مقامهای آمریکایی میگویند جمهوری اسلامی با استفاده از موشکهای پرسرعت و مانورپذیر، توانایی خود را برای عبور از سامانههای دفاعی واشینگتن و هدف قرار دادن مراکز حساس افزایش داده است.
به نوشته والاستریت ژورنال، این تحول نگرانیهایی را درباره احتمال دریافت کمک اطلاعاتی تهران از چین یا روسیه ایجاد کرده، هرچند این روزنامه شواهد مستقلی برای اثبات این ادعا ارائه نکرده است.
والاستریت ژورنال در گزارشی درباره حمله اخیر [حکومت] ایران به پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن نوشت این پایگاه با سامانه ضدموشکی تاد محافظت میشود، اما رادار این سامانه پیشتر در ماه مارس بر اثر حمله پهپادی جمهوری اسلامی آسیب دیده بود. آمریکا پس از آن مجبور شد قطعه خسارتدیده را تعویض کند.
به گفته مقامهای آمریکایی، نیروهای [حکومت] ایران در ماههای گذشته شیوههای خود را با سامانههای پدافندی آمریکا تطبیق دادهاند. آنها اکنون از موشکهایی استفاده میکنند که با سرعت بسیار بالا حرکت میکنند و هنگام حرکت به سوی هدف قابلیت مانور دارند؛ ویژگیهایی که رهگیری آنها را دشوارتر میکند.
در تازهترین حمله به پایگاه موفقالسلطی، دو نظامی آمریکایی کشته، چند نفر زخمی و یک نظامی مفقود شد. افراد مطلع به والاستریت ژورنال گفتند شماری از هواپیماهای سرنشیندار و بدون سرنشین نیز در این حمله هدف قرار گرفتند.
سنتکام اعلام کرد چهار نظامی زخمی برای درمان به بیمارستانهایی در اردن منتقل شدند و پس از مداوا مرخص شدند. نیروهای دیگری که جراحات جزئی داشتند نیز پس از معاینه به محل خدمت خود بازگشتند. به گفته این فرماندهی، تلفات زمانی رخ داد که نیروهای آمریکا و متحدانش در حال مقابله با حملات موشکی و پهپادی بودند.
پایگاه موفقالسلطی محل استقرار هواپیماهای جنگی آمریکایی است که در عملیات علیه جمهوری اسلامی به کار گرفته میشوند. حکومت ایران طی ماههای گذشته بارها این پایگاه را با موشکهای بالستیک و پهپاد هدف قرار داده است. در حمله دیگری در اوایل هفته نیز تعدادی از نظامیان آمریکایی جراحات جزئی برداشتند.
این نخستین بار از زمان اعلام آتشبس از سوی دونالد ترامپ در فروردین ماه است که نظامیان آمریکایی بر اثر حملات خصمانه کشته میشوند. پنتاگون پیش از این حمله اعلام کرده بود ۱۴ نظامی آمریکایی در جریان درگیری با [حکومت] ایران بر اثر حملات یا حوادث جان باختهاند و یک نظامی دیگر نیز در پی یک وضعیت اضطراری پزشکی جان خود را از دست داده است.
سنتکام پس از حمله به پایگاه موفقالسلطی اعلام کرد آمریکا برای مجازات جمهوری اسلامی به دلیل هدف قرار دادن نظامیان آمریکایی و تضعیف توانایی آن برای حمله به کشتیرانی، عملیات تازهای را علیه [حکومت] ایران آغاز کرده است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، نیز گفت کشتهشدن این نظامیان عزم واشینگتن را راسختر خواهد کرد.
ترامپ پیشتر گفته بود در صورت کشتهشدن نیروهای آمریکایی به دست ایران، بازگشت به جنگ را بررسی خواهد کرد. مایک جانسون، رییس مجلس نمایندگان، و شماری دیگر از قانونگذاران آمریکایی به خانوادههای قربانیان تسلیت گفتند. جین شاهین، عضو ارشد دموکرات کمیته روابط خارجی سنا، نیز از رییسجمهوری آمریکا خواست برای پایان دادن به آنچه «جنگ فاجعهبار» خواند، مذاکره کند.
