دونالد ترامپ اعلام کرد کشورهایی که در مناقشه خاورمیانه دخیل نیستند از واشینگتن خواستهاند به خروج کشتیهایشان از تنگه هرمز کمک کند. او گفت آمریکا در قالب «پروژه آزادی» از صبح دوشنبه کشتیها را ایمن خارج میکند و هرگونه مداخله با واکنش قاطع روبهرو خواهد شد.
همزمان با ادامه جدال لفظی میان مقامهای جمهوری اسلامی و آمریکا درباره وضعیت ترافیک دریایی در تنگه هرمز و سرنوشت جنگ، فرماندهی مرکزی ایالات متحده با اعلام اینکه از آغاز محاصره در ۲۳ فروردین ۴۹ کشتی تجاری را مجبور به تغییر مسیر کرده است، تاکید کرد: «نیروهای آمریکا به اجرای کامل عملیات محاصره متعهدند.»
از سوی دیگر تانکر ترکرز، نهاد مستقل ردیابی کشتیها، یکشنبه ۱۳ اردیبهشت در شبکه اجتماعی ایکس نوشت که از ابتدای ماه آوریل (۱۲ فروردین) ۲۵ نفتکش حامل نفت خام از آبهای سرزمینی ایران خارج شدهاند.
بر اساس این گزارش، از این تعداد، آمریکا هفت نفتکش را در دریای عرب و اقیانوس هند به سمت ایران بازگرداند، دو نفتکش دیگر نیز در اقیانوس هند به دست نیروهای آمریکایی توقیف شدند و ۱۵ نفتکش که بیشتر آنها در نیمه نخست آوریل (نیمه دوم فروردین) از ایران خارج شده بودند، به مقاصد یا نقاط تعیینشده اولیه رسیدند.
وزارت جنگ ایالات متحده سوم اردیبهشت اعلام کرد سومین کشتی حامل نفت مرتبط با جمهوری اسلامی را در آبهای بینالمللی توقیف کرد. در این اطلاعیه به مکان دقیق توقیف، مبداء و مقصد نفتکش توقیفشده اشاره نشده بود.
افزون بر این، تانکر ترکرز در پست یکشنبه ۱۳ اردیبهشت خود نوشت که یک نفتکش بسیار بزرگ شرکت ملی نفتکش ایران با بیش از ۱.۹ میلیون بشکه نفت خام، پس از دور زدن سامانههای رهگیری آمریکا به آبهای شرق دور رسیده است. ارزش محموله این شناور حدود ۲۲۰ میلیون دلار برآورد میشود.
مزاحمتهای مشکوک برای کشتیهای تجاری و باری در تنگه هرمز
این تحولات در حالی گزارش میشود که مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا از دو رویداد امنیتی در آبهای اطراف ایران و امارات متحده عربی در روز یکشنبه خبر داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا، وابسته به ارتش این کشور، از حمله به یک کشتی باری در نزدیکی بندر سیریک در سواحل دریای عمان و همینطور «ایجاد مزاحمت غیرعادی» در مسیر یک کشتی تجرای در محدوده آبهای سرزمینی امارات متحده عربی خبر داد.
این نهاد در شبکه اجتماعی ایکس نوشت: «یک کشتی باری یکشنبه ۱۳ اردیبهشت، در حدود ۲۰ کیلومتری غرب سیریک در تنگه هرمز، هدف حمله قرار گرفته است.»
به گفته کاپیتان این کشتی «چند قایق کوچک» به آن حمله کردهاند با این حال تمامی خدمه کشتی در سلامت هستند.
این مرکز حدود یک ساعت بعد، در پستی دیگر نوشت که یک کشتی تجاری در حال عبور از آبهای منطقه راسالخیمه در امارات متحده عربی، از فعالیتهای مشکوک و مزاحمت غیرعادی در مسیر خود خبر داده است.
مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا افزود که به کشتیها توصیه شده با احتیاط تردد کنند و هرگونه فعالیت مشکوک را به این مرکز گزارش دهند.
در هیچیک از اطلاعیههای مرکز عملیات تجارت دریایی بریتانیا به هویت عاملان حمله یا ایجاد مزاحمت برای کشتیها اشاره نشده است.
