در حالی که مقامهای آمریکایی و پاکستانی از امضای قریبالوقوع یک چارچوب توافق برای پایان دادن به جنگ میان ایالات متحده و جمهوری اسلامی خبر میدهند، تهران هنوز زمان مشخصی برای امضای این توافق را تایید نکرده و همزمان مخالفتها با آن در میان بخشی از حامیان حکومت در ایران ادامه دارد.
خبرگزاری رویترز گزارش داد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، روز شنبه ۲۳ خرداد در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد توافق با [حکومت] ایران قرار است روز یکشنبه ۲۴ خرداد، همزمان با هشتادمین سالروز تولد او، امضا شود. شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نیز گفت دو طرف بر سر چارچوب یک توافق صلح به تفاهم رسیدهاند و اسلامآباد برای امضای الکترونیکی این توافق در روز یکشنبه آماده میشود. به گفته او، مذاکرات فنی و کارشناسی پس از امضای این چارچوب ادامه خواهد یافت.
با این حال، جمهوری اسلامی چنین زمانبندیای را تایید نکرده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، گفته است امضای توافق «فردا» [یکشنبه] انجام نخواهد شد، هرچند احتمال دارد این اتفاق در روزهای آینده رخ دهد.
بر اساس گزارش رویترز، یکی از محورهای اصلی این توافق، بازگشایی تنگه هرمز و پایان دادن به محدودیتهای ایجادشده در این گذرگاه حیاتی انرژی است. ترامپ اعلام کرده است که به محض امضای توافق، تنگه هرمز «برای همه» باز خواهد شد.
منابع آگاه از مذاکرات به رویترز گفتهاند که پیشنویس یادداشت تفاهم شامل بازگشایی تنگه هرمز از سوی ایران و لغو محاصره دریایی اعمالشده از سوی آمریکا است. یک مقام آمریکایی به رویترز گفته است که این اقدامات به صورت همزمان اجرا خواهند شد و پس از آن مرحله پاکسازی مینها از مسیرهای دریایی آغاز میشود؛ اقدامی که ممکن است با مشارکت کشورهای عضو گروه هفت انجام شود.
به نوشته رویترز، در ازای بازگشایی تنگه هرمز، آمریکا روند آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آغاز خواهد کرد و تحریمهای مربوط به صادرات نفت ایران را نیز تعلیق خواهد کرد.
اسماعیل بقایی نیز به خبرگزاری فارس گفته است که آزادسازی داراییهای بلوکهشده بخش جداییناپذیر توافق است. او در عین حال تاکید کرده که [حکومت] ایران برای خدمات ارائهشده در تنگه هرمز باید هزینه دریافت کند. بقایی همچنین خواستار پایان حضور پایگاههای نظامی خارجی در منطقه شده است.
رویترز گزارش داده که موضوع برنامه هستهای جمهوری اسلامی در مرحله بعدی مذاکرات و در قالب یک دوره ۶۰ روزه مورد بررسی قرار خواهد گرفت. به گفته یک مقام آمریکایی، هدف نهایی این مذاکرات برچیدن برنامه هستهای ایران، نابودی ذخایر اورانیوم با غنای بالا و انتقال آنها از کشور است.
این گزارش در حالی منتشر میشود که در داخل ایران مخالفتهایی با توافق احتمالی در حال شکلگیری است. ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی و رسانههای داخلی نشان میدهد گروهی از مخالفان توافق در تهران و برخی شهرهای دیگر تجمع کردهاند و علیه عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و مسئول مذاکرات، شعار سر دادهاند.
رویترز به نقل از یک شهروند ساکن مشهد گزارش داده است که برخی معترضان شعارهایی مانند «مرگ بر سازشکار» و «سازشکار، استعفا، استعفا» سر دادهاند؛ شعارهایی که به نظر میرسد عراقچی را هدف قرار داده بود.
به گزارش رویترز، با وجود پیشرفت مذاکرات، درگیریهای نظامی همچنان ادامه دارد. ارتش آمریکا اعلام کرده است که بامداد شنبه چندین پهپاد انتحاری ایرانی را که به سمت تنگه هرمز در حرکت بودند سرنگون کرده است.
