دونالد ترامپ در تروثسوشال اعلام کرد که تام باراک، سفیر ایالات متحده در ترکیه، به عنوان فرستاده ویژه ریاستجمهوری در امور عراق و سوریه منصوب شده است. ترامپ افزود: همزمان با پیشبرد همکاری راهبردی ما با دولتهای سوریه و عراق، روابط ما با آنها همچنان در حال گسترش است.
به گزارش خبرگزاری رویترز، در جریان نشست دفاعی-امنیتی «گفتوگوی شانگریلا» در سنگاپور، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، از متحدان و شرکای منطقهای واشینگتن خواست سهم بیشتری در تامین امنیت منطقه بر عهده بگیرند.
با این حال، او با پرسشها و نگرانیهایی درباره احتمال کاهش توجه آمریکا به آسیا در سایه بحران خاورمیانه و مناقشه ایران مواجه شد.
هگست در پاسخ به این نگرانیها تاکید کرد: «ما میتوانیم دو کار را بهطور همزمان انجام دهیم.»
شینجیرو کویزومی، وزیر دفاع ژاپن، نیز در این نشست، پایبندی آمریکا به تعهداتش در قبال امنیت منطقه را «تزلزلناپذیر» خواند و در عین حال، اذعان کرد برخی کشورها ممکن است همچنان میزان عزم و اراده ایالات متحده را دستکم بگیرند.
«گفتوگوی شانگریلا» که بزرگترین نشست دفاعی سالانه آسیا به شمار میرود، سال جاری از ۸ تا ۱۰ خردادماه به میزبانی سنگاپور برگزار شد.
در این نشست غیررسمی، طیف گستردهای از مقامها شامل وزیران دفاع، فرماندهان نظامی، روسای دستگاههای اطلاعاتی و دیپلماتها در کنار تحلیلگران و فعالان صنایع تسلیحاتی گرد هم میآیند تا چالشهای امنیتی را مورد بررسی قرار دهند.
ایجاد شبکه امنیتی جدید میان کشورهای همسو در منطقه
مقامهای ارشد دفاعی کشورهای منطقه آسیا-اقیانوسیه در حاشیه نشست سالانه امنیتی سنگاپور بر ضرورت تقویت توانمندیهای دفاعی مستقل و گسترش همکاریهای امنیتی میان کشورهای همسو تاکید کردند؛ رویکردی که بهدنبال ایجاد شبکهای گستردهتر برای بازدارندگی در برابر تهدیدهای مشترک است.
گیلبرتو تئودورو، وزیر دفاع فیلیپین، در گفتوگو با رویترز اعلام کرد تمامی وزیران دفاع حاضر در این نشست بر لزوم ارتقای سریع و موثر ظرفیتهای دفاعی ملی توافق دارند.
او این روند را «تقویتکننده» نقش سنتی آمریکا در تامین امنیت منطقه دانست و خبر داد مانیل در حال افزایش همکاریهای دفاعی با ژاپن، استرالیا، کانادا و نیوزیلند است.
تئودورو با اشاره به اهمیت مشارکت بازیگران بیشتر در سازوکارهای بازدارندگی افزود: «هرچه کشورهای بیشتری در برابر تهدیدهای مشترک مشارکت کنند، تعهد ایالات متحده نیز مستحکمتر خواهد شد.»
در این میان، توکیو در تلاش است جایگاه خود را به عنوان محور هماهنگی همکاریهای دفاعی منطقهای تقویت کند.
وزیر دفاع ژاپن در نشست شانگریلا اعلام کرد این کشور قصد دارد به «نقطه اتصال» همکاریهای منطقهای، فراتر از موضوع چین، تبدیل شود.
کویزومی افزود: «ژاپن در زمینه همکاریهای تجهیزات دفاعی حتی پیشدستانهتر عمل خواهد کرد. هدف ما این است که اطمینان حاصل کنیم هر کشور از توانمندیهای مورد نیاز خود برخوردار است و این امکانات در زمان لازم، در دسترس خواهند بود.»
این اظهارات در حالی مطرح میشود که ژاپن در ماه آوریل بزرگترین اصلاحات مقررات صادرات تجهیزات دفاعی خود در چند دهه گذشته را اجرایی کرد.