سخنگوی وزارت دفاع کویت نیز یکشنبه اعلام کرد که نیروهای مسلح این کشور صبح شنبه یک عملیات نفوذ دریایی به آبهای سرزمینی کویت را خنثی کردند.
بر اساس این گزارش که جزئیات اندکی در آن ارائه شده بود، چهار فرد که قصد ورود غیرقانونی از طریق دریا را داشتند، بهدست نیروهای امنیتی کویت بازداشت شدند.
محاصره دریایی بندرهای جنوب ایران بعد از ظهر ۲۳ فروردین (به وقت ایران و بامداد ۲۴ فروردین به وقت شرق آمریکا) آغاز شد. سنتکام اعلام کرد که تمام کشتیهایی که در حال حرکت به مقصد بندرهای ایران یا از مبدا این بندرها باشند، توقیف میشوند و محمولههای بشردوستانه مشمول محاصره دریایی علیه جمهوری اسلامی نخواهند شد.
شرکتهای تحلیل دادههای کشتیرانی در گزارشهایی درباره ۴۸ ساعت نخست محاصره دریایی گزارش دادند که در این مدت دستکم سه نفتکش مرتبط با ایران از تنگه هرمز عبور کردند.
مقامهای ایالات متحده در روزهای گذشته بارها بر اثرگذاری محاصره بندرهای جنوب ایران تاکید کرده و گفتهاند که این محاصره ضربهای کاری بر پیکر اقتصاد جمهوری اسلامی وارد خواهد کرد.
بسنت: در حال خفه کردن سپاهیم و اموال مردم ایران را برایشان حفظ میکنیم
در یکی از تازهترین اظهارنظرها، اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، صبح یکشنبه در گفتوگو با شبکه خبری فاکس این محاصره را ادامه فرمان دونالد ترامپ مبنی بر «فشار حداکثری» به جمهوری اسلامی خواند که از بهار سال گذشته آغاز و سه هفته پیش تشدید شد.
او به برنامه «ساندی مورنینگ فیوچرز» گفت: «میتوان گفت ما در ۱۲ ماه گذشته در حال دویدن در یک ماراتن بودیم و حالا به سمت خط پایان میدویم. ما در حال خفه کردن این رژیم هستیم. آنها دیگر حتی نمیتوانند حقوق سربازانشان را پرداخت کنند.»
بسنت با تاکید بر اینکه همه بخشهای دولت آمریکا در اجرای محاصره دخیلاند و فشار بر «هر کسی» که تلاش کند برای «کمک به سپاه پولی به ایران منتقل کند» افزایش یافته است، گفت: «سپاه نهادی فاسد است. آنها سالهاست از مردم ایران دزدی کردهاند. پولهایی در خارج از کشور دارند. ما رد آن پولها را پیدا کردهایم، به این کار ادامه خواهیم داد و این داراییها را برای مردم ایران که در سوی دیگر این درگیری هستند، حفظ خواهیم کرد.»
او در بخش دیگری از صحبتهایش گفت: «رژیم ایران کنترل اوضاع را در دست ندارد.»
کوین هست، مدیر شورای ملی اقتصاد کاخ سفید، نیز یکشنبه در گفتوگو با شبکه سیبیاس بر اثرگذاری محاصره تاکید کرد و گفت که تلاشهای آمریکا فشار زیادی به حکومت ایران وارد میکند.
او همچنین گفت که جمهوری اسلامی با یک «اَبَر تورم» مواجه است.
خبرگزاری رویترز ۱۲ اردیبهشت به نقل از یک مقام کاخ سفید نوشت که ترامپ در نشستهای خصوصی احتمال محاصره دریایی طولانیمدت جنوب ایران، احتمالا برای چند ماه دیگر را مطرح کرده است تا صادرات نفت جمهوری اسلامی را بیش از پیش محدود و تهران را به توافق هستهای وادار کند.
بر اساس این گزارش و به نقل از دو دیپلمات عرب آگاه از روند مذاکرات، حماس در پاسخ به پیشنهاد «هیات صلح» - که با هدایت ایالات متحده برای مدیریت پس از جنگ غزه تشکیل شده - تاکید کرده است که موضوع خلع سلاح تنها در چارچوبی گستردهتر و در نهایت در مسیر تشکیل یک کشور مستقل فلسطینی قابل بررسی است.
