکا اعلام کرد با وجود حملات سپاه پاسداران، تنگه هرمز همچنان برای رفتوآمد باز است و کشتیهای تجاری با حمایت نیروهای آمریکایی به عبور از این آبراه بینالمللی ادامه میدهند.
سنتکام همچنین گفت بیش از ۵۰ هزار نیروی نظامی آمریکا در سراسر خاورمیانه مستقر و مشغول فعالیت هستند.
دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، ساعاتی پیش از آغاز دور تازه حملات اعلام کرده بود هزینه خسارتهای واردشده به کشتیها، محمولهها و موارد مرتبط با آنها از محل داراییهای جمهوری اسلامی که در اختیار و تحت کنترل آمریکا قرار دارد، پرداخت خواهد شد.
ترامپ گفت این خسارتها ممکن است «بسیار قابلتوجه» باشد، اما استفاده از داراییهای ایران برای پرداخت آنها را «منصفانه و عادلانه» توصیف کرد. او درباره میزان این داراییها، سازوکار پرداخت غرامت یا مبنای حقوقی اجرای تصمیم توضیحی نداد.
اسرائیل برای پیوستن احتمالی به جنگ شرط گذاشت
شبکه آی۲۴نیوز به نقل از مقامهای اسرائیلی گزارش داد اگر دولت ترامپ اهداف عملیات را به خود حکومت ایران و برنامه هستهای جمهوری اسلامی گسترش دهد، اسرائیل آماده پیوستن به حملات خواهد بود.
این گزارش نشان میدهد اسرائیل، دستکم براساس موضع اعلامشده، ورود دوباره به جنگ را به تغییر اهداف کنونی آمریکا که بر تواناییهای نظامی و دریایی جمهوری اسلامی متمرکز است، مشروط کرده است.
همزمان، سفارت چین در اسرائیل از شهروندان چینی خواست طی روزهای آینده از رفتوآمدهای غیرضروری خودداری کنند، محل پناهگاهها و مسیرهای تخلیه را شناسایی کنند و در صورت دریافت هشدار یا شنیدن آژیر حمله هوایی، فورا به پناهگاه بروند.
آسهآن خواستار خویشتنداری و حفظ امنیت کشتیرانی شد
اتحادیه کشورهای جنوبشرق آسیا، آسهآن، در بیانیه پایانی نشست وزیران خارجه خود درباره تشدید درگیریها پس از حملات آمریکا و اسرائیل به ایران و حملات تلافیجویانه جمهوری اسلامی ابراز نگرانی کرد.
این اتحادیه از طرفهای درگیر خواست خویشتنداری کنند و اختلافها را از راه دیپلماسی حلوفصل کنند. آسهآن همچنین بر ضرورت حفظ امنیت و آزادی کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید کرد و خواستار ادامه تلاشهای دیپلماتیک و میانجیگری برای کاهش تنشها شد.
سرهنگ دوم الا واویه، سخنگوی عربیزبان ارتش اسرائیل، پنجشنبهشب گفت ارتش این کشور برای ازسرگیری احتمالی درگیری با [حکومت] ایران کاملا آماده است.
واویه در گفتوگو با شبکه العربیه گفت آمادگی ارتش اسرائیل تنها به اقدامات دفاعی محدود نیست و تواناییهای تهاجمی را نیز در بر میگیرد.
او گفت: «ارتش اسرائیل، چه از نظر تهاجمی و چه دفاعی، در بالاترین سطح آمادگی قرار دارد.»
واویه افزود: «برای آمادهشدن منتظر نمیمانیم موشکها فرود بیایند یا دشمن در خانهمان را بکوبد.»
سخنگوی ارتش اسرائیل حملات هفتم اکتبر را مبنای تغییر رویکرد امنیتی این کشور دانست و گفت سیاست انتظار برای دریافت نخستین ضربه دیگر پذیرفتنی نیست.
او گفت: «هفتم اکتبر مهمترین درس را به ما آموخت: سیاست مهار، انتظار برای نخستین حمله یا تکیه بر بازدارندگی منفعل، دیگر قابل قبول نیست.»
مقامهای ارشد نظامی و دفاعی اسرائیل جلسه برگزار کردند
اظهارات واویه اندکی پس از برگزاری یک نشست امنیتی در اسرائیل مطرح شد. در این جلسه که با حضور ئسرائیل کاتس، وزیر دفاع، و مقامهای ارشد نظامی و دفاعی برگزار شد، آمادگی این کشور برای سناریوهای احتمالی بررسی شد.
مقامهای مسئول تواناییهای تهاجمی، پدافند هوایی، اطلاعات نظامی و آمادگی غیرنظامیان اسرائیل در این نشست حضور داشتند.
کاتس پس از جلسه به [حکومت] ایران هشدار داد که هرگونه حمله به اسرائیل با واکنشی شدید روبهرو خواهد شد.