همزمان اسرائیل، که اعلام کرده طرف توافق میان آمریکا و جمهوری اسلامی نیست، از حمله به بیش از ۷۰ هدف متعلق به حزبالله لبنان طی ۲۴ ساعت گذشته خبر داده است. این در حالی است که به نوشته رویترز، میان ترامپ و بنیامین نتانیاهو بر سر درخواست واشینگتن برای محدود کردن عملیات نظامی اسرائیل در لبنان به منظور تسهیل مذاکرات با تهران اختلاف نظر وجود دارد.
عراقچی نیز روز جمعه گفته بود که اگرچه هنوز امکان تغییر در مفاد تفاهمنامه وجود دارد، اما تفاهم اولیه نشان میدهد جمهوری اسلامی از این جنگ «قویتر» خارج شده است.
رویترز همچنین به ارزیابی برخی کارشناسان اشاره کرده که معتقدند اگرچه حملات آمریکا بخش قابل توجهی از توان نظامی و صنعتی حکومت ایران را تضعیف کرده است، اما جنگ در عین حال به تثبیت بیشتر نفوذ جریانهای تندرو و سپاه پاسداران در ساختار قدرت جمهوری اسلامی انجامیده است.
در این تحلیل نویسنده استدلال کرده است که تلاشهای دیپلماتیک غرب برای حل مناقشات خاورمیانه، از جمله رویارویی با جمهوری اسلامی ایران، بر پایه سوءبرداشتی بنیادین استوار است؛ زیرا به گفته او، بازیگرانی مانند جمهوری اسلامی مصالحه را نه راهی برای رسیدن به صلح، بلکه نشانه ضعف و عقبنشینی تلقی میکنند.
شوارتز در این مقاله با عنوان «خشم حماسی یا تاخیر سردرگمکننده برای دیپلماسی؟» نوشته است که دیپلماتهای غربی، از جمله دونالد ترامپ، معمولاً با این فرض وارد مذاکرات خاورمیانه میشوند که همه طرفها در نهایت خواهان توافق، امنیت و رفاه هستند و میتوان از طریق مصالحه به راهحلی پایدار دست یافت.
شوارتز این فرض را «اشتباهی خطرناک و پرهزینه» توصیف کرده و نوشته است که جمهوری اسلامی و برخی جریانهای سیاسی منطقه، مصالحه را توافقی شرافتمندانه نمیدانند، بلکه آن را به معنای تحقیر، شکست و خیانت به هویت خود تلقی میکنند.
او در این مقاله مدعی شده است که به همین دلیل بسیاری از ابتکارهای صلح غرب در خاورمیانه با شکست مواجه شدهاند. به گفته او، در حالی که غرب به زبان مذاکره سخن میگوید، نیروهای موسوم به «جریانهای مقاومت» به زبان «احقاق حق» و «پیروزی» سخن میگویند.
نویسنده برای توضیح دیدگاه خود به مذاکرات سال ۲۰۰۰ کمپ دیوید میان ایود باراک و یاسر عرفات اشاره کرده و نوشته است که باراک بعدها عرفات را متهم کرد که اساساً وارد مذاکره واقعی نشده و تنها همه پیشنهادها را رد کرده است.
شوارتز همچنین به مواضع اخیر ترامپ درباره مذاکرات با حکومت ایران اشاره کرده و نوشته است که رییسجمهوری آمریکا معتقد بوده تهران واشینگتن را «سر میدواند» و پیشنهادهای متقابل ارائهشده از سوی حکومت ایران را فاقد ارزش دانسته است.
در بخش دیگری از این مقاله، نویسنده به آنچه «الگوی تاریخی و مذهبی» در سیاست اسلامگرایان مینامد پرداخته و استدلال کرده است که برخی جریانهای اسلامگرا، از جمله جمهوری اسلامی، از مفهوم «پیمان حدیبیه» به عنوان نمونهای از آتشبس تاکتیکی استفاده میکنند؛ توافقی موقت که به گفته او هدفش ایجاد فرصت برای تجدید قوا و ادامه مبارزه در آینده است، نه رسیدن به صلحی پایدار.