این در حالی است که این هیات بهدنبال اجرای یک روند تدریجی برای خلع سلاح حماس است. به گفته منابع دیپلماتیک، حماس خواستار تضمینهای روشنتر درباره حق تعیین سرنوشت فلسطینیان شده و اعلام کرده پیش از دستیابی به چنین تضمینهایی، درباره واگذاری سلاح وارد مذاکره نخواهد شد.
انتقاد از عملکرد اسرائیل در آتشبس
به نوشته تایمز اسرائیل، حماس همچنین اسرائیل را به نقض تعهدات مرحله نخست توافق آتشبس که در ماه اکتبر حاصل شد، متهم کرده است.
این گروه تحت حمایت جمهوری اسلامی، بهطور مشخص به گسترش کنترل اسرائیل در بخش شرقی نوار غزه، ادامه حملات در مناطق غربی و کاهش میزان ورود کمکهای انسانی - کمتر از سطح توافقشده - اعتراض کرده است.
نقش میانجیها و محدودیتهای فشار
یکی از دیپلماتهای عرب به تایمز اسرائیل گفته است که همچنان امکان متقاعد کردن حماس به خلع سلاح تدریجی وجود دارد، اما این امر مستلزم اعمال فشار همزمان از سوی ایالات متحده بر اسرائیل برای پایبندی به تعهداتش است.
با این حال، این منبع تاکید کرده که با توجه به تمرکز کنونی جامعه بینالمللی بر تحولات مربوط به ایران، احتمال اعمال چنین فشار هماهنگی پایین است.
چشمانداز مبهم غزه
به گزارش تایمز اسرائیل، این وضعیت نشاندهنده تداوم بنبست در مذاکرات غزه است؛ بنبستی که در صورت ادامه، میتواند تثبیت شرایط فعلی را به دنبال داشته باشد و بازگشت به وضعیت پیشین را دشوارتر کند.
بر اساس این گزارش، پاسخ حماس به طرح خلع سلاح، شکافهای عمیق در مسیر دستیابی به توافق را آشکار کرده و نشان میدهد که پیشرفت در مذاکرات غزه همچنان به عوامل سیاسی گستردهتری - از جمله آینده تشکیل دولت فلسطینی - وابسته است.
بهنوشته والاستریت ژورنال، جنگ ایران تصویری لحظه به لحظه از قدرت آتش آمریکا به رقبای واشینگتن میدهد زیرا دشمنان آمریکا دیدهاند که این کشور چگونه ذخایر موشکی خود را مصرف میکند، فناوریهای جدیدش را در میدان به کار میگیرد و شاهد بودهاند که تسلیحات ارزان چگونه میتوانند در برابر دشمنی قدرتمندتر موثر واقع شوند.
وقتی از دریادار ساموئل پاپارو، فرمانده نیروهای آمریکایی در اقیانوس آرام، پرسیده شد که چین چه برداشتی از جنگ ایران دارد، او به کنگره گفت: «فکر میکنم آنها قدرت مهمات کوچک و کمهزینه را میبینند.»
بخشی از تجهیزات نظامی جمهوری اسلامی از فناوری چینی مهندسی معکوس شده است یا به قطعات چینی متکی است. به همین دلیل، پکن علاقهمند است به دادههای عملیاتی خاص دست یابد یا برای مثال بفهمد حکومت ایران چگونه توانسته پایگاههای نظامی آمریکا در منطقه خلیج فارس را هدف قرار دهد.
نادیا حلمی، کارشناس چین در دانشگاه بنیسویف مصر، به والاستریت ژورنال گفت: «جنگ ایران بهعنوان یک آزمایشگاه زنده برای سنجش کارایی و اثربخشی فناوری و دادههای چینی در برابر سلاحهای پیشرفته غربی و آمریکایی عمل میکند.»
روسیه نیز نگاهی عمیقتر به عملکرد سلاحهای آمریکایی در برابر تسلیحات ایرانی—بهویژه با توجه به همپوشانی فناوری پهپادی—به دست میآورد. این اطلاعات برای روسیه در جنگش با اوکراین، که بهشدت به سلاحهای آمریکایی متکی بوده، یا در هر درگیری احتمالی آینده با متحدان ناتو در اروپا ارزشمند است.
