در ادامه بحران اقتصادی و روند صعودی نرخ ارز در بازار آزاد ایران، قیمت دلار آمریکا در معاملات ظهر شنبه تا زمان انتشار این گزارش، برای نخستین بار از ۱۸۳ هزار تومان عبور کرد. همزمان، قیمت سکه طرح جدید موسوم به «امامی» نیز به ۲۰۷ میلیون تومان رسید.
بر اساس گزارشهای منتشر شده در شنبه ۱۲ اردیبهشت، قیمت یورو نیز به ۲۱۵ هزار تومان رسید و بهای پوند هم از ۲۴۹ هزار تومان عبور کرد.
ساعاتی پیش از زده شدن رکودهای تازه در قیمت ارزهای خارجی در ایران، وزارت جنگ آمریکا اعلام کرد محاصره دریایی در دریای عمان تاکنون نزدیک به پنج میلیارد دلار از درآمدهای نفتی ایران را مسدود کرده و فشار کمسابقهای بر تهران وارد آورده است.
بر اساس این گزارش، پنتاگون برآورد کرده است از زمان آغاز این محاصره در ۲۴ فروردین (۱۳ آوریل)، دهها نفتکش حامل نفت ایران از حرکت بازماندهاند و بخش قابل توجهی از صادرات نفتی کشور مختل شده است.
این محاصره که بهعنوان اصلیترین ابزار فشار دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، برای پیشبرد مذاکرات پایان جنگ مطرح است، در شرایطی اجرا میشود که گفتوگوها میان دو طرف بهطور متناوب متوقف و ازسر گرفته شده است.
چشمانداز مبهم مذاکرات جمهوری اسلامی و آمریکا، پافشاری مقامهای حکومت بر ادامه برنامههای هستهای و موشکی و حمایت از گروههای نیابتی و همچنین بیثباتی ناشی از وضعیت «نه جنگ، نه صلح»، اقتصاد ایران را بیش از پیش در تنگنا قرار داده است.
از سوی دیگر، با احتساب افزایش حداقل دستمزد پایه، قدرت خرید کارگر ایرانی در بهار سال نو به ۹۲ دلار سقوط کرده است.
در صورت ادامه این روند، ارزش ماهانه دستمزد به ۸۳ دلار با فرض دلار ۲۰۰ هزار تومانی، و ۶۶ دلار با فرض دلار ۲۵۰ هزار تومانی خواهد رسید.
در صورتی که تجربه پساجنگ ۱۲ روزه تکرار شود و قیمت دلار از ۳۰۰ هزار تومان عبور کند، قدرت خرید به ۵۵ دلار در ماه رسیده و فقر مفرطی را رقم خواهد زد که در تجربه حیات معاصر بیسابقه است.
۹ اردیبهشت، نرخ دلار در بازار آزاد ایران از مرز ۱۸۰ هزار تومان عبور کرد. رقمی که نسبت به روز پیش از آن نزدیک به هشت درصد افزایش نشان داد.
یورو و پوند نیز روندی صعودی داشتند و به ترتیب از ۲۱۱ هزار تومان و ۲۴۴ هزار تومان، فراتر رفتند.
در بازار طلا، قیمت سکه طرح جدید موسوم به «امامی» با رشدی حدود ۶.۵ درصدی به ۲۰۸ میلیون تومان رسید. همچنین نیمسکه ۱۰۷ میلیون تومان، ربعسکه ۶۱ میلیون تومان و سکه گرمی حدود ۳۰ میلیون تومان معامله شدند.
چهارشنبه ششم اسفند ۱۴۰۴، در آخرین روز کاری پیش از آغاز جنگ اخیر، نرخ دلار ۱۶۵ هزار تومان، یورو ۱۹۵ هزار تومان و پوند ۲۲۴ هزار تومان (در بازار آزاد) به ثبت رسیده بود.
برخی رسانهها در ایران گزارش دادند فروشگاه جینوست در خیابان فرشته تهران، شنبه ۱۹ مهر و پس از برگزاری جشنی در ۱۸ مهر و انتشار ویدیوهای آن، بهدست نیروی انتظامی پلمب شد.
وبسایت خبری «آسیانیوز ایران» با اشاره به این اقدام نوشت که به نظر میرسد این برخورد، صرفا یک واکنش مقطعی نیست، بلکه بخشی از یک کارزار بزرگتر برای «کنترل بیشتر بر فضای اجتماعی، مقابله با نمایش ثروت و اجرای سختگیرانهتر قوانین» است.
بسیاری از کسبوکارها نگران تاثیر این سیاست تازه بر معیشت، سلامت روان شهروندان و زندگی اجتماعی آنها هستند.
فشار اقتصادی حکومت بر مردم و استفاده از آنها برای سرکوب
در هفتههای اخیر فشار حکومت بر کسبوکارها و شهروندان به دلیل سرپیچی از قانون حجاب اجباری، رقص و سرو مشروبات الکلی افزایش چشمگیری پیدا کرده است. از جمله، در پی انتشار ویدیوهایی از برگزاری جشنی در جزیره کیش با عنوان «قهوهپارتی» در رسانههای اجتماعی، دادستان عمومی و انقلاب کیش، از تشکیل پرونده و بازداشت برگزارکنندگان آن خبر داد.
