عربستان سعودی: فرصت دوباره به مذاکرات با جمهوری اسلامی میتواند به پایان جنگ منجر شود
عربستان سعودی از تصمیم ترامپ برای دادن فرصت دوباره به مذاکرات با تهران با هدف پایان جنگ و بازگشت امنیت کشتیرانی در تنگه هرمز قدردانی کرد.
او از نقش میانجیگرانه پاکستان تمجید و ابراز امیدواری کرد تهران از این فرصت برای جلوگیری از تشدید تنش و دستیابی به توافقی جامع استفاده کند.
بازارهای جهانی نفت همچنان امیدوارند بحران خلیج فارس بهزودی پایان یابد، اما تحلیلگران هشدار میدهند اختلالهای ناشی از «جنگ ایران»، بسته ماندن تنگه هرمز و آسیب گسترده به زیرساختهای انرژی، ممکن است جهان را وارد مرحلهای از کمبود واقعی منابع و رکود اقتصادی کند.
فایننشالتایمز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت در گزارشی تحلیلی نوشت که پس از آغاز «جنگ ایران» و سپس محاصره دریایی، اکنون مرحله تازهای آغاز شده است: کمبود کالاهای حیاتی.
نفتکشهای حامل نفت، گاز طبیعی مایع، اوره، فرآوردههای پالایششده نفتی، هیدروژن و هلیوم، از حدود ۸۰ روز قبل دیگر به شکل گسترده از تنگه هرمز عبور نکردهاند. کشتیهایی که پیشتر منطقه را ترک کرده بودند، عمدتا به مقصد رسیدهاند، اما از این پس نبود محمولههایی که هرگز خارج نشدند، بهتدریج محسوس خواهد شد.
این گزارش تاکید کرد که تا امروز، کمبودها بیشتر «ذهنی» بودهاند، اما اکنون به کمبودهای واقعی تبدیل خواهند شد. وضعیتی که به گفته تحلیلگران، در نهایت یا با سهمیهبندی و یا با رکود اقتصادی، مدیریت میشود.
پیش از این، اکسیوس گزارش داده بود که دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، پس از اعلام توقف موقت حمله به ایران، گزینههای نظامی علیه جمهوری اسلامی را با تیم ارشد امنیت ملی خود بررسی کرد.
همزمان، جیدی ونس، معاون او، گفت مذاکرات پیشرفت زیادی داشته است و هیچ یک از طرفین خواهان از سرگیری جنگ نیستند.
فایننشالتایمز با استناد به تحلیل نیک باتلر، مدیر پیشین راهبرد و سیاستگذاری شرکت «بیپی» که اکنون در «کینگز کالج لندن» است، نوشت مشکلات کنونی فقط ناشی از بسته شدن تنگه هرمز نیست، بلکه حمله به زیرساختهای انرژی - عمدتا از سوی حکومت ایران - نیز خسارتهای سنگینی ایجاد کرده است.
بر اساس این تحلیل، دستکم هشت پالایشگاه مهم در خلیج فارس بهطور کامل یا جزیی از کار افتادهاند و تاسیسات گاز طبیعی مایع «راس لفان» قطر نیز آسیب دیده است.
هنوز مشخص نیست بازسازی این زیرساختها چه مدت زمان خواهد برد.
این گزارش تاکید کرد بحران کنونی فقط به نفت خام مربوط نیست و کمبودها بهطور ویژه بر برخی فرآوردههای خاص اثر خواهد گذاشت، زیرا پالایشگاهها برای فرآوری انواع مشخصی از نفت طراحی شدهاند.
پیش از بحران، کشورهای خلیج فارس روزانه حدود ۳.۳ میلیون بشکه فرآورده پالایششده و ۱.۵ میلیون بشکه گاز مایع صادر میکردند و محصولاتی مانند گازوئیل، سوخت هواپیما، بنزین و نفتا که مستقیما وارد زنجیره تامین اروپا و آسیا میشدند.
حذف این صادرات، جایگزینی ساده را ناممکن کرده است.
باتلر گفت مهمترین کمبودها اکنون در حوزه سوخت هواپیما و گازوئیل دیده میشود.
