دونالد ترامپ گفت آمریکا ۵۸ کشتی نیروی دریایی جمهوری اسلامی را از کار انداخته و ۳۱ کشتی مینگذار را نیز نابود کرده است. ترامپ افزود واشینگتن نمیخواهد هر دو سال یکبار دوباره به وضعیت جنگ با ایران بازگردد و افزود آمریکا تا زمانی که «کار کامل شود» عقبنشینی نخواهد کرد.
جیسون برک، خبرنگار گاردین در اورشلیم، چهارشنبه ۲۰ اسفند تاکید کرد این شرایط در حالی حاکم است که حزبالله لبنان و شبهنظامیان عراقی، حملات خود را علیه مواضع آمریکا و اسرائیل تشدید کردهاند.
بر اساس این گزارش، با مسدود شدن تنگه هرمز، مسیرهای کشتیرانی دریای سرخ اهمیت دوچندانی یافته است.
در این میان، عبور قریبالوقوع ناوگروه هواپیمابر ایالات متحده از تنگه باریک «بابالمندب»، لحظهای کلیدی برای سنجش نیت واقعی حوثیها خواهد بود.
مایکل نایتس، کارشناس مسائل استراتژیک، معتقد است حوثیها با در اختیار داشتن مجموعهای از مینهای دریایی، پهپادها و موشکها، فرصتی استثنایی برای هدف قرار دادن نیروهای نظامی آمریکا دارند؛ اما فعلا ترجیح دادهاند تنها نظارهگر باشند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است تحلیلگران بینالمللی بر این باورند که حوثیها صرفا تابع دستورات تهران نیستند.
آلیسون ماینر، از «شورای آتلانتیک»، معتقد است این گروه در حال سنجش هزینههای داخلی خود است، چرا که ورود به جنگ فعلی ممکن است منافعی را که در زمان جنگ غزه به دست آورده بودند، به خطر اندازد.
فیلیپ اسمیت، تحلیلگر مستقل، نیز معتقد است رهبران حوثی ممکن است در حال «محاسبه ریسک» باشند تا در صورت تضعیف جدی یا فروپاشی احتمالی رژیم حاکم بر ایران، آینده خود را به خطر نیندازند.
سناریوی محتمل دیگری که در گزارش گاردین به آن اشاره شده، حمله مجدد حوثیها به زیرساختهای نفتی عربستان سعودی است.
این اقدام، مشابه حملات سال ۱۴۰۱، میتواند بدون ورود به درگیری مستقیم و پرهزینه با آمریکا، فشار اقتصادی و سیاسی سنگینی را به متحدان منطقهای واشینگتن وارد کند.
در پی حمله گسترده حوثیها به زیرساختهای غیرنظامی عربستان سعودی، از جمله تاسیسات نفتی آرامکو در جده، واشینگتن و ریاض در آن زمان جمهوری اسلامی را مسئول حمایت از حوثیها در این حملهها دانستند.
علی خامنهای، دیکتاتور کشتهشده تهران، ۱۲ بهمن و حدود یک ماه قبل از هدف قرار گرفتنش در ۹ اسفند با حمله موشکی اسرائیل و آمریکا، اعلام کرد اگر آمریکا علیه جمهوری اسلامی دست به اقدام نظامی بزند، این بار جنگ، «منطقهای» خواهد بود.
برای پیشبرد این استراتژی رهبر کشته شده حکومت ایران، اکنون نیروهای مسلح جمهوری اسلامی و در راس آنها سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، همسایگان ایران را به ترتیبی درگیر جنگ کردهاند که حتی دوستان نزدیک دیروز تهران به دشمنان امروزش تبدیل شدهاند.
بهدنبال آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با جمهوری اسلامی، نوسانهای اولیه در بازار انرژی شدید بوده اما قابل مدیریت است. با این حال، هرچه این اختلال طولانیتر شود، خطر اینکه کمبودهای واقعی عرضه - و نه صرفا نوسان قیمت - عامل اصلی بحران شود، بیشتر خواهد شد.
در روزهای اخیر، حملات ایران به زیرساختهای انرژی در کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس گسترش یافته و همزمان بسته ماندن تنگه هرمز نیز ادامه داشته است.
دوشنبه ۱۸ اسفند، یک پالایشگاه نفت در امارات متحده عربی هدف حمله قرار گرفت.
قطر تولید گاز طبیعی مایع را متوقف کرده، در حالی که عراق و کویت هر یک تولید نفت خود را حدود ۷۰ درصد کاهش دادهاند.
با آغاز معاملات ۱۸ اسفند، قیمت نفت برنت برای مدت کوتاهی بیش از ۲۵ درصد افزایش یافت و به ۱۱۵ دلار در هر بشکه رسید، اما پس از آنکه گروه هفت اعلام کرد در حال بررسی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نفت از ذخایر راهبردی است، قیمتها عقب نشست.
بعدتر قیمتها به حدود ۹۸ دلار کاهش یافت - که همچنان حدود ۳۰ درصد بالاتر از سطح پیش از جنگ است - و نشان میدهد بازارها کمتر نگران فروپاشی فوری هستند و بیشتر خود را برای اختلالی پایدار آماده میکنند.
پیش از آنکه عبور و مرور در تنگه هرمز مختل شود، روزانه حدود ۲۰ میلیون بشکه نفت و فرآوردههای نفتی از این گذرگاه عبور میکرد که بیشتر آن به مقصد آسیا بود.
افزون بر این، روزانه حدود ۳۳۰ میلیون متر مکعب گاز طبیعی مایع نیز از همین مسیر منتقل میشد.