این اقدام توکیو محدودیتهای پیشین بر فروش تسلیحات به خارج از کشور را کاهش داده و امکان صادرات ناوهای جنگی، موشکها و سایر تجهیزات نظامی را فراهم آورده است.
گسترش حضور نظامی کانادا و نیوزیلند در منطقه هند-اقیانوسیه
رویترز در ادامه نوشت کشورهای منطقه هند-اقیانوسیه در واکنش به تحولات امنیتی جهانی، بهدنبال گسترش همکاریهای دفاعی و ایجاد ائتلافهای جدید هستند.
چان چون سینگ، وزیر دفاع سنگاپور، تاکید کرد در شرایط کنونی باید «مشارکتهای انعطافپذیر» میان کشورهای همفکر شکل گیرد و ائتلافهایی از کشورهای «توانمند و مایل» به همکاری ایجاد شود تا امکان «آزمودن ایدهها و یافتن مسیرها در حوزههای ناشناخته و جدید» فراهم آید.
در همین راستا، جنی کارینیان، رییس ستاد ارتش کانادا، از افزایش حضور نظامی کشورش در منطقه خبر داد.
او اعلام کرد کانادا همکاریهای خود با ژاپن و فیلیپین را در زمینه امنیت سایبری و رزمایشهای دریایی گسترش داده است و همزمان از برنامههای آموزش زبان انگلیسی به نظامیان اندونزیایی حمایت میکند.
رییس ستاد ارتش کانادا افزود: «در منطقه هند-اقیانوسیه، کارهای زیادی برای انجام دادن وجود دارد. به همین دلیل است که احتمالا شاهد افزایش همکاریها در همه زمینهها هستیم.»
نیوزیلند نیز در حال بررسی تقویت توانمندیهای دفاعی خود است. کریس پنک، وزیر دفاع این کشور، اعلام کرد ولینگتون بهطور جدی گزینه خرید شناورهای نظامی از ژاپن و بریتانیا را برای جایگزینی ناوچههای قدیمی کلاس ANZAC بررسی میکند.
پنک همچنین در حاشیه نشست شانگریلا با همتایان خود از سنگاپور، مالزی، استرالیا و بریتانیا دیدار و درباره توسعه همکاریها در چارچوب «توافق دفاعی پنج قدرت» گفتوگو کرد.
او با اشاره به قدمت ۵۴ ساله این پیمان، بر ظرفیت آن برای ارتقا و اجرای همکاریها در سطحی گستردهتر تاکید کرد.
این پیمان، چارچوب همکاری نظامی میان بریتانیا، استرالیا، نیوزیلند، مالزی و سنگاپور است که از سال ۱۹۷۱ برای تقویت هماهنگی دفاعی و مشورت امنیتی میان اعضا برقرار است.
رویترز در پایان نوشت با وجود افزایش همکاریهای منطقهای، مقامهای آسیایی بر این باورند که تعهد ایالات متحده به منطقه هند-اقیانوسیه همچنان پابرجاست و نه درگیریهای خاورمیانه و نه رویکرد «اول آمریکا» در دولت دونالد ترامپ، از میزان توجه واشینگتن به این منطقه نکاسته است.
«اول آمریکا» شعار و گفتمانی است که ترامپ در دوران پیشین حضور خود در کاخ سفید آن را ترویج کرد. هدف این گفتمان تمرکز بر مسائل داخلی آمریکا و عدم مداخله مستقیم در مناقشههای بینالمللی عنوان شده است.
افیخای ادرعی، سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل، صبح یکشنبه ۱۰ خرداد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «میان وعدههای شعارگونه و واقعیت میدان، خبر قطعی این است: سربازان ما با ایستادن بر قلعه شقیف، فصل تازهای از عزت را مینویسند.»
او افزود: «کنترل قلعه شقیف تنها یک دستاورد نظامی نیست، بلکه درهم شکستن دوباره نماد غرور حزبالله است. حزبالله ما را به سستی متهم میکرد، اما قلعههایش در برابر ضربات ما فرو ریخت.»
قلعه شقیف نام عربی این دژ تاریخی در جنوب لبنان است و بوفور، نام فرانسوی برجایمانده از دوران جنگهای صلیبی، در منابع غربی و اسرائیلی کاربرد بیشتری دارد.