فایننشالتایمز نوشت تا امروز بخشی از بحران با استفاده از ذخایر موجود مهار شده، اما این ذخایر محدودند و افزایش سریع تولید در خارج از خلیج فارس یا تغییر مسیر انتقال نفت نیز در کوتاهمدت ممکن نیست.
بخش بزرگی از ظرفیت مازاد تولید نفت جهان در خود منطقه خلیج فارس قرار دارد و پس از آن، روسیه مهمترین گزینه افزایش عرضه به شمار میرود؛ هرچند محدودیتهای سیاسی و ظرفیت تولید، موانع بزرگی محسوب میشوند.
این گزارش همچنین اشاره کرد که خطوط لوله عربستان سعودی به دریای سرخ و خط انتقال نفت عمان به بندر «راس مرکاز»، ظرفیت محدودی دارند و توسعه آنها زمانبر خواهد بود.
در اروپا نیز ظرفیت پالایشگاهی طی سالهای گذشته کاهش یافته و بازسازی سریع آن به سرمایهگذاری سنگین و زمان طولانی نیاز دارد.
از سوی دیگر، فایننشالتایمز ۲۹ اردیبهشت گزارش داد جمهوری اسلامی در پی محاصره دریایی آمریکا و کاهش شدید امکان صادرات نفت، به ذخیرهسازی نفت روی نفتکشهای فرسوده در خلیج فارس روی آورده است.
این اقدام نشاندهنده فشار فزاینده بر صادرات نفت ایران در هفتههای اخیر است.
بر اساس این گزارش، حدود ۳۹ نفتکش حامل نفت و محصولات پتروشیمی ایران در خلیج فارس مستقر هستند؛ در حالی که پیش از آغاز محاصره دریایی آمریکا در ۲۴ فروردین ۱۴۰۵، این تعداد ۲۹ نفتکش بود.
شرکت تحلیلی کپلر پیشبینی کرده است تهران احتمالا تا اواخر ماه می امکان ادامه تولید بدون فضای ذخیرهسازی جدید را خواهد داشت.
فایننشالتایمز هشدار داد بحران خلیج فارس فقط بازار انرژی را تهدید نمیکند، بلکه عرضه کالاهایی مانند هلیوم، متانول، آمونیاک، فسفات، گوگرد و مواد اولیه تولید کود شیمیایی را نیز مختل کرده است.
کاهش عرضه هلیوم بر تولید ریزتراشهها اثر میگذارد و کمبود مواد مورد نیاز کودهای شیمیایی، میتواند تولید جهانی غذا را کاهش دهد.
همزمان، تغییر مسیرهای کشتیرانی هزینه حملونقل جهانی را افزایش داده و حدود ۲۰ هزار ملوان نیز همچنان در خلیج فارس گرفتار ماندهاند.
به نوشته فایننشالتایمز، بازارهای نفت ظاهرا بر این باورند که فشارهای اقتصادی در نهایت به آتشبس پایدار و بازگشایی تنگه هرمز منجر خواهد شد، اما نویسنده این تحلیل هشدار داد که هیچ تضمینی برای تحقق این سناریو وجود ندارد.
ترامپ همچنان تاکید میکند تنها موضوع مهم برای او، جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای است.
این گزارش پرسیده است آیا جمهوری اسلامی اصولا حاضر خواهد شد چنین توافقی را بپذیرد و چرا باید به اجرای تعهدات آمریکا اعتماد کند: «همچنین اگر ایران اکنون کنترل عبور و مرور در خلیج فارس را در دست گرفته، چرا باید به سادگی از این اهرم صرفنظر کند؟»
فایننشالتایمز در پایان هشدار داد بازارهای آتی نفت «گوی بلورین» نیستند و پیشبینیهایشان بارها اشتباه از آب درآمده است.
این گزارش تاکید کرد: «اگر بدترین سناریو رخ دهد، ممکن است قیمت نفت و کالاهای اساسی به شدت افزایش یابد و این وضعیت با رشد تورم، افزایش نرخ بهره و رکودی سنگین در اقتصاد جهانی همراه شود.»
فاتح بیرول، مدیر آژانس بینالمللی انرژی، پیشتر هشدار داده بود جهان ممکن است وارد «بزرگترین بحران انرژی تاریخ» شود.
