بر اساس گزارش رسیده به ایراناینترنشنال، مجتبی صابری، روحانی خلعلباسشده و زندانی پادشاهیخواه، که ۹ دی ۱۴۰۴ پس از سخنرانی در مراسم چهلم فرزاد خوشبرش بازداشت شد، همچنان در سلول انفرادی زندان تیرکلای ساری نگهداری میشود.
بر اساس این گزارش، صابری که پیشتر نیز سابقه بازداشت و زندان داشته، در مدت بازداشت تحت فشار و شکنجه قرار گرفته است.
منابع آگاه همچنین گفتهاند مجتبی صابری پدر سه دختر خردسال است.
والاستریت ژورنال شنبه ۳۰ خرداد به نقل از منابع آگاه گزارش داد واشینگتن و دوحه در حال بررسی طرحی هستند که بر اساس آن ایران بتواند از بخشی از داراییهای مسدودشده خود برای خرید کالاهای بشردوستانه استفاده کند.
بر اساس این سازوکار که هنوز نهایی نشده است، بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران میتواند با استفاده از منابع مالی بلوکهشده، مواد غذایی، دارو و دیگر کالاهای بشردوستانه را خریداری کند.
این منابع عمدتا از درآمدهای نفتی ایران تشکیل شدهاند که به دلیل تحریمها در خارج از کشور مسدود ماندهاند.
منابع آگاه گفتند این سازوکار میتواند به الگویی برای استفاده از دیگر داراییهای بلوکهشده ایران در نقاط مختلف جهان تبدیل شود.
به گفته برخی از این منابع، این اقدام همچنین میتواند نخستین گام در مسیر دسترسی به بخشی از ۲۴ میلیارد دلار داراییای باشد که تهران خواهان آزادسازی سریع آن است.
مشوق اقتصادی در کنار مذاکرات
بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، تهران هنوز موافقت خود را با این سازوکار اعلام نکرده است. با این حال، به گفته منابع مطلع، این موضوع یکی از پیشنهادهایی است که انتظار میرود آمریکا در جریان دو ماه مذاکرات هستهای پیش رو با تهران مطرح کند.
قرار بود این گفتوگوها پس از تفاهم برای توافق بهمنظور پایان جنگ و بازگشایی تنگه هرمز آغاز شود اما بهدنبال حملات متقابل اسرائیل و حزبالله لبنان، نشست برنامهریزی شده برای جمعه ۲۹ خرداد میان مقامهای ارشد ایالات متحده و جمهوری اسلامی، لغو شد.
صنم وکیل، مدیر برنامه خاورمیانه در اندیشکده چتم هاوس، گفت آزادسازی حتی بخشی از این داراییها میتواند هم به کاهش فشارهای اقتصادی بر ایران کمک کند و هم نشانهای از کاهش تنش میان تهران و واشینگتن باشد.
او افزود این اقدام از معدود مشوقهای ملموسی است که تهران میتواند از آمریکا دریافت کند تا به تثبیت پول ملی و کاهش فشارهای اقتصادی داخلی کمک شود.
با این حال، بر اساس گزارش والاستریت ژورنال، همچنان موانع زیادی بر سر راه وجود دارد.
مجتبی خامنهای، رهبر جمهوری اسلامی، ۲۷ خرداد در پیامی گفت دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، «از سر استیصال» با توقف درگیریها موافقت کرده است.
ترامپ نیز در واکنش نوشت: «ما از روی استیصال مذاکره نکردیم. این ایران بود که از روی استیصال آمد. کارشان تمام است. این ۶۰ روز را تا پایان ادامه میدهیم. هیچ پولی به آنها داده نخواهد شد؛ حتی ۱۰ سنت.»
اختلاف بر سر دسترسی ایران به داراییها
بر اساس توافق امضا شده میان تهران و واشینگتن، آمریکا متعهد شده است داراییهای مسدودشده ایران را برای استفاده در دسترس قرار دهد و درباره سازوکار اجرایی آن مذاکره کند.