او گفت: «ما خود را برای هر احتمالی آماده میکنیم. اگر [حکومت] ایران به اسرائیل حمله کند، ضربهای خردکننده متحمل خواهد شد.»
وزیر دفاع اسرائیل توضیح نداد که آیا این نشست در پی دریافت هشدار مشخص یا گزارش اطلاعاتی خاصی برگزار شده است یا بخشی از ارزیابیهای معمول امنیتی بوده است.
گزارشها از احتمال تشدید تنش حکایت دارند
وبسایت اسرائیلی واینت، بدون ارائه جزئیات بیشتر، گزارش داد ارزیابی شماری از نهادهای اطلاعاتی غربی این است که ممکن است [حکومت] ایران در پی کشاندن اسرائیل به یک رویارویی تازه باشد و حتی تصمیم بگیرد آغازگر حمله باشد.
در گزارشهای منتشرشده، جزئیات این ارزیابیها، شواهد پشتیبان آنها یا نام نهادهای اطلاعاتی مطرحکننده این احتمال اعلام نشده است. مقامهای حکومت ایران نیز در متن گزارش اولیه واکنشی به اظهارات مقامهای اسرائیلی نشان ندادهاند.
اظهارات تازه مقامهای اسرائیلی در شرایطی مطرح میشود که نگرانیها درباره ازسرگیری درگیری مستقیم میان جمهوری اسلامی و اسرائیل افزایش یافته است. با این حال، مقامهای اسرائیلی نگفتهاند که آیا نشانهای از قریبالوقوعبودن حمله مشاهده کردهاند یا نه.
تصاویر ماهوارهای از چند نقطه ایران نشان میدهد عملیات بازسازی زیرساختهای آسیبدیده در حملات آمریکا و اسرائیل، از پایگاههای موشکی زیرزمینی گرفته تا پلها، بنادر و مراکز صنعتی، با سرعت ادامه دارد.
روزنامه والاستریت ژورنال در گزارشی نوشته است سرعت این بازسازی فراتر از انتظار برخی مقامهای اسرائیلی بوده و پرسشهایی را درباره نتایج عملیات هوایی گسترده آمریکا و اسرائیل ایجاد کرده است؛ عملیاتی که به گفته این روزنامه، در اوج جنگ بیش از ۲۰ هزار حمله را شامل میشد.
این حملات در امتداد سواحل ایران نیز ادامه یافته است. هدف اعلامشده آمریکا و اسرائیل، شکستن تسلط تهران بر تنگه هرمز و بازگشایی این مسیر راهبردی کشتیرانی بوده است.
جمهوری اسلامی ورودی پایگاههای موشکی را باز میکند
یکی از نمونههای بازسازی در نزدیکی کنگاور در غرب ایران دیده میشود. تصاویر شرکت ماهوارهای پلنت لبز در ماه مارس نشان میداد دو ورودی تونل و جاده دسترسی به یک پایگاه موشکی بر اثر حملات هوایی آسیب دیدهاند. هدف از این حملات، مسدودکردن مسیر ورود به پایگاه اعلام شده بود.
تنها چند هفته بعد، تصاویر ایرباس نشان داد جاده منتهی به این مجموعه بهطور منظم آسفالت شده و عملیات خاکبرداری برای بازگشایی ورودی تونلها انجام گرفته است.
در نمونهای دیگر، یک مقام نظامی اسرائیل به والاستریت ژورنال گفته است ایران پلی را که با سه بمب هدف قرار گرفته بود، ظرف چند روز تعمیر کرد. به گفته او، این سرعت مقامهای اسرائیلی را غافلگیر کرد و باعث شد برخی از آنان اثربخشی حملات و نحوه انتخاب اهداف را زیر سوال ببرند.
پایگاه موشکی دزفول در جنوبغرب ایران نیز در خرداد ۱۴۰۴ و بار دیگر در اوایل مارس [اسفند] هدف حمله قرار گرفت. تصاویر پلنت لبز نشان میداد حملات ماه مارس ورودیهای این مجموعه را زیر آوار مدفون کرده است. با این حال، تصاویر ایرباس سه ماه بعد حاکی از آن بود که ایران خاکبرداری برای بازگشایی چند ورودی تونل را آغاز کرده است.
یک پایگاه موشکی دیگر در شمال کرمانشاه نیز در آغاز جنگ بهشدت هدف قرار گرفت. تصاویر ماهوارهای منتشرشده در نخستین هفته ژوئن [نیمه ماه خرداد] نشان میداد گروههای عملیاتی آسیبهای واردشده به جادهها را ترمیم کردهاند و کامیونها مشغول جمعآوری خاک و بازکردن ورودی تونلهای فروریختهاند.