او البته تصریح کرده که این برداشت را نمیتوان به همه مسلمانان یا همه جوامع عربی تعمیم داد، اما معتقد است سیاستگذاران غربی بارها در ارزیابی اهداف و انگیزههای بازیگران منطقهای دچار خطا شدهاند.
شوارتز در ادامه جمهوری اسلامی را در کنار گروههایی مانند حماس، حزبالله و انصارالله قرار داده و نوشته است که این بازیگران از مفاهیمی چون «آزادی»، «شهادت» و «نابودی رژیم صهیونیستی» سخن میگویند و زبان رایج مصالحه سیاسی را به کار نمیگیرند.
این نویسنده در بخش دیگری از مقاله خود به تاریخ ایران پرداخته و استدلال کرده است که تجربه تاریخی ایران در عبور از حملات و اشغالهای متعدد، نوعی «صبر راهبردی» در فرهنگ سیاسی جمهوری اسلامی ایجاد کرده است. به گفته او، رهبران جمهوری اسلامی خود را وارث تمدنی میدانند که با وجود حملات یونانیان، اعراب، مغولان و ترکان، توانسته هویت خود را حفظ کند.
او نوشته است که همین نگاه تاریخی باعث شده جمهوری اسلامی بتواند تحریمها، فشارهای اقتصادی، شکستهای نظامی یا ترور فرماندهان خود را تحمل کند، زیرا باور دارد که در یک نبرد بلندمدت تاریخی قرار گرفته است.
شوارتز در پایان نتیجهگیری میکند که نه «هنر معامله» و نه «دیپلماسی همراه با بمباران» نمیتواند مناقشه میان غرب و جمهوری اسلامی را حل کند. او با اشاره به تجربه جنگهای بزرگ تاریخ آمریکا مینویسد صلح در برخی موارد نه از طریق مصالحه، بلکه پس از شکست یکی از طرفهای درگیر به دست آمده است.
به باور نویسنده، تنها زمانی امکان دستیابی به صلح وجود خواهد داشت که آنچه او «فرهنگ سیاسی مبتنی بر رد و مقاومت» مینامد، شکست بخورد. او در پایان مینویسد که غرب باید از ایده «صلح از طریق مذاکره» فاصله بگیرد و به سمت راهبرد «صلح از طریق پیروزی» حرکت کند.
ویدیوهای منتشرشده در شبکههای اجتماعی نشان میدهد که عصر شنبه ۲۳ خرداد، گروهی از حامیان حکومت در مقابل دفتر نمایندگی وزارت امور خارجه در مشهد تجمع کردند و با سر دادن شعارهایی چون «مرگ بر عراقچی، بیشرف سازشکار» و «مرگ بر عراقچی، بیشرف نفوذی» به عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی و تیم مذاکرهکننده حمله کردند.
در تهران نیز شامگاه شنبه، تجمعی دیگر برگزار شد که شرکتکنندگان در آن شعارهایی از جمله «قالیباف، عراقچی، پس خون رهبرم چی؟» و «عراقچی حیا کن، مملکت رو رها کن» سر دادند. برخی رسانههای نزدیک به جریان اصلاحطلب این معترضان را نزدیک به «جبهه پایداری» معرفی کردهاند.
این اعتراضها در شرایطی شکل گرفته که بخشی از جریانهای «اصولگرا» و حامیان حکومت در روزهای اخیر نسبت به توافق احتمالی با آمریکا هشدار داده و آن را مغایر با مواضع اعلامشده رهبر جمهوری اسلامی دانستهاند.
محمود نبویان، نایبرییس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس، از جمله منتقدان سرسخت این روند است. او با اشاره به مفاد گزارششده تفاهم احتمالی گفت که «آمریکا با این توافق به پیروزی کامل میرسد» و افزود واشینگتن تلاش میکند ابتدا مشکلات اقتصادی خود، از جمله قیمت نفت و بنزین، را حل کند و سپس بار دیگر به ایران حمله کند. او همچنین هشدار داد که ارسال «پیام ضعف» به آمریکا، خطر جنگ را افزایش میدهد.