نویسنده فایننشالتایمز بر این باور است که اگر شرایط بهزودی تغییر نکند، این هشدار میتواند به واقعیت تبدیل شود.
وزارت خارجه آلمان در پاسخ به پیگیری ایراناینترنشنال اعلام کرد بررسی بخشی از درخواستهای ویزای ایرانیان اکنون در سفارت این کشور در ایروان انجام میشود. این تصمیم پس از هفتهها بلاتکلیفی هزاران متقاضی و توقف فعالیت بخش کنسولی سفارت آلمان در تهران اتخاذ شده است.
بر اساس پاسخ وزارت خارجه آلمان، روند بررسی نهایی پروندههایی که پیش از آغاز درگیریهای نظامی اخیر در سفارت آلمان در تهران ثبت شده بودند - بهویژه پروندههای ویزای کار و دانشجویی - در هفتههای اخیر از سر گرفته شده و پس از تکمیل بررسیها، سفارت آلمان در ایروان میتواند ویزای ورود را صادر کند.
این وزارتخانه اعلام کرد سفارت آلمان در تهران یا اداره فدرال امور خارجی آلمان، برای تعیین وقت مراجعه به سفارت آلمان در ایروان و الصاق ویزا به گذرنامه، با متقاضیان بهصورت فردی تماس میگیرد.
متقاضیان و سفارت آلمان
اعلام این تصمیم در حالی است که طی ماههای گذشته، شماری از متقاضیان ویزای آلمان چندین بار مقابل سفارت این کشور در تهران تجمع کرده بودند.
بر اساس ویدیوهای رسیده به ایراناینترنشنال، گروهی از متقاضیان ۳۰ مرداد ۱۴۰۴ در اعتراض به صادر نشدن ویزا مقابل ساختمان سفارت آلمان تجمع کردند و گفتند با وجود دریافت پیشتاییدیه و پیشویزای اداره مهاجرت آلمان، سفارت از صدور ویزا و تعیین وقت جدید خودداری میکند.
برخی از معترضان گفته بودند اعتبار پیشتاییدیههایشان در حال پایان یافتن است و کارفرمایان آنان در آلمان همچنان منتظر صدور ویزا هستند؛ در حالی که هر متقاضی برای این مرحله ۴۱۱ یورو هزینه پرداخت کرده است.
یک هفته پیش از آن نیز گروهی دیگر از متقاضیان مقابل ورودی سفارت آلمان تجمع کرده و گفته بودند بیش از یک سال از خانوادههای خود دور ماندهاند و فرصتهای شغلی و تحصیلی بسیاری را از دست دادهاند.
وزارت خارجه آلمان اکنون اعلام کرده است در حال بررسی این موضوع است که آیا درخواستهای اولیه ویزا در سایر دستهبندیها نیز میتوانند در سفارت آلمان در ایروان بررسی شوند یا نه.
در پاسخ این وزارتخانه به ایراناینترنشنال همچنین آمده است در صورتی که امکان ثبت درخواست در کشورهای همسایه فراهم شود، متقاضیان از طریق شرکت «تیالاس کانتکت» (TLScontact) مستقیما مطلع خواهند شد.
اختلال در روند صدور ویزا پس از آن شدت گرفت که سفارتخانههای خارجی در تهران، در پی تحولات امنیتی و نظامی اخیر، فعالیتهای حضوری خود را محدود کردند.
وزارت خارجه آلمان ۹ مرداد ۱۴۰۴ در پاسخ به ایراناینترنشنال گفته بود سفارت این کشور در تهران «تعطیل نشده»، اما برای مراجعهکنندگان بسته است و خدماتی ارائه نمیکند.
در وبسایت رسمی سفارت آلمان در تهران نیز اعلام شده بود که این سفارتخانه به دلیل «شرایط بحرانی فعلی» تا اطلاع ثانوی برای مراجعه حضوری بسته است و همه وقتهای قبلی لغو شدهاند.
این تحولات پس از جنگ ۱۲ روزه میان آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی رخ داد.