یک مقام آمریکایی نیز گفته است تا زمانی که تهران به شکل سازنده در مذاکرات مشارکت کند، امکان استفاده از این منابع وجود خواهد داشت.
این منابع علاوه بر درآمدهای نفتی هستند که واشینگتن موافقت کرده است بلافاصله پس از امضای توافق، فروشش از سر گرفته شود.
آمریکا برای تسهیل این روند، صدور مجوزها و معافیتهای تحریمی لازم را نیز در نظر گرفته است.
منتقدان توافق معتقدند دولت آمریکا پیش از آن که تهران امتیازی در برنامه هستهای خود بدهد، مشوقهای مالی بزرگی در اختیار حکومت ایران قرار میدهد.
در مقابل، جیدی ونس، معاون رییسجمهوری آمریکا، و دیگر مدافعان توافق معتقدند این رویکرد به بازگشایی تنگه هرمز، کاهش تنشها و جلوگیری از گسترش درگیری کمک میکند و در عین حال منافع اقتصادی ایران را به پیشرفت مذاکرات گره میزند.
بخش عمده داراییهای مسدودشده ایران در کشورهایی مانند چین، هند، عراق و قطر نگهداری میشود. شش میلیارد دلار موجود در قطر نیز در سال ۲۰۲۳ و در چارچوب توافق آزادی پنج شهروند آمریکایی زندانی در ایران، از کره جنوبی به دوحه منتقل شد. قرار بود این منابع صرف خرید کالاهای بشردوستانه شود، اما پس از حمله هفتم اکتبر حماس به اسرائیل، دولت جو بایدن بار دیگر دسترسی ایران به این پولها را متوقف کرد.
به نوشته والاستریت ژورنال، ایران در میانه بحران اقتصادی، تورم فزاینده و سقوط ارزش پول ملی به ارز خارجی نیاز دارد.
با این حال، تحلیلگران معتقدند دسترسی به داراییهای بلوکهشده به تنهایی برای بهبود اقتصاد ایران کافی نیست و هرگونه کاهش گستردهتر تحریمها به میزان پیشرفت تهران در برآورده کردن خواستههای آمریکا در پرونده هستهای بستگی خواهد داشت.
روزنامه گاردین در گزارشی که شنبه ۳۰ خرداد منتشر کرد، به نظرات شهروندان اسرائیلی درباره توافق آمریکا و جمهوری اسلامی پرداخت.
در این گزارش آمده است: «در رستورانی در شهر رخووت در جنوب تلآویو، بسیاری از مشتریان درباره یک موضوع همنظر بودند: توافقی که چند روز پیش میان ایران و آمریکا به دست آمد، برای اسرائیل توافق خوبی نیست.»
آوی پرز، مهندس ۵۵ ساله، به گاردین گفت: «ترامپ به ما خیانت کرد.»
رخووت از سالها پیش در نظرسنجیها به عنوان شهری معرفی شده که دیدگاههای بخش بزرگی از جامعه یهودی اسرائیل را بازتاب میدهد. در خیابانهای این شهر، پرچمهای اسرائیل و رنگینکمانی در کنار هم دیده میشود، موسیقی در گوشهای از خیابان پخش میشود و یهودیان ارتدوکس در نقطهای دیگر گرد هم میآیند.
برای بسیاری از ساکنان این شهر، پایان جنگ به معنای پایان نگرانیها نیست.
شاهام نوویک، ۳۵ ساله، گفت: «یک روز همراه فرزندانمان در پناهگاه بودیم و روز بعد قرار است همه چیز عادی باشد. اما هیچ چیز حل نشده است.»
نگرانی از تقویت دوباره حکومت ایران
به نوشته گاردین، بسیاری از اسرائیلیها توافقی را که با میانجیگری آمریکا حاصل شده، نوعی عقبنشینی میدانند.