همه تاسیسات زیرزمینی نابود نشدهاند
مقامهای نظامی اسرائیل گفتهاند آمریکا و اسرائیل در بسیاری از موارد فقط توانستهاند ورودی پایگاههای موشکی ساختهشده در اعماق کوهها را مسدود کنند و موفق به نابودی کامل این تاسیسات نشدهاند.
به گفته این مقامها، بخشی از تسلیحات ذخیرهشده در داخل پایگاهها سالم باقی مانده و حکومت ایران اکنون مشغول بیرونآوردن آنها از تونلهای مسدودشده است.
ران کوخاو، فرمانده پیشین نیروهای پدافند هوایی و موشکی اسرائیل، گفته است سرعت کنونی بازسازی با تواناییهایی همخوانی دارد که [حکومت] ایران پس از جنگ ۱۲روزه با اسرائیل در ژوئن سال گذشته [خرداد ۱۴۰۴] نشان داده بود.
او گفت: «آنها ذخایرشان را دوباره پر کردند. تواناییهای صنعتی و بازسازی آنها بسیار چشمگیر است.»
بازسازی در بندر انزلی و مراکز تولیدی ادامه دارد
نشانههای بازسازی تنها به پایگاههای موشکی محدود نیست. تصاویر پلنت لبز از اوایل ژوئیه [نیمه اول تیر] حاکی از بازسازی بخشی از یک کارخانه کشتیسازی در بندر انزلی در ساحل دریای خزر است. براساس این گزارش، این مجموعه با سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ارتباط دارد.
اسرائیل اعلام کرده بود در ماه مارس [اسفند و فروردین] دهها هدف را در این منطقه، از جمله شناورهای جنگی، بندر، یک مرکز فرماندهی و کارخانه تعمیر و نگهداری کشتیها، هدف قرار داده است.
مقامهای اسرائیلی گفته بودند این حمله برای ضربهزدن به مسیر تدارکاتی میان روسیه و ایران انجام شده است. اسرائیل آن را یکی از مهمترین عملیاتهای خود در جریان جنگ توصیف کرده بود.
در نزدیکی تهران نیز تصاویر ماهوارهای از بازسازی بخشی از تاسیسات «صنایع رجا شیمی» حکایت دارد. براساس گزارشی از کینگز کالج لندن، گمان میرود این کارخانه در تولید قطعات موشکی نقش داشته باشد. تصاویر چند سازه تازه را نشان میدهد که ظاهرا در هفتههای اخیر بازسازی شدهاند.
جیم لمسون، پژوهشگر مهمان کینگز کالج لندن و تحلیلگر پیشین سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، گفته است احیای بعضی مراکز تولیدکننده قطعات پیشرفته مورد نیاز برای ساخت موشک، از جمله فیبر کربن، ممکن است ماهها یا حتی سالها طول بکشد.
با این حال، به گفته او، احتمال دارد [حکومت] ایران بخشی از این قطعات را از قبل در مراکز تولیدی زیرزمینی ذخیره کرده باشد. چنین ذخایری میتواند در کوتاهمدت برای مونتاژ دهها یا صدها موشک و پهپاد جدید به کار گرفته شود.
مقامهای اسرائیلی درباره نتیجه حملات ابراز نگرانی میکنند
به نوشته والاستریت ژورنال، بازسازی خسارتهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل برای [حکومت] ایران عملیاتی عظیم، پرهزینه و زمانبر خواهد بود. با وجود این، سرعت فعالیتها در مناطق مختلف با ادعاهای دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، درباره واردشدن ضربهای ویرانگر به تواناییهای ایران در تضاد قرار گرفته است.
ترامپ ماه گذشته در شبکههای اجتماعی تاکید کرد ارتش ایران کاملاً از هم گسیخته و بخش بزرگی از نیروی دریایی و هوایی این کشور دیگر وجود ندارد. او [حکومت] ایران را «کاملاً شکستخورده» توصیف کرد.
نتانیاهو نیز گفته بود تواناییهای نظامی و برنامههای هستهای و موشکهای بالستیک ایران سالها به عقب رانده شدهاند. او در ماه آوریل [فروردین و اردیبهشت] گفت اسرائیل «ماشین تولید موشک ایران» را درهم کوبیده و تهران فقط موشکهای باقیمانده در زرادخانه خود را شلیک میکند، بدون آنکه بتواند موشک تازهای تولید کند.
اما برخی مقامهای نظامی اسرائیل در گفتوگوهای خصوصی از نتایج عملیات ابراز نارضایتی کردهاند. یک مقام آگاه از روند انتخاب اهداف گفته است اسرائیل میتوانست خسارت بیشتری به تواناییهای نظامی [حکومت] ایران وارد کند، اگر تمرکز خود را بر تاسیسات نظامی حفظ میکرد.