ابراهیم رضایی، سخنگوی کمیسیون امنیت ملی مجلس نیز در شبکه اجتماعی ایکس از آنچه «سخاوتمندی مفرط» در مذاکرات خواند انتقاد کرد و نوشت این رویکرد باعث شده آمریکا تصور کند جمهوری اسلامی ضعیف شده و میتوان آن را تحت فشار قرار داد.
همزمان رسانهها و فعالان نزدیک به جریانهای حامی حکومت نیز به انتقاد از مذاکرات پرداختهاند. محمدجواد مولوی، از نویسندگان وبسایت حکومتی رجانیوز، در یادداشتی با اشاره به تاکید مقامهای دولتی بر «وحدت»، استدلال کرد که وحدت به معنای حمایت از هر توافقی نیست و توافقی که «شروط رهبر انقلاب» را تامین نکند، از سوی نیروهای انقلابی پذیرفته نخواهد شد.
رجانیوز همچنین بخشهایی از نامه ۳۸ تشکل بسیج دانشجویی دانشگاههای تهران خطاب به محمدباقر قالیباف را منتشر کرد که در آن از اصل مذاکره با آمریکا انتقاد شده و مسئولان متهم شدهاند که افکار عمومی را از روند مذاکرات کنار گذاشتهاند.
در همین حال، کیان عبداللهی، سردبیر خبرگزاری تسنیم، رسانه نزدیک به سپاه پاسداران، در گفتوگو با صداوسیمای جمهوری اسلامی احتمال دستیابی به یک توافق نهایی با آمریکا را «بسیار بسیار ضعیف» توصیف کرد. او گفت احتمال عهدشکنی آمریکا همواره وجود دارد و باید سناریوی حمله ناگهانی را نیز در نظر گرفت.
عبداللهی با این حال تاکید کرد که قضاوت درباره «توافق احتمالی» باید پس از انتشار متن آن انجام شود و «معیار اصلی، محتوای توافق، نحوه تفسیر آن و چگونگی اجرای تعهدات» خواهد بود. او هشدار داد اگر نتیجه توافق کاهش فشار بر آمریکا و افزایش آسیبپذیری ایران باشد، آن توافق دچار اشکال خواهد بود.
در مقابل این موج انتقادها، مقامهای نزدیک به دولت مسعود پزشکیان تلاش کردهاند معترضان را به ایجاد شکاف در صفوف حامیان حکومت متهم کنند. سیدمهدی طباطبایی، معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر رییس دولت جمهوری اسلامی، در شبکه ایکس نوشت «کسی فریب وحدتشکنان را نمیخورد» و هشدار داد افرادی که با «مواضع تند به دنبال ایجاد تفرقه هستند، یا ناآگاهاند یا ماموریت دارند و باید با آنان برخورد قانونی شود.»
در این بین خبرگزاری میزان، رسانه وابسته به قوه قضاییه جمهوری اسلامی، نیز با بازنشر بخشی از پیام مجتبی خامنهای که ۷ خرداد به مجلس ارسال شده بود، بر اهمیت «وحدت ملی» به عنوان یکی از مهمترین عوامل پیروزی در برابر «شیطان بزرگ» یاد کرد و یادآور شد که خامنهای از نخبگان سیاسی خواسته بود از اختلافات سیاسی پرهیز کنند.
روزنامههای جریانهای متفاوت حامی حکومت نیز در صفحه اول شمارههای خود به واکنش در مورد این اختلافنظرها پرداختند.
با این حال، تجمعهای اعتراضی در تهران و مشهد و انتقادهای آشکار برخی چهرههای اصولگرا نشان میدهد که حتی پیش از روشن شدن جزئیات تفاهم احتمالی میان تهران و واشینگتن، نشانههای شکاف و اختلاف نظر در میان بخشی از پایگاه سیاسی حامی جمهوری اسلامی آشکار شده است؛ شکافی که در صورت نهایی شدن هرگونه تفاهم یا توافق با آمریکا میتواند ابعاد گستردهتری پیدا کند.