یکی از زنان کافهداری که تجربه برخورد عوامل انتظامی با چنین جشنهایی را دارد به ایراناینترنشنال گفت شاهد بوده که مقامات در بعضی موارد از افراد بازداشتشده - بدون توجه به موقعیت مالیشان - وثیقه چند میلیاردی دریافت کرده و آنها را از کار کردن منع کردهاند.
او افزود بر اساس مشاهداتش بر این باور است که حساسیت بیشتری روی تجمعات تفریحی با حضور جوانها و نسل زد وجود دارد و نیروهای امنیتی با چنین رویدادهایی خشنتر برخورد میکنند.
مقامهای جمهوری اسلامی همواره چنین جشنهایی را «برخلاف شئونات اسلامی» و «هنجارشکنی» توصیف کرده و به نظر میرسد نگران الگوبرداری کسبوکارها از یکدیگر در این زمینهاند.
در ماههای اخیر ویدیوهایی از صاحبان چندین کافه در دزفول و قم در رسانههای اجتماعی منتشر شده که در آن در سخنانی شبیه به اعتراف اجباری یا به دلیل برگزاری جشن همراه با رقص و موسیقی، از مسئولان عذرخواهی و ابراز ندامت میکنند یا از مشتریان خود میخواهند برای جلوگیری از پلمب شدن، حجاب را رعایت کنند.
کارمند یک کافه در تهران به ایراناینترنشنال گفت مقامهای جمهوری اسلامی تلاش میکنند با فشار بر صاحبان کسبوکارها و تهدید به برخورد و پلمب اماکن، مردم را در برابر هم قرار دهند و از آنها به عنوان وسیلهای برای سرکوب و سانسور خودشان و زنان استفاده کنند.
پلمب به مثابه ابزار فشار سیاسی
از طرف دیگر، شواهد و گزارشهای رسیده حاکی است حکومت از بستن کسبوکارها برای انتقامگیری از مخالفانش هم استفاده میکند.
اطلاعات و گزارشهای رسیده به ایراناینترنشنال نشان میدهند دستکم در دو مورد، کسبوکار شهروندان به دلیل فعالیت سیاسی خود آنها یا نزدیکانشان و با هدف اعمال فشار بر افراد، به دستور نهادهای حکومتی در تهران پلمب شدهاند.
این برخورد در گذشته هم سابقه داشته و به عنوان مثال در آذر ۱۴۰۱ و همزمان با اعتراضات سراسری در خیزش «زن، زندگی، آزادی»، اداره اماکن برای توقف اعتصاب در شهرهای مختلف کردستان و نیز در ایلام و کرمانشاه، مغازه کسبهای را که در اعتصاب شرکت کرده بودند، پلمب کردند.
کارمند یک کافه در مشهد به ایراناینترنشنال گفت حکومت فکر میکند با پلمب و بازداشت، باقی رستورانها و کافهها را «از برگزاری ایونت» بازمیدارد اما تعداد این رخدادها روز به روز بیشتر میشود و در نهایت حتی پلمب هم کارگر نیست و مراسم بسیاری از چشمش در میرود.
او افزود: «غول از چراغ جادو بیرون آمده و دیگر به آن برنمیگردد.»
مردم چه میگویند؟
رسانههای اجتماعی از جمله ایکس و اینستاگرام سرشار از روایت شهروندان از پلمب شدن کسبوکارها و فشار اجتماعی بر زنان برای حجاب اجباریاند.
گروهی از زنان با اشاره به پلمب کافه و رستورانها و جریمههای موجود، بر این باورند تنها زمانی میتوان گفت حجاب اجباری در ایران برچیده شده که زنان بتوانند آزادانه با پوشش دلخواه خود در مدرسه، دانشگاه، محل کار و اماکن دولتی حاضر شوند و مدارک هویتی بدون حجاب اجباری داشته باشند.
برخی دیگر از زنان هم با اشاره به فشار موجود بر آنها در محل کار برای حجاب اجباری، میگویند حجاب آزاد نشده، بلکه حکومت بهدلیل شجاعت زنها در سرپیچی از قانون حجاب اجباری و همچنین ترس از اعتراضات مردم بهخاطر فشارهای اجتماعی و شرایط سخت معیشتی، مستاصل شده است.
در کشوری با فرهنگ طولانی قهوهخانهداری در کنار نبود فضاهای تفریحی کافی و آزادیهای اجتماعی، کافهها جزو معدود مکانهای مورد علاقه جوانها برای جمع شدن و تنفساند.
فشار بر کافهها و رستورانها بر سر حجاب و بگیر و ببند زنان، ممکن است باعث جرقه خوردن دور جدید اعتراضات ضدحکومتی در ایران بشود.