به گفته او، اسرائیل در مراحل ابتدایی جنگ بخشی از حملات را به نهادهای امنیت داخلی [حکومت] ایران و حتی ایستهای بازرسی تحت کنترل نیروهای بسیج اختصاص داد؛ اقدامی که با هدف تضعیف حکومت ایران انجام شد، اما به کاهش تمرکز بر اهداف نظامی منجر شد.
این مقام گفت: «[حکومت] ایران همهچیز را بازسازی میکند. من بسیار نگرانم.»
یک مقام نظامی دیگر اسرائیل نیز گفته است [حکومت] ایران همچنان دانش فنی لازم را در اختیار دارد و به همین دلیل میتواند تقریبا همهچیز، از جمله ظرفیت تولید موشک، را بازسازی کند.
کاخ سفید عملیات را «پیروزی قاطع» میخواند
آنا کلی، سخنگوی کاخ سفید، در دفاع از نتایج جنگ گفت این عملیات زرادخانه موشکی و ظرفیت تولید ایران را نابود کرده، نیروی دریایی این کشور را غرق کرده، متحدان شبهنظامی تهران را تضعیف کرده و مانع دستیابی ایران به سلاح هستهای شده است.
او افزود: «این عملیات با هر معیار عینی، یک پیروزی قاطع بود.»
فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا، دفتر نخستوزیر اسرائیل و ارتش این کشور درباره جزئیات مطرحشده در گزارش والاستریت ژورنال اظهارنظر نکردهاند.
ترامپ و نتانیاهو در داخل کشورهایشان به دلیل محققنشدن شماری از اهداف اعلامشده جنگ، از جمله کنارزدن حکومت ایران، از میان بردن برنامه هستهای تهران و بازگشایی پایدار تنگه هرمز، تحت فشار قرار گرفتهاند.
حملات در منطقه ادامه یافته است
براساس گزارش والاستریت ژورنال، ارتش آمریکا دوازدهمین روز پیاپی حملات خود به تاسیسات موشکی و پهپادی، مراکز عملیاتی و دیگر زیرساختهای نظامی [حکومت] ایران را به پایان رسانده است.
این حملات پس از آن ادامه یافت که تفاهمنامه امضاشده از سوی ترامپ در ماه ژوئن [خرداد] برای بازگشایی تنگه هرمز، در پی افزایش حملات [حکومت] ایران به کشتیها، از هم پاشید.
با وجود بمبارانهای سنگین، [حکومت] ایران همچنان توانسته است کشتیها را هدف قرار دهد و علیه متحدان منطقهای آمریکا، از جمله کویت، بحرین و اردن، حملات موشکی انجام دهد. در یکی از حملات جمهوری اسلامی در اردن، سه سرباز آمریکایی در آخر هفته کشته شدند.
تال اینبار، تحلیلگر ارشد اتحاد حمایت از دفاع موشکی در آمریکا، گفت: «معلوم شد شایعات درباره پایانیافتن موشکها یا کاهش چشمگیر شمار آنها نادرست بوده است.»
عملیات هوایی مشترک آمریکا و اسرائیل در پنج هفته نخست جنگ، از نظر سرعت و شدت از عملیاتهای اخیر این دو کشور در خاورمیانه فراتر رفت. اهداف این حملات از پایگاهها و شهرهای موشکی زیرزمینی تا کارخانههای فولاد و آلومینیوم را در بر میگرفت.
با وجود ادامه این حملات، رهبران حکومت ایران نشانهای از عقبنشینی نشان ندادهاند.
نگرانی درباره احیای برنامه هستهای افزایش مییابد
توانایی [حکومت] ایران برای بازسازی، تنها به زیرساختهای متعارف و موشکی محدود نمیشود. به نوشته والاستریت ژورنال، نهادهای اطلاعاتی اسرائیل معتقدند [حکومت] ایران ممکن است هزاران سانتریفیوژ را به تونلهایی در داخل «کوه کلنگ گزلا» منتقل کرده باشد.
در صورت تایید این ارزیابی، نگرانیها درباره توانایی حکومت ایران برای احیای برنامه هستهای خود افزایش خواهد یافت.
برآوردهای مطرحشده در این گزارش نشان میدهد [حکومت] ایران برای بازگرداندن کامل زیرساختها و ظرفیت تسلیحاتی خود همچنان به زمان و منابع مالی گسترده نیاز دارد. با این حال، تهران نشان داده است که بازسازی این تواناییها را، هر اندازه که طول بکشد، ادامه خواهد داد.
اینبار گفت: «این مساله به اراده، زمان و پول بستگی دارد.»
سخنگوی دولت بریتانیا پنجشنبه یکم مرداد، در واکنش به هشدار سپاه پاسداران گفت: «نیروهای مسلح ما آمادهاند تا از بریتانیا در برابر هرگونه حمله محافظت کنند. بریتانیا بهصورت شبانهروزی و در هماهنگی نزدیک با متحدان خود در ناتو، آماده دفاع از خود است.»