همزمان با تشدید حملات، آمریکا در حال اعزام هواپیماهای جنگی بیشتری به منطقه است. جنگندههای اف۱۶ از پایگاه اشپانگدالم در آلمان و جنگندههای رادارگریز اف۳۵ از پایگاه لیکنهیث در بریتانیا به خاورمیانه فرستاده میشوند. هواپیماهای سوخترسان نیز راهی منطقهاند. اف۱۶ها میتوانند، در کنار ماموریتهای دیگر، رادارهای ایران را که برای شلیک موشکهای زمینبههوا استفاده میشوند، هدف قرار دهند.
مجتبی خامنهای که به نوشته والاستریت ژورنال قدرت را در تهران در دست گرفته، اما از زمان آغاز جنگ در انظار عمومی دیده نشده است، هشدار داد ادامه حملات آمریکا با «درسهایی فراموشنشدنی» پاسخ داده خواهد شد. تحلیلگران نیز نگراناند افزایش مرحلهبهمرحله حملات دو طرف، به چرخهای مهارنشدنی از تشدید درگیری منجر شود.
درگیریهای اخیر بر سر کنترل تنگه هرمز آغاز شد و سپس به کشتیها، تاسیسات برق و پلها در ایران و دیگر نقاط خلیج فارس گسترش یافت. یادداشت تفاهمی که ترامپ در خرداد با [حکومت] ایران برای بازگشایی تنگه و کاهش جنگ امضا کرد، در پی اختلاف بر سر نحوه تردد کشتیها فروپاشید.
وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی اعلام کرد ایران به دلیل نقض توافق از سوی آمریکا، از جمله تلاش واشینگتن برای ایجاد مسیری مستقل در تنگه هرمز، رسما از این تفاهم خارج شده است. به نوشته والاستریت ژورنال، افزایش استفاده دو طرف از نیروی نظامی، تردد کشتیها در این آبراه را محدود و قیمت نفت را بهشدت افزایش داده است.
ادامه اختلال در تنگه هرمز، که حدود یکپنجم نفت جهان از آن عبور میکند، میتواند ذخایر جهانی نفت را به سطوحی خطرناک کاهش دهد. با وجود افزایش حملات در هفته گذشته، دو طرف تاکنون از بازگشت به جنگی تمامعیار خودداری کردهاند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد حملات جدید ساعت شش عصر شنبه به وقت شرق آمریکا [۱:۳۰ بامداد تهران] و به دستور دونالد ترامپ آغاز شد. به گفته سنتکام، هدف این عملیات تضعیف توانایی [حکومت] ایران برای تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز و «مجازات سریع» نیروهای سپاه پاسداران است که نظامیان آمریکایی را در اردن هدف قرار دادند.
خبرگزاری مهر گزارش داد منطقهای در نزدیکی سیریک در جنوب ایران هدف حمله آمریکا قرار گرفت، اما تلفاتی بهجا نماند و زیرساختها نیز آسیب ندیدند. سنتکام پیشتر اعلام کرده بود مراکز نظارتی، زیرساختهای لجستیکی نظامی، انبارهای زیرزمینی تسلیحات و توانمندیهای دریایی [حکومت] ایران را هدف قرار داده است.
تلویزیون حکومتی ایران نیز گزارش داد حملات هوایی بامداد شنبه در هرمزگان، در مجاورت تنگه هرمز، سه کشته و هشت زخمی بر جا گذاشت و به دو پل و یک تونل جادهای آسیب رساند. وزارت بهداشت جمهوری اسلامی شمار قربانیان حملات سه هفته گذشته آمریکا را ۵۰ کشته و بیش از ۵۰۰ زخمی اعلام کرده است.
سنتکام گفت دو نظامی آمریکایی روز جمعه در اردن کشته و یک نظامی دیگر در عملیات مفقود شد. به نوشته خبرگزاری رویترز، با احتساب این تلفات، شمار نظامیان آمریکایی کشتهشده از آغاز جنگ به ۱۶ نفر و شمار زخمیها به بیش از ۴۲۰ نفر رسیده است. پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، در واکنش نوشت: «فداکاری آنها فقط عزم ما را راسختر میکند.»