خبرگزاری ایرنا مرداد سال گذشته به نقل از امید محمدعلیخان، عضو انجمن صنفی دفاتر خدمات مسافرتی ایران، گزارش داده بود توقف صدور ویزا از سوی برخی سفارتخانهها، حدود ۴۰ تا ۵۰ هزار متقاضی ایرانی را بلاتکلیف کرده است.
او همچنین گفته بود برخی سفارتخانهها، از جمله آلمان، اسپانیا، سوئیس و فرانسه، از تعیین وقت جدید خودداری میکنند و پذیرش درخواست سفرهای توریستی در شماری از سفارتخانههای خارجی متوقف شده است.
در هفتههای گذشته، بیش از ۵۵۰ فعال سیاسی، روزنامهنگار، فعال حقوق بشر و آسیبدیدگان چشمی خیزش «زن، زندگی، آزادی» نیز در نامهای به دولت آلمان خواستار ازسرگیری فوری روند پذیرش افراد در معرض خطر شده بودند.
وزارت خارجه آلمان اعلام کرده است اطلاعات و جزییات تازه درباره روند بررسی ویزاهای ایرانیان در وبسایت سفارت آلمان در تهران منتشر خواهد شد.
دادههای کشتیرانی نشان میدهد دو نفتکش چینی حامل نفت، چهارشنبه از تنگه هرمز عبور کرده و از خلیج فارس خارج شدند که این موضوع امیدها به پایان احتمالی جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی را افزایش داده است، آن هم پس از اظهارات دونالد ترامپ و معاونش درباره پیشرفت مذاکرات با تهران.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت نوشت که رییسجمهوری آمریکا، ۲۹ اردیبهشت گفت جنگ «خیلی سریع» پایان خواهد یافت و جیدی ونس، معاون او، نیز از پیشرفت گفتوگوها با تهران برای رسیدن به توافقی بهمنظور پایان درگیریها سخن گفت.
ونس در نشست خبری کاخ سفید گفت: «در موقعیت نسبتا خوبی قرار داریم.»
ترامپ نیز یک روز پس از آنکه اعلام کرد حمله برنامهریزیشده جدید علیه ایران را پس از دریافت پیشنهاد تازه تهران متوقف کرده، گفت: «فقط یک ساعت تا تصمیم برای حمله فاصله داشتم.»
او در جمع خبرنگاران در کاخ سفید گفت رهبران جمهوری اسلامی «برای رسیدن به توافق التماس میکنند» و هشدار داد اگر توافقی حاصل نشود، حمله جدید آمریکا در روزهای آینده انجام خواهد شد.
همزمان، بر اساس دادههای شرکتهای «الاسایجی» و «کپلر»، دو نفتکش چینی که از معدود ابرنفتکشهای حامل نفت عراق بودند که در ماه جاری از خلیج فارس خارج شدند، حدود چهار میلیون بشکه نفت خام حمل میکردند.
رویترز نوشت آمریکا نزدیک به سه ماه است در تلاش برای پایان دادن به جنگی است که همراه با اسرائیل آغاز کرد: «ترامپ در طول این جنگ بارها گفت توافق با تهران نزدیک است و همزمان تهدید کرد در صورت نرسیدن به توافق، حملات سنگینی علیه ایران انجام خواهد شد.»
رییسجمهوری آمریکا اکنون در داخل این کشور با فشار شدید سیاسی روبهروست تا توافقی بهدست آید که به بازگشایی تنگه هرمز، گذرگاه حیاتی انتقال نفت و دیگر کالاها در جهان، منجر شود.
در حالی که قیمت بنزین در آمریکا همچنان بالاست، محبوبیت ترامپ نیز در آستانه انتخابات کنگره در ماه نوامبر کاهش یافته است.
این جنگ بزرگترین اختلال تاریخ در عرضه جهانی انرژی را ایجاد کرده و صدها نفتکش را در خلیج فارس متوقف کرده است. همزمان، زیرساختهای انرژی و حملونقل دریایی در سراسر منطقه نیز آسیب دیدهاند.
در پی سیگنالهای مثبت از سوی کاخ سفید و تحولات خلیج فارس، قیمت نفت کاهش یافت و بهای نفت برنت تا ۱۱۰ دلار و ۱۶ سنت در هر بشکه پایین آمد؛ هرچند بعدا بخشی از افت خود را جبران کرد.