او افزود: «این آمادگی، بهرهگیری از یک سامانه چندلایه دفاع هوایی و موشکی را نیز دربرمیگیرد که نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، ارتش بریتانیا و نیروی هوایی سلطنتی این کشور با استفاده از مجموعهای از تواناییهای پیشرفته و در همکاری نزدیک با متحدان ما در ناتو فراهم میکنند.»
دولت بریتانیا همچنین تاکید کرد رویکرد این کشور به درگیری جاری در خاورمیانه تغییری نکرده و همچنان به دفاع از مردم، منافع و متحدان خود، چارچوبهای بینالمللی و کشیده نشدن به درگیریهای گستردهتر متعهد است.
روابط عمومی سپاه پاسداران، پنجشنبه یکم مرداد در بخشی از بیانیه شماره ۴۶ خود اعلام کرد هر پایگاهی که برای حمله علیه مواضع جمهوری اسلامی استفاده شود «هدف مشروع» است، سپس بریتانیا را به مشارکت در حملات اخیر متهم کرد و هشدار داد: «بیش از این پرونده خود را سنگین نکند.»
در بخش دیگری از این بیانیه که به تشریح حملات سپاه در ۲۴ ساعت گذشته میپردازد، این نهاد مدعی شد آمریکا با تحلیل رفتن ذخایر موشکیاش، ناچار شده از هواپیماهای بی-۱ که از پایگاه هوایی فیرفورد در انگلستان پرواز میکنند، استفاده کند.
سپاه همچنین در این بیانیه «حکومت سلطنتی بریتانیا» را متهم کرد که با «تجزیه کشورهای اسلامی، تحمیل حکومتهای استبدادی» و «بدتر از همه، ایجاد فاجعه اسرائیل» موجب «بدبختیهای مردم منطقه ما» شده است.
افزون بر سپاه، وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی نیز در بیانیهای، به تصمیم دولت بریتانیا برای صدور مجوز استفاده آمریکا از پایگاهها و تاسیسات نظامی این کشور را محکوم کرد و آن را غیرقانونی خواند.
این وزارتخانه تصمیم بریتانیا را ناقض منشور سازمان ملل متحد و حقوق بینالملل و مصداق «تجاوز» علیه ایران دانست. در این بیانیه آمده است هرگونه همکاری در طراحی یا اجرای حملات آمریکا علیه ایران، همدستی در «جنایت تجاوز و جنایتهای جنگی» به شمار میرود. وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی در پایان هشدار داد هر طرفی که در حمله نظامی به ایران مشارکت کند، مسئول پیامدهای تصمیم خود خواهد بود.
اندی برنهام، نخستوزیر جدید بریتانیا، در سیاست پیشین این کشور برای استفاده آمریکا از پایگاههای این کشور برای انجام «حملات دفاعی» تجدید نظر کرده است. استارمر ابتدا با استفاده آمریکا از این پایگاهها موافقت نکرد و همین موضوع میان او و کاخ سفید اختلاف ایجاد کرد.
روزنامه تلگراف پنجشنبه در گزارشی نوشت وبسایتهای رهگیری پرواز شامگاه سهشنبه ۳۰ تیر به وقت بریتانیا (بامداد چهارشنبه ۳۱ تیر به وقت ایران) مسیر حرکت یک بمبافکن بی-۱ را از پایگاه فیرفورد در گلاسترشر بهسوی ایران ردیابی کردند.
این هواپیما میتواند ۲۴ بمب ۲ هزار پوندی، معادل حدود ۹۰۷ کیلوگرم، و دهها موشک را حمل کند.
این رسانه پنجشنبه یکم مرداد نوشت ترامپ در مصاحبهای کوتاه با باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، تاکید کرد هنوز تصمیم نهایی خود را نگرفته است، با این حال پذیرفت چنین تصمیمی پیامدهایی خواهد داشت.
اکسیوس نوشت ترامپ برای اتخاذ این تصمیم مهلتی تعیین نکرده است.
تنشها میان آمریکا و جمهوری اسلامی با وارد شدن فعالانه حوثیها، گروه نیابتی تحت حمایت جمهوری اسلامی به معادله، تشدید و وارد مرحله تازهای شده است.
ترامپ ساعاتی پیش از این گفتوگوی کوتاه در شبکه اجتماعی تروث سوشال، این گروه و جمهوری اسلامی را به مجازاتی سنگین در ازای حملات به نفتکشها در دریای سرخ تهدید کرد.
او نوشت: «اگر بار دیگر این کار را انجام دهند، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست؛ زیرا حوثیها عامل و نیروی نیابتی ایران هستند و مجازات نظامی سنگینی بر ایران و البته خود حوثیها اعمال خواهد شد.»