پیش از آغاز حملات جدید آمریکا، مجتبی خامنهای گفت واشینگتن بهای «تلاش برای تشدید درگیری» را خواهد پرداخت. او در بیانیهای که رسانههای حکومتی و حسابهای رسمی رهبر جمهوری اسلامی منتشر کردند، گفت اقدامات واشینگتن نشان داده است امضای ترامپ «کاملا بیارزش و فاقد اعتبار» است و درباره تحمیل «هزینههایی سنگینتر و تحقیر بیشتر» به آمریکا هشدار داد. کاخ سفید به درخواست رویترز برای اظهارنظر پاسخ نداد و محل حضور خامنهای نیز همچنان نامشخص است.
همزمان با حملات آمریکا به پلها، تاسیسات برق و دیگر زیرساختهای ایران، جمهوری اسلامی حملات خود را به کشورهای میزبان نیروها و تجهیزات نظامی آمریکا گسترش داد. کویت روز شنبه با موجی از حملات روبهرو شد و نیروهای مسلح این کشور اعلام کردند موشکهای بالستیک و پهپادهای ایرانی را رهگیری کردهاند. شماری از آتشنشانان و کارکنان صنعت نفت نیز هنگام مقابله با پیامدهای حملات زخمی شدند.
سپاه پاسداران اعلام کرد یک مرکز پشتیبانی نظامی آمریکا در اردوگاه عریفجان کویت را هدف قرار داده و یک مرکز راداری در پایگاه هوایی علیالسالم را «منهدم» کرده است. شرکت نفت کویت نیز گفت یکی از تاسیسات نفتی این کشور در «حملات مکرر ایران» هدف قرار گرفت و خسارت قابلتوجه و تعدادی زخمی بر جا گذاشت.
رسانههای ایران همچنین از حمله سپاه به محل استقرار هواپیماهای رزمی آمریکا در پایگاه هوایی شیخ عیسی بحرین و یک مرکز دادههای اطلاعاتی خبر دادند. تلویزیون حکومتی ایران نیز مدعی شد در حمله موشکی و پهپادی به پایگاه آمریکا در ازرق اردن، دستکم دو جنگنده آمریکایی و سه هواپیمای دیگر «منهدم» شدند. رویترز اعلام کرد نتوانسته است این ادعاها را مستقلا تایید کند.
سامانه هشدار زودهنگام عربستان سعودی نیز از ساکنان الخرج و ینبع خواست به پناهگاه بروند. الخرج در شرق ریاض میزبان یک پایگاه نظامی محل استقرار نیروهای آمریکایی است و در ینبع، در ساحل دریای سرخ، یک پایانه مهم صادرات نفت قرار دارد. دو منبع مطلع گفتند این هشدارها پس از حمله موشکی [حکومت] ایران، نخستین حمله از این نوع به عربستان در بیش از سه ماه گذشته، صادر شد. به نوشته رویترز، دولت عربستان اظهارنظر نکرد و سپاه پاسداران نیز اشارهای به حمله به این کشور نداشت.
وزارت خارجه آمریکا در پی این تحولات، با اشاره به افزایش تنشها و احتمال «تشدید تنش پیشبینینشده» در خاورمیانه، برای شهروندان آمریکایی در سراسر جهان هشدار مسافرتی صادر کرد. این وزارتخانه هشدار داد لغو پروازها و بستهشدن دورهای حریمهای هوایی میتواند در سفرها اختلال ایجاد کند.
