در حالی که جمهوری اسلامی از تفاهم با آمریکا به عنوان دستاوردی دیپلماتیک یاد میکند، مقامهای ارشد تهران میگویند این توافق به معنای تغییر سیاستهای منطقهای حکومت ایران نیست و حمایت از حزبالله و «جبهه مقاومت» همچنان ادامه خواهد داشت.
دو مقام جمهوری اسلامی در گفتوگو با صداوسیما، «تفاهمنامه اسلامآباد» با آمریکا را نه نشانه تغییر راهبرد تهران، بلکه ادامه سیاست تقابل با واشینگتن و اسرائیل در قالبی تازه توصیف کردند.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه، و محمدباقر قالیباف، رییس مجلس و رییس هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی، در اظهاراتی جداگانه کوشیدند امضای تفاهمنامه با آمریکا را برای افکار عمومی در ایران توجیه کنند. محور مشترک سخنان آنها تاکید بر بیاعتمادی کامل به آمریکا، حفظ حمایت از حزبالله و «جبهه مقاومت»، ادامه سیاست منطقهای جمهوری اسلامی و محدود ماندن مذاکرات آینده به رفع تحریمها و موضوع هستهای بود.
بیاعتمادی به آمریکا محور اصلی روایت بود
بقایی گفت ایران خواسته است متن تفاهمنامه به امضای «رؤسای جمهوری دو کشور» برسد تا نقض آن برای آمریکا هزینه بیشتری داشته باشد. او در عین حال تاکید کرد که تهران به تجربههای گذشته توجه دارد و اجرای توافق را دشوارتر از تدوین آن میداند.
قالیباف نیز صریحتر سخن گفت و خود را «بیاعتمادترین فرد به آمریکا» توصیف کرد. او گفت حتی اگر توافق نهایی به تصویب شورای امنیت برسد، باز هم آمریکا قابل اعتماد نیست و تضمین اصلی از نگاه جمهوری اسلامی، «قدرت ایران» است، نه تعهدات حقوقی بینالمللی.
مذاکره به عنوان «روش مبارزه» معرفی شد
قالیباف بارها تاکید کرد که مذاکره از نگاه او نوعی «روش مبارزه» است، نه نشانه عقبنشینی. او گفت در چنین مذاکرهای «وادادگی» و «شعارزدگی» جایی ندارد و موفقیت دیپلماتیک تنها زمانی ممکن است که پشتوانه نظامی وجود داشته باشد.
او تفاهمنامه را نتیجه همزمان چهار «میدان» دانست: میدان نظامی، میدان خیابان، میدان دیپلماسی و میدان خدمت. به گفته قالیباف، مذاکره زمانی موثر بوده که همزمان «شمشیر» جمهوری اسلامی آماده بوده است.
حمایت از حزبالله و «جبهه مقاومت» ادامه دارد
یکی از مهمترین بخشهای اظهارات هر دو مقام، تاکید بر لبنان و حزبالله بود. بقایی گفت آتشبس در لبنان برای جمهوری اسلامی به اندازه آتشبس در ایران اهمیت داشته و ایران «دوستان خود را در هیچ شرایطی تنها نمیگذارد.»
قالیباف نیز لبنان را بخشی از «جبهه مقاومت» خواند و گفت [حکومت] ایران در تفاهمنامه، پشتیبان «جبهه مقاومت» و آمریکا حامی اسرائیل است. او از حزبالله و شیعیان لبنان قدردانی کرد و گفت آنان در جریان جنگ اخیر به میدان آمدند و هزاران کشته دادند.
این اظهارات نشان میدهد که از نگاه مقامهای جمهوری اسلامی، تفاهم با آمریکا به معنای کاهش حمایت از نیروهای نیابتی منطقهای نیست؛ بلکه تهران میکوشد آن را به عنوان «تثبیت موقعیت حزبالله و جبهه مقاومت» معرفی کند.