این منبع ارشد دیپلماتیک در گفتوگو با روزنامه اسرائیل هیوم، به طیف متنوعی از موضوعات از بازسازی توان موشکی جمهوری اسلامی تا حمایت از گروههای نیابتی و بازگشت گزینه سرنگونی حکومت ایران در صورت نرسیدن به توافق پرداخته است.
او در پاسخ به این پرسش که «اگر جمهوری اسلامی برنامه موشکی خود را از سر بگیرد و بار دیگر آن را در اعماق زمین مستقر کند، همان اقدامی که در ماههای پیش از جنگ آغاز کرده بود و یکی از دلایل اصلی وقوع جنگ به شمار میرفت، اسرائیل چه باید بکند؟»، گفت هدف توافق دقیقا جلوگیری از چنین وضعیتی است.
او گزارش قبلی روزنامه اسرائیل هیوم درباره جزییات تفاهمنامه مورد مذاکره را تایید کرد؛ تفاهمنامهای که موضوع موشکها و حمایت جمهوری اسلامی از سازمانهای تروریستی منطقهای را همچنان در دستور کار مذاکرات باقی میگذارد.
این منبع همچنین فاش کرد که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، در گفتوگویی تلفنی با بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، وعده داده است که موضوع هستهای ایران «به کاملترین شکل ممکن» حلوفصل خواهد شد، در غیر این صورت توافقی در کار نخواهد بود.
بهگفته او، ترامپ تصریح کرده است که تمام عواملی که دو کشور را به سمت جنگ سوق داد، مورد رسیدگی قرار خواهد گرفت؛ یعنی برنامه هستهای، موشکها و سازمانهای تروریستی وابسته به جمهوری اسلامی، که در رأس آنها حزبالله قرار دارد.
لبنان همچنان موضوعی حلنشده
بهگفته این منبع، موضوع لبنان نیز در این گفتوگوها مطرح شده و همچنان باز باقی مانده است. درک مشترک موجود این است که قواعد آخرین توافق آتشبس همچنان معتبر است؛ توافقی که بر اساس آن، اسرائیل در صورت ظهور هرگونه تهدید علیه خود مجاز به انجام حمله است.
با این حال، اسرائیل در طول دوره مذاکرات باید با احتیاط عمل کند تا موجب ایجاد بحران در روند گفتوگوها نشود.
بهنوشته اسرائیل هیوم مفهوم عملی این اظهارات آن است که حملات اسرائیل به بیروت بعید به نظر میرسد، مگر آنکه دلیل بسیار مهم و استثنایی برای آن وجود داشته باشد.
احتمال مطرح شدن گزینه سرنگونی حکومت ایران
این منبع ارشد دیپلماتیک همچنین به روزنامه اسرائیل هیوم گفت اگر مذاکرات با جمهوری اسلامی به توافق منجر نشود و وضعیت به نقطه فعلی بازگردد، یعنی تنگه هرمز همچنان در معرض تهدید باشد و جمهوری اسلامی به اقدامات نظامی خود ادامه دهد، در آن صورت موضوع «سرنگونی حکومت ایران» روی میز تصمیمگیرندگان در واشینگتن قرار خواهد گرفت.
او افزود که در جریان مذاکرات دو هفته گذشته با تیم مذاکرهکننده جمهوری اسلامی به آنان تفهیم شده است که ترامپ در موضوعات تعیینکننده، پاسخ منفی تهران را نخواهد پذیرفت و اگر رهبری جمهوری اسلامی به این مطالبات پاسخ مناسبی ندهد، او از تمام ابزارهای لازم برای جایگزین کردن حکومت استفاده خواهد کرد.
این منبع یادآور شد که هدف سرنگونی حکومت ایران پیشتر نیز حدود شش ماه قبل و سپس چهار ماه قبل، در جریان بحثهای مربوط به جنگ، موضوع اختلافنظر بوده است.