درگیری کنونی پس از آن آغاز شد که آمریکا و اسرائیل در اسفند سال گذشته، با هدف از کار انداختن برنامه موشکی جمهوری اسلامی و نیروهای نیابتی منطقهای آن، به ایران حمله کردند. جنگ از آن زمان به اختلال گسترده در عرضه انرژی، افزایش نگرانیها درباره تورم جهانی و رقابت بر سر کنترل تنگه هرمز منجر شده است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، آمریکا را متهم کرد که در پی تسلط بر تنگه هرمز است؛ آبراهی که حدود یکپنجم نفت جهان در شرایط عادی از آن عبور میکند. واشینگتن میگوید در حال اجرای محاصره دریایی است و تهران نیز اعلام کرده کشتیهایی را هدف میگیرد که مقررات تعیینشده از سوی جمهوری اسلامی برای عبور از تنگه را رعایت نکنند.
اتحادیه اروپا و کشورهای خلیج فارس نیز در بیانیهای مشترک از [حکومت] ایران خواستند حملات و مداخله در کشتیرانی را فوری و بدون قیدوشرط متوقف کند و تنگه هرمز را بدون شرط یا دریافت هزینه باز نگه دارد. این تحولات در حالی رخ میدهد که توافق موقت آتشبس امضاشده در ماه گذشته میلادی، هفته پیش فروپاشید و حملات جمهوری اسلامی و آمریکا از آن زمان شدت گرفته است.
ترامپ روز شنبه ۲۷ تیر ماه در گفتوگو با نیویورکپست، پس از کشتهشدن دو نظامی این کشور در اردن، از آغاز حملات تلافیجویانه به ایران دفاع کرد. او گفت عملیات برای جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای ضروری است و در صورت متوقف نشدن تهران، احتمال گسترش درگیری در خاورمیانه وجود دارد.
رییسجمهوری آمریکا در این گفتوگو کشتهشدن این نظامیان را «مایه تاسف» خواند، اما تاکید کرد که ماموریت آمریکا باید ادامه یابد. او گفت: «آنها جان باختند، چون نمیخواهند ایران به سلاح هستهای دست پیدا کند و نمیخواهند خاورمیانه منفجر شود.»
در حمله روز جمعه به پایگاه هوایی موفقالسلطی در اردن، دو نظامی آمریکایی کشته، دستکم چهار نفر زخمی و یک نظامی مفقود شد. این افراد نخستین تلفات نیروهای آمریکایی از زمان اعلام پایان آتشبس با جمهوری اسلامی از سوی ترامپ در هفته گذشته به شمار میروند.
ارتش آمریکا ساعت شش عصر شنبه به وقت شرق آمریکا [۱:۳۰ بامداد تهران] موج تازهای از حملات هوایی علیه تهران را آغاز کرد. سنتکام اعلام کرد این حملات با هدف تضعیف بیشتر توانایی جمهوری اسلامی برای «تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز» انجام شده است.
همزمان، گزارشها از تقویت حضور هوایی آمریکا در خاورمیانه حکایت دارند. جنگندههای اف۱۶ از پایگاه هوایی اشپانگدالم در آلمان و جنگندههای رادارگریز اف۳۵ از یک پایگاه آمریکایی در بریتانیا راهی منطقه شدهاند. واشینگتن طی روزهای گذشته هواپیماهای سوخترسان بیشتری نیز به منطقه اعزام کرده است.
ترامپ همواره جلوگیری از دستیابی جمهوری اسلامی به سلاح هستهای را یکی از منافع اساسی امنیت ملی آمریکا توصیف کرده و هشدار داده است که ایرانِ مجهز به سلاح هستهای، خاورمیانه را بیثبات و متحدان واشینگتن را تهدید خواهد کرد. او در گفتوگوی تازه خود نیز کشتهشدن نظامیان آمریکایی را بخشی از تلاش برای جلوگیری از تحقق این سناریو دانست.
ترامپ هفته گذشته پس از آن آتشبس با [حکومت] ایران را پایانیافته اعلام کرد که تهران سه کشتی را در تنگه هرمز هدف قرار داد. بر اساس یادداشت تفاهمی که میان آمریکا و [حکومت] ایران برای تثبیت آتشبس تنظیم شده بود، جمهوری اسلامی باید تنگه هرمز را دوباره به روی کشتیرانی باز میکرد.