ترامپ همچنین به اکسیوس گفت اگر او بخواهد، اسرائیل «ظرف دو دقیقه به عملیات ملحق خواهد شد».
او همزمان تاکید کرد آمریکا برای آغاز عملیاتی تازه علیه جمهوری اسلامی «به هیچکس نیاز ندارد».
ترامپ افزود پیوستن اسرائیل به چنین حملاتی «پیامدهایی» خواهد داشت و به احتمال زیاد جمهوری اسلامی به اقدامات تلافیجویانه علیه اسرائیل دست خواهد زد.
او در این گفتوگو هم به تمایل مقامهای جمهوری اسلامی به مذاکره اشاره و سپس تاکید کرد آنها در حال حاضر برای دستیابی به توافق آماده نیستند.
ترامپ گفت: «هنوز به اندازه کافی درد نکشیدهاند.»
دو منبع منطقهای آگاه به تلاشهای میانجیگرانه میان آمریکا و جمهوری اسلامی به اکسیوس گفتند در روزهای گذشته پیشنهادهایی به حکومت ایران ارائه شد، اما آنها آخرین پیشنهادها را نپذیرفتند.
یکی از این منابع گفت: «ما در تلاشیم، اما ایرانیها همکاری نمیکنند.»
در روزهای گذشته گمانهزنیهایی درباره احتمال شدت گرفتن حملات از سوی آمریکا منتشر شد. اکسیوس و فاکس نیوز، ۲۹ تیر در گزارشهایی جداگانه به نقل از مقامهای آمریکایی نوشتند ترامپ در فکر بازگشت به جنگ تمامعیار است، در حالی که میانجیها همچنان به دنبال راهی برای برقرار کردن مجدد آتشبس هستند.
اکسیوس در آن گزارش نوشت ترامپ به نقطهای سرنوشتساز در جنگ با جمهوری اسلامی نزدیک شده است؛ بهگونهای که مقامهای آمریکایی و اسرائیلی تنها دو سناریو واقعبینانه برای پایان این درگیری متصور هستند: یا پیگیری یک آتشبس ۱۰ روزه جدید با هدف بازگشایی تنگه هرمز و یا آغاز یک کارزار نظامی گسترده و مشترک با اسرائیل برای وادار کردن تهران به تسلیم.
فاکس نیوز نیز به نقل از یک مقام آمریکایی نوشته بود نیروهای آمریکایی از زمان ازسرگیری حملات در شامگاه ۱۷ تیر، تا حد زیادی از حمله به مناطق اطراف تهران و همچنین تاسیسات هستهای ایران خودداری کردهاند اما اگر بازگشت به عملیات جنگی تمامعیار رخ دهد، این وضعیت میتواند تغییر کند.»
همزمان با این گمانهزنیها، روزنامه والاستریت ژورنال یکم مرداد با استناد به افراد آگاه، مقامهای آمریکایی و دادههای رهگیری پروازها گزارش داد آمریکا در هفته گذشته نیروهای ویژه، جنگندهها، بمبافکنها، تسلیحات و گروههای پزشکی بیشتری به خاورمیانه اعزام کرده است.
این رسانه نوشت همزمان با انتقال نیروهای عملیات ویژه آمریکا به خاورمیانه، اسکادرانهایی از جنگندههای آمریکایی در نقاط مختلف خاورمیانه مستقر شدهاند و بمبافکنهای مستقر در پایگاههای آمریکا و بریتانیا نیز برای افزایش احتمالی عملیات در حالت آمادهباش قرار گرفتهاند.
جمهوری اسلامی جبهه یمن را تقویت میکند
حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی ۲۹ تیر از آغاز محاصره دریایی علیه عربستان سعودی خبر دادند و دو روز بعد با هدف قرار دادن نفتکش سعودی «انسیلیا» و اعلام حمله به نفتکش «لیلا»، دامنه جنگ را به دریای سرخ، دومین گلوگاه مهم کشتیرانی بینالمللی، کشاندند.
این حملات، نگرانیها درباره گسترش اختلال در مسیرهای انتقال نفت افزایش داده است. پس از این حملات، دونالد ترامپ، جمهوری اسلامی و حوثیها را به «مجازات نظامی سنگین» تهدید کرد و هشدار داد در صورت تکرار چنین حملاتی، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست. احتمال ناامن شدن این مسیر دریایی نیز نفت برنت را بیش از ۶ درصد بالا برد و قیمت آن را برای نخستین بار از ماه مه به بیش از بشکهای ۱۰۰ دلار رساند.