در واکنش به این رویداد، فرانسه خواهان برگزاری جلسه اضطراری شورای امنیت سازمان ملل شد.
واکنش نتانیاهو و کاتز
بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، ۱۰ خرداد در بیانیهای تصرف قلعه بوفور در جنوب لبنان را نشاندهنده «تغییری چشمگیر» در سیاست اسرائیل دانست.
او اضافه کرد: «ما سد ترس را شکستهایم و در تمام جبههها ابتکار عمل را در دست داریم.»
نخستوزیر اسرائیل تاکید کرد دامنه عملیات زمینی ارتش این کشور در لبنان گسترش خواهد یافت.
یسرائیل کاتز، وزیر دفاع اسرائیل، نیز با انتشار پیامی در ایکس، تصویری از برافراشته شدن پرچم این کشور بر فراز قلعه بوفور منتشر کرد و خبر داد نیروهای اسرائیلی در این منطقه باقی خواهند ماند.
نیروهای اسرائیلی سال ۱۹۸۲ هم این قلعه را تصرف کرده بودند و تا سال ۲۰۰۰ کنترل آن را در دست داشتند.
گسترش عملیات اسرائیل در شمال رود لیتانی
ارتش اسرائیل ۱۰ خرداد در بیانیهای اعلام کرد عملیات اخیر چند روز پیش در ارتفاعات شقیف و منطقه وادی السلوقی آغاز شده است.
بر اساس این بیانیه، هدف عملیات نابودی زیرساختهای حزبالله، از بین بردن نیروهای این گروه، رفع تهدیدها علیه شمال اسرائیل و گسترش خط دفاعی پیشرو است.
ارتش اسرائیل همچنین اعلام کرد نیروهای این کشور از رودخانه لیتانی عبور کردهاند، حملات خود را به مناطق شمال این رودخانه گسترش دادهاند و دامنه عملیات به مناطق بیشتری در جنوب لبنان کشیده شده است.
به گفته ارتش، شقیف و وادی السلوقی محل استقرار زیرساختهای مهم حزبالله هستند که با کمک جمهوری اسلامی ایجاد شدهاند و نیروهای حزبالله از این مناطق، صدها راکت به سوی اسرائیل و نیروهایش در جنوب لبنان شلیک کردهاند.
در این بیانیه همچنین آمده است که پیش از ورود نیروهای زمینی اسرائیل، نیروی هوایی این کشور با پشتیبانی توپخانه و تانکها زیرساختهای حزبالله را هدف قرار داد.
ارتش اسرائیل تاکید کرد نیروهای این کشور در نزدیکی شهر نبطیه در حال انجام عملیات هستند و در صورت لزوم، آمادگی گسترش دامنه این عملیات را دارند.
سخنگوی عربزبان ارتش اسرائیل صبح ۱۰ خرداد در پستی دیگر در ایکس، از ساکنان جنوب لبنان، بهویژه مناطق جنوب رودخانه زهرانی، خواست خانههای خود را فورا تخلیه کنند و به شمال این رودخانه منتقل شوند.
ادرعی با اشاره به «نقض توافق آتشبس از سوی حزبالله» گفت ارتش اسرائیل با قدرت علیه این گروه نیابتی جمهوری اسلامی اقدام خواهد کرد و هشدار داد حضور در نزدیکی نیروها، تاسیسات یا تجهیزات نظامی حزبالله میتواند جان افراد را به خطر بیندازد.
کشته شدن یک سرباز اسرائیلی در حمله پهپادی حزبالله
تایمز اسرائیل به نقل از ارتش اسرائیل گزارش داد یک سرباز این کشور شنبه ۹ خرداد در حمله پهپادی حزبالله در جنوب لبنان کشته شد.
ارتش اسرائیل هویت این سرباز را مایکل تیوکین، ۲۱ ساله، با درجه گروهبان یکم، از یگان شناسایی تیپ گیواتی و اهل اشکلون اعلام کرد.
بر اساس این گزارش، حمله حدود ساعت ۱۰:۳۰ شامگاه شنبه رخ داد؛ زمانی که یک پهپاد هدایتشونده از راه دور حزبالله به موضعی اصابت کرد که نیروهای تیپ گیواتی در آن مشغول عملیات بودند.