او گفت اسرائیل، برخلاف برخی گزارشها، نسبت به امکان موفقیتآمیز بودن سرنگونی حکومت ایران در بازه زمانی دوماههای که برای جنگ در نظر گرفته شده بود تردید دارد و هشدار داده است که این یک هدف بلندمدت است که با مقاومت شدید حکومت ایران مواجه خواهد شد.
او شنبه ۲۳ خرداد در شبکه اجتماعی خود، تروثسوشیال، نوشت: «قرار است این توافق فردا (یکشنبه) امضا شود و بلافاصله پس از امضای آن، تنگه هرمز به روی همه باز خواهد بود.»
ترامپ افزود: «در زمان مناسب و وقتی که همهچیز آرام شد، ما وارد عمل میشویم و به لطف بمبافکنهای زیبای بی-۲ (B-2) و خلبانان بینظیرشان، غبار هستهای دفنشده در اعماق کوههای مستحکم و فرورفته گرانیتی را بیرون میکشیم و آن را، چه در ایران و چه در ایالات متحده، رقیقسازی و نابود خواهیم کرد.»
رییسجمهوری آمریکا در عین حال تهدید کرد: «ما مشتاقانه منتظر همکاری با ایران و تمام خاورمیانه برای آیندهای طولانی هستیم. امیدواریم این فرایند به سرعت، به آسانی و بدون مشکل پیش برود. اگر اینطور نشود، ما جایگزین نهایی را در اختیار داریم که امیدواریم هرگز دوباره نیازی به استفاده از آن نباشد.»
ترامپ در این بیانیه، ضمن انتقاد دوباره از برجام و باراک اوباما، رییسجمهوری پیشین آمریکا، نوشت: «رابطه ما با ایران بسیار متفاوتتر و بهتر از روابطی است که دولتهای قبلی داشتند. برخلاف پرداختهای صدها میلیارد دلاری اوباما به آنها، از جمله ۱.۷ میلیارد دلار اسکناس سبز و پول نقد، در اینجا هیچ پولی رد و بدل نخواهد شد.»
مقامهای جمهوری اسلامی نهایی شدن متن یادداشت تفاهم را تایید کردهاند اما گفتهاند که این متن یکشنبه ۲۴ خرداد امضا نخواهد شد.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، شنبه گفت«درباره زمان دقیق امضا باید منتظر بمانیم؛ اگرچه فردا نخواهد بود اما احتمال اینکه در روزهای آتی این اتفاق رقم بخورد، منتفی نیست.»
بقایی در پاسخ به سوال دیگری درباره برخی گزارشهای رسانهای در مورد سفر هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی به ژنو یا اسلامآباد ظرف دو روز آینده برای نهایی کردن یادداشت تفاهم اسلامآباد گفت: «درباره زمان دقیق امضا باید منتظر بمانیم؛ اگرچه برنامهای برای سفر به ژنو یا جایی دیگر ظرف یکی دو روز آینده نداریم.»
برخی رسانههای منطقه شنبه گزارش دادند که عباس عراقچی یکشنبه برای نظارت بر مراحل فنی امضای یادداشت تفاهم به اسلامآباد سفر خواهد کرد.
با این حال پس از آنکه مشخص شد مقامهای جمهوری اسلامی قصد سفر به اسلامآباد را ندارند، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرد اسلامآباد یکشنبه، فردا، مراسم امضای توافقنامه صلح آمریکا و جمهوری اسلامی را به صورت آنلاین و ویدیویی برگزار خواهد کرد.
پیش از آن نخستوزیر و وزیر امور خارجه پاکستان، که نقش میانجی بین آمریکا و جمهوری اسلامی را بازی کرده، تاکید کرده بودند که یادداشت تفاهم روز یکشنبه امضا خواهد شد.
انتشار خبر نهایی شدن متن یادداشت تفاهم و امضای آن با استقبال رهبران برخی کشورها از جمله پاکستان، عربستان سعودی، بریتانیا و فرانسه مواجه شد.