خبرگزاری رویترز پنجشنبه یکم مرداد به نقل از چهار منبع گزارش داد جمهوری اسلامی در هفتههای گذشته شماری از فرماندهان سپاه و مستشاران نظامی را به یمن اعزام کرده و همراه با آنها تجهیزات مرتبط با موشکها و پهپادها را به مناطق تحت کنترل حوثیها انتقال داده است.
چهار منبع آگاه از موضوع، از جمله دو منبع ایرانی، وزیر اطلاعرسانی یمن و یک تحلیلگر امنیتی منطقهای، گفتند جمهوری اسلامی ۲۲ تیر نیروهای سپاه پاسداران و تجهیزات مرتبط با امور نظامی را با یک پرواز از تهران به یمن منتقل کرده است. این تحول پیش از این گزارش نشده بود.
دو منبع ایرانی به رویترز گفتند بین ۱۰ تا ۲۱ نفر از نیروهای سپاه پاسداران، از جمله فرماندهان ارشد، در پرواز شرکت هواپیمایی ماهان حضور داشتند.
این هواپیما در ابتدا عازم صنعا، پایتخت تحت کنترل حوثیها، بود اما پس از آنکه فرودگاه این شهر هدف حمله دولت یمن که مورد حمایت عربستان سعودی است قرار گرفت، مسیر خود را به سمت شهر بندری حدیده در ساحل دریای سرخ تغییر داد.
ترامپ، پنجشنبه یکم مرداد، پس از آنکه حوثیهای تحت حمایت جمهوری اسلامی اعلام کردند نفتکشهای سعودی «انسیلیا» و «لیلا» را با موشک و پهپاد هدف قرار دادند و جنگ ایران را به دومین گلوگاه مهم کشتیرانی بینالمللی کشاندند، در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «اگر بار دیگر این کار را انجام دهند، آمریکا ایران را مسئول خواهد دانست؛ زیرا حوثیها عامل و نیروی نیابتی ایران هستند و مجازات نظامی سنگینی بر ایران و البته خود حوثیها اعمال خواهد شد.»
یک منبع امنیت دریایی گفت انسیلیا اواخر چهارشنبه ۳۱ تیر، پس از اصابت یک موشک در نزدیکی بندر جازان عربستان سعودی در دریای سرخ، پیام درخواست کمک مخابره کرد. خبرگزاری رسمی عربستان سعودی نیز گزارش داد این حمله باعث آتشسوزی در دماغه کشتی شد.
رویترز نتوانست حمله به نفتکش لیلا را مستقلا تایید کند، اما ترامپ نیز به دو حمله به نفتکشهای سعودی اشاره کرد.
احتمال گسترش اختلالها به دومین مسیر دریایی، قیمت جهانی نفت را در یکی از شدیدترین افزایشها از آغاز جنگ تاکنون بالا برد. نفت خام برنت بیش از ۶ درصد صعود کرد و برای نخستین بار از ماه مه، از مرز بشکهای ۱۰۰ دلار گذشت.
خطر گسترش جنگ به بابالمندب
از سوی دیگر، خبرگزاری رویترز به نقل از پنج منبع فعال در بازار نوشت آرامکو، شرکت ملی نفت و گاز عربستان سعودی، محمولههای اضافی نفت خام را برای بارگیری از بندر مدیترانهای سیدی کریر مصر عرضه کرده است.
منابع رویترز این اقدام را نشانهای از تلاش آرامکو برای دستیابی به انعطاف بیشتر در رساندن نفت به بازارها ارزیابی کردند، بهویژه پس از آنکه تهدید حوثیها علیه کشتیرانی عربستان، خطر صادرات از مسیر جنوبی دریای سرخ و تنگه بابالمندب را افزایش داد.
حوثیها که شمال و غرب یمن را در کنترل دارند، این هفته از اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی خبر دادند.
عربستان برای مقابله با بسته شدن تنگه هرمز از سوی جمهوری اسلامی، روزانه میلیونها بشکه نفت را از طریق خط لوله به دریای سرخ منتقل کرده است.
حملات حوثیها ممکن است تنگه بابالمندب، معروف به «دروازه اشکها»، را ببندد. این تنگه دسترسی از دریای سرخ به اقیانوس هند را کنترل میکند و پس از تنگه هرمز، دومین مسیر مهم انتقال انرژی است.
دو هفته پس از فروپاشی عملی آتشبس موقتی که قرار بود مذاکرات پایان جنگ را در پی داشته باشد، مذاکرات به دلیل حملات سپاه پاسداران به کشتیهای عبوری از تنگه هرمز متوقف شد و ارتش آمریکا دور دیگری از حملات هوایی به ایران را آغاز کرده است. جمهوری اسلامی نیز در پاسخ، کشورهای عرب همسایه میزبان پایگاههای آمریکا را هدف قرار میدهد.