برخی مفسران اسرائیلی این توافق را «تسلیم» و «تحقیر» توصیف کردهاند و معتقدند نتیجه آن حتی بدتر از آن چیزی است که پیشتر از آن بیم داشتند.
نگرانی اصلی در میان بسیاری از اسرائیلیها این است که حکومت ایران بتواند پس از پایان درگیریها، توان خود را بازسازی کند. در کنار آن، توافق و آتشبسی که با لبنان برقرار شده نیز نگرانیهایی ایجاد کرده است، زیرا برخی معتقدند این توافق ممکن است توان اسرائیل را برای مقابله با حزبالله محدود کند.
اودی تنه، مشاور سیاسی و مدیر کارزارهای بینالمللی در اسرائیل، گفت: «اسرائیلیها معتقدند جنگ در لبنان جنگی عادلانه است. هر کسی که در اسرائیل زندگی میکند میفهمد که ایران و حزبالله برای بسیاری یک تهدید واحد تلقی میشوند.»
در شهر مرزی متولا در شمال اسرائیل نیز همین احساس دیده میشود.
دانیل دورفمن، صاحب یک رستوران، گفت مردم از جنگ با ایران رضایت داشتند اما توافقی که آمریکا به دست آورده، برای اسرائیل مناسب نیست و «اشتباهی بزرگ» به شمار میرود.
تردید درباره دستاوردهای جنگ
در کنار انتقاد از توافق، برخی اسرائیلیها معتقدند اهدافی هم که برای جنگ مطرح شده بود محقق نشده است.
آنان از ناکامی در تغییر حکومت ایران، نابودی برنامه هستهای جمهوری اسلامی و از میان بردن توان موشکی آن سخن میگویند.
به نوشته گاردین، برخی در اسرائیل معتقدند این کشور جنگ را «شانه به شانه» آمریکا آغاز کرد اما در پایان از روند تصمیمگیری کنار گذاشته شد. در حالی که انتظار میرفت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در شکلگیری توافق نهایی نقش داشته باشد، او با انتقادهای دونالد ترامپ و همچنین فشارهای ناشی از تلفات غیرنظامیان در لبنان روبهرو شد.
نداو ایال، ستوننویس روزنامه یدیعوت آحرونوت، نوشت که واژههای «شوک» و «اندوه» برای توصیف احساس بخشی از نهادهای اسرائیل کافی نیست.
در چنین شرایطی، نتانیاهو باید رایدهندگان را متقاعد کند که همچنان قادر است امنیت اسرائیل را تضمین کند.
تامار هرمان، پژوهشگر افکار عمومی، معتقد است نخستوزیر اسرائیل اهداف جنگ را بسیار روشن و صریح تعریف کرده بود و اکنون بسیاری معتقدند به آن اهداف دست نیافته است.
با این حال، حمایت از نتانیاهو بهطور کامل از میان نرفته است. در یک نظرسنجی، ۴۳ درصد از رایدهندگان مردد گفتهاند ائتلاف به رهبری نتانیاهو بیش از دیگران توان مقابله با جمهوری اسلامی را دارد.
آوی پرز که از حامیان نتانیاهو است، به گاردین گفت: «نتانیاهو انسان است و اشتباه میکند، اما میداند چگونه مشکلات را حل کند. او میداند اسرائیل به چه چیزی نیاز دارد. او برای کشورش حرف میزند، ترامپ برای کسبوکارهایش.»
گاردین نوشت احساس بیاعتمادی اکنون در میان بسیاری از اسرائیلیها پررنگتر از گذشته است.
دالیا پرز، ۵۵ ساله، گفت که رویدادهای هفته گذشته به او آموخته «صلح هرگز نخواهد آمد».
او گفت: «امیدوار بودم جنگها پایان پیدا کنند، اما فکر میکنم همیشه باید با شمشیر زندگی کنیم. حالا فهمیدهایم دوستی نداریم و نمیتوانیم به هیچکس اعتماد کنیم.»