توشیتاکا تازاوا، تحلیلگر شرکت «فوجیتومی سکیوریتیز»، گفت: «سرمایهگذاران میخواهند بدانند آیا واشینگتن و تهران واقعا میتوانند به نقطه مشترک برسند و توافق صلح حاصل کنند یا نه؛ بهویژه که موضع آمریکا هر روز تغییر میکند.»
ونس در نشست خبری کاخ سفید اذعان کرد مذاکره با ساختار رهبری چندپاره جمهوری اسلامی دشوار است.
او گفت: «گاهی اصلا مشخص نیست موضع مذاکرهکنندگان ایرانی دقیقا چیست.»
ونس افزود آمریکا تلاش میکند خطوط قرمز خود را شفاف نگه دارد.
معاون ترامپ همچنین گفت یکی از اهداف سیاستهای دولت آمریکا جلوگیری از گسترش رقابت تسلیحات هستهای در منطقه است.
در مقابل، ابراهیم عزیزی، رییس کمیسیون امنیت ملی مجلس شورای اسلامی، در شبکه ایکس نوشت توقف حمله آمریکا ناشی از آن بوده که واشینگتن دریافته هرگونه اقدام علیه حکومت ایران با «پاسخ قاطع نظامی» روبهرو خواهد شد.
رسانههای حکومتی ایران نیز گزارش دادند پیشنهاد تازه تهران برای صلح شامل توقف درگیریها در همه جبههها، از جمله لبنان، خروج نیروهای آمریکایی از مناطق نزدیک به ایران و پرداخت غرامت بابت خسارتهای ناشی از حملات آمریکا و اسرائیل است.
بر اساس اظهارات کاظم غریبآبادی، معاون وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، تهران همچنین خواستار لغو تحریمها، آزادسازی داراییهای بلوکهشده و پایان محاصره دریایی آمریکا شده است.
با این حال، مفاد این پیشنهاد تفاوت چندانی با پیشنهاد قبلی جمهوری اسلامی ندارد؛ پیشنهادی که ترامپ هفته گذشته آن را «مزخرف» توصیف کرده بود.
حملات آمریکا و اسرائیل پیش از توقف در قالب آتشبس در اوایل فروردین، هزاران نفر را در ایران کشت. اسرائیل نیز هزاران نفر دیگر را در لبنان کشت و صدها هزار نفر را در جریان عملیات علیه حزبالله، از خانههایشان آواره کرد.
حملات حکومت ایران به اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس نیز چند ده کشته بر جای گذاشته است.
آتشبس میان جمهوری اسلامی و اسرائیل تا حد زیادی حفظ شده، اما در روزهای اخیر پهپادهایی از عراق به سمت کشورهای خلیج فارس، از جمله عربستان سعودی و کویت، شلیک شدهاند. حملاتی که بهنظر میرسد از سوی تهران و گروههای همپیمانش انجام شده باشد.
ترامپ و بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفتهاند هدف آنان از آغاز جنگ، محدود کردن حمایت جمهوری اسلامی از گروههای نیابتی منطقه، نابودی برنامه هستهای تهران، از بین بردن توان موشکی و فراهم کردن شرایط برای سرنگونی حکومت ایران بوده است.
رویترز نوشت که با این حال، جنگ هنوز نتوانسته جمهوری اسلامی را از ذخایر اورانیوم غنیشده نزدیک به سطح تسلیحاتی محروم کند یا توانایی آن برای تهدید همسایگان از طریق موشکها، پهپادها و نیروهای نیابتی را از بین ببرد.
در عین حال، حکومت جمهوری اسلامی که در دی ماه با اعتراضات گسترده داخلی روبهرو شده بود، تا اینجای ماجرا حملات آمریکا و اسرائیل را بدون ظهور یک اپوزیسیون سازمانیافته، پشت سر گذاشته است.
رهبران چین و روسیه چهارشنبه در دیدار خود در پکن بر گسترش روابط راهبردی میان دو کشور تاکید کردند. انتظار میرود ولادیمیر پوتین در سفر خود برای تقویت همکاریهای انرژی میان مسکو و پکن تلاش کند.