عربستان سعودی و امارات متحده عربی بخشی از صادرات خود را از طریق مسیرهای جایگزین خط لوله منحرف کردهاند، اما این حجم همچنان بسیار کمتر از میزانی است که پیشتر از تنگه هرمز عبور میکرد.
محدودیت توان بازار برای تحمل بحران
شرکتهای مشاوره انرژی از جمله وود مکنزی و کپلر از همان ابتدا هشدار داده بودند بازارهای جهانی تنها برای سه تا چهار هفته میتوانند نوسان شدید را بدون بازگشایی این آبراه تحمل کنند.
آزادسازی ذخایر راهبردی میتواند بهطور موقت ضربه را کاهش دهد، اما حتی آزادسازی ۳۰۰ تا ۴۰۰ میلیون بشکه نیز تنها تسکینی محدود فراهم میکند؛ بهویژه اگر حملات همچنان به زیرساختها آسیب بزند یا بازگشت ظرفیت صادراتی را به تاخیر بیندازد.
این ذخایر آزادشده نیز باید نسبتا سریع دوباره پر شوند. موضوعی که کارایی بلندمدت آنها را بهعنوان یک سپر محافظ، محدود میکند.
بازار گاز حتی بیش از این در معرض خطر قرار دارد. پیشتر حدود یکپنجم تجارت جهانی گاز طبیعی مایع از تنگه هرمز عبور میکرد و برای عرضههای شرکت قطرانرژی جایگزینهای عملی اندکی وجود دارد.
قیمت جهانی گاز تقریبا دو برابر شده، آن هم در زمانی که سطح ذخیرهسازی در اروپا به پایینترین میزان از سال ۲۰۲۲ رسیده و مخازن کمتر از ۳۰ درصد پر هستند.
تنگه هرمز همچنین محل جابهجایی بخش قابل توجهی از تجارت جهانی گوگرد و کودهای شیمیایی است: یادآوری این نکته که اختلال طولانیمدت میتواند فراتر از شوک فوری انرژی، پیامدهای گستردهتری برای قیمت مواد غذایی و تورم داشته باشد.
ابعاد راهبردی بحران نیز هرچه بیشتر آشکار میشود.
۱۸ اسفند، دونالد ترامپ، رییسجمهوری آمریکا، هشدار داد اگر عبور و مرور کشتیها از تنگه هرمز از سر گرفته نشود، ایالات متحده «۲۰ برابر شدیدتر» علیه جمهوری اسلامی واکنش نشان خواهد داد.
۱۹ اسفند، علی لاریجانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی، در پیامی در شبکه اجتماعی ایکس با لحنی چالشبرانگیز پاسخ داد: «تنگه هرمز یا گذرگاهی برای صلح و شکوفایی برای همه خواهد بود یا گذرگاهی برای شکست و رنج جنگطلبان.»
او افزود: «هشدار که مبادا شما کسانی باشید که ناپدید میشوید.»
در حال حاضر بازارها هنوز در حال جذب شوک هستند اما هرچه اختلال طولانیتر شود، نتیجه کمتر به نوسان قیمت وابسته خواهد بود و بیشتر به عرضه واقعی گره خواهد خورد.
تحولی که ذخایر راهبردی و مسیرهای جایگزین، به تنهایی قادر به جبران آن نخواهند بود.
بر اساس این گزارش که به نقل از مقامهای آگاه منتشر شده، میزان نفتی که قرار است به بازار عرضه شود بیش از ۱۸۲ میلیون بشکه خواهد بود؛ رقمی که کشورهای عضو این آژانس در سال ۲۰۲۲ و در دو مرحله پس از آغاز جنگ روسیه علیه اوکراین آزاد کرده بودند.
این پیشنهاد در نشست اضطراری مقامهای انرژی ۳۲ کشور عضو آژانس بینالمللی انرژی مطرح شده و قرار است کشورها روز چهارشنبه ۲۰ اسفند درباره آن تصمیمگیری کنند. طبق گزارش والاستریت ژورنال، این طرح در صورتی اجرا میشود که هیچیک از کشورهای عضو با آن مخالفت نکنند، اما اعتراض حتی یک کشور میتواند اجرای آن را به تعویق بیندازد.
به نوشته این روزنامه، هدف از این اقدام مقابله با اختلال گسترده در بازار جهانی انرژی است که به دلیل تقریباً بسته شدن تنگه هرمز ایجاد شده است. این آبراه راهبردی که خلیج فارس را به بازارهای جهانی متصل میکند، مسیر انتقال حدود یکپنجم نفت جهان است و تهدید حمله به نفتکشها باعث شده جریان حملونقل نفت از آن به شدت کاهش یابد.
والاستریت ژورنال گزارش داد از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران در ۹ اسفند، قیمت نفت تا ۴۰ درصد افزایش یافته و برای مدتی از مرز ۱۰۰ دلار در هر بشکه عبور کرده است، هرچند در روزهای اخیر با توجه به اظهارات دونالد ترامپ درباره احتمال پایان جنگ، قیمتها تا حدودی کاهش یافته و به کمتر از ۸۴ دلار رسیده است.
بر اساس اعلام فاتح بیرول، مدیر اجرایی آژانس بینالمللی انرژی، کشورهای عضو این سازمان در مجموع حدود ۱.۲ میلیارد بشکه ذخایر نفتی دولتی و حدود ۶۰۰ میلیون بشکه ذخایر تجاری اجباری در اختیار دارند که معادل حدود ۱۲۴ روز اختلال احتمالی در عرضه نفت از خلیج فارس است.
کارشناسان اقتصادی هشدار دادهاند ادامه افزایش قیمت نفت میتواند به افزایش تورم، فشار بر بازارهای مالی و افزایش هزینه سوخت برای مصرفکنندگان در سراسر جهان منجر شود.