رویترز در گزارشی که جمعه ۲۹ خرداد منتشر شد، نوشت در حالی که تهران و واشینگتن خود را برای مذاکرات درباره توافقی آماده میکنند که میتواند به پایان جنگ منجر شود و راه را برای آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای ایران و بازگشت سرمایهگذاری خارجی به اقتصاد این کشور باز کند، سپاه پاسداران در موقعیتی قرار گرفته است که احتمالاً یکی از بزرگترین برندگان این توافق خواهد بود.
این خبرگزاری یادآور شد که ایالات متحده و متحدان غربیاش سپاه پاسداران را یک سازمان تروریستی میدانند. با این حال، چهار منبع ارشد ایرانی به رویترز گفتهاند که سپاه، بیش از هر نهاد دیگری، در موقعیتی قرار دارد که از لغو تحریمها، ازسرگیری صادرات نفت و ورود سرمایهگذاری خارجی بیشترین منفعت مالی را ببرد.
به نوشته رویترز، همین جایگاه اقتصادی سپاه میتواند به یکی از موانع اصلی اجرای توافق تبدیل شود. این خبرگزاری مینویسد نفوذ گسترده سپاه در اقتصاد ایران به اندازهای است که باقی ماندن آن در فهرست سازمانهای تروریستی، تلاشها برای احیای اقتصاد و رفع تحریمها را بهشدت پیچیده خواهد کرد.
سپاه پاسداران امپراتوری تجاری بزرگی دارد
رویترز در ادامه به گسترش نفوذ اقتصادی و سیاسی سپاه پاسداران پرداخت و نوشت این نهاد که به فرمان روحالله خمینی تاسیس شد، در دوران رهبری علی خامنهای به یک قدرت اقتصادی و امنیتی بزرگ تبدیل شد و علاوه بر ایفای نقش محوری در سیاستهای منطقهای جمهوری اسلامی، مسئولیت سرکوب مخالفان داخلی را نیز بر عهده گرفت.
به گزارش این خبرگزاری، از زمان آغاز جنگ در نهم اسفند، سپاه پاسداران نفوذ خود را در ساختار قدرت ایران بیش از پیش افزایش داده و در روند انتقال رهبری به مجتبی خامنهای نیز نقش مؤثری ایفا کرده است. یکی از منابع ارشد ایرانی به رویترز گفت: «سپاه برنده واقعی جنگ است.» به گفته او، این نهاد با تضمین بقای نظام جمهوری اسلامی، اکنون در بهترین موقعیت برای بهرهبرداری از هرگونه لغو تحریم قرار دارد؛ زیرا طی دهههای گذشته مسئولیت بخش عمده عملیات دور زدن تحریمهای ایران را بر عهده داشته است.
رویترز نوشت سخنگوی سپاه پاسداران از اظهارنظر درباره این گزارش خودداری کرده است.
این گزارش با اشاره به برخی مفاد یادداشت تفاهم ایران و آمریکا، از جمله معافیتهای مربوط به صادرات نفت، آزادسازی داراییها و دسترسی ایران به صندوق ۳۰۰ میلیارد دلاری بازسازی، به نقل از یکی دیگر از منابع ارشد ایرانی نوشت سپاه هماکنون شبکهای چند میلیارد دلاری از فعالیتهای نفتی، کشتیرانی، بازرگانی و پروژههای عمرانی را در اختیار دارد و هرگونه رونق اقتصادی، دامنه این فعالیتها را بیش از پیش گسترش خواهد داد.
رویترز همچنین به نقش قرارگاه خاتمالانبیا، بازوی مهندسی سپاه، اشاره کرد و نوشت این مجموعه بر صدها شرکت فعال در پروژههای بزرگ زیرساختی، انرژی، مخابرات، خودروسازی، گردشگری و لجستیک نظارت دارد و یکی از بازیگران اصلی اقتصاد ایران به شمار میرود.
این خبرگزاری افزود کاخ سفید به درخواست رویترز برای اظهارنظر درباره این موضوع پاسخی نداده است.