چند مقام آمریکایی که به دلیل حساسیت مسائل عملیاتی نخواستند نامشان فاش شود، به نیویورکتایمز گفتند حمله روز جمعه چهارمین حمله جمهوری اسلامی به نیروهای آمریکا در اردن طی پنج روز بود. در این حمله دو نظامی آمریکایی کشته و چهار نفر زخمی شدند و یک نظامی نیز همچنان مفقود است. شماری دیگر از نیروها به دلیل جراحات جزئی معاینه شدند و سپس به محل خدمت خود بازگشتند.
به گفته این مقامها، نخستین حمله یک مرکز اقامتی در پایگاه هوایی ملک فیصل را هدف قرار داد و تا پنج نظامی آمریکایی را زخمی کرد. حمله دوم به پایگاهی در شرق اردن صورت گرفت که بالگردهای بلکهاوک آمریکا از آن عملیات انجام میدادند و شمار قابلتوجهی از این بالگردها در جریان حمله آسیب دیدند.
موشکهای ایران سپس پایگاه هوایی موفقالسلطی در ازرق را هدف قرار دادند. در حمله نخست به این پایگاه، حدود ۲۰ نظامی آمریکایی هنگام شتاب برای پناه گرفتن در سنگرها زخمی شدند، اما کسی کشته نشد. جمهوری اسلامی ۴۸ ساعت بعد بار دیگر همین پایگاه را هدف قرار داد که در نتیجه آن دو نظامی آمریکایی کشته شدند.
مقامهای آمریکایی گفتند تعدد حملات و خسارات ناشی از آنها نشان میدهد جمهوری اسلامی همچنان ذخایر موشکی قابلتوجهی در اختیار دارد و نیروهایش در عبور از سامانههای پدافند هوایی آمریکا مهارت بیشتری پیدا کردهاند. پنتاگون تاکنون جزئیات این حملات را بهطور علنی منتشر نکرده و از اظهارنظر درباره گزارش نیویورکتایمز نیز خودداری کرده است.
ارتش جمهوری اسلامی اعلام کرد در حمله روز جمعه، مخازن سوخت پایگاه آمریکا در ازرق را با پهپاد هدف قرار داده است. سپاه پاسداران نیز، بنا بر گزارش خبرگزاری فارس، گفت با موشک و پهپاد به آشیانههای هواپیماها در این پایگاه حمله کرده است.
اردن در آستانه جنگ و روزهای نخست آن به یکی از مراکز مهم عملیات آمریکا تبدیل شد. پنتاگون شماری از نیروهای مستقر در بحرین، امارات متحده عربی و قطر را به مکانهایی در اردن و اسرائیل منتقل کرد که امنتر ارزیابی میشدند. به گفته مقامهای آمریکایی، پس از آنکه برخی دیگر از متحدان منطقهای واشینگتن استقرار نیروهای آمریکایی و استفاده از حریم هوایی خود را محدود کردند، اهمیت اردن در عملیات آمریکا افزایش یافت.
جمهوری اسلامی از اوایل ژوئیه [اواخر خرداد] و برای نخستین بار پس از امضای توافق آتشبس با آمریکا در ماه ژوئن [خرداد]، دامنه حملات منطقهای خود را به اردن گسترش داد. همزمان، ترامپ نشان داده است که قصد دارد طی هفته آینده حملات به ایران را افزایش دهد و زیرساختهایی از جمله پلها، نیروگاههای برق و شبکههای توزیع را هدف قرار دهد. نیویورکتایمز نوشت کشتهشدن دو نظامی آمریکایی احتمال اجرای این تهدیدها را افزایش داده است، هرچند ترامپ پیشتر در مواردی تهدیدهای مشابهی مطرح کرده و سپس از اجرای آنها عقب نشسته است.
جرنیگان در گفتوگو با برنامه «فاکس ریپورت» گفت حملات جمهوری اسلامی خشم همسایگان منطقهای ایران را برانگیخته است. به گفته او، این کشورها حدود سه دهه پیش با خرید سامانههای دفاعی آمریکایی سرمایهگذاری گستردهای انجام دادند و تحولات کنونی از نگاه آنها درستی این تصمیم را ثابت کرده است.