در پی این حمله، تیوکین جان خود را از دست داد و چهار سرباز دیگر دچار جراحات سطحی شدند. این نظامیان برای درمان به بیمارستان منتقل شدند.
نویسنده میگوید حزبالله بار دیگر بر راهبرد «بقا بهعنوان پیروزی» تکیه کرده و اسرائیل برای تغییر معادله نیازمند رویکردی چندجانبه است.
وبسایت اسرائیلی واینت در تحلیلی به قلم رون بنیشای، کارشناس ارشد نظامی، استدلال کرده است که چهار دهه درگیری میان اسرائیل و حزبالله نشان میدهد اتکا به بمباران و عملیات نظامی محدود به تنهایی نمیتواند تهدید این گروه را از بین ببرد.
به نوشته این تحلیلگر، نابودی صدها نیروی حزبالله، تخریب ساختمانهای بلندمرتبه در ضاحیه بیروت، ویران شدن روستاهای جنوب لبنان و هدف قرار گرفتن تاسیسات نظامی در دره بقاع، اگرچه خسارات قابل توجهی به حزبالله وارد کردهاند، اما نتوانستهاند این گروه را از ادامه حملات علیه اسرائیل بازدارند.
واینت مینویسد حزبالله تا زمانی که توانایی شلیک موشک و بهکارگیری پهپادها را حفظ کند، به حملات خود علیه اسرائیل ادامه خواهد داد و همچنان از حمایت حکومت ایران برخوردار خواهد بود.
این گزارش ریشههای «پایداری حزبالله» را در ترکیبی از انگیزههای ایدئولوژیک، حمایت سپاه پاسداران، تجربه طولانی نبرد با اسرائیل و همچنین پشتوانه اجتماعی در میان بخش بزرگی از جامعه شیعه لبنان میداند. به نوشته نویسنده، بسیاری از شیعیان لبنان حزبالله را نیروی اصلی محافظ کشور در برابر اسرائیل و تهدیدهای منطقهای میدانند.
حمایت اجتماعی و اقتصادی از حزبالله
در این تحلیل آمده است که نفوذ حزبالله تنها به حوزه نظامی محدود نمیشود. طی سالهای گذشته، کمکهای مالی حکومت ایران و شبکههای اجتماعی و اقتصادی وابسته به حزبالله به منبع اصلی حمایت مالی برای هزاران خانواده شیعه در جنوب لبنان و دره بقاع تبدیل شده است.
به گفته نویسنده، این شبکه حمایتی در شرایط فروپاشی اقتصادی لبنان نقش مهمی در حفظ نفوذ حزبالله ایفا کرده و یکی از عوامل اصلی تداوم پایگاه اجتماعی این گروه محسوب میشود.
بازگشت حزبالله پس از ضربات سنگین
واینت یادآور میشود که حزبالله در عملیات «پیکانهای شمالی» در تابستان ۲۰۲۴ ضربات بیسابقهای متحمل شد؛ از جمله کشته شدن حسن نصرالله، دبیرکل پیشین این گروه. با این حال، این سازمان تا زمستان ۲۰۲۶ توانست بخش قابل توجهی از توان عملیاتی خود را بازسازی کند.
بر اساس این گزارش، حزبالله با وجود کاهش منابع مالی جمهوری اسلامی همچنان موفق شده نیروهای جدید جذب کند، حقوق اعضای خود را - هرچند با کاهش - پرداخت کند و صدها پهپاد ارزانقیمت هدایتشونده با فیبر نوری را تهیه و عملیاتی کند.
نویسنده معتقد است این تحولات نشان میدهد بازدارندگیای که اسرائیل پس از عملیاتهای گسترده خود در سال ۲۰۲۴ ایجاد کرده بود، به تدریج فرسوده شده است.
راهبرد «صمود» و امید به گذر از بحران
به نوشته واینت، حزبالله و حکومت ایران در شرایط کنونی راهبردی مبتنی بر «صمود» یا پایداری در پیش گرفتهاند؛ راهبردی که هدف آن عبور از فشارهای فعلی و انتظار برای تغییر شرایط سیاسی و نظامی است.