سپاه پاسداران از توافق موقت سود خواهد برد
به نوشته رویترز، حتی اگر توافق موقت اجرایی شود، سپاه پاسداران همچنان از موقعیت ممتاز خود در اقتصاد ایران بهره خواهد برد. بر اساس قوانین سرمایهگذاری ایران، شرکتهای خارجی برای فعالیت در کشور باید با شرکتهای داخلی همکاری کنند و از آنجا که شمار زیادی از این شرکتها به سپاه وابسته هستند، این نهاد عملاً به دروازه ورود سرمایهگذاران خارجی به سودآورترین بخشهای اقتصاد ایران تبدیل خواهد شد.
رویترز هشدار داد این وضعیت میتواند شرکتهای غربی را، حتی بدون همکاری مستقیم با سپاه، در معرض خطر نقض تحریمهای باقیمانده علیه این نهاد قرار دهد. جرمی پنر، بازرس پیشین تحریمهای وزارت خزانهداری آمریکا و شریک کنونی شرکت حقوقی «هیوز هابارد و رید»، به رویترز گفت: «سپاه تمام رشتههای پشتپرده صنعت نفت ایران را در اختیار دارد و نمیتوان پیامدهای حقوقی تجارت با این شبکه را نادیده گرفت.» او افزود حتی اگر صادرات نفت ایران طبق توافق موقت مجاز باشد، حضور سپاه در پشت صحنه همچنان شرکتهای آمریکایی را با خطرهای حقوقی مواجه میکند.
رویترز همچنین یادآور شد قانون «عدالت علیه حامیان تروریسم» آمریکا که در سال ۲۰۱۶ تصویب شد، به قربانیان حملات تروریستی اجازه میدهد از شرکتهای آمریکایی که به نهادهای متهم به تروریسم، از جمله سپاه پاسداران، کمک کردهاند، شکایت کنند.
در عین حال، منابع ایرانی به رویترز گفتند اگر مذاکرات به توافقی جامع منجر نشود و تحریمها پابرجا بماند، سپاه همچنان از معافیتهای موقت صادرات نفت سود خواهد برد و به دلیل تجربه گسترده در دور زدن تحریمها، کنترل خود بر اقتصاد ایران را حفظ خواهد کرد. به گفته آنها، سپاه طی سالهای گذشته شبکهای از واسطهها، شرکتهای صوری و مسیرهای غیررسمی برای صادرات نفت، حملونقل و تجارت ایجاد کرده است.
با این حال، یکی دیگر از منابع ارشد ایرانی به رویترز گفت سیاست «فشار حداکثری» که ترامپ پس از خروج آمریکا از برجام در سال ۲۰۱۸ آغاز کرد و در دوره دوم ریاستجمهوری خود نیز آن را تشدید کرد، فعالیت این شبکهها را دشوارتر کرده است. او گفت این اقدامات «راههای دور زدن تحریمها را محدود و هزینه اداره شبکههای غیررسمی را بهطور قابل توجهی افزایش داده است.»
یک مقام کاخ سفید اعلام کرد ترامپ در جریان اقامت آخر هفته خود در کمپ دیوید، نشستهایی سیاسی و مرتبط با سیاستگذاری برگزار خواهد کرد.
اعضای خانواده او نیز به مناسبت روز پدر که یکشنبه ۳۱ خرداد است، در این سفر حضور خواهند داشت.
خبرگزاری رویترز جمعه ۲۹ خرداد نوشت این سفر در شرایطی انجام میشود که دولت ترامپ برای دستیابی به توافقی نهایی با جمهوری اسلامی تلاش میکند. توافقی که به گفته منتقدان، امتیازهای قابل توجهی در اختیار تهران قرار میدهد و با مخالفتهایی در داخل آمریکا روبهرو شده است.