علاوه بر مذاکرات رسمی، قرار است دو رهبر در ادامه روز در دیداری خصوصی گفتوگو کنند.
خبرگزاری رویترز چهارشنبه ۳۰ اردیبهشت نوشت شی جینپینگ، رییسجمهوری چین، با استقبال رسمی، گارد احترام و شلیک توپ، در حالی که کودکان پرچمهای چین و روسیه را در دست داشتند، در تالار بزرگ خلق از پوتین استقبال کرد.
این دیدار تنها چند روز پس از سفر دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، به پکن انجام شد و به همین دلیل، نحوه برگزاری و نتایج نشست شی و پوتین به دقت با سفر ترامپ مقایسه خواهد شد.
بر اساس متن منتشرشده از سوی خبرگزاری دولتی شینهوا، شی گفته است دو کشور باید بر «راهبرد بلندمدت» تمرکز کنند و برای ایجاد نظام حکمرانی جهانی «عادلانهتر و منطقیتر» همکاری داشته باشند.
او در آغاز دیدار با پوتین گفت: «روابط چین و روسیه به این سطح رسیده، زیرا توانستهایم اعتماد سیاسی متقابل و همکاری راهبردی را تعمیق کنیم.»
پوتین نیز گفت روابط دو کشور به حفظ ثبات جهانی کمک میکند و تاکید کرد روسیه در شرایط اختلال ناشی از بحران خاورمیانه، همچنان تامینکننده قابل اعتماد انرژی باقی مانده است.
او افزود: «حتی در شرایط حاصل از عوامل خارجی نامطلوب، همکاریها و روابط اقتصادی ما همچنان روندی مثبت و پویا دارند.»
پوتین همچنین اعلام کرد از شی برای سفر به روسیه در سال آینده دعوت کرده است.
شی به میزبانی رهبران خارجی در نشستهای غیررسمی برای نوشیدن چای شناخته میشود، اما نحوه و محل این دیدارها معمولا بهعنوان نشانهای از میزان اهمیت مهمان برای رهبر چین تعبیر میشود.
زمانی که شی یک سال قبل میزبان پوتین بود، دو رهبر بدون کراوات و در فضای باز مجموعه ژونگنانهای - باغ امپراتوری سابق که اکنون محل استقرار رهبری حزب کمونیست و دولت چین است - هنگام نوشیدن چای گفتوگو کردند.
در مقابل، قدم زدن ترامپ با شی در باغی محافظتشده، نوشیدن چای در همان مجموعه و بازدید از معبد بهشت در هفته گذشته، از نگاه ناظران، «برنامهای کنترلشدهتر و نمایشیتر» به نظر میرسید.
گریم اسمیت، پژوهشگر ارشد دانشگاه ملی استرالیا، گفت: «پکن از این تصاویر بسیار لذت میبرد. چین دوست دارد مرکز توجه جهان باشد و قطعا از این موضوع برای مخاطبان داخلی خود استفاده خواهد کرد.»
رسانههای دولتی چین، سفرهای پیاپی رهبران دو قدرت بزرگ را - که اختلافهای عمیق سیاسی، نظامی و اقتصادی با یکدیگر دارند - نشانهای از جایگاه جهانی پکن در نظم بینالمللی چندپاره کنونی توصیف کردهاند.
پوتین که شی او را «دوست قدیمی» خطاب میکند، در شرایطی وارد پکن شد که تجارت دوجانبه پس از افت سال گذشته، دوباره روند افزایشی گرفته است.
ارزش تجارت دو کشور در چهار ماه نخست سال جاری، نسبت به مدت مشابه سال ۲۰۲۵، ۱۶.۱ درصد افزایش یافته است.
با این حال، ارزش کل تجارت چین و روسیه در سال ۲۰۲۵ به ۱.۶۳ تریلیون یوان، معادل حدود ۲۴۰ میلیارد دلار، رسید که نسبت به رکورد سال ۲۰۲۴ حدود ۶.۵ درصد کاهش نشان میدهد. نخستین افت در پنج سال گذشته.
پوتین پیشتر بر ضرورت توقف این روند نزولی تاکید کرده بود. موضوعی که اهمیت چین را برای اقتصاد روسیه، در شرایط تحریمهای غرب بهدلیل جنگ اوکراین، نشان میدهد.