این تحلیل تاکید میکند که رهبران حزبالله امیدوارند همان فرمولی که در گذشته برای بسیاری از گروههای مسلح موفق بوده - یعنی «پیروز شدن از طریق شکست نخوردن» - این بار نیز کارآمد باشد.
در عین حال، نویسنده اذعان میکند که حزبالله با مشکلات داخلی قابل توجهی روبهرو است. صدها هزار شیعه آواره هنوز نتوانستهاند به خانههای خود بازگردند، فشار اقتصادی افزایش یافته و دولت لبنان نیز خواهان حفظ انحصار سلاح در اختیار دولت است.
گزارش همچنین اشاره میکند که نعیم قاسم نتوانسته جایگاه و نفوذ حسن نصرالله را به دست آورد و نبیه بری، رییس پارلمان لبنان، به چهره سیاسی برجستهتری در میان شیعیان تبدیل شده است.
دو گزینه پیش روی اسرائیل
به باور نویسنده، اسرائیل برای مقابله با حزبالله تنها دو مسیر راهبردی در اختیار دارد.
نخست، اشغال گسترده لبنان و پیشروی تا دره بقاع همراه با محاصره بیروت؛ گزینهای که از نظر نظامی میتواند توان راهبردی حزبالله را نابود کند، اما هزینههای سنگین انسانی، نظامی و سیاسی برای اسرائیل خواهد داشت.
واینت مینویسد ارتش اسرائیل پس از بیش از دو سال جنگ فرسایشی با کمبود نیرو و فشار عملیاتی روبهرو است و اشغال لبنان احتمالاً به انزوای بیشتر اسرائیل در عرصه بینالمللی منجر خواهد شد. همچنین دولت آمریکا و کشورهای اروپایی و عربی ممکن است پیش از دستیابی اسرائیل به اهدافش، برای پایان دادن به عملیات فشار وارد کنند.
راهحل جایگزین؛ فشار، دیپلماسی و اقتصاد
رون بنیشای گزینه دوم را واقعبینانهتر میداند؛ راهبردی چندجانبه که سه محور نظامی، دیپلماتیک و اقتصادی را به طور همزمان دنبال کند.
در بخش نظامی، او خواستار عملیاتهای محدود اما غافلگیرکننده برای دور کردن نیروهای حزبالله از مرز و کاهش توان عملیاتی آنها شده است.
در بخش دیپلماتیک، او بر آغاز مذاکرات مستقیم و مؤثر میان اسرائیل و دولت لبنان به ریاست ژوزف عون تاکید میکند؛ مذاکراتی که بتواند مشروعیت ادعایی حزبالله به عنوان مدافع لبنان را تضعیف کند و زمینه توافقی برای جلوگیری از تهدید اسرائیل از خاک لبنان را فراهم آورد.
در حوزه اقتصادی نیز نویسنده پیشنهاد میکند کمکهای گسترده بینالمللی برای بازسازی لبنان به پایان نقش نظامی حزبالله گره زده شود. او همچنین خواستار مشارکت عربستان سعودی، قطر، آمریکا، فرانسه و امارات در تقویت دولت و ارتش لبنان و قطع مسیرهای مالی و تسلیحاتی میان حکومت ایران و حزبالله شده است.
واینت در پایان نتیجه میگیرد که موفقیت چنین راهبردی به توانایی دولت بنیامین نتانیاهو در جلب حمایت دونالد ترامپ، همکاری با دولت لبنان و پذیرش برخی مصالحههای سیاسی بستگی دارد؛ امری که به گفته نویسنده هنوز مشخص نیست دولت اسرائیل آمادگی یا اراده لازم برای آن را داشته باشد.
بر اساس گزارش این رسانه اسرائیلی، کتائب حزبالله آخرین گروهی است که درباره آنچه ممکن است در ادامه رخ دهد اظهارنظر کرده است.
این گروه از سوی آمریکا و اسرائیل «یک گروه تروریستی» طبقهبندی شده، در سال ۲۰۲۵ سه آمریکایی را در اردن کشت و حملاتی علیه آمریکا، اسرائیل و سایر کشورها در منطقه انجام داده است.