جمهوری اسلامی ظهر پنجشنبه یکم مرداد اعلام کرد سامانههای موشکی، انبارهای تسلیحات و مراکز ذخیره سوخت آمریکا در اردن و همچنین مواضع نظامی این کشور در کویت را هدف قرار داده است.
ارتش اردن نیز در بیانیهای رسمی اعلام کرد در ۲۴ ساعت گذشته با چهار موشک و شش پهپاد ایرانی مقابله و همه را بهجز یک موشک رهگیری کرد. موشک رهگیری نشده نیز در منطقهای خالی از سکنه فرود آمد.
افزایش بهای نفت و تغییر مسیر کشتیها
احتمال گسترش اختلالها به دومین مسیر دریایی انتقال نفت، قیمت جهانی نفت را در یکی از شدیدترین جهشها از آغاز جنگ تاکنون، افزایش داد. بهای نفت خام برنت بیش از ۶ درصد صعود کرد و برای نخستین بار از ماه مه از مرز بشکهای ۱۰۰ دلار گذشت.
از زمان اعلام محاصره دریای سرخ از سوی حوثیها در روز ۲۹ تیر، چند نفتکش برای اجتناب از بابالمندب مسیرشان را تغییر دادهاند. این کشتیها بهجای حرکت به سمت جنوب، راهی شمال و کانال سوئز شدهاند تا احتمالا با دور زدن آفریقا، از مسیری بسیار طولانیتر و گرانتر به مشتریان آسیایی برسند.
دادههای کشتیرانی نشان داد دو ابرنفتکش چینی حامل چهار میلیون بشکه نفت، پنجشنبه در تلاش بودند از طریق تنگه بابالمندب از دریای سرخ خارج شوند.
گمانهزنیها از این حکایت دارد که تهدید حوثیها برای اعمال محاصره دریایی علیه عربستان سعودی میتواند دامنه جنگ را بهشدت گسترش دهد و فشار بیشتری بر ارتش آمریکا وارد کند.
آرامکو به مسیر مدیترانه روی آورد
پنج منبع فعال در بازار به رویترز گفتند شرکت آرامکو سعودی محمولههای اضافی نفت خام را برای بارگیری از بندر مدیترانهای سیدی کریر مصر عرضه کرده است.
این محمولهها ابتدا به بندر عینالسخنه مصر در ساحل دریای سرخ منتقل میشوند، سپس از طریق خط لوله سوئز–مدیترانه، موسوم به «سومد»، به سیدی کریر میرسند.
آرامکو پیشتر نیز بخشی از نفت مورد نیاز مشتریانش در اروپا و آمریکای شمالی را از سیدی کریر تامین میکرد. با این حال، منابع گفتند افزایش عرضه از این بندر نشان میدهد این شرکت پس از تهدید حوثیها به حمله به صادرات نفت خام عربستان، بهدنبال انعطاف بیشتر برای دسترسی به بازارهایش است.
رویترز نوشت تماس این رسانه با آرامکو برای اظهار نظر در این باره بینتیجه مانده است.
«قطر انرژی» تداوم اختلال را پیشبینی میکند
در سوی دیگر مسیرهای انتقال انرژی منطقه، منابع فعال در بازار گفتند شرکت «قطر انرژی» وضعیت اضطراری یا «فورس ماژور» را برای عرضه گاز طبیعی مایعشده به چند خریدار آسیایی تمدید کرده است و همچنان شماری از کشتیهای حمل الانجی خود را تا نیمه اکتبر اجاره میدهد.
این اقدامات نشان میدهد شرکت دولتی نفت و گاز قطر انتظار دارد با ادامه بسته ماندن تنگه هرمز، اختلال در صادرات نیز ادامه یابد.
جنگ ۴۰ روزه این شرکت قطری را که یکی از بزرگترین صادرکنندگان الانجی جهان است، ناچار کرده واحدهای مایعسازی گاز را تعطیل کند، برای تحویل محمولهها وضعیت اضطراری اعلام کند و صادرات را متوقف کند.
از سرگیری حملات جمهوری اسلامی به نفتکشهای عبوری از تنگه هرمز در ماه تیر، چشمانداز بازگشت صادرات به سطح پیش از جنگ را مبهم کرده است.
قطر حدود یکپنجم تجارت جهانی الانجی را در اختیار دارد. توقف طولانیمدت صادرات این کشور میتواند در آستانه زمستان نیمکره شمالی، عرضه را محدود و قیمتها را برای خریداران اصلی آسیایی افزایش دهد.
قطر انرژی تاکنون تنها چند کشتی از ناوگان عملیاتی نزدیک به ۷۰ فروندی خود را اجاره داده است. منابع فعال در بازار گفتند اجاره این کشتیها در قالب قراردادهای نقدی ۳۰ تا ۹۰ روزه میتواند نشانه انتظار قطر انرژی برای ادامه اختلال در صادرات باشد.