او با هیاتی شامل معاونان نخستوزیر، وزیران، مدیران شرکتهای دولتی و روسای بانکهای بزرگ به پکن سفر کرده است.
کرملین اعلام کرده «انتظارات جدی» از این سفر وجود دارد. برنامه سفر علاوه بر مذاکرات رسمی، شامل مراسم امضای اسناد، ضیافت رسمی و نشست غیررسمی دو رهبر خواهد بود.
بر اساس اعلام کرملین، حدود ۴۰ سند همکاری میان دو کشور امضا خواهد شد و بیانیه مشترکی در ۴۷ صفحه، درباره تقویت مشارکت راهبردی دو کشور منتشر میشود.
خط لوله «قدرت سیبری ۲» در دستور کار
کارشناسان صنعت انرژی میگویند مذاکرات درباره خط لوله گاز «قدرت سیبری ۲» نیز احتمالا از محورهای مهم گفتوگوها خواهد بود. پروژهای که قرار است روسیه را به شمال چین متصل کند.
مشارکت موسوم به «بدون محدودیت» میان چین و روسیه، پس از اعمال تحریمهای غرب علیه مسکو بهدلیل جنگ اوکراین، بیش از پیش تقویت شده است.
در عین حال، بحران انرژی ناشی از «جنگ ایران» میتواند استدلال روسیه را برای تبدیل شدن به منبع بلندمدت تامین گاز چین تقویت کند؛ هرچند پکن احتمالا همچنان بر سیاست تنوعبخشی به منابع انرژی خود پافشاری خواهد کرد.
تنگه هرمز که مدتها فقط بهعنوان یک گلوگاه نفتی دیده میشد، حالا پس از آنکه جمهوری اسلامی موضوع «هزینههای حفاظتی» برای کابلهای فیبر نوری زیردریایی عبوری از این آبراه را مطرح کرده، در حال تبدیل شدن به یک نقطه تنش دیجیتال است.
ابراهیم ذوالفقاری، سخنگوی مرکز فرماندهی نظامی ایران، هفته گذشته در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «ما بر کابلهای اینترنتی عوارض اعمال خواهیم کرد.»
همزمان، رسانههای نزدیک به سپاه پاسداران انقلاب اسلامی گزارش دادند شرکتهایی مانند گوگل، مایکروسافت، متا و آمازون باید از قوانین جمهوری اسلامی تبعیت کنند و شرکتهای مالک کابل نیز برای عبور کابلها هزینه مجوز پرداخت کنند.
کابلهای زیردریایی بخش عمده اینترنت و تبادلات مالی جهان را منتقل میکنند و اروپا، آسیا و خلیج فارس را از طریق شبکه زیرآبی عظیمی به هم متصل میسازند؛ شبکهای که از سیستمهای بانکی و رایانش ابری گرفته تا ارتباطات دولتی و بازارهای انرژی را پشتیبانی میکند.
در همین حال، شرکت آلکاتل سابمرین نِتورکس، بزرگترین شرکت کابلگذاری زیردریایی جهان، پس از هشدار درباره افزایش خطرات امنیتی در منطقه، عملیات تعمیر کابلهای زیردریایی در خلیج فارس را متوقف کرده است.
تام شارپ، افسر پیشین نیروی دریایی سلطنتی بریتانیا، به ایراناینترنشنال گفت: «شبکه کابلهای زیردریایی نهتنها بسیار مهم، بلکه حیاتی هستند. تریلیونها دلار تراکنش مالی از طریق این کابلها انجام میشود.»
او افزود: «این همان اینترنت است و اگر بخش بزرگی از آن از کار بیفتد، میتواند اثرات ویرانگری داشته باشد.»
کارشناسان میگویند خلیج فارس در مقایسه با مناطقی مانند اقیانوس اطلس، مسیرهای جایگزین کمتری برای کابلهای زیردریایی دارد و به همین دلیل آسیبپذیرتر است.
شارپ گفت: «در مناطق دیگر جهان، مسیرهای متعددی وجود دارد، اما در خلیج فارس این تعداد بسیار کمتر است و در نتیجه آسیبپذیری بیشتر میشود.»