اما فشار واردشده بر ذخایر مهمات آمریکا و جمهوری اسلامی اهمیت افزایش تولید تسلیحات را برجسته میکند.
ژنرال الکسیوس گرینکویچ، فرمانده نیروهای آمریکایی در اروپا و فرمانده ارشد نظامی ناتو، در ماه مارس در کنگره گفت روسیه با وجود سالها جنگ توانسته سطح بالایی از تولید موشک و پهپاد را حفظ کند.
او افزود: «اقتصاد جنگی روسیه با تمام توان در حال فعالیت است.»
این جنگ همچنین برای کره شمالی اهمیت سلاحهای هستهای را در بازدارندگی در برابر حمله خارجی برجسته میکند. در روزهای اخیر، نماینده ارشد هستهای کره جنوبی خواستار افزایش فوریت جهانی برای خلع سلاح برنامه اتمی کیم جونگ اون شد و آن را «مهمترین چالش عدم اشاعه» در جهان خواند.
در جلسه استماع کنگره در روز چهارشنبه، پیت هگست، وزیر جنگ آمریکا، از شباهتها میان جمهوری اسلامی و کره شمالی سخن گفت و از جمله به استفاده از «سپر متعارف» متشکل از موشکها برای خرید زمان جهت پیشبرد برنامههای هستهای اشاره کرد. او با مطرح کردن مساله کره شمالی، تلاش کرد که اقدام نظامی علیه تهران را توجیه کند. هگست گفت: «کره شمالی درس ماست. همه فکر میکردند کره شمالی نباید سلاح داشته باشد.»
از آغاز عملیات «خشم حماسی» در ۹ اسفند، آمریکا بیش از ۱۳ هزار هدف را در ایران مورد حمله قرار داده است. به گفته فرماندهی مرکزی آمریکا، این حملات رهبری ارشد جمهوری اسلامی، زیرساختهای کلیدی نظامی و بیش از ۱۵۰ شناور را از بین برده است.
در میان سلاحهای جدیدی که برای نخستینبار در میدان نبرد استفاده شدهاند، موشک دقیق PrSM است که از پرتابگرهای متحرک شلیک میشود. آمریکا همچنین یک پهپاد تهاجمی یکبارمصرف و کمهزینه جدید به نام «لوکاس» را به کار گرفته است.
البته محدودیتهایی برای درسهایی که روسیه، چین و کره شمالی میتوانند از این جنگ بگیرند وجود دارد. این سه قدرت، برخلاف ایران، دارای سلاح هستهای هستند.
با این حال، شی جینپینگ، ولادیمیر پوتین و کیم جونگ اون میتوانند تصور کنند که برای هر درگیری آینده با آمریکا یا متحدانش چه چیزهایی را باید ذخیره، توسعه و تولید کنند.
روسیه، که بر اساس گزارشها تصاویر ماهوارهای، پشتیبانی فنی و اطلاعاتی برای کمک به هدفگیری نیروهای آمریکایی در خاورمیانه در اختیار تهران گذاشته، پس از حمله به اوکراین در سال ۲۰۲۲ هزاران پهپاد شاهد از جمهوری اسلامی خریداری کرد و از آن زمان تولید داخلی این سلاح را آغاز کرده است.
در اوکراین، روسیه با استفاده از پهپادها تلاش کرده سامانههای دفاعی پاتریوت را تحت فشار بگذارد و آنها را با ترکیب حملات پهپادی و موشکهای مافوق صوت هدف قرار دهد.
در درگیری کنونی خاورمیانه نیز پهپادهای ایرانی در برابر سامانه دفاع موشکی تاد (Thaad)، یکی دیگر از سامانههای پیشرفته آمریکایی، موثر بودهاند؛ موضوعی که احتمالا توجه مسکو را جلب کرده است.
والاستریت ژورنال سپس بهنقل از دو منبع آگاه افزود رادارهای تاد در اردن و امارات متحده عربی در اثر حملات پهپادی جمهوری اسلامی از بین رفتهاند.