نخستوزیر پاکستان که به همراه فرمانده ارتش این کشور نقش میانجی در مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا را ایفا کرده، گفت پاکستان در حال آمادهسازی برای امضای الکترونیکی توافق است و پس از آن مذاکرات فنی در سطح کارشناسی طی هفته آینده برگزار خواهد شد.
پس از آنکه دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، جمعه از احتمال امضای یادداشت تفاهم در روزهای آینده در اروپا خبر داد، جمهوری اسلامی اعلام کرد که دیداری بین مقامهای حکومت ایران و دولت آمریکا صورت نخواهد گرفت و این یادداشت تفاهم بهصورت الکترونیکی و دیجیتال انجام خواهد شد.
شهباز شریف شنبه در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما بیش از هر زمان دیگری به یک توافق صلح نزدیک شدهایم. با توجه به اینکه احتمال میرود نهایی شدن توافق ظرف ۲۴ ساعت آینده انجام شود، پاکستان در حال آمادهسازی برای امضای الکترونیکی توافق صلح بلافاصله پس از آن است و سپس مذاکرات فنی در سطح کارشناسی هفته آینده آغاز خواهد شد.»
او افزود: «ما اطمینان داریم که این توافق صلح تاریخی، پایهای مستحکم برای صلحی پایدار خواهد بود.»
دونالد ترامپ بدون هیچ توضیحی، پست نخستوزیر پاکستان را بازنشر کرد. او جمعه پستی از عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی را نیز بازنشر کرد که بازتابی وسیع در رسانهها و شبکههای اجتماعی یافت.
با این همه اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی، اندکی پس از انتشار پست نخستوزیر پاکستان گفت: «درباره زمان دقیق امضا باید منتظر بمانیم؛ اگرچه فردا نخواهد بود اما احتمال اینکه در روزهای آتی این اتفاق رقم بخورد، منتفی نیست.»
بقایی در پاسخ به سوال دیگری درباره برخی گزارشهای رسانهای در مورد سفر هیات مذاکرهکننده جمهوری اسلامی به ژنو یا اسلامآباد ظرف دو روز آینده برای نهایی کردن یادداشت تفاهم اسلامآباد گفت: «درباره زمان دقیق امضا باید منتظر بمانیم؛ اگرچه برنامهای برای سفر به ژنو یا جایی دیگر ظرف یکی دو روز آینده نداریم.»
برخی رسانههای منطقه شنبه گزارش دادند که عباس عراقچی یکشنبه برای نظارت بر مراحل فنی امضای یادداشت تفاهم به اسلامآباد سفر خواهد کرد.
با این حال پس از آنکه مشخص شد مقامهای جمهوی اسلامی قصد سفر به اسلامآباد را ندارند، سخنگوی وزارت امور خارجه پاکستان اعلام کرد اسلامآباد یکشنبه، فردا، مراسم امضای توافقنامه صلح آمریکا و جمهوری اسلامی را به صورت آنلاین و ویدیویی برگزار خواهد کرد.
بقایی در نشستی در همدان گفت: «تفاهم نامه اسلامآباد که در حال پیگیری است، بر خاتمه جنگ در همه جبههها، از جمله لبنان تمرکز دارد و در این مرحله تصمیم بر این شده که بحثی در مورد موضوع هستهای نشود.»
او افزود: «بهدلیل تزلزل طرف مقابل در هرگونه اظهارنظر درباره این روند باید محتاط باشیم. طرف مقابل به هیچ عنوان عملکرد مناسبی در ایفای تعهدات خود نداشته و ما نیز باید متناسب با آن پیشبینیهای لازم را انجام دهیم.»
در همین حال، یک مقام ارشد دولت آمریکا به خبرنگاران گفت که دونالد ترامپ، در حاشیه نشست گروه هفت با رهبران امارات متحده عربی و قطر و برخی دیگر از رهبران خاورمیانه دیدار خواهد کرد.
او افزود که ترامپ تلاش خواهد کرد گفتوگوهای گروه هفت را بر مشارکتهای سرمایهگذاری، زنجیرههای تامین حیاتی و مهاجرت متمرکز کند.