در سال ۲۰۲۰، آمریکا رهبر کتائب حزبالله، ابومهدی المهندس، را زمانی که همراه با قاسم سلیمانی، فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران، در بغداد در حال رانندگی بود، کشت.
کتائب حزبالله همچنین مسئول ربودن الیزابت تسورکوف، پژوهشگر و شلی کیتلسون، روزنامهنگار آمریکایی بوده است.
اورشلیمپست در پاسخ به این پرسش که آیا این گروه واقعا حاضر است ذخایر عظیم سلاحهای خود شامل سلاحها، موشکها، پهپادها و دیگر تجهیزات را تحویل دهد، به خبر رسانه روداو در اقلیم کردستان عراق اشاره کرد که بر اساس آن، کتائب حزبالله «شنبه از تلاشهایی برای وادار کردن گروههای مسلح به تحویل سلاحهایشان به دولت استقبال کرده و پیشنهاد داده است مسئولیت تجهیزات نظامی تخصصی را برعهده بگیرد و حتی برای آنها هزینه پرداخت کند، در حالی که بغداد در حال مذاکره برای آوردن سلاحها تحت کنترل دولت است.»
ابومجاهد العساف، که روداو او را سخنگو و مقام ارشد امنیتی این گروه معرفی کرده است، در یک بیانیه، از آنچه تصمیم «برادرانی که در [مقاومت اسلامی عراق] دخیل نیستند» برای پایان دادن به فعالیتهای مسلحانه و تحویل سلاحهایشان، تمجید کرد.
سخنگوی کتائب حزبالله گفت این گروه میتواند «سلاحها را در دست دولت محدود کرده و امنیت، ثبات و صلح مدنی را تقویت کند.»
این گروه میگوید فرماندهی حشد الشعبی (نیروهای بسیج مردمی) میتواند بر سلاحها و انتقال آنها نظارت کند.
حشد الشعبی یک نیروی شبهنظامی است و اعضای آن از دولت حقوق دریافت میکنند و کتائب حزبالله چندین تیپ در حشد الشعبی دارد.
به نوشته اورشلیمپست، این موضوع عملا به معنای تحویل سلاحها به خود این گروه است، زیرا در ظاهر تحت کنترل حشد الشعبی قرار دارد، در حالی که همچنان در سراسر منطقه حملاتی انجام میدهد.
علی الزیدی، نخستوزیر جدید عراق، گفته است که مذاکرات غیرمستقیم با چند گروه مسلح تحت حمایت جمهوری اسلامی ادامه دارد.
روداو اشاره کرد که ائتلاف شیعیان موسوم به «چارچوب هماهنگی» پیشتر به این رسانه گفته بود گفتوگوهای غیرمستقیم «با سه تا چهار جناح که خارج از ساختار حشد الشعبی فعالیت میکنند در جریان است و انتظار میرود توافق نهایی پس از تعطیلات عید قربان حاصل شود؛ عیدی که بین چهارشنبه تا شنبه برگزار شد.»
چه خواهد شد؟
به نوشته اورشلیمپست، کتائب حزبالله ممکن است ادعا کند که سلاحها را تحویل میدهد یا نوعی تحویل نمادین انجام دهد، یعنی «برخی سلاحهای تخصصی که نهادهای دولتی متخصص آنها را ندارند، مانند پهپادها، مهمات سرگردان (پهپادهای انتحاری)، موشکهای کروز، سلاحهای ضدزره و موارد دیگر» را واگذار کند.
این گروه همچنین گفته ممکن است این سلاحها را دوباره بخرد، یعنی سلاحهای خودش را دوباره خریداری کند. به نوشته اورشلیمپست، این موضوع ساختگی به نظر میرسد و نوعی پوشش برای جابهجایی سلاحها و پولشویی آنها است.
بر اساس گزارش روداو، این پیشنهاد همچنین شامل نظارت بر فهرستبرداری، انتقال و انبار کردن سلاحهای تحویلدادهشده، و همچنین حمایت از «خانوادههای شهدا و مجروحان آن گروهها، و همچنین مجاهدانی که خدماتشان دیگر مورد نیاز نیست» میشود.
بنابر گزارشها، برخی گروههای دیگر در عراق، تحویل سلاح را رد کردهاند.