نیکول گراژوسکی، کارشناس روابط روسیه و ایران در دانشگاه ساینسپو پاریس، به این روزنامه گفت: «روسیه اکنون میتواند بخش زیادی از چیزهایی را که برای جنگی در اروپا آماده میکند، در خاورمیانه بیاموزد.»
یک حساب کاربری وابسته به ارتش چین در شبکه اجتماعی ایکس در سوم مارس پستی منتشر کرد که در آن «پنج درس از حملات آمریکا و اسرائیل به جمهوری اسلامی» فهرست شده بود. این درسها شامل «واقعیت سرد: منطق برتری قدرت آتش» و «اتکای نهایی: خوداتکایی» بود که به برتری نظامی آمریکا و ضرورت رسیدن چین به آن اشاره داشت.
در همین حال، کیم جونگ اون بار دیگر تاکید کرده که حاضر به کنار گذاشتن سلاحهای هستهای نیست و گفته این سلاحها کشورش را امنتر کردهاند. پیونگیانگ و واشینگتن از سال ۲۰۱۹ تاکنون گفتوگوی رسمی برای خلع سلاح نداشتهاند.
کیم در سخنرانی ماه مارس گفت: «وضعیت کنونی بهروشنی نشان میدهد که گزینهها و تصمیمات راهبردی کشور ما در رد فریب دشمن و تداوم حفظ سلاح هستهای تا چه اندازه درست بوده است.»
کره شمالی اخیرا آزمایشهایی از انواع سلاحهایی که در خاورمیانه استفاده میشوند انجام داده است، از جمله موشکی مجهز به بمب خوشهای که میتواند صدها مهمات فرعی را در یک منطقه گسترده پخش کند. همچنین کیم بهتازگی سوار یک ناو جنگی شد تا پرتاب موشکهای کروز دریا به سطح را مشاهده کند. پهپادهای انتحاری نیز همچنان در صدر فهرست تسلیحاتی مورد نظر او قرار دارند.
جیمز پارک، مقام پیشین امنیتی کره جنوبی، گفت: «کیم جونگ اون آموخته که سلاحهای جدیدش میتوانند واقعا موثر باشند.»
این جنگ همچنین چالشهای آمریکا در جایگزینی سریع ذخایر عظیم مهمات مصرفشده را نشان داده است.
پیش از آتشبس ۸ آوریل، آمریکا و اسرائیل روزانه بیش از ۶۰۰ هدف را هدف قرار میدادند، در حالی که جمهوری اسلامی روزانه حدود ۲۰ حمله انجام میداد.
مارک کانسیان، یکی از نویسندگان گزارشی درباره مصرف مهمات آمریکا در جنگ ایران، گفت پنتاگون مجبور شد تجهیزات و نیروهای کلیدی را از آسیا به خاورمیانه منتقل کند.
بر اساس این گزارش، از میان هفت نوع مهمات اصلی مورد استفاده، چهار مورد ممکن است بیش از نیمی از ذخایر پیش از جنگ خود را مصرف کرده باشند.
کریس اچ. پارک، یکی از نویسندگان گزارش، گفت: «این جنگ مشکلات بزرگی را برای ارتش آمریکا آشکار میکند. ما به تجهیزات بسیار بیشتری نیاز داریم.»
گزارشها حاکی از آن است که جایگزینی کامل موشکهای تهاجمی و دفاعی آمریکا ممکن است تا شش سال زمان ببرد.
شان پارنل، سخنگوی پنتاگون، گفت ارتش آمریکا همچنان قدرتمندترین نیروی نظامی جهان است و به اندازه کافی مهمات در اختیار دارد تا در زمان و مکان مورد نظر رییسجمهوری عملیات انجام دهد.
آنکیت پاندا، پژوهشگر ارشد سیاست هستهای، گفت چین، روسیه و کره شمالی احتمالا بهدنبال راههایی خواهند بود تا اطمینان حاصل کنند نیروهای هستهای و سامانههای فرماندهی آنها در برابر حمله اولیه آمریکا دوام بیاورند.
او گفت: «جنگ ایران رقبای آمریکا را وادار خواهد کرد به شیوههای جالبی واکنش نشان دهند.»