به گفته این مقام ارشد دولت آمریکا، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، در دیدارهای ترامپ با رهبران خاورمیانه در حاشیه نشست گروه هفت حضور نخواهد داشت.
جنگ ۹ اسفند با حملات مشترک آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی و کشتن علی خامنهای و شماری از چهرههای ارشد سیاسی و نظامی حکومت ایران آغاز شد. پس از آن تهران اهداف نظامی آمریکا در خلیج فارس را هدف قرار داد و نیروهای حزبالله لبنان نیز به سمت اسرائیل آتش گشودند؛ اقدامی که به ازسرگیری جنگ میان اسرائیل و این گروه مورد حمایت جمهوری اسلامی منجر شد.
مفاد یادداشت تفاهم چیست؟
هنوز جزییات متن یادداشت تفاهمی که مورد توافق تهران و واشینگتن قرار گرفته منتشر نشده است، با این حال، دو طرف روایتهایی نه چندان همخوان با هم از این یادداشت تفاهم به دست دادهاند.
عباس عراقچی جمعه گفت هرچند هنوز امکان تغییراتی در توافق وجود دارد، اما توافق اولیه نشان میدهد که جمهوری اسلامی از این درگیری قدرتمندتر بیرون آمده است.
او در گفتوگو با تلویزیون دولتی ایران تاکید کرد: «ایران برنده جنگ با آمریکا است.»
چند ساعت پس از این اظهارات، یک منبع آگاه به رویترز گفت نیروهای آمریکایی چند پهپاد انتحاری جمهوری اسلامی را که به سمت تنگه هرمز در حرکت بودند سرنگون کردند.
این منبع که نخواست نامش فاش شود، گفت این پهپادها تهدیدی برای تردد کشتیهای تجاری محسوب میشدند.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، بعدا این اقدام را تایید و اعلام کرد که تنگه هرمز باز است.
منابع حاضر در مذاکرات از همه طرفها گفتهاند که تفاهمنامه پیشنهادی شامل بازگشایی تنگه هرمز و لغو محاصره دریایی بندرهای جنوبی ایران از سوی آمریکا خواهد بود.
بر اساس این گزارش، مذاکرات درباره برنامه هستهای ایران، که دونالد ترامپ آن را دلیل اصلی آغاز جنگ عنوان کرده، پس از امضای یادداشت تفاهم و در دورهای ۶۰ روزه انجام خواهد شد.
یک مقام آمریکایی که نخواست نامش فاش شود، جمعه به خبرنگاران گفت این توافق اهداف اصلی ترامپ را تامین میکند و مذاکرات را «در وضعیت بسیار بسیار خوبی» قرار داده است.
بر اساس مفاد پیشنویس یادداشت تفاهمی که چند منبع در اختیار رویترز قرار دادهاند، آمریکا آزادسازی میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران را آغاز خواهد کرد و تحریمهای صادرات نفت ایران را لغو میکند؛ در مقابل، ایران تنگه هرمز را باز خواهد کرد و موضوع برنامه هستهای ایران در یک دوره ۶۰ روزه مذاکرات مورد بررسی قرار خواهد گرفت.
این مقام آمریکایی به رویترز گفت توافق در نهایت به برچیده شدن برنامه هستهای ایران منجر خواهد شد و ذخایر اورانیوم با غنای بالای این کشور نابود و از ایران خارج میشود.
اما عراقچی گفت جمهوری اسلامی، که به گفته منابع هنوز با برچیده شدن برنامه هستهای خود موافقت نکرده، خواهان حفظ اورانیوم خود در قالب رقیقشده است.
منابع همچنین گفتهاند پیشنهادهای مطرحشده شامل گفتوگو درباره احتمال پرداخت غرامت جنگی به تهران و کنار گذاشتن درخواستهای قدیمی آمریکا برای محدود کردن برنامه موشکی جمهوری اسلامی نیز میشود.
با این حال، یک مقام آمریکایی در گفتوگو با رویترز بدون دادن توضیحات بیشتر این روایت را رد کرده است.