اسرائیل همچنان دشمن اصلی معرفی شد
در بخشهای مختلف این گفتوگوها، اسرائیل با ادبیاتی کاملاً خصمانه توصیف شد. بقایی از «رژیم صهیونیستی» و حمله به ضاحیه سخن گفت و قالیباف نیز گفت [حکومت] ایران پس از حمله اسرائیل به ضاحیه، آمریکا را تهدید کرده و آماده پاسخ نظامی بوده است.
قالیباف همچنین گفت «صد نتانیاهو بند کفش امام شهید ما هم نمیشود» و مدعی شد فشار نظامی و تهدید ایران باعث شد ترامپ به نتانیاهو پیام دهد که حملات به ضاحیه را متوقف کند.
برنامه موشکی از دستور کار خارج دانسته شد
اگرچه در مصاحبهها اشاره مستقیم به برنامه موشکی نشده، اما قالیباف و بقایی هر دو بر این نکته تاکید کردند که مذاکرات آینده فقط درباره دو موضوع خواهد بود: رفع تحریمها و موضوع هستهای.
بقایی گفت مذاکرات ۶۰ روزه «منحصراً» درباره رفع تحریمها و موضوع هستهای خواهد بود. این تاکید، در چارچوب روایت رسمی جمهوری اسلامی، به معنای کنار گذاشتن موضوعاتی مانند برنامه موشکی، پهپادی و سیاست منطقهای از دستور کار مذاکرات آینده است.
تهران میگوید در موضوع هستهای عقبنشینی نکرده است
بقایی تاکید کرد که [حکومت] ایران در مرحله اول درباره موضوع هستهای مذاکره نکرده و تصمیم جمهوری اسلامی این بوده که ابتدا جنگ پایان یابد و محاصره دریایی برداشته شود. او گفت پس از امضای تفاهمنامه، در بازه ۶۰ روزه درباره رفع تحریمها و موضوع هستهای گفتوگو خواهد شد.
این روایت نشان میدهد تهران تلاش دارد تفاهمنامه را نه به عنوان عقبنشینی هستهای، بلکه به عنوان انتقال پرونده هستهای به مرحلهای بعدی و مشروط به اجرای تعهدات آمریکا معرفی کند.
تنگه هرمز به عنوان «اهرم قدرت ایران» معرفی شد
قالیباف گفت تنگه هرمز «هرگز به شرایط قبل بازنخواهد گشت» و تاکید کرد ایران در این تنگه «حق حاکمیتی» دارد و در قبال خدمات دریایی، هزینه دریافت خواهد کرد. او گفت «دشمنان ایران باعث شدند ظرفیت بالقوه ایران در تنگه هرمز بالفعل شود.»
بقایی نیز گفت بازگشایی تنگه هرمز متناظر با رفع محاصره دریایی آمریکا انجام میشود و [حکومت] ایران صرفاً بر اساس قول طرف مقابل عمل نمیکند، بلکه اجرای تعهدات آمریکا را رصد خواهد کرد.
تهدید نظامی همچنان بخشی از زبان رسمی است
قالیباف در چند بخش از سخنان خود تاکید کرد که اگر آمریکا به تعهداتش عمل نکند، جمهوری اسلامی نیز اقدامی انجام نخواهد داد. او گفت سیاست تهران «بچرخ تا بچرخیم» است و اگر طرف مقابل خیانت کند، فاصله او از «میدان دیپلماسی» تا «میدان نظامی» زیاد نیست.
او همچنین گفت «دستمان روی ماشه است» و اگر طرف مقابل منطق را نفهمد، جمهوری اسلامی با قدرت به او منطق را تفهیم خواهد کرد.
اظهارات بقایی و قالیباف نشان میدهد جمهوری اسلامی تفاهمنامه نه نقطه پایان تقابل، بلکه مرحلهای تازه از «مبارزه» جمهوری اسلامی با آمریکا و اسرائیل میداند.