نمایندگان مجلس جمهوری اسلامی، هفته گذشته، طرحهایی را بررسی کردند که در صورت عملی شدن، کابلهای زیردریایی متصلکننده کشورهای ساحلی خلیج فارس به اروپا و آسیا را هدف قرار میدهند. هرچند کارشناسان معتقدند اجرای این طرحها با موانع بسیاری روبهروست.
رسانههای نزدیک به حکومت ایران نیز پیشنهادهایی درباره الزام اپراتورهای خارجی به رعایت قوانین مجوزدهی دولت و پرداخت هزینه برای دسترسی تعمیر و نگهداری مطرح کردند.
بهگفته کارشناسان، این پیشنهادها بخشی از تلاش گستردهتر جریانهای تندرو برای گسترش نفوذ تهران بر زیرساختهای عبوری از خلیج فارس است؛ حتی اگر این زیرساختها متعلق به بخش خصوصی یا دولتهای خارجی باشند.
تام شارپ معتقد است تهران از یک الگوی آشنای تشدید تنش پیروی میکند و واکنشهای بینالمللی را بهتدریج آزمایش میکند.
او گفت: «بهنظر من الان در مرحله تزریق عدمقطعیت هستیم. باید دید بازارها چه واکنشی نشان میدهند، شرکتها چه میکنند و بیمهگران چگونه عمل خواهند کرد.»
بهگفته او، این راهبرد شبیه تاکتیکهایی است که پیشتر روسیه درباره زیرساختهای زیردریایی و بعدها حوثیها در دریای سرخ آن را به کار بردند.
شارپ افزود: «آنها مستقیم سراغ گزینه نهایی نمیروند که مثلا کابلها را قطع کنند.»
چارلی براون، مشاور ارشد سازمان «اتحاد علیه ایران هستهای»، گفت موضوع فقط به اینترنت محدود نمیشود. کابلهای زیردریایی از چندین حوزه قضایی عبور میکنند و به کنسرسیومهایی متشکل از شرکتها و دولتهای مختلف تعلق دارند.
او به ایران اینترنشنال گفت: «این مساله فقط به خود کابل یا دادههای روی آن مربوط نیست. این موضوعات فرامرزی هستند و افراد زیادی را در حوزههای قضایی مختلف تحت تاثیر قرار میدهند.»
براون رویکرد جمهوری اسلامی را شبیه به یک اخاذی مافیایی توصیف کرد و گفت هدف آن کنترل زیرساختهای حیاتی زیرآبی است، نه نابودی فوری آنها.
او گفت این اقدام در واقع نوعی درآمدزایی از طریق باجگیری و تهدید است و اساسا حرکتی گانگستری محسوب میشود.
براون افزود: «سپاه پاسداران تلاش میکند کنترل خود را به چیزهایی که در بستر دریا قرار دارند و متعلق به آن نیستند گسترش دهد.»
کارشناسان هشدار میدهند اگر پرداخت پول به تهران برای عبور یا نگهداری کابلها عادیسازی شود، این مساله میتواند پیامدهای گستردهتری برای زیرساخت جهانی اینترنت داشته باشد.
مکس مایزلیش، تحلیلگر ارشد «بنیاد دفاع از دموکراسیها»، گفت موضوع کابلها ادامه تلاشهای گستردهتر ایران برای اعمال کنترل بر تنگه هرمز است.
او افزود: «این فقط نمونه دیگری از تلاش حکومت ایران برای ایجاد نوعی باجگیری در تنگه است.»
بهگفته او، جناحهای تندرو در سپاه پاسداران بهدنبال گسترش اهرم فشار تهران بر گلوگاههای دریایی و دیجیتال هستند.
مایزلیش افزود: «تندروهای سپاه میخواهند از این درگیری در موقعیتی نسبتا قدرتمند خارج شوند.»
او هشدار داد اگر آمریکا تحریمها را بهطور فعال اجرا نکند، برخی شرکتها ممکن است پرداخت هزینه به تهران را بخشی از هزینه فعالیت در منطقه تلقی کنند.
مایزلیش این تصمیم را در صورت اتخاذ یک «اشتباه راهبردی» خواند.