لغو مذاکرات سوئیس در سایه تحولات منطقه
گفتوگوهای برنامهریزی شده میان آمریکا و جمهوری اسلامی که قرار بود ۲۹ خرداد در سوئیس برگزار شود، پس از تشدید درگیریها در لبنان لغو شد.
این تحول ابهامهای تازهای درباره زمان از سرگیری مذاکرات ایجاد کرده است.
بهنوشته واشینگتنپست، این مذاکرات برای تضمین بازگشایی تنگه هرمز به روی کشتیرانی بینالمللی و کمک به بازگرداندن ثبات به خاورمیانه، اهمیت ویژهای دارد.
ترامپ ۲۹ خرداد بار دیگر از رویکرد خود در قبال ایران دفاع کرد و گفت تهران «از موضع ضعف» وارد مذاکرات شده است.
او در شبکه اجتماعی تروث سوشال نوشت: «ما از روی استیصال مذاکره نکردیم. این ایران بود که از روی استیصال آمد. کارشان تمام است. ما این ۶۰ روز را تا پایان پیش میبریم. هیچ پولی به آنها داده نخواهد شد؛ حتی ۱۰ سنت.»
اظهارات ترامپ در حالی مطرح شد که منتقدان توافق موقت با جمهوری اسلامی معتقدند این توافق امتیازهای بیش از حدی در اختیار تهران قرار میدهد و منافع آمریکا را به طور کامل تامین نمیکند.
از سوی دیگر، واشینگتنپست ۲۹ خرداد گزارش داد نهادهای اطلاعاتی آمریکا به دولت ترامپ هشدار دادهاند که اسرائیل احتمالا اقداماتی انجام خواهد داد تا توافق نوپای تهران و واشینگتن را تضعیف کند. این نگرانی به ادامه درگیریها در لبنان و فشارهای سیاسی بر بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گره خورده است.
به گزارش این روزنامه، ارزیابیهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد اسرائیل مصمم به ادامه عملیات نظامی علیه حزبالله است. هدفی در تضاد با یکی از محورهای اصلی تفاهمنامه تازه میان آمریکا و جمهوری اسلامی، یعنی پایان درگیریها در لبنان.
این ارزیابی در شرایطی مطرح شده است که تنش میان دولت نتانیاهو و مقامهای دولت ترامپ افزایش یافته است.
کمپ دیوید، اقامتگاهی برای تصمیمهای حساس
ترامپ آخرین بار در ماه ژوئن سال ۲۰۲۵ به کمپ دیوید سفر کرد. او در آن زمان با فرماندهان ارشد نظامی و مشاوران سیاست خارجی خود درباره اعتراضهای مرتبط با مهاجرت در کالیفرنیا، مسائل ایران و جنگ غزه گفتوگو کرد.
کمپ دیوید در کوهستانهای کاتوکتین در ایالت مریلند قرار دارد و یکی از شناختهشدهترین اقامتگاههای ریاستجمهوری آمریکا برای برگزاری نشستهای امنیتی، سیاسی و دیپلماتیک است.
با این حال ترامپ برخلاف بسیاری از روسای جمهوری پیشین آمریکا کمتر از این مجموعه استفاده کرده است.
او معمولا تعطیلات آخر هفته را در املاک شخصی خود، از جمله مارالاگو در فلوریدا و باشگاه گلفش در بدمینستر نیوجرسی میگذراند.
نشست کابینهای که قرار بود ماه می در کمپ دیوید برگزار شود نیز به دلیل پیشبینی شرایط نامساعد جوی، به کاخ سفید منتقل شد.
روسای جمهوری آمریکا بارها از کمپ دیوید برای میزبانی مذاکرات حساس و رایزنیهای مهم استفاده کردهاند.
این مجموعه دولتی که حدود ۱۱۰ کیلومتر با واشینگتن فاصله دارد، بهدلیل موقعیت جدا افتاده و تدابیر امنیتی ویژه، یکی از مهمترین مکانهای تصمیمگیری غیررسمی دولت آمریکا محسوب میشود.