این نظامی پیشین آمریکایی گفت همزمان با تلاش تهران برای گسترش جنگ، کارزار نظامی واشینگتن نیز وارد مراحل تازهای شده است. او افزود نیروهای آمریکایی پلهای منتهی به بنادر چابهار و بندرعباس را منهدم کردهاند؛ دو منطقهای که به گفته او، پایگاههای مهم دریایی جمهوری اسلامی نیز در آنها قرار دارند.
جرنیگان گفت هدف از این حملات، قطع مسیرهای ورود و خروج از بنادر و مختل کردن انتقال تجهیزات و نیرو بوده است. او از محمولههای پهپادی، قطعات موشکی و جابهجایی نیروها بهعنوان مواردی نام برد که به گفته او، از این مسیرها منتقل میشدند.
او همچنین پیشبینی کرد کشتهشدن دو نظامی آمریکایی در اردن به شتاب گرفتن عملیات نظامی آمریکا منجر شود. جرنیگان گفت نیروهای آمریکایی در آخر هفته هدفی را در عمق حدود ۲۰۰ کیلومتری خاک ایران و در محل استقرار تیپ ۳۸۸ مکانیزه هدف قرار دادهاند؛ یگانی که به گفته او، پیشتر در تلویزیون ایران به شلیک پهپاد به سوی اردن افتخار کرده بود.
سرهنگ بازنشسته تفنگداران دریایی آمریکا در پایان گفت حملات ادامه خواهد یافت و شرایط برای جمهوری اسلامی دشوارتر خواهد شد. او با استفاده از تعبیری تند افزود: «برای ایرانیها، اوضاع پیش از آنکه بدتر شود، باز هم بدتر خواهد شد.»
بر اساس گزارشی از اسرائیلهیوم، دهها هواپیمای سوخترسان نظامی آمریکا در روزهای اخیر وارد اسرائیل شده و در پایگاههای نیروی هوایی عوودا و رامون در جنوب این کشور مستقر شدهاند. همچنین هواپیماهای سوخترسان آمریکایی مستقر در فرودگاه بنگوریون، جای هواپیماهای اسرائیلی را گرفتهاند که به خارج از کشور منتقل شدهاند.
همزمان با این تحرکات، مقامهای امنیتی اسرائیل هر روز نشستهای ارزیابی برگزار میکنند تا احتمال گسترش رویارویی حکومت ایران و آمریکا و پیامدهای ورود اسرائیل به این درگیری را بررسی کنند. رهبران سیاسی و فرماندهان نظامی این کشور نیز از آمادگی برای سناریوهای مختلف سخن گفتهاند.
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در روزهای اخیر گفت این کشور در صورت لزوم، برای ازسرگیری جنگ با [حکومت] ایران در بالاترین سطح آمادگی قرار دارد. او افزود: «ما سد ترس را شکستهایم. اکنون نمیتوانم بگویم در ایران چه اتفاقی خواهد افتاد. ممکن است اتفاقهای بسیاری رخ دهد. ما برای هر سناریویی آمادهایم.»
نتانیاهو همچنین مستقیما به تهران هشدار داد که در صورت حمله به اسرائیل، واکنش این کشور شدیدتر از گذشته خواهد بود. او گفت: «اگر به ما حمله کنید، آنچه رخ خواهد داد تکرار گذشته نخواهد بود. پاسخ ما بهمراتب قدرتمندتر خواهد بود. دورانی که کسی میتوانست به ما حمله کند، بدون آنکه با پاسخی دو برابر شدیدتر روبهرو شود، به پایان رسیده است.»
رییس ستاد کل ارتش اسرائیل نیز موضع مشابهی درباره آمادگی نیروهای نظامی این کشور برای ازسرگیری جنگ با [حکومت] ایران اتخاذ کرده است. استقرار هواپیماهای سوخترسان آمریکا، انتقال شماری از هواپیماهای اسرائیلی به خارج و ارزیابیهای روزانه امنیتی، همگی در شرایطی انجام میشوند که احتمال گسترش درگیری میان آمریکا و جمهوری اسلامی افزایش یافته است.
